Khảo sát đa dạng tài nguyên thuốc thân thảo và dây leo tại bqlrph ialy huyện chư păh tỉnh gia lai

Khảo sát tài nguyên thuốc thân thảo và dây leo tại BQLRPH Ialy, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu.

• Tác giả: Rơ Châm Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp – Phân Hiệu Đồng Nai
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Khảo Sát Đa Dạng Tài Nguyên Cây Thuốc Tại Rừng Phòng Hộ Ia Ly, Gia Lai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Mục tiêu tổng quát
• 0.3. Mục tiêu cụ thể
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm cây thuốc
• 1.1.2. Tài nguyên cây thuốc
• 1.1.3. Khái niệm đa dạng sinh học
• 1.1.4. Khái niệm Lâm sản ngoài gỗ
• 1.2. Tổng quan tình hình trong nước và trên thế giới
• 1.2.1. Ngoài nước
• 1.2.2. Trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp ngoại nghiệp
• 2.3.3. Phương pháp nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI BAN QUẢN LÝ RỪNG PHÒNG HỘ IALY – GIA LAI
• 3.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa chất và thổ nhưỡng
• 3.2. Dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.2.1. Dân số, dân tộc, lao động
• 3.3. Hệ thống giao thông đường bộ trong khu vực
• 3.4. Hệ thống giao thông đường thủy
• 3.5. Dịch vụ môi trường rừng
• 3.5.1. Những loại dịch vụ môi trường rừng đang triển khai, thực hiện
• 3.5.2. Đánh giá tiềm năng cung cấp các loại dịch vụ môi trường
• 3.6. Hiện trạng sử dụng đất
• 3.6.1. Thống kê hiện trạng sử dụng đất
• 3.6.2. Phân tích, đánh giá hiện trạng sử dụng đất, tình hình quản lý, sử dụng đất
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Danh lục các loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC
• 4.2. Phân bố cây thuốc tại KVNC theo sinh cảnh và theo mùa thu hái
• 4.2.1. Phân bố cây theo sinh cảnh
• 4.2.2. Phân bố cây thuốc theo mùa thu hái
• 4.3. Tình hình khai thác các loài cây thuốc tại BQLRPH Ia Ly
• 4.4. Đặc điểm hình thái và sinh thái các loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC
• 4.5. Công dụng của nhóm cây thuốc
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Đa Dạng Cây Thuốc Ia Ly Gia Lai

Việc chăm sóc sức khỏe và chữa bệnh phụ thuộc nhiều vào tài nguyên cây thuốc trong tự nhiên. Những loài cây này tạo nên sự đa dạng sinh học của hệ thực vật, mang giá trị y học, kinh tế và văn hóa. Tuy nhiên, nhiều cây thuốc quý đang bị đe dọa do khai thác quá mức, gây khó khăn cho công tác bảo tồn. Rừng phòng hộ Ia Ly, Gia Lai có diện tích lớn và nhiều loài cây, đặc biệt là cây thuốc. Người dân quanh khu vực vẫn khai thác lâm sản ngoài gỗ, đặc biệt là cây thuốc, gây suy giảm tài nguyên rừng. Do đó, cần bảo tồn cây thuốc, bảo vệ nguồn gen quý hiếm theo hướng phát triển bền vững. Đề tài “Khảo sát đa dạng tài nguyên cây thuốc thân thảo và dây leo tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ialy” được thực hiện để đánh giá sự đa dạng và phong phú của cây thuốc. Kết quả này sẽ là cơ sở để quản lý, bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên một cách bền vững.

1.1. Cơ Sở Khoa Học Về Nghiên Cứu Cây Thuốc Ia Ly

Cây thuốc, hay thảo dược, là thực vật được dùng làm thuốc, tổng hợp các hợp chất hóa học đa dạng cho chức năng sinh học. Theo Vũ Minh Tuấn (2009), cây dược liệu có tác dụng chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể. Việc sử dụng thuốc trong dân gian đã có từ lâu đời. Tổ tiên đã phân biệt loại nào ăn được, loại nào độc. Cây thuốc khác với cây bình thường ở chỗ nó được dùng làm thuốc. Tài nguyên cây thuốc là tài nguyên sinh vật có thể phục hồi, bao gồm cây cỏ và tri thức sử dụng chúng làm thuốc và chăm sóc sức khỏe. Cây thuốc được chia thành nhóm sử dụng trực tiếp, nhóm qua bào chế và nhóm chiết xuất chất có hoạt tính cao. Phân loại theo chu kỳ sống: cây 1 năm, 2 năm, lâu năm. Theo dạng cây: thân thảo, dây leo. Theo phân bố: trong rừng, ven suối, ven đường mòn, vùng trảng. Theo bộ phận: rễ củ, thân cành, tinh dầu.

1.2. Khái Niệm Về Đa Dạng Sinh Học Tại Rừng Ia Ly Gia Lai

Theo Luật Đa dạng sinh học 2008, đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên. Gen là đơn vị di truyền quy định đặc tính cụ thể của sinh vật. Hệ sinh thái là quần xã sinh vật và các yếu tố phi sinh vật của một khu vực địa lý, có tác động qua lại và trao đổi vật chất với nhau. Công ước Đa dạng sinh học (1992) định nghĩa ĐDSH là sự phong phú của cơ thể sống có ở các nguồn trong hệ sinh thái trên cạn, ở biển và các hệ sinh thái dưới nước khác, và mọi tổ hợp sinh thái mà chúng tạo nên. Đa dạng sinh học bao gồm sự đa dạng trong loài (đa dạng di truyền), giữa các loài (đa dạng loài), và các hệ sinh thái (đa dạng sinh thái). Đa dạng di truyền là sự đa dạng của các gen và bộ gen trong mỗi quần thể và giữa các quần thể với nhau. Đa dạng loài là sự phong phú về trạng thái của các loài khác nhau.

