Chương 1: Đất chua 1. Đại cương về đất chua Il. Đặc điểm của đất chua Ill. Nguyên nhân làm cho đất hoá chua I.Hiện tượng rửa trôi 2.Cây hút thức ăn 3,Sự phân giải chất hữu cơ 4.Bón phân khoáng 5.Nguyén nhân khác LUAN VAN TỐT NGHIỆP Lé Thi 2(ồng Tram CHUONG I: DAT CHUA I.
ĐẠI CƯƠNG VE ĐẤT CHUA. Như ta đã biết, phan lớn cây trồng chỉ phát triển được đẩy đủ trong một giới hạn pH nhất định. Ngay đến các giống, loại vi sinh vật có ích cũng đòi hỏi những giới hạn pH thích hợp mới sinh sôi nảy nở được mạnh mẽ và góp phan làm tăng thêm độ phì của đất. Cây trồng khoảng pH thích hợp Cây trồng khoảngpH thích hợp Lúa 5.5 Chè 45 - 65 Bu du 6.0 - 72 Trong điều kiện đất chua chỉ có nấm phát triển còn các vi sinh vật có ích không phát triển được.
Do đó, ở đất chua, việc cố định nitơ của không khí bị giảm sút rõ rệt. Khi phản ứng của đất chua nhiều thì hàm lượng những chất sắt, nhôm, mangan hoà tan tăng lên làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của tất cả các loại cây trồng, nhất là trong giai đoạn cây còn non. Khi cây càng lớn lên thì khả năng chống chịu với độ chua của đất cũng tăng lên nhưng quá trình trao đổi chất vẫn bị ức chế và làm hạn chế sự sinh trưởng, phát triển của cây. Do đất chua thì làm giảm sự phát triển của rễ và làm han chế khả năng hút chất dinh dưỡng của nó.
Nên cây sử dụng được ít chất đinh dưỡng của đất và phân bón. Phản ứng của dung dich đất cũng ảnh hưởng đến sự trao đổi gluxit, protit trong thực vật, O đất chua, quá trình tổng hợp protit bị yếu đi, hàm lượng protit và nitơ tổng số trong thực vật cũng bị giảm, còn lượng nitơ phi protit lại tăng lên, quá trình chuyển hóa các monosacarit thành các hợp chất hữu cơ phức tạp cần thiết cũng trở nên khó khăn. Độ chua của đất còn gây nên những ảnh hưởng xấu đến đất : ion H” sau khi tách Ca?" từ man đất làm cho độ phân tán keo min tăng lên và dễ bị rửa trôi. Sự bão hòa các hạt keo khoáng bằng ion H" din dẫn gây ra sự phá huỷ keo.
Do đó, đất chua nhiều có ảnh hưởng xấu đến tính chất lý học, hóa lý và 'Ĩ.-- xa ÚaaỎó-aä&MS5ố5Ầš 4 LUẬN VAN TỐT NGHIỆP Lé “Thị Héug Fram cấu trúc của đất, Nếu đất được bón thêm phân thi tác hại do độ chua gây ra sẽ giảm nhẹ nhưng nếu những lượng phân bón không giải quyết được độ chua của đất thì tác hại vẫn tổn tại, làm ảnh hưởng đến năng suất và phẩm chất nông sản. Vì vậy, rất cẩn thiết phải nghiên cứu những đặc điểm của đất chua, nguyên nhân làm cho đất hoá chua và biện pháp nông hoá để cải tạo những loại đất đó. ““ O nước ta đất chua chiếm một diện tích khá lớn. Loại đất nay thường chứa nhiều ion H*, AP* và chỉ có một lượng nhỏ cation Ca**, Mg** ở trạng thái hấp phụ.
Đất có phan ứng chua đồng thời là đất có khả năng hấp phụ kém, hàm lượng Ca**, Mẹ”" trao đổi ít, độ no bazd thấp và hàm lượng Fe", AI” di động cao. Đất chua còn phản ánh trên thẳm thực vật gồm có những loại cây cỏ thông thường như sim, mua, cỏ lông lợn, cổ năng, cỏ lác, rau me, chút chít, thanh hao,. So với những vùng đất trung tính hoặc ít chua thì ở đất chua các loại ví sinh vật hoạt động kém hơn và chỉ có các loại nấm là phát triển mạnh. Nói chung ở đất chua, cây cối thiên nhiên mọc kém, ít phát triển, thường là cần cỗi hoặc mọc lác đác, không um tùm như những nơi có độ phì thiên nhiên cao.
