Khảo sát người dân về xây dựng nông thôn mới bền vững ở huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La

Luận văn tốt nghiệp kỹ thuật nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp khảo sát người dân về xây dựng nông thôn mới theo hướng phát triển bền vững ở, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Khảo Sát Xây Dựng Nông Thôn Mới Bền Vững Tại Huyện Mai Sơn, Sơn La
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mai Sơn là một huyện miền núi, biên giới, vùng cao của tỉnh Sơn La
• 1.3. Kết quả xây dựng NTM cùng với những khó khăn, rào cản, thách thức, yếu kém trong quá trình xây dựng NTM
• 1.4. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Một số khái niệm, thuật ngữ có liên quan đến đề tài
• 2.2. Phát triển nông thôn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xây dựng nông thôn mới bền vững

Xây dựng nông thôn mới bền vững là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Đề tài này khảo sát thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới tại địa phương. Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW, xây dựng nông thôn mới không chỉ là cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Huyện Mai Sơn, với đặc điểm là huyện miền núi, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các tiêu chí nông thôn mới. Việc khảo sát này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp để thúc đẩy quá trình này.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việc xây dựng nông thôn mới bền vững tại huyện Mai Sơn là cần thiết để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Theo số liệu từ UBND huyện, đến năm 2019, huyện đã đạt được nhiều tiêu chí nhưng vẫn còn nhiều xã chưa đạt chuẩn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển nông thôn. Đặc biệt, việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế nông thôn là hai yếu tố quan trọng cần được chú trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

II. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Huyện Mai Sơn có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đặc thù, ảnh hưởng lớn đến quá trình xây dựng nông thôn mới. Địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, chủ yếu là các dân tộc thiểu số như Mông, Thái, tạo ra những thách thức trong việc triển khai các chương trình nông thôn mới. Phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với các đối tượng liên quan như lãnh đạo xã và hộ gia đình. Qua đó, thu thập thông tin về thực trạng phát triển nông thôn và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Điều kiện tự nhiên của huyện Mai Sơn bao gồm địa hình đồi núi, khí hậu ôn đới, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm với nhiều khó khăn như giao thông đi lại khó khăn, ảnh hưởng đến việc vận chuyển hàng hóa và tiếp cận thị trường. Về kinh tế - xã hội, huyện còn nhiều hộ nghèo, tỷ lệ hộ nghèo theo tiếp cận đa chiều còn cao. Điều này đòi hỏi cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả khảo sát cho thấy, việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại huyện Mai Sơn còn gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực và thu nhập của hộ nông dân còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào các chương trình nông thôn mới. Phân tích cho thấy, có ít nhất 10 khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện, bao gồm sự chênh lệch giữa các xã và chất lượng môi trường sống chưa được cải thiện. Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững.

3.1. Khó khăn và thách thức trong xây dựng nông thôn mới

Khó khăn trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Mai Sơn bao gồm sự chênh lệch lớn về mức độ hoàn thành các tiêu chí giữa các xã. Một số xã còn gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực và thu hút đầu tư. Môi trường nông thôn xuống cấp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân. Để khắc phục những khó khăn này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc triển khai các chương trình nông thôn mới.

IV. Giải pháp và khuyến nghị

Để đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới bền vững tại huyện Mai Sơn, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Các giải pháp bao gồm cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công, và tăng cường đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo và các xã chưa đạt chuẩn. Việc bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng trong quá trình phát triển nông thôn. Các giải pháp này không chỉ giúp huyện Mai Sơn đạt được các tiêu chí nông thôn mới mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Đề xuất giải pháp cụ thể