II. Vấn Đề Khai Thác Bảo Tồn Cây Thuốc Rừng Ia Ly

Thế giới có hơn 35.000 loài thực vật được dùng làm thuốc, trong đó 2.500 loài được buôn bán. Có ít nhất 2.000 loài ở châu Âu, nhiều nhất ở Đức. Châu Á có 1.700 loài ở Ấn Độ, 5.000 loài ở Trung Quốc. 90% thảo dược thu hái hoang dại. Do nhu cầu phát triển nhanh hơn sản lượng, các nguồn cây thuốc tự nhiên bị tàn phá, ước tính 50% đã bị thu hái cạn kiệt. Việc nghiên cứu cây thuốc đã có từ lâu đời, nhưng còn hạn chế về trình độ khoa học, chỉ dừng lại ở mức độ mô tả, thống kê và chỉ ra công dụng. Khoa học kỹ thuật phát triển làm sáng tỏ thành phần hóa học, tạo độ tin cậy cho người bệnh khi sử dụng. Việt Nam có gần 12.000 loài thực vật bậc cao, trong đó nhiều loài có giá trị làm thuốc cao. Việc nghiên cứu về cây thuốc đã được tiến hành từ sớm, gắn liền với tên tuổi của nhiều danh y nổi tiếng.

2.1. Tình Hình Nghiên Cứu Cây Thuốc Trong Và Ngoài Nước

Trải qua nhiều thế kỷ, cây thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe cộng đồng. Kinh nghiệm dân gian về sử dụng cây thuốc chữa bệnh được nghiên cứu ở các mức độ khác nhau. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá 80% dân số thế giới dựa vào nền y học cổ truyền, chủ yếu là thuốc từ cây cỏ. Sự quan tâm về y học cổ truyền và thuốc dược thảo ngày càng gia tăng. Thị trường dược thảo quốc gia và toàn cầu tăng trưởng nhanh chóng, mang lại lợi nhuận kinh tế lớn. Quốc gia nào cũng có điều tra nguồn tài nguyên thuốc trong kế hoạch bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học. Các nước có nền y học cổ truyền như Trung Quốc, Ấn Độ thường xuyên có kế hoạch điều tra và tái điều tra với các quy mô, phạm vi và mục tiêu khác nhau.

2.2. Tiềm Năng Dược Liệu Tại Việt Nam Hiện Nay

Việt Nam được đánh giá là quốc gia có tiềm năng lớn về dược liệu trong khu vực Đông Nam Á. Cộng đồng các dân tộc Việt Nam có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng các loại cây để làm thuốc. Việt Nam có sự đa dạng về chủng loại cây dược liệu (gần 4.000 loài cho công dụng làm thuốc), vùng phân bố rộng khắp cả nước, có nhiều loài dược liệu được xếp vào loài quý và hiếm trên thế giới. Theo kết quả điều tra mới nhất của Viện Dược Liệu năm 2017, Việt Nam có tới 5117 loài cây làm thuốc. Bên cạnh đó, Việt Nam đã có một nền y học cổ truyền với bề dày lịch sử đã đóng góp không nhỏ vào công cuộc bảo vệ sức khỏe cho dân tộc ta.

III. Phương Pháp Khảo Sát Đa Dạng Cây Thuốc Tại Ia Ly

Nghiên cứu tập trung vào cây thuốc thân thảo và dây leo tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly. Mục tiêu là xác định thành phần loài, sự đa dạng, phân bố và công dụng của các loài cây thuốc. Phương pháp nghiên cứu bao gồm kế thừa tài liệu, ngoại nghiệp (khảo sát thực địa) và nội nghiệp (xử lý số liệu). Kế thừa tài liệu từ các nghiên cứu trước, thu thập thông tin về dược liệu rừng phòng hộ Gia Lai, đa dạng sinh học rừng Ia Ly, và các tài liệu liên quan. Ngoại nghiệp bao gồm việc điều tra, thu thập mẫu vật và ghi chép thông tin về các loài cây thuốc trong khu vực nghiên cứu. Nội nghiệp bao gồm việc xử lý mẫu vật, định danh loài, phân tích số liệu và viết báo cáo.

3.1. Đối Tượng Phạm Vi Nghiên Cứu Cây Thuốc Ia Ly

Đối tượng nghiên cứu là các loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực rừng phòng hộ Ia Ly, nơi có tài nguyên cây thuốc Ia Ly phong phú và đa dạng. Nghiên cứu nhằm đánh giá đa dạng sinh học rừng Ia Ly, tình hình khai thác và sử dụng cây thuốc của người dân địa phương. Thông tin này sẽ giúp đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen cây thuốc.

3.2. Nội Dung Nghiên Cứu Về Cây Thuốc Rừng Ia Ly

Nội dung nghiên cứu bao gồm: (1) Xác định thành phần loài, sự đa dạng về bậc phân loại và công dụng của nhóm cây thuốc thân thảo và dây leo trong khu vực rừng phòng hộ Ia Ly. (2) Mô tả đặc điểm hình thái và công dụng của một số loài cây thuốc tại khu vực nghiên cứu. (3) Xác định phân bố của các loài cây thuốc và mối đe dọa đến các loài cây thuốc. (4) Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly. Mục tiêu là hiểu rõ về dược liệu rừng phòng hộ Gia Lai, từ đó đưa ra các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả.

