Luận Văn: Phương Pháp Biện Chứng Duy Vật và Vai Trò Đối Với Sự Nghiệp Đổi Mới ở Việt Nam

Khóa luận: PP biện chứng duy vật & vai trò trong đổi mới ở Việt Nam. Nghiên cứu sâu sắc về giáo dục chính trị và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Trần Văn Bắc
• Người hướng dẫn: Nguyễn Ngọ Kẹo
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Giáo Dục Chính Trị
• Đề tài: Phương Pháp Biện Chứng Duy Vật Và Vai Trò Của Nó Đối Với Sự Nghiệp Đổi Mới Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp ĐHSP

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. Chương 1: Một số vấn để lý luận vẻ phương pháp biện chứng duy
• 1.1. Phép biện chứng duy vật — cơ sở lý luận của sự hình thành phương pháp biện chứng dụv vảt. Sơ lược vẻ lịch sử hình thành phép hiện chứng
• 1.2. ưng pháp biện chứng duy vật - phương pháp phê biến cu nhân thức và hoạt động thực Hiến . Phan biết phương nhấp và phương pháp luan. Một số nguyễn tắc cứ bản cua phép biên chứng du
• 3. Chương 3: Phudng phúp biên chứng duy vat với suf nghiệp đổi
• 3.1. Vai trò của phương pháp biên chứng duy vật trong hoạt dong
• 3.2. Thực tiến và các dang có bản của hoạt đồng thực tiên
• 3.3. Vai trở của phưững pháp biển chứng duy vat doi với
• 3.4. Vio trò cua phương pháp biện chứng duy vat trong sự nhiếp đổi mới ở nước ta hiện này . Đổi mới - xu hướng tất yếu của sự phát wien xã
• 3.5. Vai trò của phương pháp biện chứng duy vat wong sự nhiếp đối mới ä nước ta hiện nay
• 3.6. Kiến nghị và giải nhấp
• Tài lieu tham Khao

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Chứng Duy Vật và Đổi Mới ở Việt Nam

Phép biện chứng duy vật là một bộ phận cốt lõi của chủ nghĩa Mác-Lênin, cung cấp một thế giới quan và phương pháp luận khoa học để nhận thức và cải tạo thế giới. Tại Việt Nam, phương pháp này không chỉ là một lý thuyết trừu tượng mà đã trở thành kim chỉ nam cho những quyết sách lịch sử. Công cuộc Đổi Mới, được khởi xướng từ Đại hội Đảng VI (1986), là minh chứng sống động nhất cho sự vận dụng sáng tạo phép biện chứng duy vật vào thực tiễn đất nước. Quá trình này đánh dấu sự chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mối quan hệ giữa biện chứng duy vật và Đổi Mới ở Việt Nam là mối quan hệ hữu cơ, giữa lý luận và thực tiễn. Lý luận biện chứng soi đường cho thực tiễn Đổi Mới, và ngược lại, chính thực tiễn Đổi Mới đã làm phong phú và chứng minh tính đúng đắn của lý luận. Bài viết này sẽ phân tích sâu sắc mối liên hệ này, làm rõ cách các nguyên lý, quy luật của phép biện chứng duy vật được áp dụng để giải quyết các vấn đề gai góc, từ đó mở ra một giai đoạn phát triển mới cho dân tộc trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

1.1. Khái niệm cốt lõi về phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy vật là khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy. Nó được xây dựng trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật lịch sử, khẳng định vật chất có trước, ý thức có sau. Nội dung của nó bao gồm hai nguyên lý cơ bản là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển. Bên cạnh đó là ba quy luật cốt lõi: quy luật lượng - chất, quy luật mâu thuẫn, và quy luật phủ định của phủ định. Hệ thống các cặp phạm trù như cái chung - cái riêng, nguyên nhân - kết quả, tất nhiên - ngẫu nhiên... giúp con người nhận thức thế giới một cách toàn diện và sâu sắc. Đây chính là cơ sở lý luận của Đổi Mới, cung cấp công cụ tư duy sắc bén để phân tích hiện thực khách quan.

1.2. Bối cảnh lịch sử và tính tất yếu của công cuộc Đổi Mới

Trước năm 1986, Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng. Cơ chế quản lý quan liêu, bao cấp đã bộc lộ những hạn chế sâu sắc, kìm hãm sức sản xuất và triệt tiêu động lực phát triển. Lạm phát phi mã, đời sống nhân dân khó khăn, sản xuất đình đốn. Bối cảnh quốc tế cũng có nhiều biến động phức tạp. Thực tiễn đó đòi hỏi một sự thay đổi mang tính cách mạng. Đại hội Đảng VI đã dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, thừa nhận những sai lầm và khởi xướng đường lối Đổi Mới của Đảng. Đây không phải là một quyết định ngẫu nhiên, mà là một xu thế tất yếu, là kết quả của việc nhận thức và vận dụng các quy luật khách quan, đặc biệt là quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

II. Thách Thức Lý Luận Trước Khi Vận Dụng Biện Chứng Vào Đổi Mới

Giai đoạn tiền Đổi Mới không chỉ là khủng hoảng kinh tế mà còn là khủng hoảng về tư duy lý luận. Sự áp dụng máy móc, giáo điều chủ nghĩa Mác-Lênin đã dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng. Nhiều quan điểm duy ý chí, nóng vội, xa rời thực tiễn đã chi phối các chính sách. Thách thức lớn nhất là vượt qua tư duy cũ, vốn coi kinh tế hàng hóa, kinh tế tư nhân là xa lạ, đối lập với chủ nghĩa xã hội. Việc nhận thức về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội còn phiến diện, một chiều, chủ yếu nhấn mạnh đấu tranh giai cấp mà chưa thấy được động lực từ sự phát triển kinh tế và lợi ích của người lao động. Phá bỏ "vòng kim cô" của tư duy siêu hình, giáo điều là yêu cầu cấp bách. Quá trình này đòi hỏi sự dũng cảm chính trị và một phương pháp luận khoa học, mà phép biện chứng duy vật chính là chìa khóa. Thách thức đặt ra là phải làm rõ lý luận và thực tiễn đang mâu thuẫn ở đâu và làm thế nào để thống nhất chúng trên một nền tảng mới.