Một số giải pháp cụ thể bao gồm: Tăng cường đầu tư cho hạ tầng giao thông, điện, nước sạch; Phát triển các mô hình hợp tác xã nông nghiệp để nâng cao hiệu quả sản xuất; Tổ chức các lớp đào tạo nghề cho lao động nông thôn nhằm nâng cao tay nghề và thu nhập. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc giám sát và thực hiện các chương trình nông thôn mới để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) theo hướng phát triển bền vững (PTBV) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Việt Nam trong giai đoạn 2021-2025, nhằm nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần và bảo vệ môi trường nông thôn. Tính đến năm 2019, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La đã đạt trên 248 tiêu chí xây dựng NTM, bình quân gần 12 tiêu chí/xã, với 6 xã đạt chuẩn NTM và 1 xã đạt NTM nâng cao. Tuy nhiên, vẫn còn 14 xã chưa đạt chuẩn, tỷ lệ hộ nghèo còn gần 16%, phản ánh sự chênh lệch phát triển giữa các xã. Địa bàn huyện có đặc thù vùng cao, biên giới, dân tộc thiểu số chiếm đa số, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tiến trình xây dựng NTM theo hướng PTBV.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng việc thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM theo hướng PTBV tại huyện Mai Sơn, phân tích nguồn lực và thu nhập của hộ nông dân, nhận diện các khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để thúc đẩy xây dựng NTM bền vững. Nghiên cứu tập trung vào 3 xã đại diện cho các nhóm xã phát triển khác nhau: Chiềng Ban (đã đạt chuẩn NTM), Nà Bó (đang phát triển trung bình) và Phiêng Pằn (vùng đặc biệt khó khăn). Thời gian khảo sát chủ yếu từ năm 2018 đến 2021, với số liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập đa dạng.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho chính quyền địa phương và các bên liên quan trong việc hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả xây dựng NTM theo hướng PTBV, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững vùng nông thôn miền núi, biên giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn mới và phát triển bền vững.

1. Lý thuyết phát triển nông thôn mới (NTM): Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW, NTM là khu vực có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, gắn nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, đồng thời bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. NTM không chỉ là phát triển vật chất mà còn nâng cao đời sống tinh thần, an ninh trật tự và quản lý dân chủ.

2. Lý thuyết phát triển bền vững (PTBV): Được định nghĩa trong Báo cáo Brundtland (1987) là phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. PTBV bao gồm bốn nội dung chính: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và tôn trọng quyền con người. Trong bối cảnh nông thôn, PTBV đòi hỏi sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống.

3. Khái niệm và chỉ tiêu xây dựng NTM theo hướng PTBV: Nghiên cứu sử dụng bộ tiêu chí quốc gia về NTM gồm 19 tiêu chí, được điều chỉnh phù hợp với đặc thù vùng miền núi, biên giới, dân tộc thiểu số. Các tiêu chí tập trung vào quy hoạch, tổ chức cộng đồng, kinh tế, tổ chức sản xuất, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường, an ninh chính trị và hành chính công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo, tài liệu thống kê của UBND huyện Mai Sơn, phòng Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Thống kê tỉnh Sơn La, các phòng ban liên quan, số liệu từ năm 2018 đến 2020.

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát trực tiếp 90 hộ gia đình tại 3 xã đại diện (Chiềng Ban, Nà Bó, Phiêng Pằn) với 30 hộ/xã, sử dụng phiếu điều tra thu nhập, phỏng vấn sâu cán bộ phụ trách NTM và lãnh đạo xã, thảo luận nhóm với các bên liên quan.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn xã đại diện theo mức độ phát triển và điều kiện kinh tế xã hội; chọn hộ gia đình dựa trên sự thuận tiện và tư vấn của địa phương.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh, xử lý số liệu bằng phần mềm Excel (PivotTable), kết hợp biểu đồ, bản đồ minh họa. Đánh giá mức độ thực hiện các tiêu chí theo thang điểm 10, phân loại thành 5 mức độ từ rất thấp đến rất cao.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu thứ cấp từ 2018-2020, khảo sát sơ cấp và phỏng vấn năm 2021, phân tích và tổng hợp kết quả trong cùng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM theo hướng PTBV:

   • Xã Chiềng Ban đạt 19/19 tiêu chí, thể hiện mức độ phát triển cao nhất trong huyện.
   • Xã Nà Bó đạt từ 10-15 tiêu chí, thuộc nhóm trung bình.
   • Xã Phiêng Pằn mới đạt dưới 9 tiêu chí, thuộc nhóm khó khăn nhất.
   • Bình quân toàn huyện đạt khoảng 9,19 tiêu chí/xã, thấp hơn mục tiêu đề ra.
   • Mức độ thực hiện các tiêu chí về quy hoạch, tổ chức cộng đồng và môi trường còn hạn chế, điểm trung bình khoảng 6-7/10.