Có nhiều nguyên nhân làm cho đất hóa chua, sau đây là những nguyên nhân chủ yếu. Hiện tt Ja trôi: Rửa trôi là nguyên nhân chính làm mất bazơ của keo đất và phát sinh ra phan ứng chua. Trên phạm vi toàn thế giới, những vùng có mưa nhiều chính là những vùng có đất chua nhiều. Mưa gây ra những luéng nước gột rửa lớp đất mặt chảy về những vùng thấp hơn, rồi ra sông, ra bể hoặc thấm xuống các lớp sâu làm cho nhiều chất bazơ hoà tan của đất bị mất đi trong đó có chất vôi.
Nước mưa có hòa tan một ít CO, của không khí và có khả năng hòa tan cả những dạng Canxi khó tan của đất như CaCO; CaCO, + HạO + CO; S Ca(HCO)); khó tan dễ tan Canxibicacbonat Ca(HCO;); tan trong nước, bị nước lôi cuốn di, do đó đất càng ngày càng bị mất vôi và hóa chua. Hơn nữa, nước mưa nguyên chất —_am. eee LUẬN VAN TỐT NGHIỆP Li Thi Hing Fram dấu không chứa CO; thì cũng có khả năng tác động lên keo đất theo sơ đồ sau đây: KD] Ca?" + 2HOH S&S KD] 2H" + Ca(OH);. Và như vậy Ca(OH), bị rửa trôi.
Do đó càng mưa nhiều, số cation kiểm trên bể mặt hạt keo như K*, Ca?", Mg”. càng bị rửa trôi và thay vào đó là những cation H* làm cho đất hóa chua. Thành thử, trong dung tích hấp phụ T của đất, H tăng dẫn và S giảm dẫn cho nên độ no V% cũng giảm theo. Trong đất mà độ chua thủy phân H càng cao và độ no bazd V% càng thấp thì đất càng chua và càng cần phải bón vôi.
Cây hut thức ăn: Hau hết các loại cây trong đều phải hút những thức än khóang trong đất để sinh sống và phát triển. Những thức ăn đó chủ yếu là những Cation kim loại như: Ca", Mg**, K*, NH,*,. Dung dich đất bị rễ cây hút bớt cation kim loại và thay vào đó là những cation H’ của rễ cây làm cho néng độ ion H” trong dung dịch đất tăng lên, và đất có độ chua hiện tại tăng lên, Cây cối càng hút thức ăn thì không những dung dich đất càng hóa chua mà cả keo đất cũng din din hóa chua nữa vì giữa keo đất và dung dịch đất có một thế thăng bằng: Nếu dung dịch đất bị hút đi nhiều cation kim loại quá thì những cation kim loại trong keo đất lại bị tống ra và thay thé bằng cation H”, cho nên keo đất cũng hóa chua và độ chua tiém ting trong đất tăng lên. Nhiều số liệu thống kê cho thấy, mỗi vụ thu hoạch cây lấy đi của đất một số cation và thay thế vào dung tích hấp phụ bằng những ion H* hoặc Al”, Do đó nếu không đặt vấn để thâm canh, bón phân nhiều thì có thể nói đất càng khai phá trồng trọt càng chua thêm.
Và người ta tính trung bình rằng cứ mỗi năm trồng trọt thì độ pH của đất giảm trung bình từ 0,15 đến 0,2 đơn vị. Hiện tương cây hút thức ăn từ đất rất đáng kể, ví dụ: Mỗi năm trên | ha lúa đạt sản lượng 5 tấn thóc cây lấy đi của đất: 80 ~ 100 kg N 80 ~ 300 kg K,O 30 - 50 kg P;O; 30 - 60 kg CaO Nhiều tài liệu thống kê ở Châu Âu cho biết: Mỗi vụ thu hoạch ngũ cốc lấy đi của đất trung bình trên mỗi ha 40 - 50 kg vôi. Vậy, trong chừng mực nào đó cũng có thể chấp nhận quan điểm rất cổ điển: '' Với là một thứ phân bón cho cây''. Và hiện nay người ta đã thấy được tác dụng to lớn của biện pháp bón vôi là cải tạo đất và tăng cường hiệu lực của các loại phân bón.