2.1. Phân tích bệnh giáo điều chủ quan duy ý chí

Bệnh giáo điều, chủ quan duy ý chí thể hiện ở việc áp đặt các mô hình có sẵn mà không xem xét điều kiện lịch sử - cụ thể của Việt Nam. Ví dụ, chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa nặng một cách quá mức, hay tiến hành tập thể hóa nông nghiệp một cách nóng vội đã vi phạm các quy luật khách quan. Tư duy này xuất phát từ việc tuyệt đối hóa một mặt của vấn đề, không thấy được các mối liên hệ biện chứng. Nó là biểu hiện của phương pháp tư duy siêu hình, đối lập hoàn toàn với tinh thần phê phán và sáng tạo của phép biện chứng duy vật. Khắc phục tư duy này là tiền đề tiên quyết để thực hiện thành công công cuộc Đổi Mới.

2.2. Mâu thuẫn giữa lý luận và thực tiễn kinh tế xã hội

Mâu thuẫn sâu sắc nhất là giữa mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung trên lý thuyết và sự vận động đa dạng của đời sống kinh tế thực tiễn. Trong khi lý luận chỉ thừa nhận hai hình thức sở hữu (toàn dân và tập thể), thực tế vẫn tồn tại kinh tế cá thể, tiểu chủ với vai trò quan trọng. Việc phủ nhận kinh tế hàng hóa, cơ chế thị trường đã làm triệt tiêu động lực phát triển. Đường lối Đổi Mới của Đảng bắt nguồn từ chính việc giải quyết mâu thuẫn này, thừa nhận sự tồn tại khách quan của nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, một bước đột phá về tư duy dựa trên nền tảng chủ nghĩa duy vật lịch sử.

III. Phương Pháp Vận Dụng Biện Chứng Duy Vật Vào Đường Lối Đổi Mới

Sự thành công của Đổi Mới nằm ở việc vận dụng sáng tạo và đúng đắn các nguyên tắc của phép biện chứng duy vật. Thay vì nhìn nhận thế giới một cách tĩnh tại, Đảng đã áp dụng quan điểm phát triển để xem xét mọi sự vật, hiện tượng trong sự vận động không ngừng. Quan điểm toàn diện được sử dụng để khắc phục cách nhìn phiến diện, một chiều, từ đó đề ra đường lối đổi mới toàn diện trên tất cả các lĩnh vực. Đặc biệt, quan điểm lịch sử - cụ thể đã giúp Đảng thoát khỏi sự rập khuôn, máy móc để tìm ra mô hình phát triển phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam. Việc nhận thức và giải quyết các mâu thuẫn nội tại của xã hội, nhất là mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất và sự kìm hãm của quan hệ sản xuất cũ, đã trở thành động lực trung tâm của quá trình Đổi Mới. Đây chính là sự thể hiện rõ nét nhất vai trò của thế giới quan và phương pháp luận Mác-xít trong thực tiễn cách mạng.

3.1. Áp dụng quy luật mâu thuẫn để tìm ra động lực phát triển

Đảng đã nhận diện đúng quy luật mâu thuẫn là hạt nhân của phép biện chứng. Mâu thuẫn cơ bản trong thời kỳ quá độ không chỉ là giữa ta và địch, mà còn là mâu thuẫn ngay trong lòng kinh tế - xã hội. Đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất còn thấp kém với yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, giữa cơ chế cũ và yêu cầu phát triển mới. Việc thừa nhận và giải quyết các mâu thuẫn này, đặc biệt là thông qua việc chấp nhận kinh tế nhiều thành phần (bao gồm các mặt đối lập), đã tạo ra động lực to lớn. Thay vì xóa bỏ, Đảng chủ trương "phân đôi cái thống nhất", cho phép các thành phần kinh tế cùng tồn tại, cạnh tranh và hợp tác, qua đó thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế phát triển.

3.2. Vận dụng quy luật lượng chất để thực hiện bước nhảy vọt

Quá trình Đổi Mới là một minh chứng cho quy luật lượng - chất. Cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trước năm 1986 là kết quả của sự tích lũy dần dần những yếu kém, sai lầm (sự thay đổi về lượng). Đến một giới hạn nhất định ("điểm nút"), một sự thay đổi về chất là tất yếu. Đại hội Đảng VI chính là "bước nhảy" đó, chuyển xã hội từ trạng thái trì trệ sang trạng thái phát triển năng động. Sau đó, quá trình Đổi Mới tiếp tục diễn ra theo nguyên tắc này, thực hiện những bước đi tuần tự, tích lũy về lượng trong từng lĩnh vực để tạo tiền đề cho những bước nhảy vọt về chất trong tương lai, hướng tới mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

3.3. Quy luật phủ định của phủ định trong xây dựng cái mới

Công cuộc Đổi Mới không phải là sự phá bỏ sạch trơn quá khứ. Nó vận hành theo quy luật phủ định của phủ định. Lần phủ định thứ nhất là xóa bỏ cơ chế quan liêu, bao cấp. Nhưng sự phủ định này mang tính biện chứng, tức là kế thừa những thành tựu của giai đoạn trước (như độc lập dân tộc, một số cơ sở vật chất ban đầu) và loại bỏ những gì lạc hậu, kìm hãm. Quá trình xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một bước phát triển cao hơn, dường như lặp lại một số đặc điểm của giai đoạn trước (có sự đa dạng hóa sở hữu) nhưng trên một cơ sở mới, trình độ cao hơn. Sự phát triển này diễn ra theo hình "xoáy trôn ốc", giữ lại những yếu tố tích cực và không ngừng tiến lên.

IV. Thành Tựu Thực Tiễn Của Đổi Mới Dưới Ánh Sáng Biện Chứng

Sau hơn 35 năm, công cuộc Đổi Mới đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Đây là kết quả trực tiếp của việc vận dụng sáng tạo phép biện chứng duy vật vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, kinh tế tăng trưởng liên tục, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao. Việc xây dựng thành công mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một đóng góp quan trọng cả về lý luận và thực tiễn vào kho tàng của chủ nghĩa Mác-Lênin. Những thành tựu này khẳng định đường lối Đổi Mới của Đảng là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với quy luật khách quan và nguyện vọng của nhân dân. Nó chứng minh rằng, khi lý luận cách mạng được nhận thức đúng và vận dụng linh hoạt, nó sẽ trở thành sức mạnh vật chất to lớn để cải tạo xã hội.

