Chương 1 – Cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động học tập trải nghiệm trong môn Vật lý cho học sinh lớp 10 - THPT Chương 2 – Biện pháp dạy học dựa vào hoạt động học tập trải nghiệm cho học sinh thông qua bài: “Thực hành: khảo sát chuyển động rơi tự do. Xác định gia tốc rơi tự do” Vật lý lớp 10 - THPT Chươg 3 – Thực nghiệm sư phạm 3 c NỘI DUNG CHƢƠNG 1 – CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG MÔN VẬT LÝ LỚP 10 - THPT 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Hoạt động học tập trải nghiệm (còn được gọi là học tập trải nghiệm) cho học sinh được thể hiện qua rất nhiều các hoạt động khác nhau do nhà trường, do giáo viên, thậm chí do chính các học sinh tổ chức,… liên quan đến các hoạt động học tập như tìm tòi, ôn tập, củng cố,… kiến thức, hình thành kỹ năng,. Môi trường diễn ra các hoạt động trải nghiệm có thể được diễn ra ở trong hoặc ngoài nhà trường, có thể theo các quy trình hay không theo một quy trình cụ thể.
Trên thế giới Trong thế kỉ XX, hoạt động học tập trải nghiệm (HTTN) đã được các nhà nghiên cứu khoa học trong nhiều lĩnh vực nói chung và khoa học giáo dục nói riêng bắt đầu nghiên cứu. Trong số đó có thể kể đến nhà nghiên cứu lý thuyết Học tập trải nghiệm (Experiential learning) do David Kolb đề xuất là sự kế thừa và phát triển lý thuyết học tập có liên quan đến kinh nghiệm của các nhà Tâm lí học, Giáo dục học như: John Dewey (1859-1952), Mary Parker Follett (1868-1933); Kurt Lewin (1890-1947); Jean Piaget (1896- 1980); Lev Vygotsky (1896-1934); Carl Jung (1875-1961); Carl Rogers (1902-1987); Paulo Freire (1921-1997) và nhiều nhà nghiên cứu khoa học khác[5]. Năm 1971, lý thuyết HTTN của D. Kolb chính thức được công bố lần đầu tiên.
Nội dung được trình bày với tư cách là lý thuyết tương đối toàn diện, đề cập về một phương thức học tập tích lũy, chuyển hóa kinh nghiệm. Ưu điểm của việc vận dụng mô hình HTTN của các nghiên cứu kinh điển từ trước 4 c đến giai đoạn này trở nên linh hoạt hơn, nhưng vẫn đảm bảo các yếu tố cơ bản của HTTN. Bài viết đề cập những vấn đề trọng tâm nhất của các mô hình HTTN, từ đó đưa ra một số định hướng vận dụng vào thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn học ở trường THPT. Ngoài ra, bước sang thế kỷ XXI, lý thuyết HTTN của Kolb vẫn được coi trọng và ghi nhận là phương thức học tập hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho người học.
Các phiên bản mới của HTTN thế kỷ XXI có thể nói tới như: Colin M. Beard, John Peter Wilson (2006); Melvin L. Wurdinger và Julie A. được phát triển theo hướng vận dụng lý thuyết HTTN vào học tập, giảng dạy khác nhau[5].
Tại Việt Nam Năm 2012, hoạt động học tập trải nghiệm đã được các nhà nghiên cứu khoa học trong nhiều lĩnh vực nói chung và khoa học giáo dục nói riêng bắt đầu nghiên cứu. Trong đó,Đinh Thị Kim Thoa với bài báo có tiêu đề:Xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới, được công bố năm 5/2015[18]. Nội dung được trình bày trongkỷ yếu Hội thảo quốc tế về phát triển năng lực người học tại Học Viện quản lý Giáo dục đề cập về pháp dạy mới ở trường THPT. Điểm nổi bật trong tạp chí khoa học về thế mạnhhoặc cung cấp cho các giáo viên tổng quan về lý luận hoạt động học tập trải nghiệm, giúp người họcó định hướng rõ ràng, hỗ trợ đắc lực cho người học nhanh đạt kết quả, hình thành kỹ năng, kỹ xảo thông qua hoạt động học tập trải nghiệm.
Ngoài ra, trong bài báo cũng chỉ ra những mặt hạn chế của hoạt động học tập trải nghiệm nếu như người tổ chức hoạt động không chuẩn bị tốt, có kỹ thuật, quản lý tốt thì khó có thành công và mang lại hiệu quả thật sự vì HĐHT trong trải nghiệm còn mới nên còn nhiều HS bỡ ngỡ. Đặc biệt, theo Chương trình giáo dục phổ thông chương trình tổng thể của Bộ giáo dục và đào tạo năm 2007 [1] mục tiêu đào tạo phổ thông trong 5 c giai đoạn hiện nay làchú trọng hình thành và phát triển ở người học những phẩm chất và kỹ năng chung, chuyên biệt để người học thích ứng, phát triển, khẳng định giá trị bản thân trong giai đoạn mới và hoạt động học tập trải nghiệm của học sinh là một trong những hoạt động rất được chú trọng. Hoạt động học tập trải nghiệm cho học sinh lớp 10 thpt 1. Một số khái niệm * Học tập trải nghiệm Học tập trải nghiệmlà một cách học thông qua làm, với quan niệm việc học làquá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có.Học thuyết này gắn liền với David Kolb (1939) và các nhà tâm lý học, giáo dục học như John Dewey, Kurt Lewin, Jean Piaget, Lev Vygotsky, William James, Carl Jung, Paulo Freire, Carl Rogers and Mary Parker Follett.
