Khóa luận tốt nghiệp bác sĩ đa khoa nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và kết quả điều trị tiền sản giật tại bệnh viện đa khoa đồng tháp

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp, cung cấp thông tin hữu ích cho y học.

• Tác giả: Trần Nguyễn Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Đởm
• Trường học: Đại học Võ Trường Toản
• Chuyên ngành: Bác sĩ đa khoa
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hậu Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa tiền sản giật
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh
• 1.3. Các yếu tố nguy cơ
• 1.4. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của tiền sản giật
• 1.5. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền sản giật
• 1.6. Dấu hiệu nặng của tiền sản giật
• 1.7. Đặc điểm cận lâm sàng của tiền sản giật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp bác sĩ đa khoa này tập trung vào nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị của tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp. Tiền sản giật là một bệnh lý sản khoa nghiêm trọng, gây ra nhiều biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Mục tiêu chính của nghiên cứu là mô tả các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của sản phụ mắc tiền sản giật, đồng thời đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị tại bệnh viện này.

1.1. Bối cảnh và tầm quan trọng của nghiên cứu

Tiền sản giật là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và biến chứng trong thai kỳ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 2-10% trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ này khoảng 2,8-5,5%. Nghiên cứu này nhằm cung cấp dữ liệu thực tế về đặc điểm và kết quả điều trị tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe sản phụ.

II. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của tiền sản giật

Nghiên cứu mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng như tăng huyết áp, phù, và các triệu chứng liên quan đến rối loạn chức năng đa cơ quan. Cận lâm sàng bao gồm các xét nghiệm như protein niệu, creatinine huyết thanh, và men gan. Những dấu hiệu này giúp chẩn đoán và phân loại mức độ nghiêm trọng của tiền sản giật.

2.1. Tăng huyết áp và phù

Tăng huyết áp là dấu hiệu quan trọng nhất, xuất hiện ở hầu hết các trường hợp tiền sản giật. Phù, mặc dù không còn là tiêu chuẩn chẩn đoán chính, vẫn được ghi nhận ở nhiều bệnh nhân. Các triệu chứng này cần được theo dõi chặt chẽ để ngăn ngừa biến chứng.

2.2. Xét nghiệm cận lâm sàng

Protein niệu và creatinine huyết thanh là các chỉ số quan trọng trong chẩn đoán tiền sản giật. Men gan tăng cao cũng là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang tiến triển nặng. Những xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ tổn thương các cơ quan và hướng dẫn điều trị.

III. Kết quả điều trị và biến chứng

Nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp, bao gồm tỷ lệ thành công và các biến chứng xảy ra. Các phương pháp điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát huyết áp và ngăn ngừa sản giật.

3.1. Hiệu quả điều trị

Kết quả cho thấy phần lớn sản phụ được điều trị kịp thời có tiến triển tốt, giảm tỷ lệ biến chứng nặng như sản giật và hội chứng HELLP. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn gặp phải biến chứng do chẩn đoán muộn.

3.2. Biến chứng trên mẹ và thai nhi

Biến chứng trên mẹ bao gồm suy thận cấp, băng huyết sau sinh, và xuất huyết não. Đối với thai nhi, tiền sản giật có thể dẫn đến thai chậm phát triển, sinh non, và tử vong chu sinh. Những biến chứng này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện và điều trị sớm.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời tiền sản giật có thể cải thiện đáng kể kết quả cho cả mẹ và thai nhi. Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp cần tiếp tục nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị, đồng thời tăng cường giáo dục sức khỏe cho sản phụ về các dấu hiệu cảnh báo.

4.1. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc cải thiện quy trình chăm sóc sản phụ mắc tiền sản giật tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp. Những phát hiện này cũng có thể áp dụng trong các bệnh viện khác tại Việt Nam.