4.1. Đột phá trong đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế

Thành tựu nổi bật nhất là việc giải phóng sức sản xuất, phát huy mọi nguồn lực để phát triển kinh tế. Việc chuyển đổi sang kinh tế thị trường đã tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích sự năng động, sáng tạo. Việt Nam từ một nước nhập khẩu lương thực đã trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa đã giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, thu hút đầu tư nước ngoài và tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiến. Đây là kết quả của việc áp dụng quan điểm toàn diện và phát triển trong hoạch định chính sách.

4.2. Giữ vững ổn định chính trị và xây dựng Nhà nước pháp quyền

Một thành công lớn của Việt Nam là kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, trong đó đổi mới kinh tế là trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị một cách thận trọng, vững chắc. Nhờ đó, Việt Nam đã giữ vững được sự ổn định chính trị - một yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững, trái ngược với tình trạng hỗn loạn ở nhiều quốc gia khác trong quá trình chuyển đổi. Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ngày càng được đẩy mạnh, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân và tạo ra một hành lang pháp lý an toàn cho sự phát triển.

V. Bài Học và Tương Lai Vận Dụng Biện Chứng Duy Vật ở Việt Nam

Quá trình Đổi Mới cũng bộc lộ những hạn chế và đặt ra nhiều thách thức mới. Đó là sự phân hóa giàu nghèo, các vấn đề về môi trường, tệ nạn tham nhũng, và sự chống phá của các thế lực thù địch. Thực tiễn này đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, tổng kết và vận dụng sáng tạo hơn nữa phép biện chứng duy vật. Bài học lớn nhất là phải luôn xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan, chống lại bệnh chủ quan, duy ý chí. Lý luận phải gắn liền với thực tiễn, không ngừng được bổ sung, phát triển. Trong bối cảnh thế giới biến đổi không ngừng, việc nắm vững thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin càng trở nên quan trọng. Nó giúp nhận diện đúng các mâu thuẫn, nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức để tiếp tục đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tiến lên, thực hiện thành công mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

5.1. Những bài học kinh nghiệm cốt lõi từ thực tiễn Đổi Mới

Bài học hàng đầu là phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời phải sáng tạo trong phương pháp thực hiện. Thứ hai, phải thực sự phát huy quyền làm chủ của nhân dân, lấy lợi ích của nhân dân làm gốc. Thứ ba, phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Cuối cùng, vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi. Những bài học này là sự kết tinh giữa lý luận và thực tiễn, là tài sản quý báu cần được tiếp tục phát huy.

5.2. Định hướng tiếp tục vận dụng trong giai đoạn mới

Trong giai đoạn mới, việc vận dụng phép biện chứng duy vật cần tập trung giải quyết các mâu thuẫn lớn. Đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển bền vững và những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường; giữa hội nhập quốc tế và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; giữa phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội. Cần tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp 4.0. Việc nắm vững phương pháp biện chứng sẽ giúp Đảng và Nhà nước có những quyết sách đúng đắn, đưa đất nước vượt qua mọi khó khăn, thách thức.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phương pháp biện chứng duy vật và vai trò của nó đối với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay" do sinh viên Trần Văn Bắc thực hiện tại Khoa Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của giảng viên Nguyễn Ngô Kế. Công trình thuộc chuyên ngành Giáo dục Chính trị, tập trung nghiên cứu sự vận dụng các nguyên lý, quy luật và phạm trù của triết học Mác - Lênin vào thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn đổi mới.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng thế giới cuối thế kỷ XX đang trải qua những biến động sâu sắc trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ diễn ra mạnh mẽ, cùng với xu thế quốc tế hóa và khu vực hóa, đòi hỏi mỗi quốc gia phải giải quyết chính xác các yêu cầu của thời đại. Đặc biệt, sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu đã đẩy phong trào cách mạng thế giới vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, đặt các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa trước những thử thách to lớn. Tại Việt Nam, sau năm 1975, đất nước bước vào thời kỳ quá độ nhưng đã mắc phải một số sai lầm nghiêm trọng kéo dài do chủ quan duy ý chí, nóng vội trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng. Đứng trước tình hình đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (tháng 12/1986) của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khởi xướng đường lối đổi mới toàn diện, tiếp tục được bổ sung và cụ thể hóa tại các kỳ Đại hội VII và Đại hội VIII. Để quá trình đổi mới đi đúng hướng, việc xác lập một nền tảng phương pháp luận khoa học dẫn đường là yêu cầu cấp thiết.

Về lịch sử nghiên cứu, tác giả điểm qua các công trình tiêu biểu của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã tiếp cận chủ đề này:

• "Đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa xã hội" của Đỗ Mười (NXB Sự thật, Hà Nội, 1992).
• "Triết học với sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa" của Nguyễn Thế Nghĩa (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997).
• "Phương pháp luận về vấn đề văn hóa và phát triển" của GS. Trần Văn Giàu (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993).
• "Phương pháp nhận thức biện chứng" của A. P. Sep-tu-lin (NXB Sự thật, Hà Nội, 1989).

Tác giả nhận định rằng phần lớn các công trình đi trước chỉ tiếp cận từng khía cạnh riêng lẻ, chưa có công trình nào nghiên cứu vấn đề vai trò của phương pháp biện chứng duy vật đối với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam một cách trọn vẹn và có hệ thống.