IV. Thực Trạng Phân Bố Khai Thác Cây Thuốc Ia Ly Gia Lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về loài, phân bố theo sinh cảnh và mùa thu hái của cây thuốc tại rừng phòng hộ Ia Ly. Phân bố cây thuốc theo sinh cảnh giúp hiểu rõ về môi trường sống ưa thích của từng loài. Phân bố theo mùa thu hái giúp người dân và các nhà quản lý lên kế hoạch khai thác hợp lý, tránh làm cạn kiệt tài nguyên cây thuốc. Tình hình khai thác cây thuốc tại BQLRPH Ia Ly cần được đánh giá kỹ lưỡng để có biện pháp quản lý chặt chẽ. Đặc điểm hình thái và sinh thái các loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC được mô tả chi tiết để nhận diện và bảo tồn.

4.1. Danh Lục Các Loài Cây Thuốc Thân Thảo Dây Leo

Danh lục các loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC là cơ sở quan trọng để quản lý và bảo tồn. Các loài được ghi nhận, phân loại và mô tả chi tiết. Thành phần loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC được phân tích để đánh giá sự đa dạng. Các họ thân thảo và dây leo làm thuốc tại KVNC được xác định để hiểu rõ về mối quan hệ giữa các loài. Số lượng và tỉ lệ cây thuốc thân thảo và dây leo tại KVNC được thống kê để đánh giá mức độ phong phú. Đa dạng cây thuốc theo bộ phận sử dụng tại KVNC được phân tích để hiểu rõ về giá trị sử dụng của từng loài.

4.2. Phân Bố Cây Thuốc Theo Sinh Cảnh Mùa Thu Hái

Phân bố cây thuốc thân thảo và dây leo theo sinh cảnh giúp xác định môi trường sống ưa thích của từng loài. Dữ liệu này quan trọng cho việc bảo tồn môi trường sống và quản lý khai thác bền vững. Thời gian khai thác (thu hái) trong năm tại KVNC được xác định để lập kế hoạch khai thác hợp lý. Biểu đồ tỉ lệ % mùa thu hái giúp trực quan hóa thông tin và đưa ra quyết định quản lý tốt hơn. Các loài cây thuốc thường xuyên khai thác cần được ưu tiên bảo tồn và quản lý chặt chẽ để tránh cạn kiệt tài nguyên cây thuốc Ia Ly.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Phát Triển Cây Thuốc Tại Ia Ly

Đề xuất giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly là cần thiết. Các giải pháp tập trung vào việc quản lý khai thác, bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững nguồn gen cây thuốc. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây thuốc và tầm quan trọng của việc bảo tồn. Xây dựng các mô hình phát triển kinh tế dựa trên cây thuốc, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và các chuyên gia để nâng cao trình độ quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học.

5.1. Quản Lý Khai Thác Bền Vững Cây Thuốc Rừng Ia Ly

Quản lý khai thác bền vững cây thuốc là yếu tố quan trọng để bảo tồn tài nguyên. Cần xác định trữ lượng, tốc độ tái sinh của các loài cây thuốc để đưa ra định mức khai thác hợp lý. Tổ chức các lớp tập huấn cho người dân về kỹ thuật khai thác bền vững, đảm bảo không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài cây thuốc. Xây dựng hệ thống giám sát và kiểm tra việc khai thác cây thuốc, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Khuyến khích người dân tham gia vào việc trồng và chăm sóc cây thuốc để tăng nguồn cung và giảm áp lực khai thác từ tự nhiên.

5.2. Bảo Tồn Môi Trường Sống Của Cây Thuốc Ia Ly

Bảo tồn môi trường sống của cây thuốc là yếu tố then chốt để duy trì đa dạng sinh học. Cần bảo vệ các khu rừng nguyên sinh và phục hồi các khu rừng bị suy thoái. Kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác gỗ, xây dựng công trình và các hoạt động khác có thể gây ảnh hưởng đến môi trường sống của cây thuốc. Xây dựng các khu bảo tồn cây thuốc, tạo điều kiện cho các loài cây thuốc sinh trưởng và phát triển. Nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn nguồn gen cây thuốc, đảm bảo sự tồn tại của các loài cây thuốc trong tương lai.

VI. Kết Luận Triển Vọng Nghiên Cứu Cây Thuốc Ia Ly Gia Lai

Nghiên cứu về khảo sát đa dạng tài nguyên cây thuốc tại rừng phòng hộ Ia Ly, Gia Lai cung cấp thông tin quan trọng về thành phần loài, phân bố và công dụng của cây thuốc. Kết quả này là cơ sở để xây dựng các kế hoạch quản lý và bảo tồn tài nguyên cây thuốc hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của các loài cây thuốc để phát triển các sản phẩm có giá trị. Mở rộng phạm vi nghiên cứu ra các khu vực khác của tỉnh Gia Lai để có cái nhìn toàn diện hơn về tài nguyên cây thuốc.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Cây Thuốc Ia Ly

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại rừng phòng hộ Ia Ly, Gia Lai. Phân tích sự phân bố của các loài cây thuốc theo sinh cảnh và mùa thu hái. Đánh giá tình hình khai thác cây thuốc và đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc. Kết quả này cung cấp thông tin cơ bản cho việc quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học rừng Ia Ly. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác của tài nguyên cây thuốc Ia Ly.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cây Thuốc Ia Ly