2. Nguồn lực và thu nhập hộ nông dân:

   • Thu nhập bình quân đầu người năm 2020 tại xã Chiềng Ban đạt khoảng 30 triệu đồng/năm, cao hơn gấp 2 lần so với xã Phiêng Pằn (khoảng 15 triệu đồng/năm).
   • Thu nhập hỗn hợp của hộ gia đình chủ yếu đến từ nông nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp, trong đó nông nghiệp chiếm khoảng 60-70%.
   • Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn gần 16% toàn huyện, nhưng tại xã Phiêng Pằn vẫn còn trên 30%.

3. Khó khăn, thách thức và rào cản:

   • Địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, đa số là dân tộc thiểu số với trình độ dân trí thấp.
   • Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, giao thông khó khăn, môi trường nông thôn xuống cấp.
   • Nguồn lực tài chính hạn chế, huy động vốn từ doanh nghiệp và nhân dân còn yếu.
   • Công tác đào tạo nghề và chuyển giao khoa học kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu.
   • Một số chính sách chưa phù hợp với đặc thù địa phương, gây khó khăn trong triển khai.

4. So sánh với các địa phương khác:

   • So với huyện Vũ Thư (Thái Bình) và các huyện xây dựng NTM kiểu mẫu như Nam Đàn, Hải Hậu, Mai Sơn còn nhiều hạn chế về hạ tầng và thu nhập.
   • Tuy nhiên, các mô hình phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ cao tại Mai Sơn đã bắt đầu được triển khai, tạo tiền đề cho phát triển bền vững.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ phát triển NTM giữa các xã trong huyện Mai Sơn, phản ánh sự phân hóa về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và nguồn lực. Việc xã Chiềng Ban đạt chuẩn NTM đầy đủ cho thấy vai trò của sự lãnh đạo quyết liệt, sự tham gia tích cực của cộng đồng và huy động hiệu quả các nguồn lực. Ngược lại, xã Phiêng Pằn gặp nhiều khó khăn do địa hình phức tạp, dân cư đa dạng dân tộc, thu nhập thấp và hạn chế về hạ tầng.

Các khó khăn về cơ sở hạ tầng, nguồn lực tài chính và nhân lực là những nút thắt chính ảnh hưởng đến tiến trình xây dựng NTM theo hướng PTBV. So với các địa phương khác đã đạt chuẩn NTM nâng cao và kiểu mẫu, Mai Sơn cần tập trung nâng cao chất lượng hạ tầng, phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa, đồng thời bảo vệ môi trường và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số tiêu chí đạt được của 3 xã, biểu đồ thu nhập bình quân đầu người và bảng đánh giá mức độ khó khăn theo từng nhóm yếu tố. Các kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về xây dựng NTM vùng miền núi và dân tộc thiểu số, đồng thời nhấn mạnh vai trò của sự tham gia cộng đồng và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội:

   • Đẩy mạnh xây dựng và nâng cấp giao thông nông thôn, hệ thống cấp nước sạch, xử lý rác thải và điện lưới.
   • Mục tiêu nâng mức độ hoàn thành tiêu chí hạ tầng lên trên 80% trong 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các sở ngành và nhà đầu tư.

2. Phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa và đa dạng hóa sinh kế:

   • Hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ cao và VietGAP.
   • Tăng thu nhập bình quân đầu người lên ít nhất 25 triệu đồng/năm tại các xã khó khăn trong 5 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp, các HTX, doanh nghiệp và người dân.