4.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Cần có thêm các nghiên cứu dài hạn để đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị mới và tác động lâu dài của tiền sản giật lên sức khỏe của mẹ và con. Đồng thời, nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ cũng cần được mở rộng để phòng ngừa bệnh hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa tiền sản giật Tiền sản giật (TSG) là một rối loạn chức năng đa cơ quan liên quan đến thai nghén với đặc trưng là sự khởi phát mới của tăng huyết áp (THA) hoặc protein niệu hoặc các triệu chứng lâm sàng liên quan đến tổn thương nhiều cơ quan do ảnh hưởng của TSG [7]. TSG thường xảy ra ở sau tuần lễ thứ 20 của thai kỳ và chấm dứt sau 6 tuần sau sanh. Tuy nhiên, với sự hiện diện của bệnh lá nuôi, TSG nặng có thể xuất hiện trước thời điểm này [29].

Trước năm 2013, sự hiện diện của protein niệu là một yếu tố cần thiết để chẩn đoán TSG vì đây là dấu ấn chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương nội mô hệ thống. Sau đó, các nhà nghiên cứu nhận ra rằng có khoảng 10% THA thai kỳ xuất hiện cơn co giật nhưng không có protein trong nước tiểu. Đồng thời, những bằng chứng gần đây cho thấy số lượng protein niệu không có mối liên quan đến kết cục xấu của thai kỳ. Vì thế, điều này đã được loại bỏ trong báo cáo của Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) năm 2013 về THA ở thai kỳ [41].

Cơ chế bệnh sinh TSG đặc trưng bởi các bất thường liên quan đến tổn thương nội mô mạch máu kèm co mạch, tăng tính thấm thành mạch, thiếu máu cục bộ và huyết khối. Tuy nhiên cho đến nay cơ chế bệnh sinh của TSG vẫn chưa được biết rõ, nguyên nhân gây bệnh chưa được ghi nhận rõ ràng nên có nhiều giả thuyết để giải thích cơ chế này. Các giả thuyết được đồng thuận cao ở hiện tại trong cơ chế bệnh sinh TSG gồm [54]: 1. Các rối loạn thích nghi của sản phụ đối với những thay đổi về hệ tim mạch hay đáp ứng viêm trong thai kỳ.

Mang thai là một phản ứng viêm hệ thống, gây ra bởi sự xuất hiện các sản phẩm từ hợp bào lá nuôi trong hệ thống tuần hoàn của mẹ [61]. Thất bại trong xâm nhập và tái cấu trúc tiểu động mạch xoắn tử cung Sự tái cấu trúc các động mạch xoắn tử cung của nguyên bào nuôi và xâm nhập cũng góp phần quan trọng trong TSG. Quá trình diễn ra theo 2 giai đoạn sau [53]: - Giai đoạn 1: Tế bào lá nuôi xâm nhập và thay thế lớp nội mạc động mạch xoắn tử cung ở lớp màng đáy. Giai đoạn này kéo dài từ tuần thứ 8 – 12 thai kỳ.

- Giai đoạn 2: Tế bào nuôi thay thế lớp cơ trơn và lớp nội mạc sau khi xâm nhập đến lớp cơ của động mạch. Giai đoạn này bắt đầu từ tuần 14 và kết thúc trước tuần 18 của thai kỳ. Biến đổi bệnh lý liên quan đến sự xâm nhập và tái cấu trúc bất thường của tế bào nuôi vào các tiểu động mạch tử cung trong tiền sản giật [18]. Tổn thương và tăng hoạt hóa tế bào nội mạc mạch máu Biểu hiện của các rối loạn chức năng nội mô trong bệnh lý TSG gồm các bằng chứng sau: tăng fibronectin, thrombomodulin, yếu tố kháng nguyên VIII, giảm sản xuất các yếu tố giãn mạch, tăng các yếu tố co mạch từ nội mô [46], [53].