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phân tích thành phần hóa học và tác dụng dược lý của các loài cây thuốc tại rừng phòng hộ Ia Ly, Gia Lai. Điều này sẽ giúp phát triển các sản phẩm có giá trị từ cây thuốc và nâng cao giá trị kinh tế của tài nguyên cây thuốc. Mở rộng phạm vi nghiên cứu ra các khu vực khác để có cái nhìn toàn diện hơn về tài nguyên cây thuốc của tỉnh Gia Lai. Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến sự phân bố và sinh trưởng của cây thuốc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nhu cầu sử dụng các loài thực vật tự nhiên làm dược liệu phục vụ chăm sóc sức khỏe và chữa bệnh có lịch sử lâu đời và duy trì vai trò thiết yếu trong đời sống xã hội. Nguồn tài nguyên cây thuốc tự nhiên không chỉ đóng góp vào tính đa dạng sinh học của hệ thực vật bản địa mà còn mang lại các giá trị kinh tế, y học và tri thức bản địa đặc thù. Tuy nhiên, áp lực khai thác quá mức từ các cộng đồng dân cư vùng đệm, kết hợp với các hoạt động nương rẫy và sự thiếu hụt các biện pháp bảo tồn đồng bộ, đã khiến nhiều loài cây thuốc tự nhiên đối mặt với nguy cơ suy giảm trữ lượng và tuyệt chủng cục bộ.

Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly, nằm trên địa bàn huyện Chư Păh và huyện Ia Grai thuộc tỉnh Gia Lai, là khu vực có diện tích rừng tự nhiên rộng lớn và tính đa dạng sinh học cao. Dù vậy, đời sống của người dân địa phương xung quanh lâm phần vẫn phụ thuộc nhiều vào việc thu hái lâm sản ngoài gỗ, đặc biệt là các loài cây thuốc. Hoạt động khai thác tự do này trực tiếp gây suy thoái nguồn tài nguyên thực vật của đơn vị. Khóa luận tốt nghiệp "Khảo sát đa dạng tài nguyên cây thuốc thân thảo và dây leo tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ialy, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai" do sinh viên Rơ Châm Hải thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững nhóm tài nguyên này.

Mục tiêu tổng quát của đề tài:

• Đánh giá hiện trạng cây thuốc thân thảo và dây leo, khảo sát sự phân bố của cây thuốc có ở rừng phòng hộ Ia Ly nhằm khẳng định tiềm năng, lợi thế phát triển của khu vực.
• Phục vụ công tác quản lý và bảo vệ rừng phòng hộ nói chung và cây thuốc nói riêng, từ đó đưa ra giải pháp bảo vệ.

Mục tiêu cụ thể được xác định theo 4 nhiệm vụ:

1. Xác định được thành phần loài, đa dạng về bậc phân loại và công dụng của nhóm cây thuốc thân thảo và dây leo trong khu vực rừng phòng hộ Ia Ly.
2. Mô tả được đặc điểm hình thái và công dụng của một số loài cây thuốc tại khu vực nghiên cứu.
3. Xác định được phân bố của các loài cây thuốc và mối đe dọa đến các loài cây thuốc.
4. Đề xuất được một số giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên cây thuốc tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài cây thuốc thuộc hai dạng sống thân thảo và dây leo hiện diện tại lâm phần Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly.
• Phạm vi không gian: Khu vực rừng thuộc xã Ia Kreng, Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 02/2023 đến tháng 04/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên các khái niệm nền tảng về thực vật học và quản lý tài nguyên rừng:

• Khái niệm cây thuốc và cây dược liệu: Trích dẫn theo bài giảng của Vũ Minh Tuấn (2009), xác định cây thuốc là các loài thực vật có khả năng tổng hợp các hợp chất hóa học đặc thù dùng để chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể; tài nguyên cây thuốc cấu thành từ hai yếu tố là bản thân cây cỏ và tri thức sử dụng chúng.
• Khái niệm đa dạng sinh học: Căn cứ khoản 5 Điều 3 Luật Đa dạng sinh học năm 2008 và định nghĩa của Công ước Đa dạng sinh học (1992), xem xét ở ba cấp độ: đa dạng di truyền (gen), đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.
• Khái niệm lâm sản ngoài gỗ (LSNG/NTFP): Tiếp cận theo định nghĩa của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF, 1989), Wickens (1991) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1995, 1999), xác định cây thuốc là phân nhóm lâm sản ngoài gỗ có giá trị quan trọng từ hệ sinh thái rừng tự nhiên.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và quản lý địa phương: Nghị quyết số 100/NQ-HĐND ngày 07/12/2017 và Nghị quyết số 45/2021 của Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai về rà soát quy hoạch 3 loại rừng; Thông tư số 15/2019/TT-BNNPTNT ngày 30/10/2019 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về nghiệm thu, thanh toán chi trả dịch vụ môi trường rừng.
• Tài liệu định danh và tra cứu phân loại: "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam" (Đỗ Tất Lợi, 2004), "Từ điển cây thuốc Việt Nam" (Võ Văn Chi, 2019), "Cây cỏ Việt Nam" (Phạm Hoàng Hộ, 1999), cùng bộ "Danh lục các loài thực vật Việt Nam" (Phan Kế Lộc, 2001; Nguyễn Tiến Bân, 2003, 2005).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra thực địa và xử lý dữ liệu:

• Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập số liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hệ thống bản đồ hiện trạng rừng, bản đồ địa hình và các báo cáo lâm nghiệp của Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly.
• Phương pháp điều tra thực địa (ngoại nghiệp):
  • Thiết lập 5 tuyến điều tra thực địa đi qua các dạng sinh cảnh và địa hình khác nhau tại xã Ia Kreng dựa trên các tuyến tuần tra bảo vệ rừng của lực lượng kiểm lâm, sử dụng máy định vị vệ tinh GPS và điện thoại chụp ảnh để ghi nhận tọa độ, sinh cảnh, dạng sống, tần suất bắt gặp, bộ phận sử dụng và mùa thu hái.