3. Nâng cao năng lực cộng đồng và đào tạo nghề:

   • Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật, quản lý sản xuất và phát triển cộng đồng cho cán bộ và người dân.
   • Tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên 50% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm đào tạo nghề huyện, các tổ chức xã hội.

4. Bảo vệ môi trường và phát huy bản sắc văn hóa:

   • Xây dựng hệ thống quản lý môi trường nông thôn, tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
   • Phát triển các hoạt động văn hóa, thể thao gắn với bản sắc dân tộc.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên Môi trường, Ban Văn hóa xã, các tổ chức cộng đồng.

5. Cải thiện chính sách hỗ trợ và huy động nguồn lực:

   • Rà soát, điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số và vùng khó khăn.
   • Tăng cường huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, ngân hàng và cộng đồng.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước:

   • Hỗ trợ hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển NTM theo hướng PTBV phù hợp với điều kiện địa phương.
   • Use case: Xây dựng chương trình hành động cụ thể cho từng xã, huy động nguồn lực hiệu quả.

2. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo:

   • Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các chương trình đào tạo, nghiên cứu về phát triển nông thôn bền vững.
   • Use case: Thiết kế khóa học nâng cao năng lực cán bộ và cộng đồng.

3. Hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà đầu tư:

   • Tham khảo các mô hình sản xuất, chuỗi giá trị nông sản bền vững, cơ hội đầu tư phát triển kinh tế nông thôn.
   • Use case: Phát triển sản phẩm OCOP, liên kết sản xuất tiêu thụ.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội:

   • Nâng cao nhận thức, tham gia tích cực vào quá trình xây dựng NTM, bảo vệ môi trường và phát huy văn hóa truyền thống.
   • Use case: Tổ chức các câu lạc bộ khuyến nông, phong trào bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng NTM theo hướng phát triển bền vững là gì?
   Xây dựng NTM theo hướng PTBV là phát triển nông thôn đảm bảo hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và tôn trọng quyền con người, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống hiện tại và tương lai.

2. Tại sao huyện Mai Sơn gặp nhiều khó khăn trong xây dựng NTM?
   Do đặc thù vùng cao, dân tộc thiểu số chiếm đa số, cơ sở hạ tầng yếu kém, nguồn lực hạn chế và trình độ dân trí thấp, gây khó khăn trong huy động và triển khai các chương trình phát triển.

3. Các tiêu chí xây dựng NTM được đánh giá như thế nào?
   Các tiêu chí được đánh giá theo thang điểm 10, phân loại mức độ thực hiện từ rất thấp đến rất cao, bao gồm các nhóm như quy hoạch, tổ chức cộng đồng, kinh tế, hạ tầng, môi trường, văn hóa, an ninh.

4. Giải pháp nào hiệu quả để nâng cao thu nhập hộ nông dân?
   Phát triển sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, đa dạng hóa sinh kế, liên kết chuỗi giá trị và hỗ trợ đào tạo nghề là những giải pháp thiết thực.

5. Vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng NTM là gì?
   Cộng đồng dân cư là chủ thể quan trọng, tham gia bàn bạc, giám sát, thực hiện và thụ hưởng các hoạt động xây dựng NTM, góp phần đảm bảo tính bền vững và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Kết luận

• Đề tài đã đánh giá thực trạng xây dựng NTM theo hướng PTBV tại huyện Mai Sơn, chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa các xã về mức độ hoàn thành tiêu chí và thu nhập hộ nông dân.
• Nguồn lực hạn chế, cơ sở hạ tầng yếu kém và các rào cản xã hội là những thách thức chính cần được giải quyết.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về hạ tầng, phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo vệ môi trường và cải thiện chính sách hỗ trợ.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho chính quyền địa phương và các bên liên quan trong việc thúc đẩy xây dựng NTM bền vững.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát, đánh giá thường xuyên và nhân rộng mô hình thành công trong giai đoạn 2022-2025.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới phát triển bền vững tại Mai Sơn và các vùng tương tự!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm, thuật ngữ có liên quan đến đề tài 1. Nông thôn Khi nói về nông thôn có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị.

Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường của nông thôn so với đô thị là thấp hơn. Cũng có ý kiến cho rằng nên dùng chỉ tiêu mật độ dân cư và số lượng dân cư trong vùng để xác định. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp. Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế.

Theo Lê Anh Vũ và Nguyễn Đức Đồng (2017): Đối với những nước đang thực hiện công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển sản xuất thuần nông sang phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ, xây dựng các khu đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ rải rác ở các vùng nông thôn thì khái niệm về nông thôn có những đổi khác so với khái niệm trước đây. Như vậy, có thể nói khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu “nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động Luan van 6 kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”.

Ngoài ra, theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành ngày 21/8/2009, khái niệm nông thôn được hiểu như sau: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã”. Đặc trưng cơ bản của nông thôn: Nông thôn bao gồm những tụ điểm quần cư thường có mật độ dân số ít; nông thôn có kết cấu hạ tầng chậm phát triển hơn, mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; trình độ sản xuất hàng hoá và tiếp cận thị trường thấp hơn; nông thôn có thu nhập và đời sống thấp hơn, trình độ văn hóa, khoa học công nghệ thấp hơn đô thị; nông thôn có một lối sống đặc thù lối sống của các cộng đồng xã hội được hình thành chủ yếu trên cơ sở của một hoạt động lao động nông nghiệp; nông thôn có mật độ dân cư thấpnhưnggiàutiềmnăngvềtàinguyênthiênnhiênnhưđấtđai,nguồnnước, khí hậu, rừng, biển, ở nông thôn có một môi trường tự nhiên ưu trội, con ngườigầngũivớithiênnhiênhơn. Trong phạm vi đề tài này, vùng nông thôn của huyện Mai Sơn bao gồm 21 xã nông thôn ở địa phương. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn(PTNT) là một quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân địa phương, thể hiện ở ba mục tiêu sau đây: Một là, cải thiện năng lực cạnh tranh của nông nghiệp.

Hai là, cải thiện môi trường và cảnh quan nông thôn. Ba là, cải thiện kinh tế nông thôn. Nguyên tắc bền vững đòi hỏi PTNT phải có tăng trưởng kinh tế, nhưng thành quả của tăng trưởng phải được chia sẻ hài hòa và công bằng cho tất cả thành viên của cộng đồng nông thôn. Đồng thời, việc khai thác và sử dụng tài nguyên cho phát triển phải hợp lý, bảo vệ được môi trường tự nhiên và phải bảo đảm khả năng sử Luan van 7 dụng tài nguyên của các thế hệ tương lai.

Nguyên tắc lấy con người làm trung tâm đòi hỏi có nhận thức đúng đắn về vai trò chủ thể của cộng đồng cư dân nông thôn trong tiến trình phát triểntheo Nguyễn Văn Hùng (2015). Cũng theo Nguyễn Văn Hùng (2015): PTNT cũng chính là phát triển nông nghiệp. Ở thập niên 80 của thế kỷ XX, Ngân hàng Thế giới (WB) làm mới định nghĩa PTNT là một chiến lược được hoạch định để cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của người nghèo ở nông thôn. PTNT phải nhằm cải thiện mức sống của đa số người nghèo ở nông thôn, làm cho họ có khả năng tự phát triển và cần có sự huy động và phân bố các nguồn lực và sự phân phối công bằng đầu ra trong một khuôn khổ chính sách phù hợp ở các mức độ quốc gia và vùng, bao gồm cả việc nâng cấp thể chế và kỹ năng.

