Luận văn thạc sĩ kế toán khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm trên bctc được kiểm toán

Khám phá sự khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm trên báo cáo tài chính được kiểm toán.

• Tác giả: Trần Bình Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Hằng Nga
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Khác Biệt Giữa Mong Đợi Của Xã Hội Và Nhận Thức Của Kiểm Toán Viên Về Trách Nhiệm Trên BCTC
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khác Biệt Giữa Mong Đợi Của Xã Hội Và Nhận Thức Của Kiểm Toán Viên

Khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm trên báo cáo tài chính (BCTC) là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực kiểm toán. Nghiên cứu này nhằm làm rõ những yếu tố tạo ra sự khác biệt này, từ đó đề xuất giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa hai bên. Việc hiểu rõ sự khác biệt này không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán mà còn tăng cường niềm tin của công chúng vào các báo cáo tài chính.

1.1. Khái Niệm Về Mong Đợi Của Xã Hội

Mong đợi của xã hội về trách nhiệm của kiểm toán viên thường liên quan đến việc đảm bảo tính minh bạch và chính xác của các thông tin tài chính. Điều này bao gồm việc kiểm tra và xác nhận các số liệu trong BCTC, nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và cổ đông.

1.2. Nhận Thức Của Kiểm Toán Viên Về Trách Nhiệm

Nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm của họ trong việc kiểm toán BCTC có thể khác biệt so với mong đợi của xã hội. Kiểm toán viên thường phải đối mặt với áp lực từ các công ty mà họ kiểm toán, điều này có thể ảnh hưởng đến cách họ thực hiện trách nhiệm của mình.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Toán BCTC

Một trong những thách thức lớn nhất trong kiểm toán BCTC là sự khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những hiểu lầm và nghi ngờ về chất lượng của các báo cáo tài chính. Các vụ bê bối tài chính gần đây đã làm gia tăng lo ngại về trách nhiệm của kiểm toán viên trong việc phát hiện và báo cáo các sai phạm.

2.1. Các Vụ Bê Bối Tài Chính Gần Đây

Các vụ bê bối như Công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết và Công ty Cổ phần Dược Viễn Đông đã làm dấy lên câu hỏi về trách nhiệm của kiểm toán viên. Những sự kiện này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình kiểm toán và nâng cao nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm của họ.

2.2. Tác Động Đến Niềm Tin Của Công Chúng

Sự khác biệt trong nhận thức có thể làm giảm niềm tin của công chúng vào các báo cáo tài chính. Khi người sử dụng BCTC không tin tưởng vào chất lượng của các báo cáo này, điều này có thể dẫn đến sự giảm sút trong đầu tư và sự phát triển của thị trường chứng khoán.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Để Xác Định Sự Khác Biệt

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để xác định sự khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên. Phương pháp này bao gồm việc phỏng vấn các chuyên gia và khảo sát các kiểm toán viên cũng như người sử dụng BCTC.

3.1. Phương Pháp Định Tính

Phương pháp định tính được sử dụng để thu thập thông tin từ các chuyên gia trong lĩnh vực kiểm toán. Qua đó, nghiên cứu sẽ xác định các yếu tố chính tạo ra sự khác biệt giữa mong đợi và nhận thức.

3.2. Phương Pháp Định Lượng

Phương pháp định lượng sẽ được áp dụng để phân tích dữ liệu thu thập từ khảo sát. Kết quả sẽ giúp xác định mức độ tác động của các yếu tố đến khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của kiểm toán viên.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Khác Biệt Giữa Mong Đợi Và Nhận Thức

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố tác động đến sự khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên. Các yếu tố này bao gồm trách nhiệm của kiểm toán viên trong việc đánh giá BCTC và các quy định pháp lý liên quan đến nghề nghiệp của họ.

4.1. Các Yếu Tố Tác Động Chính

Nghiên cứu xác định năm yếu tố chính ảnh hưởng đến khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của kiểm toán viên. Những yếu tố này bao gồm trách nhiệm trong việc kiểm soát tình hình tài chính và trách nhiệm pháp lý liên quan đến sơ suất trong kiểm toán.

4.2. Phân Tích Kết Quả Khảo Sát

Kết quả khảo sát cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa mong đợi của người sử dụng BCTC và nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm của họ. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cải thiện để thu hẹp khoảng cách này.

V. Giải Pháp Để Thu Hẹp Khoảng Cách Mong Đợi

Để thu hẹp khoảng cách giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên, cần có những giải pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao đào tạo cho kiểm toán viên và cải thiện quy trình kiểm toán.