Thuyết miễn dịch Sự xâm nhập của các tế bào nuôi vào lớp nội mạc và lớp cơ mạch máu có thể được kiểm soát đầu tiên bởi cơ chế miễn dịch, sự “xung khắc” giữa các gen thuộc người mẹ và người bố gây ra các bất thường của đơn vị nhau thai có thể thông qua hoạt động của các tế bào giết tự nhiên (NK) [46], [53]. Yếu tố di truyền Các bằng chứng chứng minh yếu tố di truyền liên quan đến TSG dựa trên: nguy cơ TSG tăng 7 lần nếu có tiền sử mang thai TSG, người chồng sinh ra từ thai kỳ bị TSG hoặc có con bị TSG đều có nguy cơ làm tăng TSG, nếu gia đình có người bị TSG thì nguy cơ TSG tăng gấp 2 – 5 lần. TSG là sự không tương xứng giữa các yếu tố gây giảm huyết áp thuộc về mẹ và các yếu tố làm THA thuộc về thai nhi [53]. Các yếu tố nguy cơ 1.

Tuổi của sản phụ Những sản phụ trẻ tuổi sinh con so hoặc lần mang thai này cách lần mang thai trước lớn hơn 10 năm thì tỷ lệ TSG sẽ tăng lên [51]. Nhóm sản phụ trên 35 tuổi có nguy cơ bị TSG gấp 8,5 lần theo nghiên cứu của Huỳnh Thị Tuyết Mai và cộng sự (2021) [20]. Số lần mang thai Người sinh con so tỷ lệ mắc TSG cao hơn người sinh con rạ [51]. Các yếu tố di truyền Theo hướng dẫn của Viện chăm sóc sức khỏe Quốc gia và Chất lượng điều trị Vương Quốc Anh (NICE) 2019, TSG có khuynh hướng gia đình, sản phụ sẽ có nguy cơ cao mắc TSG so với những người khác nếu thành viên trong gia đình có người có tiền sử TSG [51].

Chủng tộc Nghiên cứu của tác giả Onah về các yếu tố nguy cơ của TSG đã xác định được tỷ lệ TSG ở những người da đen cao hơn những người da trắng ở cùng độ tuổi [60]. Bên cạnh đó, Ming Zhang ghi nhận kết quả nghiên cứu vào năm 2020 trên phụ nữ Mỹ gốc Phi mắc TSG có tỷ lệ thai lưu trong tử cung cao gấp đôi so 6 với chủng tộc khác [57]. Chỉ số khối cơ thể Người béo phì có nguy cơ mắc TSG cao hơn những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) nằm trong mức bình thường [51]. Theo báo cáo của Ren QW.724 sản phụ cũng đưa ra kết quả tương tự khuyến cáo của NICE (2019), phụ nữ có BMI ≥ 24 kg/m2 trước khi mang thai có nguy cơ bị TSG [62].

Tiền sử bệnh tật Tiền sử nội khoa: các bệnh đái tháo đường, THA mạn, bệnh thận mạn làm tăng nguy cơ phát sinh bệnh và là yếu tố thúc đẩy bệnh TSG tiến triển nặng hơn. Các yếu tố này được chứng minh liên quan đến nguy cơ bị TSG gấp 9 lần theo nghiên cứu của Trần Mạnh Linh (2020) [18]. Tiền sử sản khoa: tiền sử sản giật và TSG, thai chết lưu, nhau bong non cũng là yếu tố làm tăng tỷ lệ nguy cơ mắc TSG cũng như làm nặng thêm tình trạng bệnh. Theo nghiên cứu của Lê Thị Ngọc Xuyên (2021) cho thấy sản phụ có tiền sử bị TSG tăng nguy cơ mắc TSG ở lần mang thai tiếp theo lên gần 9 lần [40].