Tuyến	Địa bàn (xã Ia Kreng)	Chiều dài	Điểm đầu (Tọa độ VN-2000: X - Y)	Điểm cuối (Tọa độ VN-2000: X - Y)
Tuyến 1	Tiểu khu 217, 218	10,6 km	X: 1568891 - Y: 421108	X: 1571665 - Y: 417177
Tuyến 2	Tiểu khu 217, 224	5,0 km	X: 1567799 - Y: 422851	X: 1567798 - Y: 422860
Tuyến 3	Tiểu khu 219, 225	10,8 km	X: 1569024 - Y: 420402	X: 1565761 - Y: 420392
Tuyến 4	Tiểu khu 218	6,5 km	X: 1569027 - Y: 420380	X: 1567924 - Y: 418318
Tuyến 5	Tiểu khu 218, 215	6,4 km	X: 1569440 - Y: 418683	X: 1568292 - Y: 416011

• Phương pháp phỏng vấn: Thực hiện phỏng vấn bảng hỏi đối với 30 cá nhân (bao gồm 15 cán bộ kiểm lâm địa bàn và 15 người dân bản địa sống ven rừng) nhằm thu thập tri thức sử dụng cây thuốc, các loài thường xuyên bị khai thác và mùa vụ thu hái.
• Phương pháp xử lý số liệu (nội nghiệp):
  • Giám định tên khoa học bằng phương pháp so sánh hình thái học dựa trên mẫu vật, ảnh chụp thực địa đối chiếu với các khóa phân loại thực vật chuẩn.
  • Tổng hợp, phân tích số liệu thống kê cơ cấu loài, tỷ lệ phân loại bằng phần mềm Microsoft Excel; số hóa bản đồ tuyến điều tra bằng các ứng dụng Locus Map và MapInfo.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận và bức tranh thực tế về nghiên cứu cây thuốc trong và ngoài nước. Tác giả dẫn chứng số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định khoảng 80% dân số thế giới phụ thuộc vào y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, với hơn 35.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc và 2.500 loài được thương mại hóa trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, khoảng 90% nguyên liệu có nguồn gốc từ thu hái hoang dại và ước tính 50% nguồn cây thuốc tự nhiên đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

Tại Việt Nam, nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú được ghi nhận qua nhiều thời kỳ, từ các tác phẩm y học cổ truyền như "Nam dược thần hiệu" của Tuệ Tĩnh (ghi chép 579 loài), "Lĩnh Nam bản thảo" của Lê Hữu Trác, đến các nghiên cứu hiện đại của Đỗ Tất Lợi (mô tả 792 loài ở lần tái bản năm 1995) và số liệu điều tra của Viện Dược liệu năm 2017 ghi nhận 5.117 loài cây làm thuốc trên toàn quốc. Mặc dù vậy, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu thực tiễn: phần lớn công trình trước đây chỉ dừng lại ở thống kê định tính, việc áp dụng công nghệ thông tin và định vị GPS vào khảo sát phân bố thực địa tại các ban quản lý rừng phòng hộ, đặc biệt là Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly, còn rất hạn chế.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết đối tượng khảo sát là các loài thân thảo và dây leo có công dụng làm thuốc, xác định khu vực nghiên cứu trọng điểm tại xã Ia Kreng với 5 tuyến điều tra ngoại nghiệp có tổng chiều dài 39,3 km. Nội dung chương trình bày biểu mẫu điều tra gồm 9 chỉ tiêu theo dõi chuẩn hóa (tên địa phương, tên tiếng Việt, tần suất bắt gặp, sinh cảnh, dạng sống, mùa thu hái, bộ phận sử dụng, ghi chú sinh thái). Chương này cũng chi tiết hóa mẫu phỏng vấn 30 đối tượng thực tế (15 cán bộ trạm kiểm lâm và 15 người dân địa phương) nhằm xác thực tên gọi bản địa và kinh nghiệm khai thác thực tế, kết hợp công cụ GIS để xử lý bản đồ chuyên đề.

Chương 3: Đặc điểm điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội Ban quản lý rừng phòng hộ Ialy – Gia Lai

Chương 3 phân tích toàn diện các yếu tố lập địa và kinh tế nhân văn ảnh hưởng đến hệ thực vật khu vực nghiên cứu:

• Vị trí và địa hình: Ban quản lý quản lý diện tích trải rộng trên 7 xã thuộc huyện Chư Păh và 1 xã thuộc huyện Ia Grai; tiếp giáp huyện Sa Thầy (tỉnh Kon Tum) ở phía Bắc và Tây. Địa hình đặc trưng bởi 4 dạng chính: núi trung bình chiếm 55,4% diện tích; núi thấp chiếm 30,9%; cao nguyên thấp chiếm 11,4%; đồi cao chiếm 2,3%. Độ dốc bình quân 20 - 25 độ, cục bộ có nơi trên 45 độ.
• Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới gió mùa Tây Nguyên phân hóa thành hai mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau) và mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10). Nhiệt độ trung bình năm đạt 21,6 độ C; lượng mưa bình quân đạt khoảng 2.100 mm/năm (mùa mưa chiếm 87% tổng lượng mưa). Lâm phần nằm trong lưu vực sông Sê San, giáp hồ thủy điện Sê San, Sê San 3A và suối Ry Nhin.
• Thổ nhưỡng: Có 4 nhóm đất chính gồm đất Feralít đỏ vàng trên đá mácma axit (chiếm 33,4%), đất Feralít mùn vàng đỏ trên đá mácma axit (chiếm 25,6%), đất Feralít đỏ vàng trên đá phiến sét biến chất (chiếm 21,8%), đất Feralít mùn vàng đỏ trên đá phiến sét biến chất (chiếm 19,2%), cùng một diện tích nhỏ đất phù sa bồi tụ ven suối.
• Dân sinh và hiện trạng quản lý đất đai: Tổng diện tích đơn vị quản lý là 22.089,37 ha, trong đó đất lâm nghiệp có rừng và đất quy hoạch phát triển rừng chiếm 15.584,00 ha (gồm 5.348,03 ha rừng phòng hộ và 10.235,97 ha rừng sản xuất theo số liệu rà soát năm 2021). Dân cư vùng đệm gồm 8.411 hộ với cơ cấu dân tộc chủ đạo là người Jrai (chiếm 48,79%) và người Kinh (chiếm 47,97%). Đơn vị đã triển khai giao khoán bảo vệ rừng cho các thôn, làng với diện tích 6.924,55 ha. Chương cũng chỉ rõ các áp lực canh tác nương rẫy trái phép và khó khăn trong cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng theo Thông tư số 15/2019/TT-BNNPTNT.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ dữ liệu định lượng và định tính thu được từ 5 tuyến khảo sát thực địa:

• Đã lập danh lục gồm 32 loài cây thuốc thân thảo và dây leo, thuộc 30 chi và 19 họ, đại diện cho 2 ngành thực vật bậc cao có mạch.
• Phân tích cơ cấu phân loại học: Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) giữ ưu thế vượt trội với 17 họ (chiếm 89,47%), 28 chi (chiếm 93,33%) và 30 loài (chiếm 93,75%). Ngành Dương xỉ (Pteridophyta) ghi nhận 2 họ (chiếm 10,53%), 2 chi (chiếm 6,67%) và 2 loài (chiếm 6,25%). Trong số các họ ghi nhận, họ Cúc (Asteraceae) chiếm tỷ lệ cao nhất với 7 chi (23,33%) và 7 loài (21,88%), kế đến là họ Tiết dê (Menispermaceae) với 2 chi (6,67%) và 3 loài (9,38%).
• Tỷ lệ dạng sống: Dạng sống thân thảo chiếm ưu thế với 19 loài (đạt 59,38%), dạng sống dây leo có 13 loài (đạt 40,62%).
• Phân bố theo sinh cảnh và mùa thu hái: Sinh cảnh trong rừng có số lượng loài tập trung nhiều nhất với 22 loài (chiếm 68,75%), sinh cảnh trảng cỏ ghi nhận ít nhất với 6 loài (chiếm 18,75%), các loài còn lại phân bố rải rác ven đường mòn và ven suối. Về thời gian khai thác, có 15 loài cho phép thu hái quanh năm (chiếm 46,88%), 13 loài thu hái chủ yếu vào mùa mưa (chiếm 40,63%) và 4 loài thu hái vào mùa khô (chiếm 12,50%).
• Bộ phận sử dụng: Thân cây là bộ phận được khai thác phổ biến nhất với 20 loài (chiếm 62,50%), tiếp theo là sử dụng toàn cây với 15 loài (chiếm 46,88%), sử dụng rễ với 12 loài (chiếm 37,50%), sử dụng lá với 5 loài (chiếm 15,63%), sử dụng hạt và củ mỗi loại có 2 loài (đều chiếm 6,25%).
• Đánh giá hiện trạng khai thác: Khóa luận chỉ ra 6 loài cây thuốc đang chịu áp lực khai thác thường xuyên từ người dân địa phương (Ngải nhật, Cỏ lào, Hà thủ ô trắng, Cỏ mần trầu, Mướp đắng rừng, Gừng gió). Do hình thức thu hoạch tập trung vào nhổ toàn cây hoặc đào củ, rễ nên nguy cơ suy thoái quần thể tự nhiên là rất cao. Chương này đồng thời cung cấp bản mô tả hình thái chi tiết và hình ảnh chụp thực địa của 13 loài cây tiêu biểu cùng các đề xuất giải pháp quản lý kỹ thuật và tuyên truyền cộng đồng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các chỉ số định lượng cụ thể về tài nguyên cây thuốc thân thảo và dây leo tại khu vực nghiên cứu:

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm chỉ tiêu	Số lượng loài	Tỷ lệ (%)
Bậc phân loại (Ngành)	Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta)	30	93,75
	Ngành Dương xỉ (Pteridophyta)	2	6,25
Dạng sống	Thân thảo	19	59,38
	Dây leo	13	40,62
Sinh cảnh phân bố	Trong rừng	22	68,75
	Trảng cỏ	6	18,75
	Ven đường mòn và ven sông suối	Rải rác	Ghi nhận thực địa
Mùa thu hái	Khai thác quanh năm	15	46,88
	Khai thác vào mùa mưa	13	40,63
	Khai thác vào mùa khô	4	12,50
Bộ phận sử dụng	Thân cây	20	62,50
	Toàn cây	15	46,88
	Rễ	12	37,50
	Lá	5	15,63
	Củ	2	6,25
	Hạt	2	6,25

Danh sách 6 loài cây thuốc bị người dân địa phương khai thác thường xuyên nhất tại khu vực:

1. Ngải nhật (Artemisia japonica Thunb.): Khai thác toàn cây, thu hái quanh năm.
2. Cỏ lào (Eupatorium odoratum L.): Khai thác rễ, thu hái quanh năm.
3. Hà thủ ô trắng (Streptocaulon juventas Merr.): Khai thác củ, thu hái quanh năm.
4. Cỏ mần trầu (Eleusine indica (L.) Gaertn.): Khai thác toàn cây, thu hái quanh năm.
5. Mướp đắng rừng (Momordica charantia L.): Khai thác toàn cây, thu hái quanh năm.
6. Gừng gió (Zingiber zerumbet (L.) Roscoe ex Sm.): Khai thác rễ/củ, thu hái quanh năm.