Theo đó, vai trò của nhà nước trong PTNT là thúc đẩy phát triển các thể chế, cung cấp các hàng hóa và dịch vụ công cũng như cung cấp kết cấu hạ tầng kinh tếkỹ thuật, xã hội, thông tin, liên lạc, hỗ trợ hình thành tổ chức nông dân, cung cấp dịch vụ khuyến nông và trợ cấp tín dụng, vật tư đầu vào. PTNT là một quá trình có sự tham gia, nhấn mạnh giao quyền cho cư dân nông thôn để họ có thể kiểm soát tiến trình phát triển theo những ưu tiên mà họ lựa chọn. PTNT lại gắn với mục tiêu giảm nghèo của các quốc gia dựa trên tiếp cận lý thuyết sinh kế bền vững. Giảm nghèo trở thành vấn đề trung tâm của PTNT.

Các chính phủ hiện nay đang có xu hướng chuyển từ tiếp cận nghèo đơn chiều sang nghèo đa chiều. Việc nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn chính là mục đích của PTNT. PTNT là một quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân địa phương, thể hiện ở ba mục tiêu: Một là, cải thiện năng lực cạnh tranh của nông nghiệp. Hai là, cải thiện môi trường và cảnh quan nông thôn.

Ba là, cải thiện chất lượng đời sống nông thôn và khuyến khích đa dạng hóa các hoạt động kinh tế, là “cải thiện các điều kiện của cộng Luan van 8 đồng nông thôn một cách tổng thể, bao gồm kinh tế và chất lượng cuộc sống ở các phương diện, như môi trường, sức khỏe, kết cấu hạ tầng và nhà ở”. Mô hình PTNT bao gồm ba phương diện kinh tế, xã hội và chính trị, tạo ra năng lực và cơ hội để người dân nông thôn tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển, tạo ra năng lực và cơ hội để tham gia quá trình chính trị và phát triển xã hội toàn diện. PTNT nhằm làm chuyển biến nông thôn trên các phương diện kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và thể chế; quan tâm toàn diện đến phúc lợi người nghèo và cộng đồng nông thôn thụ hưởng, bao gồm các lĩnh vực giáo dục, y tế, dịch vụ xã hội và kết cấu hạ tầng kỹ thuật. Nói cách khác, các quan niệm hiện đại đều nhấn mạnh sự kết hợp giữa việc cải thiện mức sống kinh tế và xã hội cho cư dân nông thôn, nhất là người nghèo và bền vững về môi trường; lấy con người làm trung tâm và phát triển đa ngành theo Phan Văn Hiếu(2017).

Phát triển bền vững Theo Trần Hồng Quảng (2015): Phát triển bền vững (PTBV) là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới. Như vậy, PTBV là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. PTBV bao gồm 4 nội dung chính: tăng trưởng kinh tế; bảo đảm công bằng xã hội; bảo vệ môi trường và tôn trọng các quyền con người.

Khái niệm PTBV được xây dựng trên một nguyên tắc chung của sự tiến bộ loài người - nguyên tắc bảo đảm sự bình đẳng giữa các thế hệ. PTBV thể hiện quan điểm nhân văn, hiện đại hơn hẳn so với quan điểm "phát triển bằng bất kì giá nào", bởi phát triển bằng mọi giá, là khai thác tối đa các nguồn tài nguyên thiên Luan van 9 nhiên để phục vụ cho hoạt động phát triển, không tính đến sự ảnh hưởng của nó đến chính quá trình phát triển. Khái niệm PTBV xuất hiện rõ rệt lần đầu tiên trong "Chiến lược bảo tồn thế giớï"của Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN) năm 1980, song mới chỉ chủ yếu đề cập đến vấn đề bền vững sinh thái.Ngày nay, định nghĩa được chấp nhận một cách rộng rãi và cũng là là định nghĩa trong “Báo cáo Brundtland" của Uỷ ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) của Liên hợp quốc năm 1987: “PTBV là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn thương đến khả năng của các thế hệ tương lai đáp ứng các nhu cầu của họ” theo Trần Hồng Quảng (2015). Mục tiêu của PTBV là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hóa, sự bình đẳng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữa con người và tự nhiên.

Nông thôn mới Tính đến thời điểm này chưa có một định nghĩa chính thức về NTM. Theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW của Trung ương, NTM là khu vực có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và cáchình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội - nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.