Số lượng thai, thai bất thường Đa thai: Tỷ lệ bị TSG ở những sản phụ đa thai cao hơn những sản phụ đơn thai [51]. Tổng hợp các yếu tố nguy cơ của tiền sản giật Khuyến cáo WHO [67] - Tiền sử mang thai TSG - Đái tháo đường - THA mạn tính - Bệnh thận mạn tính - Bệnh lý tự miễn - Đa thai Khuyến cáo của ACOG [44] - Mang thai con so - BMI trước khi có thai ≥ 23 kg/m2 - Tiền sử TSG ở thai kỳ lần trước - THA mạn tính - Bệnh ưa chảy máu di truyền - Bệnh lupus ban đỏ hệ thống - Có cơn ngưng thở tắc nghẽn - Đa thai - Đái tháo đường và đái tháo đường thai kỳ - Hội chứng kháng Phospholipid - Mẹ mang thai từ trên 35 tuần - Bệnh lý thận - Áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản Khuyến cáo NICE/NHS [51] Nhóm nguy cơ trung bình: - Con so, tuổi mẹ ≥ 35 tuổi, gia đình có mẹ hoặc chị gái mang thai bị TSG, BMI ≥ 23 kg/m2, khoảng cách giữa các lần mang thai > 10 năm và đa thai. 8 Nhóm nguy cơ cao: - Tiền sử mang thai TSG, THA mạn tính, bệnh lý thận, bệnh lý tự miễn (Lupus ban đỏ hệ thống), đái tháo đường type 1 và type 2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của tiền sản giật 1.

Đặc điểm lâm sàng của tiền sản giật 1. Tăng huyết áp THA là dấu hiệu quan trọng nhất, đến sớm nhất, gặp nhiều nhất có giá trị tiên lượng cho cả mẹ và con, có liên quan đến việc phân loại bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và ACOG, chỉ số huyết áp nên được so sánh với thời điểm trước tuần 20 của thai kỳ. Việc chẩn đoán xác định triệu chứng THA trong TSG khi có huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg.

Khoảng 16% trường hợp TSG không có triệu chứng THA rõ ràng, đó là những trường hợp biểu hiện lâm sàng không điển hình và rất dễ bị bỏ sót [45].2: Phân loại mức độ tăng huyết áp theo WHO/ISH năm 2014 và Hội tim mạch Quốc gia Việt Nam năm 2018 [21] Phân loại HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Huyết áp tối ưu < 120 < 80 Huyết áp bình thường < 130 < 85 Huyết áp bình thường cao 130 – 139 85 – 89 THA độ I (nhẹ) 140 – 159 90 – 99 THA độ II (trung bình) 160 – 179 100 – 109 THA độ III (nặng) ≥ 180 ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 < 90 1. Phù Theo y văn cổ điển phù được mô tả như là dấu hiệu sớm nhất của TSG đang tiến triển. Tuy nhiên trong quá trình mang thai sản phụ có thể xuất hiện triệu chứng phù sinh lý. Có 85% bệnh nhân có thai bị phù trong 3 tháng cuối là phù sinh lý, chỉ có 15% phù liên quan đến TSG.

Trái lại có 40% bệnh nhân sản giật không có 9 triệu chứng phù trước khi lên cơn co giật. Do đó hiện nay phù không được dùng làm tiêu chuẩn chẩn đoán TSG [11]. Các triệu chứng lâm sàng khác: Các triệu chứng liên quan đến rối loạn chức năng nhiều cơ quan nhiều cơ quan do ảnh hưởng của TSG gồm rối loạn thị giác và tri giác, đau đầu không đáp ứng với thuốc giảm đau, đau vùng thượng vị - hạ sườn phải do căng bao Glisson, tán huyết, phù phổi,… Năm 2013, khuyến cáo ACOG đã thêm các dấu hiệu lâm sàng, cận lâm sàng liên quan đến TSG trong tiêu chuẩn chẩn đoán nếu protein niệu âm tính. Ngược lại, dấu hiệu thai chậm phát triển trong tử cung và thiểu niệu (nước tiểu < 400 ml/24 giờ) không còn thuộc nhóm triệu chứng của TSG nặng [41].

Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền sản giật Bảng 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền sản giật [41] Huyết áp HATT ≥ 140 mmHg hoặc HATTr ≥ 90 mmHg đo 2 lần cách nhau ít nhất 4 giờ xuất hiện sau tuần 20 thai kỳ mà trước đó bệnh nhân có huyết áp bình thường. Hoặc HATT ≥ 160 mmHg hoặc HATTr ≥ 110 mmHg, THA có thể được xác định trong thời gian vài phút để điều trị hạ áp kịp thời cho bệnh nhân.