CHƯƠNG 1: TÒNG QUAN 1. Những khái niệm chung 1. Định nghĩa ngà Tảc giá Tinetti và cộng sự (1986) đà định nghĩa ngã là một sự kiện mà cơ the vô ý ngà xuống mặt đất hoặc vị tri thẳp hơn. không phai lã kết quá cua biến đỏi lớn trong cơ thê hoặc do va chạm bởi những mối nguy hiểm12.
Theo Tô Chức Y Tế Thế Giới (WHO), té ngà được định nghĩa lã một sự kiện vỏ tình khiển cho cơ the rơi xuồng mặt dầt. mật sân hoặc vị tri thấp hơn khác4. Té ngà được mã hóa theo ICD-10 (Phân loại quổc tế về bệnh tật) từ woo - WI9n. Định nghĩa người cao tuổi Người cao tuổi lá một khái niệm đục trưng mang tinh cá nhân, giới tinh, vàn hóa vã quốc gia.
nhùng người từ 60 tuổi trờ lén là người có tuổi và trên 80 tuổi là tuổi già14. Tại Việt Nam. theo Luật Người cao tuổi (số 39/2009 QI 112) được Quốc hội Khóa 12 thõng qua tháng 11 nàm 2009 đà quy định người cao tuồi lã còng dán Việt Nam từ đu 60 tuổi trơ lên:\ 1. Thực trạng ngà cũa người bệnh cao tuồi 1.
Trên thế giới Ngà là nguyên nhân thứ hai gây tir vong do chấn thương không chu ý trên toàn the giới. Hơn 80% trường hợp tứ vong liên quan đến ngà xáy ra ơ các quổc gia có thu nhập tliắp và trung bình, với các khu vực ơ Tây Thãi Binh Dương và Đông Nam Á chiếm 60% số ca tư vong nãy. Người ở độ tuổi 60 trơ lên cô số lượng -•c «4 ugc V Hl 4 người lớn nhất tư vong do ngà.3 triệu những vụ ngà xay ra hàng năm cần phai nhập viện diều trị4. Tại Hoa Kỳ.
theo bảo cáo cua tác gia Briana Moreland, cứ bốn người trương thành thi có một người (28%) từ 65 tuổi trờ lên báo cáo bị ngã mồi năm. Mậc dủ không phai tât cá cãc lan ngà đều dần đen chan thương, nhưng khoáng 37% những người bị ngả cho biết rằng họ bị thương và cần được điều trị y tể hoặc hạn chế hoạt dộng trong ít nhất một ngày, dần đển ước tinh có khoang 8 triệu người bị thương do ngà:í:. Theo bão cáo phán tích lỗng quan về té ngã trẽn toàn cầu cua tãc gia Nader Salari vã cộng sự vảo nãm 2022. trong các nguyên nhân nhập viện, ty lệ ngưòi nhập viện do tẽ ngà cao gấp 5 lần so với nhập viện do các chắn thương khác.
Tỳ lộ tẽ ngà ơ người trên 65 tuồi lã 30% ơ Hoa Kỳ.4% ơ Trung Quốc và 53% ơ Án Độ. Mức ngã trung binh trong viện dường lão là 1.5 lần ngà mỏi năm trên mỗi giường. Một nghiên cửu cua tác gia Roinli và cộng sự thực hiện năm 2016 diều tra ve tý lộ ngã cua các quốc gia tại Đông Nam Á cho thấy ngã xay ra ớ 10.7% trong cộng dồng người cao môi tại Thài Lan. tý lộ này là 17.Nam Theo bão cáo phòng chống tẽ ngà ờ người cao tuổi năm 2019.
ơ nước ta ước tinh cỏ khoảng 1.9 triệu người cao tuồi bị tẽ ngả mỗi nãm, 5% trong số dó phai Iilìập viện vi các chấn thương. Tại Khoa Lăo Chăm sóc Giam Nhẹ Bệnh Viện Đại Học Y Dược Thành Phổ Hồ Chi Minh, mỗi tháng có khoang 17% người -•c .^H «4 ugc V Hl 5 bệnh nhập viện do té ngà hoặc cãc biến cố liên quan đến té ngãó. Tại Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển uỏng Bi.7% số ca sự cỗ y khoa19. Theo một nghiên cứu đánh giã nguy cơ té ngã tại Bệnh Viện E năm 2019.