Trong đó, chu trình học tập trải nghiệm của David Kolb được mô tả như hình 1. Trải nghiệm là quá trình cá nhân tiếp xúc trực tiếp với môi trường, với sự vật, hiện tượng vận dụng vốn kinh nghiệm và các giác quan để quan sát 6 c tương tác, cảm nhận về sự vật hiện tượng đó. Trải nghiệm diễn ra dựa trên mỗi kinh nghiệm của cá nhân và sự vật hiện tượng. Theo Ngô Thị Tuyên: HTTN trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các hoạt động cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường.
Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn. Qua trải nghiệm, người học có được kiến thức, kỹ năng, tình cảm và ý chí nhất định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kỹ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết được các vấn đề trong tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho vấn đề. Trong hoạt động giáo dục, GV là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn để học sinh bằng vốn kinh nghiệm của cá nhân kết hợp với trực tiếp tham gia và làm chủ thể của hoạt động học tập, qua đó, học sinh chiếm lĩnh tri thức, hình thành các kỹ năng tổng hợp.
Học tập dựa vào trải nghiệm là hình thức học tập gắn liền với các hoạt động có sự chuẩn bị ban đầu về kinh ngiệm và có phản hồi trong đó đề cao kinh nghiệm chủ quan của người học. Ngoài ra, học tập dựa vào trải nghiệm còn được định nghĩa là “triết lý giáo dục, triết lý này nhấn mạnh vào tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh cùng với những kinh nghiệm trực tiếp của học sinh với môi trường và nội dung học tập” Học tập dựa và trải nghiệm còn được coi như là triết lý cũng như phương pháp luận mà ở đó nhà sư phạm thiết lập có chủ đích với người học trong hoạt động trải nghiệm trực tiếp ở môi trường học tập và phản ánh để làm rõ ý 7 c nghĩa của bài học, nâng cao kiến thức và phát triển kĩ năng của người học kết hợp trên vốn kinh nghiệm hiện có của người học. Dựa trên những khái niệm trên, chúng tôi hiểu học tập dựa vào trải nghiệm là hình thức dạy học, trong đó, GV là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động để học sinh bằng vốn kinh nghiệm của cá nhân kết hợp tiếp xúc trực tiếp với môi trường học tập, sử dụng các giác quan, tự lực chiếm lĩnh kiết thức, hình thành kĩ năng và thái độ, hành vi. sự sáng tạo sẽ xuất hiện khi người đọc phải giải quyết các nghiệm vụ thực tiễn có vấn đề, người học phải vận dụng kiến thức, kĩ năng để đưa ra hướng giải quyết.
Hoạt động học tập trải nghiệm 1. Các mô hình học tập trải nghiệm cổ điển[10, tr 36] Nguồn gốc, tư tưởng của lý thuyết HTTN của D.Kolb được thấy trong tác phẩm của J.Dewey về nguồn gốc và sự phát triển của trí tuệ.Kolb đã hợp nhất tư tưởng triết học chủ nghĩa thực dụng của J.Dewey, tâm lý học xã hội của J.Lewin và lý thuyết phát triển nhận thức của J.Piaget ở các quan điểm tương đồng về kinh nghiệm để đưa quan điểm độc đáo về quá trình học tập và phát triển dựa vào trải nghiệm.Kolb nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của kinh nghiệm trong quá trình học tập: “học tập chính là quá trình kiến tạo tri thức thông qua quá trình chuyển đổi kinh nghiệm”. Mô hình HTTN mô tả toàn bộ về quá trình học tập năng động từ kinh nghiệm của người học thông qua 4 giai đoạn: 1) kinh nghiệm cụ thể; 2) quan sát phản xạ; 3) khái niệm trừu tượng; 4) hoạt động thử nghiệm tích cực. Chu kì học tập dựa vào trải nghiệm diễn ra từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 4 và bắt đầu trở lại ở giai đoạn 1 tạo thành 1 vòng tròn kép kín.
Qúa trình học luôn tiếp diễn một cách liên tục và nhịp nhàng trên cở những thành tựu, kết quả đã thu được. trong đó, Kolb khuyến cái trình tự của việc học theo mô hình HTTN cần tuân thủ trình tự của chu trình, nhưng không nhất thiết phải khởi đầu từ bước nào trong chu trình. Tuy nhiên, dựa trên giả định quan trọng về 8 c việc học: tri thức khởi nguồn về kinh nghiệm, tri thức cần được người học kiến tạo (hoặc tái tạo) cũng không phải là ghi nhớ những gì đã có. Kolb và các nhà nghiên cứu khác đã đi xa hơn khi nhận thấy rằng, với sự lựa chọn điểm khởi đầu và thiên lệch sự tập trung vào một giai đoạn nào đó sẽ cho thấy phong cách học tập của từng người (hoặc từng môn học).
chu trình được sử dụng cho cả thầy lẫn trò. Đối với thầy, vận dụng chu trình cho sự thiết kế bài giảng, tập huấn ngắn hạn, trung hạn, khóa học chuyên đề…;đối với trò, chu trình hỗ trợ cho việc lên kế hoạch chương trình học của mình.