Chương 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG ĐIỆN THÂN XE TRÊN Ô TÔ 1.Hệ thống chiếu sáng, tín hiệu 1.Công dụng, phân loại, yêu cầu.Công dụng - Chiếu sáng phần đường khi xe chuyển động trong đêm tối - Báo hiệu bằng ánh sáng về sự có mặt của xe trên đường - Báo kích thước, khuôn khổ xe và biển số xe - Báo hiệu khi xe quay vòng, rẽ trái hoặc rẽ phải khi xe phanh và khi dừng. - Chiếu sáng các bộ phận trong xe khi cần thiết (chiếu sáng động cơ, buồng lái, khoang hành khách, khoang hành lý, …) 1.Phân loại Theo chức năng làm việc, hệ thống chiếu sáng và tín hiệu có thể được phân thành ba hệ thống sau: - Hệ thống chiếu sáng ngoài - Hệ thống các đèn tín hiệu - Hệ thống đèn chiếu sáng trong xe Theo đặc điểm phân bố chùm ánh sáng trên đường, người ta phân thành 2 loại hệ thống chiếu sáng ngoài: - Hệ thống chiếu sáng kiểu châu Âu - Hệ thống chiếu sáng kiểu châu Mỹ 1.Yêu cầu Hệ thống chiếu sáng và tín hiệu phải đảm bảo 2 yêu cầu chính: - Có cường độ sáng đủ lớn - Không làm lóa mắt tài xế xe chạy ngược chiều 1 1.Đặc điểm cấu tạo. Sơ đồ tổng thể hệ thống chiếu sáng và tín hiệu 1.Nguyên lý hoạt động và sơ đồ mạch điện.Hệ thống đèn pha/cốt * Đèn pha chiếu gần Sơ đồ mạch điện: Hoạt động: Khi xoay công tắc điều khiển đèn về vị trí HEAD (LOW), đèn pha chiếu gần bật sáng. Mạch hoạt động theo sơ đồ sau: Acqui → Cầu chì tổng → 2 cầu chì đèn pha trái và phải → Công tắc độ sáng (LOW) → Công tắc điều khiển đèn (HEAD) → Mát.
2 *Đèn pha chiếu xa Sơ đồ mạch điện Hoạt động: Khi xoay công tắc điều khiển đèn về vị trí HEAD (HIGH), đèn pha chiếu xa bật sáng đồng thời đèn chỉ báo chế độ chiếu xa trên đồng hồ Táp lô cũng bật sáng. Mạch hoạt động theo sơ đồ sau: Acqui → Cầu chì tổng → 3 cầu chì (đèn pha trái, phải và đèn chỉ báo chế độ chiếu xa) → Công tắc độ sáng (HIGH) → Công tắc điều khiển đèn (HEAD) → Mát. *Đèn nháy pha (FLASH) Sơ đồ mạch điện: Hoạt động: Khi công tắc điều khiển đèn dịch chuyển về vị trí FLASH, thì đèn pha chiếu xa sẽ bật sáng. Mạch hoạt động theo sơ đồ sau: Acqui → Cầu chì tổng → 3 cầu chì (đèn pha trái, phải và đèn chỉ báo chế độ chiếu xa) → Công tắc độ sáng (FLASH) → Công tắc điều khiển đèn (HEAD) → Mát.Hệ thống đèn xi nhan và cảnh báo nguy hiểm Nguyên lý hoạt động: -Xi nhan trái: Khí công tắc đèn xi nhan được dịch chuyển sang trái thì cực EL của bộ nháy đèn xi nhan được nối mass, dòng điện sẽ đi tới cực LL và đèn xi nhan trái sẽ nhấp nháy.
-Xi nhan phải: Khí công tắc đèn xi nhan được dịch chuyển sang phải thì cực ER của bộ nháy đèn xi nhan được nối mass, dòng điện sẽ đi tới cực LR và đèn xi nhan phải sẽ nhấp nháy. -Đèn báo khẩn cấp: Khi công tắc đèn báo nguy hiểm bật ON, thì cực EHW của đèn xi nhan được nối mass, thì dòng điện sẽ đi tới cả 2 cực LL và LR và tất cả các đèn xi nhan đều nhấp nháy.Hệ thống đèn hậu a. Loại nối trực tiếp Mạch đèn hậu loại nối trực tiếp Nguyên lý hoạt động: Khi công tắc điều khiển ở vị trí OFF: hệ thống chưa hoạt động, đèn tắt. Khi công tắc điều khiển ở vị trí TAIL: hệ thống hoạt động, đèn sáng.