5.1. Nâng Cao Đào Tạo Kiểm Toán Viên

Đào tạo liên tục cho kiểm toán viên về trách nhiệm và quy định pháp lý là cần thiết. Điều này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về vai trò của mình và nâng cao chất lượng kiểm toán.

5.2. Cải Thiện Quy Trình Kiểm Toán

Cải thiện quy trình kiểm toán để đảm bảo tính minh bạch và chính xác của BCTC. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán mà còn tăng cường niềm tin của công chúng vào các báo cáo tài chính.

VI. Kết Luận Về Khác Biệt Giữa Mong Đợi Và Nhận Thức

Khác biệt giữa mong đợi của xã hội và nhận thức của kiểm toán viên về trách nhiệm trên BCTC là một vấn đề phức tạp. Việc hiểu rõ và giải quyết sự khác biệt này là cần thiết để nâng cao chất lượng kiểm toán và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

6.1. Tương Lai Của Kiểm Toán Tại Việt Nam

Tương lai của kiểm toán tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thu hẹp khoảng cách giữa mong đợi và nhận thức. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đạt được điều này.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất và tìm hiểu thêm về các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sự khác biệt giữa mong đợi và nhận thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả và thảo luận. Chương 5: Kết luận và kiến nghị.7 Đóng góp của nghiên cứu.

Đóng góp về mặt lý luận Nghiên cứu sẽ bổ sung thêm mô hình lý thuyết về các nhân tố có tồn tại khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của KTV giữa Kiểm toán viên và người sử dụng BCTC được kiểm toán, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu có liên quan. Đóng góp về mặt thực tiễn Trên cơ sở kiểm định mô hình về các nhân tố có tồn tại khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của KTV giữa Kiểm toán viên và người sử dụng BCTC được kiểm toán làm cơ sở khoa học cho việc đưa ra các giải pháp nhằm thu hẹp khoảng các mong đợi này. Giả định qua kết quả của nghiên cứu, các giả thiết trong mô hình nghiên cứu đều đúng, ngoài ra qua kết qủa phân tích cũng có tồn tại khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của KTV giữa Kiểm toán viên và người sử dụng BCTC được kiểm toán giữa những người có kiến thức kế toán và không có kiến thức kế toán, giữa những người thời gian kinh nghiệm về kế toán khác nhau. Nghiên cứu đề xuất một số giải 6 pháp sau nhằm thu hẹp khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của KTV giữa Kiểm toán viên và người sử dụng BCTC được kiểm toán như sau: Bộ Tài chính sớm hoàn thiện và ban hành hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam trong đó bao gồm các chuẩn mực liên quan đến trách nhiệm của KTV) mới hội nhập với hệ thống chuẩn mực kiểm toán quốc tế.

Chính phủ cần tiếp tục bổ sung và hoàn thiện luật kiểm toán độc lập, các nghị định hướng dẫn luật, Bộ Tài chính cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn các nghị định này nhằm quy định cụ thể hơn nữa trách nhiệm của KTV, các hình thực xử phạt đối với KTV trong trường hợp họ bị vi phạm. UBCKNN cũng tiếp tục bổ sung và hoàn thiện các quy định liên quan đến xử phạt KTV liên quan đến vi phạm trách nhiệm của mình trong kiểm toán BCTC. Bộ Tài chính tiếp tục tăng cường đào tạo , tập huấn cho đội ngũ KTV trong việc nâng cao tách nhiệm của mình trong khi thực hiện công việc kiểm toán. Ngoài ra Bộ tài chính cũng cần có những chương trình đào tạo cho các đối tượng sử dụng BCTC được kiểm toán những kiến thức cơ bản về kiểm toán, kiến thức cơ bản đọc và hiểu được BCTC và BCKT.

Các Công ty kiểm toán cần thực hiện kỹ việc đánh giá, lựa chọn khách hàng trước khi ký kết hợp đồng kiểm toán, quy định rõ trách nhiệm của công ty kiểm toán đối với khách hàng trong hợp đồng. Người sử dụng BCTC được kiểm toán cần ý thức được việc tự trang bị cho mình những kiến thức cần thiết sử dụng trong việc đọc, phân tích BCTC và BCKT phục vụ trong việc quyết định đầu tư cũng như việc đánh giá trách nhiệm kiểm toán viên trong kiểm toán BCTC. TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương 2 sẽ tập trung trình bày cơ sở lý thuyết liên quan đến kiểm toán và trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên, các quy định về trách nhiệm pháp lý của kiểm toán viên ở một số nước trên thế giới và tại Việt Nam. Chương 2 cũng đề cập đến khái niệm về khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của kiểm toán viên và các nghiên cứu trước đây về khoảng cách mong đợi về trách nhiệm của kiểm toán viên.