O nước ta, có nHHmmAẽíaaŸmnỪÀ 7mm. LUẬN VAN TỐT NGHIỆP Lé Thi Wing Trim những vùng trồng cấy lúa liên tục hàng nghìn năm mà không bón vôi, bón phân. Nếu chỉ kể riêng hiện tượng thu hút chất dinh dưỡng của cây cũng đủ làm cho đất nghèo và hoá chua. 2, Sự phân giải chất ha Dưới tác động của vi sinh vật, các chất hữu cơ trong đất bị phân giải và phat sinh ra nhiều loại axit hữu cơ cũng như vô cơ: H;CO;.
CH;COOH, H;SO¿, HNO:,. Những axit này hoà tan canxicacbonat của đất, làm cho vôi bị nước mưa lôi kéo đi dưới dang muối canxi hoà tan và có khả năng tống những cation kim loại trong keo đất ra, nhất là cation CaŸ” ( vì trong keo đất, tỷ lệ Ca? thường chiếm uu thế so với các cation kim loại khác) 2Ca** 4H" KĐÌf” +2H;CO;® Kp}? +2CaCO; Chất canxibicacbonat Ca(HCO)); dễ hoà tan trong nứơc và bị nước mưa lôi cuốn đi. Ở những chân đất phèn, rất phổ biến ở các tỉnh phía Nam, khi vi sinh vật phân giải chất hữu cơ thì giải phóng ra rất nhiều lưu huỳnh S ở dạng axit sunfuhiđric H;ạS. Chất này làm cho đất có mùi trứng thối.
Một phan lớn H;S kết hợp với sắt trong đất chuyển thành dạng pirit sắt FeS;, màu đen và bền vững hơn. Trong điều kiện oxi hoá do nắng hạn, làm ải, cày bừa, FeS; chuyển thành dang sắt sunfat và axitsunfuric: FeS,; + 7/2 0; + H,O = FeSO, + H;SO, Do đó, đất chua trim trọng, pH đất có thé từ 5.0 hoặc thấp hơn nữa. Quá trình oxi hoá tiếp tục, FeSO, chuyển thành Fe;(SO,); FeSO, ~ Fe(SO4)y Và Fe,(SO,); qua thuỷ phân giải phóng thêm axitsunfuric : a | LUAN VAN TỐT NGHIỆP Lé Thi Hong Fram Fe(SO,),; + 6 H,O > 2Fe(OH), + 3 H;SO,. Những lượng axit được giải phóng ra lại tác động lên các hợp chất sắt, nhôm trong đất, phát sinh ra sất sunfat và nhôm sunfat, là những chất rất chat và có vị hoàn toàn như phèn chua.
Vì vậy, người ta gọi là đất phèn. Cũng như sất sunfat, nhôm sunfat cũng có khả năng thuỷ phân và chuyển thành nhôm hiđroxit không tan và giải phóng axit sunfuric: Al;(SO,); + 6H;O + 2AKOH), + 3H;SO, Các quá trình đó cứ tiếp tục và sinh ra nhiều axitsunfuric làm cho pH đất sụt xuống rất nhanh. Đây cũng là nguyên nhân tại sao cây trồng trên đất phèn đang xanh tốt bỗng nhiên khô héo và chết. Bón phân khoáng Các loại phân khoáng thường có hai loại độ chua: a/ chua Độ tự do Là độ chua do các axit còn thừa lại trong phân sau quá trình chế biến công nghiệp.
Chẳng hạn, trong super lân còn thừa lại một lượng axit sunfuric và axit phốtphoric ở dang tự do, trong đạm sunfát có một lượng nhỏ axit sunfuric. những lượng axit này đôi khi hàm lượng cũng khá lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến phản ứng đất và sinh trưởng của cây trồng. Hoặc khi dùng phân amonsunphat thì độ chua tự do lại thể hiện khác: Do điều kiện khí hậu nhiệt đới nống ẩm, phân tàng trữ lâu ngày bị bay mất một phan NH, và chuyển thành amônhiđrosunfat: (NH,);SO, ® NH; + NH,HSO,.