Mạch hoạt động theo sơ đồ sau: Acqui → Cầu chì → Công tắc điều khiển (TAIL) → Các đèn hậu →Mass. Loại có Rơle đèn hậu Khi công tắc điều khiển ở vị trí OFF: hệ thống chưa hoạt động, đèn tắt. Khi công tắc điều khiển ở vị trí TAIL: hệ thống hoạt động, đèn sáng. Mạch hoạt động theo sơ đồ sau: Acqui → Cầu chì → Cuộn dây Rơle đèn hậu → Công tắc điều khiển (TAIL) → Mát.
→ Tiếp điểm Rơle đèn hậu (đóng) → Các đèn hậu → Mát. Mạch đèn hậu loại có Rơ le đèn hậu 5 1.Hệ thống đèn sương mù a.Hệ thống đèn sương mù phía trước Hoạt động: Khi công tắc điều khiển ở vị trí TAIL hoặc HEAD đồng thời công tắc đèn sương mù được bật ON thì Rơ le đèn sương mù được đóng lại. Các đèn sương mù phía trước và đèn chỉ báo sương mù trên đồng hồ Tap lô bật sáng. Sơ đồ hoạt động của mạch: + Acqui → Cầu chì tổng → Cầu chì TAIL → Công tắc điều khiển đèn (TAIL hoặc HEAD) → Công tắc đèn sương mù (ON) → Cuộn dây Rơ le đèn sương mù phía trước → Mát.
+ Acqui → Cầu chì tổng → Cầu chì FOG → Tiếp điểm Rơ le đèn sương mù (đóng) → Đèn sương mù và đèn chỉ báo sương mù phía trước trên đồng hồ Tap lô → Mát.Hệ thống đèn sương mù phía sau Hoạt động: Khi công tắc điều khiển ở vị trí TAIL hoặc HEAD đồng thời dịch thêm một nấc (của công tắc đèn sương mù loại cần bật) từ vị trí ON của đèn sương mù phía trước. 6 Đèn sương mù phía sau có cấu tạo để giúp cho người lái không quên tắt. Khi công tắc điều khiển đèn dịch chuyển về vị trí OFF trong khi đèn sương mù phía sau sáng (vị trí ON), thì đèn sương mù phía sau tự động tắt. Khi điều này xảy ra, đèn sương mù phía sau vẫn giữ ở trạng thái tắt ngay cả khi công tắc đèn này lại được xoay về vị trí HEAD.
Chức năng này được điều khiển bằng cơ khí hoặc điện tuỳ theo loại xe. Mạch điện trên được điều khiển bằng cơ khí. Sơ đồ hoạt động của mạch: + Acqui → Cầu chì tổng → Cầu chì TAIL → Công tắc điều khiển đèn (TAIL hoặc HEAD) → Công tắc đèn sương mù (ON) → Cuộn dây Rơ le đèn sương mù phía trước → Mát. + Acqui → Cầu chì tổng → Cầu chì FOG → Tiếp điểm Rơ le đèn sương mù (đóng) → Đèn sương mù và đèn chỉ báo sương mù phía trước trên đồng hồ Tap lô → Mát.Hệ thống gạt nước, rửa kính 1.Công dụng Hệ thống gạt nước và rửa kính là một hệ thống đảm bảo cho người lái nhìn được rõ ràng bằng cách gạt nước mưa trên kính trước và kính sau khi trời mưa.
Hệ thống có thể làm sạch bụi bẩn trên kính chắn gió phía trước nhờ thiết bị rửa kính. Vì vậy đây là thiết bị cần thiết cho sự an toàn của xe khi chạy. Gần đây một số kiểu xe có thể thay đổi tốc độ gạt nước theo tốc độ xe và tự động gạt nước khi trời mưa. a)Hoạt động khi công tắc gạt nước ở vị trí LOW/MIST Khi công tắc gạt nước được bật về vị trí tốc độ thấp hoặc vị trí gạt sương, dòng điện đi vào chổi than tiếp điện tốc độ thấp của mô tơ gạt nước nên gạt nước hoạt động ở tốc độ thấp.