Mục đích và nhiệm vụ của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Khái quát một cách có hệ thống cơ sở lý luận của phép biện chứng duy vật và sự hình thành phương pháp biện chứng duy vật cùng hệ thống các nguyên tắc phương pháp luận cơ bản.
2. Làm rõ vai trò định hướng của phương pháp biện chứng duy vật trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cách mạng nói chung, đặc biệt là sự chỉ đạo của nó đối với từng lĩnh vực cụ thể của công cuộc đổi mới tại Việt Nam (kinh tế, chính trị, văn hóa - tư tưởng, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ).
3. Đề xuất một số kiến nghị, giải pháp và củng cố tri thức lý luận phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy chuyên ngành Giáo dục Chính trị của tác giả sau này.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phương pháp biện chứng duy vật với tư cách là hệ thống các nguyên tắc phương pháp luận triết học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sự nghiệp đổi mới toàn diện tại Việt Nam từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) đến giai đoạn Đại hội Đảng lần thứ VIII (1996).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, trực tiếp là phép biện chứng duy vật, lý luận nhận thức và học thuyết về thực tiễn. Nguồn lý luận kinh điển được khai thác trực tiếp từ các tác phẩm trong Toàn tập của C. Mác, Ph. Ăng-ghen và V. I. Lênin, cùng hệ thống văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội VI, Đại hội VII và Đại hội VIII. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng các kết quả nghiên cứu chuyên sâu về triết học và phương pháp luận của các tác giả Đỗ Mười, Trần Văn Giàu, Nguyễn Thế Nghĩa, A. P. Sep-tu-lin, Lê Hữu Tầng, Nguyễn Duy Thông.

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu học thuật gồm:

• Phương pháp biện chứng duy vật: Được sử dụng làm phương pháp luận chủ đạo xuyên suốt quá trình phân tích và luận giải các vấn đề lý luận và thực tiễn.
• Phương pháp logic kết hợp với lịch sử: Tái hiện quá trình hình thành và phát triển của các hình thức phép biện chứng trong lịch sử tư tưởng nhân loại, đồng thời phản ánh đúng tiến trình vận động khách quan của công cuộc đổi mới tại Việt Nam.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý luận: Mổ xẻ các khái niệm, quy luật, phạm trù, nguyên tắc phương pháp luận và liên kết chúng thành hệ thống chỉ đạo thực tiễn.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Đánh giá sự khác biệt bản chất giữa phép biện chứng duy vật với phép biện chứng duy tâm và tư duy siêu hình; so sánh mô hình kinh tế - xã hội thời kỳ bao cấp với mô hình đổi mới nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phương pháp biện chứng duy vật

Chương 1 tập trung phân tích nguồn gốc lịch sử, cấu trúc nội dung và các nguyên tắc phương pháp luận của phép biện chứng duy vật.

1. Sơ lược về lịch sử hình thành phép biện chứng: Tác giả hệ thống hóa ba hình thức cơ bản của phép biện chứng trong lịch sử triết học:

• Phép biện chứng tự phát thời cổ đại: Tiêu biểu là tư tưởng của Hêraclít (coi thế giới là ngọn lửa vĩnh viễn bùng cháy và tàn lụi theo quy luật, vạn vật như dòng chảy) và Arixtốt (xây dựng các quy luật logic, nghiên cứu các dạng vận động tự nhiên và mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung). Hạn chế của giai đoạn này là mang tính trực quan cảm tính và ngây thơ.
• Phép biện chứng duy tâm trong triết học cổ điển Đức: Tiêu biểu là Hêghen, người đầu tiên trình bày một cách có hệ thống các quy luật của phép biện chứng. Tuy nhiên, do đứng trên lập trường duy tâm khách quan ("ý niệm tuyệt đối"), triết học Hêghen nảy sinh mâu thuẫn sâu sắc giữa hệ thống triết học bảo thủ khép kín và phương pháp biện chứng cách mạng.
• Phép biện chứng duy vật do C. Mác và Ph. Ăng-ghen sáng lập, V. I. Lênin phát triển: Khắc phục triệt để tính chất duy tâm của Hêghen và tính siêu hình của chủ nghĩa duy vật cũ, tạo ra sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng.

2. Nội dung của phép biện chứng duy vật: Bao gồm hệ thống hai nguyên lý, ba quy luật cơ bản và các cặp phạm trù:

• Hai nguyên lý cơ bản: Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến (khẳng định tính khách quan, phổ biến và đa dạng của các mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng) và Nguyên lý về sự phát triển (khẳng định phát triển là khuynh hướng chung của thế giới, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao thông qua các bước nhảy vọt).
• Ba quy luật cơ bản: Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (hạt nhân của phép biện chứng, vạch ra nguồn gốc và động lực bên trong của sự phát triển); Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại (chỉ ra cách thức vận động và phát triển); Quy luật phủ định của phủ định (chỉ ra khuynh hướng phát triển tiến lên theo đường xoáy ốc).
• Các cặp phạm trù cơ bản: Đóng vai trò là các quy luật không cơ bản phản ánh các mối liên hệ bản chất của thế giới hiện thực.

3. Phân biệt phương pháp, phương pháp luận và các nguyên tắc cơ bản: Tác giả làm rõ ranh giới giữa phương pháp (hệ thống nguyên tắc điều chỉnh hoạt động) và phương pháp luận (lý luận về phương pháp), đồng thời phân tầng hệ thống phương pháp:

• Phương pháp riêng (áp dụng cho từng ngành khoa học cụ thể).
• Phương pháp chung (áp dụng cho nhóm ngành có điểm chung).
• Phương pháp phổ biến / chung nhất (phương pháp biện chứng duy vật áp dụng cho toàn bộ nhận thức và hoạt động thực tiễn).

Từ nội dung lý luận, tác giả hệ thống hóa 7 nguyên tắc phương pháp luận căn bản:

Tên nguyên tắc phương pháp luận	Nội dung và yêu cầu chỉ đạo cốt lõi	Biểu hiện tư duy cần phê phán, khắc phục
Nguyên tắc khách quan	Xem xét sự vật xuất phát từ bản thân sự vật, phản ánh trung thực quy luật vốn có.	Bệnh chủ quan, duy ý chí.
Nguyên tắc toàn diện	Bao quát tất cả các mặt, các mối liên hệ; xác định mắt khâu cơ bản, bản chất.	Quan điểm phiến diện, một chiều, cào bằng.
Nguyên tắc phát triển	Xem xét sự vật trong trạng thái vận động, biến đổi; phát hiện mâu thuẫn và ủng hộ cái mới tiến bộ.	Bệnh bảo thủ, trì trệ, giáo điều.
Nguyên tắc lịch sử - cụ thể	Gắn nhận thức với điều kiện không gian, thời gian và hoàn cảnh tồn tại cụ thể.	Bệnh giáo điều, rập khuôn, máy móc.
Nguyên tắc phân đôi cái thống nhất	Phân tách chỉnh thể thống nhất thành các mặt đối lập biện chứng để nhận thức nguồn gốc vận động.	Quan điểm siêu hình đồng nhất tuyệt đối hoặc đối lập trừu tượng.
Nguyên tắc phủ định biện chứng	Kế thừa có phê phán các giá trị hợp lý của cái cũ để phát triển cái mới.	Phủ định sạch trơn hoặc kế thừa nguyên xi.
Nguyên tắc thực tiễn	Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, sâu sát quần chúng, lấy hiệu quả thực tiễn làm tiêu chuẩn chân lý.	Bệnh kinh viện, xa rời đời sống thực tế.