(ỷ lệ người có nguy cơ lé ngà cao là 47. Theo nghiên cứu về nguy cơ ngà ờ người bệnh cao tuồi điểu trị nội trú tại Bệnh Viện Y Dược Học Dãn Tộc Thành Phố Hồ Chi Minh cua tác gia Vù Ngô Thanh Huyền vã cộng sự. tỳ lệ người cao tuồi có nguy cơ ngà cao lên đến 64. Hậu quà nia ngà Té ngà đê lại nhùng hậu qua từ nhẹ dến nghiêm trọng cho người bệnh.
Nhùng chấn thương ngà có thế dần dền giam kha nãng sinh hoạt hãng ngáy. dặc biệt Là ớ người cao tuồi, làm gia lãng tình trạng khuyết tật và nhưng người bị chấn thương do ngà thưởng không phục hồi chức nâng như trước. Tẽ ngã cỏ thê gãy ra nhùng chấn thương mức độ nhẹ như vểt bầm tint vet cắt. trật khớp hoặc chẩn thương nghiêm trọng phai nhập viện như chần (hương chi.
chấn ihương sọ nào hoặc gày xương, dậc biệt là gày xương chậu và xương dùi'. Ngoái những chẩn thưimg VC the chất, té ngà còn gây ra hậu qua VC tâm lý. Nhiều người bệnh từng bị ngả rất sợ bị ngà lại. từ đó dần dền tình trạng bất dộng tại giường gây ra nhiều biến chứng sau dỏ như loét tỳ đè, liêu cơ.
viêm phôi, suy nhược vả tăng nguy cư lãi ngà. chi phi diều trị các chan thương liên quan đến ngà rất lớn. Đối với người từ 65 tuổi trờ lên. chi phí y tể tnuig bỉnh cho mồi chấn ihưcmg do ngà ờ Cộng Hòa Phẩn Lan và úc lằn lượt là 3611 dô la Mỳ và 1049 đô la Mỳ4.
Các yểu tố nguy cơ gây ngâ ở người bệnh Theo báo cáo ngà cua WHO. cãc yếu tố nguy cơ gây ngà cho người bệnh được tóm tắt trong sơ đồ sau: Sơ (lồ ỉ: Các yếu ĩổ nguy cơ gây ngà ơ người bệnh' (Nguồn: WHO - 2007) 7 Báo cão tòng hợp các yếu tố nguy cơ gây ngà ở người cao tuổi tại Châu Ảu chi ra các yếu tố chính theo bang sau: Báng Ỉ.J: Các yến tồ nguy cơ gảy ngã ớ người bệnh" Yell tổ bêu trong Yếu tổ bêu ngoài - Tiền sư ngà - Điều kiện môi trường (ánh sáng kém. - Tuồi sàn nhã trơn trượt, bề mật không bang - Giới tính phảng.) - Sống một minh - Giày dép. quần áo - Sứ dụng thuốc - Các dụng cụ hồ trợ - Bệnh lý di kem - Giam kha năng vận dộng và dáng di - it vận động - Tâm lý sợ ngà - Suy giam dinh dường - Suy giám nhận thức - Khiếm thị - Có vấn đề bân chân 1.
Tuổi Tuổi tác lã một yen tố nguy cơ chinh dần đến ngà. Người cao tuổi thi gặp nguy cơ cao nhất liên quan dell chần thương và từ vong do ngã. Tuổi càng cao thi nguy cơ ngà càng lảng, ó Mỳ, có khoáng 20 30% người cao tuôi bị ngã gập chấn thương từ tning binh đến nặng như bầm tim. gày xương hỏng hoặc chấn thương đầu4.
«4 ugc V Hl s Theo nghiên cứu phân tích và đánh giá tỏng quan cua tác gia Dilay vã cộng sự nàm 2020, có nghiên cửu chi ra rang nguy cơ ngà cua người bệnh trong nhóm tuổi từ 65 74 môi lả 22,6%. trong khi đó nhóm tuồi tử 75 84 tuổi lã 30. Theo nghiên cứu cua tãc gia Phạm Thị Thanh vã cộng sự năm 2016 về tinh ưạng ngà cùa người bệnh cao tuồi tại Bệnh Viện c Đà Năng cho thấy độ tuổi ty lệ thuận với tý lệ ngã cùa người bệnh, với độ tuổi từ 60 69 có ty lộ ngã lã 10. tuổi 70 80 chiêm ty lệ 42,6% và trẽn 80 tuồi chiếm tý lộ 45.