Các giải pháp do tác giả đề xuất:

• Giải pháp kỹ thuật và lâm sinh: Bảo vệ nghiêm ngặt các cá thể cây thuốc còn sót lại dưới tán rừng; hạn chế việc thu hái tận diệt dạng nhổ cả cây hoặc đào rễ củ; triển khai thử nghiệm nhân giống và trồng bán tự nhiên dưới tán rừng đối với các loài có giá trị cao hoặc bị khai thác nhiều như Hà thủ ô trắng, Dây sâm, Gừng gió.
• Giải pháp quản lý và chính sách: Phối hợp chặt chẽ giữa Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly với chính quyền các xã vùng đệm (đặc biệt là xã Ia Kreng); củng cố quy chế hoạt động của các tổ nhận khoán bảo vệ rừng; hoàn thiện cơ chế nghiệm thu dịch vụ môi trường rừng nhằm tạo tính công bằng giữa các nhóm hộ.
• Giải pháp xã hội: Đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ (người Jrai, Bahnar) về việc khai thác bền vững lâm sản ngoài gỗ, tránh tình trạng phát đốt rừng làm nương rẫy xâm lấn nơi cư trú của các loài dược liệu.

Đóng góp của nghiên cứu:

• Xây dựng được danh lục khoa học bước đầu có kiểm chứng thực địa, tọa độ GPS và hình ảnh minh họa cho 32 loài cây thuốc thân thảo và dây leo tại khu vực xã Ia Kreng thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly.
• Bổ sung dữ liệu thực tế về tập quán thu hái và xác định các loài chịu áp lực khai thác cao nhất, khắc phục hạn chế thiếu hụt dữ liệu định vị không gian của các tài liệu trước đây tại địa bàn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực hiện:

• Phạm vi không gian và thời gian điều tra: Các tuyến ngoại nghiệp mới chỉ được thực hiện trên địa bàn xã Ia Kreng (thuộc 5 tiểu khu: 215, 217, 218, 219, 224, 225) trong khung thời gian hẹp từ tháng 02/2023 đến tháng 04/2023 (giai đoạn mùa khô chuyển tiếp), chưa bao quát toàn bộ diện tích hơn 22.089 ha trải dài qua 8 xã, thị trấn của lâm phần.
• Chiều sâu học thuật: Nghiên cứu dừng lại ở mức độ điều tra hình thái học, phân loại học và ghi nhận kinh nghiệm dân gian; chưa tiến hành định lượng trữ lượng sinh khối, chưa phân tích thành phần hóa học hay kiểm nghiệm hoạt tính dược lý của các loài cây thuốc tại chỗ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mạng lưới tuyến điều tra sang các xã còn lại của lâm phần Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly như Ia Mơ Nông, Ia Ka, Ia Nhin, Hòa Phú, Ia Bă.
• Tổ chức theo dõi định kỳ xuyên suốt cả mùa mưa và mùa khô để ghi nhận đầy đủ chu kỳ sinh trưởng, ra hoa, kết quả của các loài thảo mộc.
• Triển khai các nghiên cứu chuyên sâu về phân tích hoạt chất hóa thực vật và xây dựng mô hình nhân giống, bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ) cho các loài cây thuốc bản địa có nguy cơ bị đe dọa.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh học thực vật, Quản lý môi trường trong việc tham khảo phương pháp thiết kế tuyến điều tra ngoại nghiệp kết hợp công cụ định vị GPS và phần mềm bản đồ lâm nghiệp (Locus Map, MapInfo).
• Cán bộ kỹ thuật, lực lượng kiểm lâm thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly và Hạt Kiểm lâm huyện Chư Păh trong công tác lập kế hoạch quản lý bảo tồn lâm sản ngoài gỗ, khoanh vùng bảo vệ các sinh cảnh giàu loài dược liệu.
• Các nghiên cứu sinh thái thực vật và thực vật dân tộc học nghiên cứu về tri thức bản địa sử dụng cây thuốc của cộng đồng người Jrai tại khu vực Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận đã xác định được bao nhiêu loài cây thuốc thân thảo và dây leo, thuộc những nhóm phân loại thực vật nào?
Khóa luận đã ghi nhận 32 loài cây thuốc thuộc 30 chi và 19 họ, nằm trong 2 ngành thực vật bậc cao có mạch: ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) với 30 loài (chiếm 93,75%) và ngành Dương xỉ (Pteridophyta) với 2 loài (chiếm 6,25%).

Họ thực vật nào chiếm số lượng loài nhiều nhất trong khu vực nghiên cứu?
Họ Cúc (Asteraceae) là họ đa dạng nhất với 7 chi (chiếm 23,33% tổng số chi) và 7 loài (chiếm 21,88% tổng số loài), theo sau là họ Tiết dê (Menispermaceae) với 2 chi và 3 loài (chiếm 9,38%).