Chương 2: Phương pháp biện chứng duy vật với sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

Chương 2 luận giải vai trò định hướng của phương pháp biện chứng duy vật đối với hoạt động thực tiễn và tiến trình đổi mới tại Việt Nam trên từng lĩnh vực cụ thể.

1. Vai trò của phương pháp biện chứng duy vật trong hoạt động thực tiễn: Tác giả phê phán quan niệm sai lầm của triết học trước Mác (Phoi-ơ-bắc coi thường thực tiễn, Hêghen trừu tượng hóa thành "ý niệm thực tiễn") và khẳng định thực tiễn là hoạt động vật chất có tính năng động, sáng tạo, là phương thức tồn tại cơ bản của xã hội loài người. Hoạt động thực tiễn gồm ba dạng cơ bản: sản xuất vật chất (cơ bản nhất, quyết định), hoạt động biến đổi xã hội (hình thức cao nhất), và thực nghiệm khoa học (cầu nối biến phát minh thành giải pháp kỹ thuật, công nghệ). Phương pháp biện chứng duy vật cung cấp cơ sở phương pháp luận để cải tạo xã hội thông qua các bước đi quá độ, phê phán mô hình tập trung quan liêu bao cấp vốn mang nặng tính nóng vội, đốt cháy giai đoạn.

2. Đổi mới là xu hướng tất yếu của sự phát triển xã hội: Phân tích sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu cùng thực trạng khủng hoảng tại Việt Nam, tác giả chỉ ra rằng đổi mới là yêu cầu khách quan nhằm tự phủ định những khuyết điểm, sai lầm để đạt tới trình độ trưởng thành cao hơn của chủ nghĩa xã hội.

3. Vận dụng phương pháp biện chứng duy vật trong từng lĩnh vực đổi mới:

Lĩnh vực đổi mới	Nội dung vận dụng nguyên lý và quy luật biện chứng duy vật	Kết quả và định hướng chính sách cụ thể
Kinh tế	Vận dụng nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc phát triển và nguyên tắc phân đôi cái thống nhất. Đặt nền kinh tế Việt Nam trong mối liên hệ với kinh tế thế giới; giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu và lợi ích.	Chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang kinh tế hàng hóa nhiều thành phần; thừa nhận sở hữu cá nhân và kinh tế thị trường định hướng XHCN; xác định lợi ích cá nhân của người lao động là động lực trực tiếp; thực hiện công nghiệp hóa gắn với hiện đại hóa, ưu tiên CNH-HĐH nông nghiệp và nông thôn.
Chính trị	Vận dụng quy luật lượng - chất và kết hợp các mặt đối lập thông qua khâu trung gian. Sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước làm phương tiện quá độ.	Đổi mới hệ thống chính trị gắn liền với quá trình dân chủ hóa xã hội; phân định rõ chức năng lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và vai trò của Mặt trận Tổ quốc; giữ vững ổn định chính trị theo định hướng XHCN; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, buôn lậu.
Văn hóa - tư tưởng	Vận dụng nguyên tắc phát triển và phủ định biện chứng. Vạch ra nhân tố mới trong lòng cái cũ, kết hợp tiếp thu tinh hoa nhân loại với bảo tồn bản sắc.	Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (dân tộc, hiện đại, nhân văn); kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; chống tư tưởng tư sản, tiểu tư sản; giải quyết mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và sự suy thoái đạo đức, lối sống.
Giáo dục - đào tạo	Vận dụng nguyên tắc toàn diện. Đặt giáo dục trong mối quan hệ gắn bó với kinh tế, chính trị và khoa học - công nghệ để phát huy nhân tố con người.	Xác định giáo dục - đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là "quốc sách hàng đầu"; quán triệt tư tưởng "vì lợi ích trăm năm trồng người"; cải tổ toàn diện hệ thống giáo dục từ mầm non đến sau đại học; đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và công tác quản lý.
Khoa học - công nghệ	Khắc phục mối quan hệ lỏng lẻo giữa triết học và khoa học tự nhiên trước thời kỳ đổi mới; sử dụng phương pháp biện chứng để tổng kết thực tiễn khoa học.	Xây dựng năng lực nội sinh của khoa học - công nghệ quốc gia; chủ động tiếp thu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật hiện đại của thế giới; dùng lý luận mới bổ sung vào kho tàng phép biện chứng.

4. Biện chứng của sự phát triển và bốn nguy cơ trong quá trình đổi mới: Tác giả phân tích công cuộc đổi mới là một quá trình quanh co, phức tạp chứa đựng nhiều mâu thuẫn khách quan:

• Mâu thuẫn giữa nhu cầu tất yếu đi lên chủ nghĩa xã hội với trình độ kinh tế - xã hội thấp kém.
• Mâu thuẫn giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất đi hoàn toàn.
• Mâu thuẫn giữa đòi hỏi thực tiễn phát triển nhanh chóng với tình trạng thiếu hụt "giá đỡ" về mặt lý luận.