Nguy cơ ngà gày ra do tuổi tác có thế do nhùng thay dôi về thế chắt, cam giác và nhận thức liên quan đến quả trinh lão hóa ơ ngưởi cao mỗi. kết họp vôi mói trường sống không thích hợp4. Giói tinh Theo Tô Chúc Y Te Thê Giới, ca hai giới tinh đều có nguy cơ ngà, nhưng ti lệ ngã ờnìr giới được ghi nhận nhiều hơn so với nam giới4. Kct quả nghiên cứu nguy cơ ngà của người bệnh cao mối tại Khoa Lào Bệnh Viện Dồng Da của tác gia Nguyền Thị Phỏng nám 2017 chi ra nữ giới có nguy cơ ngà cao gấp 2.37 lần so với nam giới25.
Tinh trạng dinh dường Bão cáo về cãc yếu tổ nguy cơ gảy ngã ờ người cao môi chi rang suy dinh dường hay chi sỗ khối cơ thê (BMI) thấp dần đến làng nguy cơ ngà cho người cao môi. Theo bái nghiên cửu cua tác gia Nguyễn Thị Hồng nám 2021. nguy cơ ngà ơ người bệnh cõ càn nặng dưói mức binh thường, người bệnh quá cản. béo phi dộ 1.
béo phi dộ 2 có nguy cơ ngã cao hơn những người bệnh có chi số BMI binh thường26. Tiền sứ ngà Tien sư ngà là một yếu tố liên quan làm tảng nguy cơ ngà cua người bệnh. Tiền sư ngã lãm táng nguy cơ ngã tái phát cho người bệnh cao tuói diều trị nội trú. Nghiên cứu cua tãc giá Vù Hai Minh và cộng sự vào năm 2020 chi ra 40,5% người bệnh cao tuồi bị ngã tái phát trong vòng 12 tháng-'.
Bệnh lý di kèm Các bệnh lý mạn tinh mắc kẽm theo có thè làm tâng nguy cơ ngà cho người bệnh như: bệnh lý về tim mạch, trầm cam. viêm khớp, bệnh phôi tắc nghen mạn tính. Số lượng bệnh mẩc càng nhiều thi nguy cơ ngà ơ người bệnh câng cao. Chóng mật.
trầm cam và tiếu tiện không tự chu lã nhùng bệnh làm lãng nguy cơ ngà". Theo nghiên cứu cúa tác gia Phạm Thị Thanh tại Bệnh viện c Đã Nằng, người bệnh mắc bệnh lý tâng huyết áp có tỳ lộ ngà cao nhất (33. tiếp den là bệnh dái tháo dường (29. Nghiên củu cua tác giá Nguyền Thị Phóng chi ra nguy cơ ngà cua người bệnh hên quan chặt chè tới nhóm bệnh lý cơ xương khớp.
Nhóm người bệnh mắc bệnh lý cơ xương khớp có nguy cơ ngà cao gấp 3.73 lần những người bệnh không mắc25. Nghiên cứu cua nhóm tãc gia Mila Immonen và cộng sự trên hon 800 người bộnli tại Phần Lan vào năm 2015 cho thấy mối liên quan giữa cãc bệnh mạn tính và tỷ lệ ngả ờ người bệnh. Tý lệ ngà cao lum ở nhùng người bệnh có sổ lượng bệnh mạn tính cao. trung binh là 4 bệnh28.
Các thuốc đang sư dụng Sư dụng nhiều lOịũ thuốc được coi là một yen tố liên quan đen nguy cơ ngà cúa người bệnh. Nguy cơ ngà của người bệnh lãng tý lệ thuận vói số loại thuốc dang dùng. Nghiên cửu cua tãc gia Zaninolto và cộng sự đưực thực hiện tại Anh -•c .^H «4 ugc V Hl 10 vào năm 2020 chi ra rang ty lệ ngà ờ người cao tuồi không dùng thuốc lã 1. ờ người sư dụng từ I đến 4 loại thuốc là 4.7%, ơ người sứ đụng từ 5 đen 9 loại thuốc lã 7.8% ỡ người dùng 10 loại thuốc trờ lẻn29.
Tác gia Nguyền Quỳnh Xuân chi ra nhỏm người bệnh sư dụng nhiêu thuốc có tỳ lộ ngả là 39. cao lum nhùng người bệnh không sứ dụng nhiều thuốc50.2: Một sổ loụi thuốc gây tàng nguy cơ ngà trên người bệnh'ỵ 51 Thuốc Cơ chế gãy ngà Thuốc ngu (Seduxen.) Gày buồn ngu.