Sinh cảnh nào có sự phân bố tập trung cao nhất của các loài cây thuốc?
Sinh cảnh trong rừng là nơi phân bố nhiều nhất với 22 loài, chiếm tỷ lệ 68,75% tổng số loài ghi nhận được; sinh cảnh trảng cỏ ghi nhận ít nhất với 6 loài, chiếm 18,75%.

Những loài cây thuốc nào tại địa bàn đang chịu áp lực khai thác thường xuyên nhất?
Có 6 loài bị người dân thu hái thường xuyên quanh năm gồm Ngải nhật, Cỏ lào, Hà thủ ô trắng, Cỏ mần trầu, Mướp đắng rừng và Gừng gió. Trong đó, việc thu hái rễ, củ và nhổ toàn cây là yếu tố chính đe dọa khả năng tái sinh của chúng.

Phương pháp điều tra thực địa đã được tác giả thiết kế với quy mô như thế nào?
Tác giả đã lập 5 tuyến điều tra với tổng chiều dài 39,3 km đi qua các tiểu khu 215, 217, 218, 219, 224, 225 tại xã Ia Kreng, đồng thời phỏng vấn trực tiếp 30 người (15 cán bộ kiểm lâm và 15 người dân bản địa) để thu thập dữ liệu sinh thái và công dụng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Rơ Châm Hải đã phản ánh hệ thống hiện trạng tài nguyên cây thuốc thân thảo và dây leo tại khu vực xã Ia Kreng thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Ly qua danh lục gồm 32 loài thuộc 19 họ thực vật. Công trình xác định rõ cơ cấu phân loại, sinh cảnh phân bố ưu thế trong rừng tự nhiên và áp lực khai thác cạn kiệt đối với 6 loài cây thuốc thiết yếu. Các kết quả điều tra thực địa kết hợp dữ liệu tọa độ định vị cung cấp cơ sở kỹ thuật thực tiễn phục vụ công tác quản lý, khoanh nuôi bảo vệ và định hướng phát triển bền vững lâm sản ngoài gỗ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khái niệm cây thuốc Cây thuốc là thực vật được con người dùng làm thuốc hay còn gọi là thảo dược hay thảo mộc. Những cây này có khả năng tổng hợp các hợp chất hóa học hết sức đa dạng được dùng cho các chức năng sinh học quan trọng của cây hoặc được dùng để chống lại côn trùng, nấm và động vật ăn thực vật.

Theo Vũ Minh Tuấn 2009 Bài giảng cây dược liệu. Cây dược liệu là những loài thực vật có tác dụng dùng để chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể khi con người sử dụng. Việc dùng thuốc trong nhân dân ta đã có từ lâu đời. Từ thời nguyên thuỷ, tổ tiên chúng ta trong lúc tìm kiếm thức ăn, có khi ăn phải chất độc phát sinh nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hoá, hoặc hôn mê có khi chết người, do đó cần có nhận thức phân biệt được loại nào ăn được, loại nào có độc không ăn được.

Tài nguyên cây thuốc Tài nguyên cây thuốc là một dạng đặc biệt của tài nguyên sinh vật, thuộc nhóm tài nguyên có thể phục hồi, bao gồm hai yếu tố cấu tạo thành: cây cỏ và tri thức sử dụng chúng để làm thuốc và chăm sóc sức khỏe. Cây thuốc khác với một cây bình thường ở chổ là nó được dùng làm thuốc. * Đặc điểm của cây thuốc Về hình thức sử dụng các cây thuốc được chia thành ba nhóm: - Nhóm cây cỏ được sử dụng trực tiếp - Nhóm cây trước sử dụng qua bào chế - Nhóm cây làm nguyên liệu triết xuất các chất có hoạt tính cao Về chu kỳ sống: - Cây 1 năm - Cây 2 năm - Cây lâu năm Về dạng cây: 3 - Thân thảo - Dây leo Về phân bố: - Trong rừng - Ven suối - Ven đường mòn - Vùng trảng Về bộ phận: - Các cây dược liệu khai thác rễ củ - Các cây dược liệu khai thác thân cành - Khai thác để chưng cất tinh dầu - Khai thác để chưng cất tinh dầu 1. Khái niệm đa dạng sinh học Theo khoản 5 Điều 3 Luật Đa dạng sinh học 2008, đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên.

Gen là một đơn vị di truyền, một đoạn của vật chất di truyền quy định các đặc tính cụ thể của sinh vật. Hệ sinh thái là quần xã sinh vật và các yếu tố phi sinh vật của một khu vực địa lý nhất định, có tác động qua lại và trao đổi vật chất với nhau. Đa dạng sinh học được hiểu là sự phong hóa về sự sống trên trái đất của hàng triệu loài thực vật, động vât, vi sinh vật cùng nguồn gen của chúng và các hệ sinh thái mà chúng là thành viên. Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về đa dạng sinh học.

Tuy nhiên trong số này thì định nghĩa được sử dụng trong Công ước Đa dạng sinh học (1992) được coi là đầy đủ và toàn diện nhất xét về mặt khái niệm. Theo Công ước ĐDSH là sự phong phú của cơ thể sống có ở các nguồn trong hệ sinh thái trên cạn, ở biển và các hệ sinh thái dưới nước khác, và mọi tổ hợp sinh thái mà chúng tạo nên; ĐDSH bao gồm sự đa dạng trong loài ( đa dạng di truyền hay còn gọi là đa dạng gen), giữa các loài ( đa dạng loài), và các hệ sinh thái (đa dạng sinh thái). Đa dạng di truyền được hiểu là sự đa dạng của các gen và bộ gen trong mỗi quần thể và giữa các quần thể với nhau. 4 Đa dạng loài là sự phong phú về trạng thái của các loài khác nhau.