Đồng thời, quá trình đổi mới phải đối mặt trực tiếp với bốn nguy cơ lớn: (1) Tụt hậu về kinh tế; (2) Chệch hướng xã hội chủ nghĩa; (3) Diễn biến hòa bình; (4) Tệ nạn tham nhũng. Để vượt qua các nguy cơ này, việc sử dụng sức mạnh trí tuệ và hàm lượng chất xám đóng vai trò quyết định, phù hợp với luận điểm của GS. Trần Văn Giàu về vai trò của chất xám trong phát triển quốc gia.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Làm rõ tiến trình phát triển của phép biện chứng qua ba giai đoạn lịch sử và khẳng định tính khoa học, cách mạng vượt trội của phép biện chứng duy vật mác-xít.
• Phân tích và hệ thống hóa 7 nguyên tắc phương pháp luận biện chứng căn bản, chỉ rõ các lỗi tư duy sai lầm tương ứng cần phòng tránh trong nhận thức và thực tiễn.
• Chứng minh tính quy luật tất yếu của công cuộc đổi mới tại Việt Nam bắt đầu từ Đại hội VI (12/1986), giải thích rõ sự chuyển dịch từ mô hình quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá vai trò chỉ đạo của phương pháp luận triết học trong việc định hình các quyết sách lớn tại Đại hội VI, VII, VIII trên năm trụ cột: kinh tế, chính trị, văn hóa - tư tưởng, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ.
• Nhận diện hệ thống mâu thuẫn cơ bản của thời kỳ quá độ và phân tích bốn nguy cơ đe dọa sự nghiệp đổi mới tại Việt Nam.

Đóng góp của đề tài do tác giả tự nêu:

• Là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống, tương đối trọn vẹn về giá trị phương pháp luận của phép biện chứng duy vật đối với sự nghiệp đổi mới tại Việt Nam.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo, củng cố tri thức lý luận cho công tác giảng dạy chuyên ngành Giáo dục Chính trị và Triết học Mác - Lênin.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Tài liệu tập trung chủ yếu vào nghiên cứu lý luận thuần túy và tổng kết văn kiện Đảng từ năm 1986 đến giai đoạn Đại hội VIII (1996), chưa có điều kiện khảo sát số liệu thống kê kinh tế - xã hội định lượng chi tiết ở từng địa phương hoặc ngành nghề cụ thể.
• Một số nội dung vận dụng triết học vào chính trị và văn hóa mang tính khái quát định hướng nguyên tắc, chưa đi sâu vào từng chính sách hành chính công cụ thể.

Hướng nghiên cứu tiếp được mở ra:

• Tiếp tục vận dụng phương pháp biện chứng duy vật để tổng kết thực tiễn đổi mới ở các giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.
• Nghiên cứu sâu cơ chế giải quyết từng nguy cơ cụ thể, nhất là phương pháp luận biện chứng trong công tác phòng chống tham nhũng và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Sư phạm Giáo dục Chính trị, Triết học Mác - Lênin, Lý luận Chính trị dùng làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận và kỹ năng phân tích thực tiễn.
• Giảng viên giảng dạy các bộ môn Triết học Mác - Lênin và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xây dựng bài giảng gắn lý luận với thực tiễn đổi mới.
• Người nghiên cứu quan tâm đến sự chuyển đổi mô hình kinh tế - xã hội của Việt Nam giai đoạn 1986 - 1996 dưới góc độ phương pháp luận triết học.

Các phần có giá trị tham khảo cao gồm: hệ thống hóa 7 nguyên tắc phương pháp luận biện chứng (Chương 1) và phân tích vai trò của triết học trong từng lĩnh vực đổi mới kinh tế, chính trị, giáo dục (Chương 2).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân chia lịch sử phát triển của phép biện chứng thành những hình thức cơ bản nào?
Khóa luận phân chia lịch sử phép biện chứng thành ba hình thức cơ bản: (1) Phép biện chứng tự phát trong triết học cổ đại (tiêu biểu là Hêraclít và Arixtốt); (2) Phép biện chứng duy tâm trong triết học cổ điển Đức (tiêu biểu là Hêghen); (3) Phép biện chứng duy vật do C. Mác và Ph. Ăng-ghen sáng lập, V. I. Lênin tiếp tục phát triển.

2. Khóa luận hệ thống hóa bao nhiêu nguyên tắc phương pháp luận cơ bản từ phép biện chứng duy vật?
Tác giả hệ thống hóa 7 nguyên tắc phương pháp luận căn bản: nguyên tắc khách quan, nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc phát triển, nguyên tắc lịch sử - cụ thể, nguyên tắc phân đôi cái thống nhất và nhận thức các mặt đối lập, nguyên tắc phủ định biện chứng, và nguyên tắc thực tiễn.

3. Theo phân tích của tác giả, phương pháp biện chứng duy vật đã chỉ đạo việc đổi mới tư duy kinh tế ở Việt Nam như thế nào?
Phương pháp biện chứng duy vật giúp Đảng và Nhà nước nhìn nhận nền kinh tế trong mối liên hệ phổ biến toàn cầu, khắc phục mô hình tự cung tự cấp khép kín và bệnh nóng vội phát triển công nghiệp nặng; từ đó chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, thừa nhận kinh tế thị trường và xác định lợi ích cá nhân của người lao động là động lực trực tiếp của sản xuất.

4. Bốn nguy cơ đe dọa sự nghiệp đổi mới tại Việt Nam được chỉ ra trong khóa luận là gì?
Bốn nguy cơ được nêu trong khóa luận bao gồm: (1) Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế; (2) Nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa; (3) Nguy cơ từ âm mưu "diễn biến hòa bình"; (4) Tệ nạn tham nhũng trong bộ máy nhà nước.