b)Hoạt động khi công tắc gạt nước ở vi tri HIGH Khi công tắc gạt nước được bật về vị trí tốc độ cao, dòng điện đi vào chổi than tiếp điện tốc độ cao của mô tơ gạt nước nên gạt nước hoạt động với tốc độ cao. c) Hoạt động khi công tắc gạt nước ở vị trí INT (Gián đoạn). -Khi tranzisto Tr1 bật ON: +Khi bật công tắc gạt nước đến vị trí INT, thì tranzisto Tr1 được bật lên một lúc làm cho tiếp điểm rơ le được chuyển từ A sang B. +Khi tiếp điểm rơ le tới vị trí B, dòng điện đi vào mô tơ và mô tơ bắt đầu quay ở tốc độ thấp.
8 -Khi tranzisto Tr1 ngắt OFF: Tr1 nhanh chóng ngắt ngay làm cho tiếp điểm rơ le chuyến lại từ B về A. Tuy nhiên, khi mô tơ bắt đầu quay tiếp điểm của công tắc cam chuyển từ P3 sang P2, to đó dòng điện tiếp tục đi vào chỗi than tốc độ thấp của mô tơ và mô tơ làm việc ở tốc độ thấp rồi dừng lại khi tới vị trí dừng cổ định. Tranzisto Tr1 lại bật ngay làm cho gạt nước tiếp tục ngạt động gián đoạn trở lại. Trong loại gạt nước có điều chỉnh thời gian gián đoạn, biến trở thay đỗi giá trị nhờ xoay công tắc điều chỉnh và mạch điện tranzisto điều chỉnh khoảng thời gian cấp điện cho tranzlsto và làm cho thời gian hoạt động gián đoạn được thay đối.
d) Bơm nước rửa kính: Khi bật công tắc rửa kính dòng điện đi vào mô tơ rửa kính. Ở cơ cầu gạt nước có sự kết hợp với rửa kính, tranzisto Tr1 bật theo chu kỳ đã định khi mô tơ gạt nước hoạt động làm cho gạt nước hoạt động một hoặc hai lằn ở cấp tốc độ thấp. Thời gian tr1 bật là thời gian để tụ điện trong mạch tranzisto nạp điện trở lại. Thời gian nạp điện của tụ điện phụ thuộc vào thời gian đóng công tắc rửa kính.Hệ thống nâng hạ kính 1.Chức năng - Đóng mở bằng tay.
- Tự động đóng mở cửa sổ bằng một lần nhấn. - Khóa cửa sổ. - Điều khiển cửa sổ khi tắt khóa điện. - Vận hành cửa sổ liên kết với ổ khóa cửa người lái.Đóng bằng tay: 10 Khi khoá điện ở V trí ON và công tắc cửa số điện phía người lái được kéo lên nửa chừng, thì tín hiệu UP bằng tay sẽ được truyền tới IC và xây ra sự thay đối sau đây.
Tranzitor: ON Rơle UP: ON Rơle DOWN. Tiếp mát Kết quả là mô tơ điều khiến cửa số điện phía người lái quay theo hướng UP (lên). Khi nhà công tắc ra, rơ le UP tắt và mô tơ dừng lại.Mở bằng tay: Khi ấn công tắc điều khiến cửa sổ điện phía người lái xuống nửa chừng, tín hiệu DOWN bằng tay được truyền tới IC và ra sự thay đỗI sau đây: Tranzitor: ON Rơle UP: tiếp mát Rơle DOWN. ON (bật) Kết quả là mô tơ điều khiến cửa số phía người lái quay theo hướng DOWN.Đóng bằng một lần nhấn: 11 Khi khoá điện ở vị trí ON và công tắc cửa số điện phía người lái được kéo lên hoàn toàn, tín hiệu UP tự động được truyền tới IC.Vì IC có mạch định thời và mạch này sẽ duy tì trạng thái ON lớn nhất khoảng 10 giây khi tín hiệu UP tự động được đưa Vào, nên môtơ điều khiển cửa số điện phía người lái tiếp tục.
quay ngay cả khi công tắc được nhà ra. Mô tơ điều khiến cửa số điện dừng lại khi cửa số phía người lái đóng hoàn toàn và IC xác định được tín hiệu khoá môtơ từ cảm biến tốc độ và công tắc hạn chế của mô tơ điều khiến cửa số điện hoặc khi mạch định thời tắt.