5. Hoạt động thực tiễn được khóa luận phân loại thành những dạng cơ bản nào?
Khóa luận chia hoạt động thực tiễn thành ba dạng cơ bản: (1) Hoạt động sản xuất vật chất (dạng cơ bản nhất, quyết định); (2) Hoạt động biến đổi xã hội (dạng cao nhất, gồm đấu tranh giai cấp, giải phóng dân tộc, đấu tranh vì hòa bình); (3) Thực nghiệm khoa học (dạng đặc biệt thực hiện trong điều kiện nhân tạo để nhận thức và biến đổi giới tự nhiên, xã hội).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Văn Bắc đã hệ thống hóa một cách mạch lạc cơ sở lý thuyết của phép biện chứng duy vật và hệ thống nguyên tắc phương pháp luận mác-xít. Công trình luận giải sâu sắc vai trò định hướng của các nguyên lý, quy luật triết học trong việc khắc phục khủng hoảng của cơ chế quan liêu bao cấp và chỉ đạo công cuộc đổi mới toàn diện tại Việt Nam trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục và khoa học - công nghệ. Đây là tài liệu nghiên cứu có giá trị học thuật và sư phạm rõ rệt, phục vụ thiết thực cho công tác học tập, nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Giáo dục Chính trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

7 ee * h TRE tNG ĐT HỌC SU PHAM EPO CHÍ XIIXH KHOA GIAO DLO CHÍNH TRI eat Fae TRAN VAN BAC ent a pé Tải : any _.—' PHƯƠNG PHÁP BIEN CHUNG DUY VAT VA VAI TRO —¬ - CUA Nó BOI VOI $/ NGHIỆP BOI MOI ử VIỆT NAM Sat — oeoY a a HIEN NAY =- = Sa a—= e —, ha a a. = —¬ ca ge — — hi =, a LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐHSP e CHUYEN NGÀNH : GRCT Ce —nlng ett CS —Sea” —— ‘ae as« ~an‹ae,i) —. aa — Lm =, = Ngưới hating dẫn khoa hee NGUYÊN NGO KEES — += +, ae ea —= _a,~.Ji 5a —— Sait” im. Fo| rs 5 re = .-—== eee ~ ~ =, SH —— ee —.

=, a a a MỤC LỤC Chương | Một số vấn để lý luận vẻ phương pháp biện chứng dus 1.1 Phép biện chứng duy vật — cơ sd lý luân của sự hình thành phương pháp biện chứng dụv vảt. Sơ lược vẻ lịch sử hình thành phép hiện chứng.3 Nỗi dung của phép hiện chứng duy vil - 1.2 ưng pháp biện chứng duy vật - phương pháp phê biến cu nhân thức và hoạt động thực Hiến. Phan biết phương nhấp và phương pháp luan. Một số nguyễn tắc cứ bản cua phép biên chứng du.

eT |íi Chương 3 - Phudng phúp biên chứng duy vat với suf nghiệp đội "J Đo nh na.1 Vai trò của phương pháp biên chứng duy vật trong hoạt dong CHE CNET Ỳ--L. Thực tiến và các dang có bản của hoạt đồng thực tiên.3 Vai trở của phưững pháp biển chứng duy vat doi với a5 thực tiễn cách mang trong thời đại mgiy may.xeesze 22 Vio trò cua phương pháp biện chứng duy vat trong sự nhiếp đổi mới ở nước ta hiện này. Đổi mới - xu hướng tất yếu của sự phát wien xã 1100. ốc no 1, — 3,5 1, Vai trò của phương pháp biện chứng duy vat wong sự nhiếp đối mới ä nước ta hiện nay.3 Kiến nghị và giải nhấp ccc eee FB Tau lieu tham Khao.

co cguetcieesunecaccesuesouuaeseceneeeseyiseuvrewseceyete sey te 42 1.Tính cấp thiết của để tài. Phép biên chứng duy vật với bản chất khoa học cách mạng và phê phần, như Mác và Angghen khẳng định, nó không chịu khuất phục trước một cái gì cả. Với ý nghĩa đó, phép biện chứng duy vật không chỉ đối lập với phép biên chứng duy tim, mà còn là phương tiện chủ yếu để khắc phục, ngăn ngừa các khuynh hưởng tư duy dẫn đến nhận thức sai lim các quy luật khách quan chi phối sự biến đổi của đời sống xã hội. Thế giải ngày nay đang diễn ra những biến động dữ dõi trong tất cả các linh vực của đời sống xã héi: cuộc cách mang khoa học - công nghệ đang biến đốt hang ngày hàng gid; rồi trong bối cảnh quốc tế hóa, khu vực hoa, đôi hồi phải giả: quyết đúng din những yêu cầu của thời dai đãi ra.

Khoa học ngây cảng đi sau, di xa vào cấu trúc của thé giới vật chất cả về vi mỏ lẫn vĩ mỗ, đã khán: phá rất nhién thành tựu mới mẻ về bản chất, xây dựng và thúc đẩy sự phat triển của khoa học, thực tiễn, Hơn nữa, nhân loại ngày nay cũng dang tập ining chuẩn bi bước vào kỹ nguyên mới, một kỷ nguyễn phát triển cao hơn, clufa đây những diéu tốt đẹp. "Trong bối cảnh chung của thé giới, trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, Việt Nam đang vươn tới một tầm vóc cao hơn trọng nhiễu lĩnh vực. Đứng trước tinh hình như vảy, rất cần có một nến tảng, một phương pháp dé dẫn đường; để ra chương trình, mô hình, mục tiểu đúng đấn. nhằm dap ứng yêu cầu của xã hội, da đó không thể không ấp dung phương pháp khoa học, trong đó phương phầp hiện chứng duy vật có vai trà co ban, xuyên suốt và có tính chất chỉ dao trong mọi lĩnh vực của đời sống xa hội.

Lich sử nghiên cứu để tai: Phép biện chứng duy vật có nội dung rất lớn, rất phong phú. Từ trước đến nay có rất nhiều nhà khoa học trong nước cũng như ngoài nước đã, đang nghién cứu và vin dụng vào công cuốc xây dung xã hội. Có thể kể ra một vai công trình nghiên cứu sau : - “Đẩy mạnh sư nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa xã hội" của Đỗ Mười.Nxb Sư thật, Hà Nội 1992, - "Triết học với sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa” của Nguyễn Thế Nehia-Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1997. - "Phương pháp luận về van để văn hoá và phat triển” của GS.

Tran Vin Giàu -Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1993. - “Pliưởng pháp nhân thức biện chứng” của Sep-ii-lin - Nxb Sir that, Ha Nói 1989. Tuy nhiên, vấn để phương pháp biện chứng duy vat và vai us của nó đổi viti sử nehiép đổi mới ở Việt Nam hiện nay chưa có ai nghiên cứu một cách tron ven và hé thông. Chính vì lẽ đó, tác giả của luận vin đã mạnh đạn tìm lieu.

nghiện cứu đến vấn để nầy, cố gắng tham khảo và kế thừa kết quả của những người đi trước và nêu lên được vai trò của phương pháp biện chứng đối với sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay, 3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn. Trong qua trình nghiên cứu để tai nay, luận vin sẽ khải quát mot cách cơ hắn nhất phan lý luận của phép biện chứng duy vật, thẳng qua do chỉ ra được vai trở của phương pháp biện chứng duy vật trong nhận thức va hoạt đồng thực fu tiễn. Cũng qua việc nghiên cứu để tài, sẽ củng cố thêm tri thức lý luận cho công tác giảng dạy sau này của tác giả.

Nhiệm vu của luận văn là lam rõ phần lý luận của phép biện chứng, nêu lên vai trò của nó đối với sự nghiệp đổi mới nước ta hiện nay. Phương pháp nghiên cứu. Trong quá trình nghiên cứu thực hiện luân văn, tác giả luân van đã sử diuing phương pháp biện chứng duy vật làchủ yếu. Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác như phương pháp các khoa hoe chuyên ngành tư nhiên và xã hội như phương pháp logic, lịch sử, so sánh, đổi chiểu.

Củi mới của luận van. Luận văn trình bay một cách có hệ thống về vấn để lý luận của phương pliip biên chứng duy vật, trình bay vai trỏ của nó trong từng lĩnh vực của công cuce đổi mới. Ý nghĩa của để tài. Qua việc tìm hiểu, nghiên cứu dé tài nay nhằm bổ sung cho kiến thức của ic giả luận vẫn.

Giúp cho tác giả luận văn tiếp cân phương pháp nghiên cứu khoa học trong nhân thức và hoạt động thưc tiến. CHUGNG 1 MỘT SỐ VẤN DE LÝ LUẬN VE PHƯƠNG PHAP BIEN CHUNG DUY VAT 1.1 Phép hiện chứng duy vật - cơ sở lý luận của sự hình thành phương pháp biện chứng duy vật: I.1Sơ lược về lịch sử hình thành phép biện chứng : Theo Anggher, "phép biện chứng chẳng qua chỉ là môn khoa học về những quy luật phổ biển của sự vận đồng va phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tứ duy” [13,201]. Lénin đã kế thửa có sáng tạo tư tưởng trên và cho rằng, phép biên chưng là mat học thuyết vạch ra rằng, làm thế nào những mat đểi lập có thể đẳng nhất và tại sao lý tri của con người không nên xem xét những mặt đối lập là chết cứng, ma là sinh động, có điểu kiện vận động và chuyển hóa lẫn nhau. Phép biên elufng có một lich sử phát triển lâu dài,né xuất hiện ngay từ thời cổ dai, khi con ngưới bắt đầu tim hiểu các sự vật trong thế giới và suy xét về chúng.

Từ dé đến nay lịch sử phát triển của phép biên chứng đã có nhiều trình thức khác nhau, có thể chia làm ba hình thức cơ bản. Hình thức đầu tiên của phép biện chứng là phép biện chứng tư phát trong triết lạc cổ đại.Trong quá trình phản anh thế giới hiện thực, nhiều nhà triết học Hy Lạp cổ đai đã phản ánh đúng đấn những cdi vốn có trong bản thân thế vidi hiện thực ấy, Do đó, họ đã đi đến phép biện chứng một cách tự phat. Trong số những nhà triết học ấy, Lénin đánh giá rất cao tư tưởng của Héraclit, coi ông là người sáng lấp ra phép biện chứng. Héraclit cho rằng, thể giải không phải do than thánh, cũng không phải do bất cử người nào sáng tạo ra, nó tổn tại vĩnh viễn, luôn luôn vận động va phát triển theo những quy luật của minh, cơ sở vật chất của thế giới là lửa.

Ông côn cho rằng, thế giđi với tư cách là một chỉnh thể; nó đã, đang và sẽ là một ngọn lửa muôn đổi sinh động, bùng cháy lên và tắt đi theo những quy luật của mình. Những quan điểm biện chứng đó của Hêraclít đã góp phẩn đáng kể vào lich sử nhận thức của nhân lai, mặc dd những quan điểm ấy can mang tinh chất tự phát, ngây thơ. -Mét sẽ nhà triết học lúc nay hiểu phép biện chứng là nghệ thuật tranh luận nhằm đạt đến chan lý bằng cách vạch ra những mẫu thuẫn trong lap luận và sự khẮc phục những mâu thuẫn ấy, nhỡ dé go> phan hnàn rhiện tứ duy logic. Arixtốt- một trong những nhà triết học lỗi lạc của Hy Lap cổ dai, là người co công lao to lđn trong việc xây dựng những quy luật cơ bản của lễgíc học - khoa học về tư duy đúng din.

Phép biện chứng của ảng thể hiển ở các quan niém ve các vật thể tự nhiên và sự vận động của chúng. Tự nhiên là toàn bộ nhifag sự vật có một bản thể vật chất mãi mdi vận động và biến đối. Thông qua vận động ma giải tự nhiên được biểu hiện ra, vận đông không tách rời vat thể tự nhhiên, vận động trong giỏi tư nhiên có nhiều hình thức: tăng, giấm, thay đổi vị tríthay đổi trạng thái, phát sinh, t éu diệt. Phép hiện chứng của Arixtốt ngoài sự hể hiện ở các quan niệm về các vật thể tu nhiên và sự vin động của chúng, con thể hiện rõ trong sự giải thích về cái riêng và cái chung.

Theo ông nhận 'hức cải chung trong cái đơn lẻ là thức chất của nhận thức. Tóm lại, vì khoa học chưa phát triển nên khi phác họa vẻ bức tranh chung của thế giới, các nhà triết học thời kỳ này chỉ dựa trên những quan sat có tính chất trực quan cảm tính. Chẳng hạn, Héraclit coi sự vận đông và phát triển của thế giđi giống như dòng chay của một con sống. Hình thức thứ hai của phép biện chứng là phép biện chứng trong triết học cổ điển Đức.Hẽghen đóng vai trò to lớn trong việc xây dựng lý luận biện chứng về sự phát triển Ông đã trình bày có hệ thống những quy luật cơ bản vủa phép biện chứng.