Cuối cùng, đề xuất về mô hình nghiên cứu cho nghiên cứu tại Việt Nam.1 Định nghĩa kiểm toán Về phương diện lịch sử, từ “kiểm toán” có nguồn gốc từ chữ Latin “audire” có nghĩa là “nghe” (Mahdi Salehi & Mahadevaswamy, 2008). Thuật ngữ đó diễn tả cách ứng xử của kiểm toán trong thời cổ đại. Tuy nhiên, qua một thời gian, cách ứng xử của kiểm toán đã trải qua nhiểu thay đổi lớn. Theo (Adeniji, 2010); (Semiu & Johnson, 2011), kiểm toán là: “ Sự đánh giá độc lập và diễn đạt ý kiến về sự tuân thủ những quy định của báo cáo tài chính của một tổ chức bởi một kiểm toán viên được chỉ định”.

Cùng quan điểm đó, theo (Semiu Babatunde & John Kolawole Olookere, 2011), (Mahdi Salehi & Mahadevaswamy, 2008) cho rằng kiểm toán báo cáo tài chính là kiểm toán viên trình bày ý kiến của mình là liệu báo cáo tài chính được lập có tuân thủ theo khuôn mẫu đã quy định về báo cáo tài chính không. Đồng thời, kiểm toán viên cũng trình bày ý kiến của mình về sự chính xác, độ tin cậy, không gian lận trong trình bày thông tin trên báo cáo tài chính của một tổ chức. Ý kiến này của kiểm toán hữu ích cho các đối tượng sử dụng thông tin bên ngoài. Như vậy, mục tiêu chính của kiểm toán là đưa ra ý kiến về sự trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính.2 Trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên Trước năm 1840: Trong giai đoạn này, kiểm toán viên bắt buộc phải kiểm tra tất cả các giao dịch của đơn vị và trách nhiệm chủ yếu của kiểm toán viên là xác minh tính trung thực của người chịu trách nhiệm tài chính.

8 Giai đoạn từ những năm 1840-1920: (Porter & et al , 2005) phân tích, trong giai đoạn này trách nhiệm chính của kiểm toán viên chỉ là xác nhận tình trạng tài chính, khả năng thanh toán và thu nhập có thật của đơn vị. Kiểm toán viên không có trách nhiệm phát hiện và ngăn chặn gian lận. Ngược lại, những người sử dụng báo cáo kiểm toán đòi hỏi kiểm toán viên phải có trách nhiệm ngăn chặn và phát hiện gian lận khi hàng loạt các vụ phá sản của nhiều công ty xảy ra trong những năm 1860 đến 1870. Giai đoạn từ 1920- 1960: Quan điểm khác nhau về trách nhiệm liên quan đến ngăn chặn và phát hiện gian lận giữa kiểm toán viên và xã hội vẫn tiếp tục tiếp diễn cho đến giữa thế kỷ 20.

Tuy nhiên, sau vụ gian lận của McKesson & Robbin vào năm 1938, xã hội mới đồng ý là trách nhiệm ngăn chặn và phát hiện gian lận không phải là trách nhiệm chính của kiểm toán viên. Sự phát triển nhanh chóng của thị trường vốn đã làm thay đổi quan điểm về trách nhiệm của kiểm toán viên. Theo (Porter & et al, 2005) trong giai đoạn này, kiểm toán viên được yêu cầu cung cấp ý kiến xác minh độ tin cậy của báo cáo tài chính cho các cổ đông của công ty. Vì vậy, trách nhiệm chính của kiểm toán viên là đánh giá sự trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính hơn là ngăn chặn và phát hiện gian lận và sai sót.

Sau đó, cho đến những năm 1940, nhiều tranh cãi về trách nhiệm của kiểm toán viên vẫn tiếp diễn. Vấn đề tranh cãi chủ yếu là liệu một quy trình kiểm toán có phải bắt buộc thiết lập để phát hiện và ngăn chặn gian lận hay không và cho rằng kiểm toán viên không yêu cầu phải phán đoán xem gian lận có xuất hiện hay không khi thực hiện kiểm toán. Nếu kiểm toán viên tuân thủ đầy đủ yêu cầu của GAAP trong thực hiện kiểm toán nhưng vẫn không phát hiện được gian lận thì cuộc kiểm toán vẫn xem là thành công mặc dù báo cáo tài chính vẫn còn tồn tại sai sót. Trong những năm 1970, nhiều vụ gian lận liên quan đến gian lận tại các công ty như Westec, Yale Express, Bar Chris; Beverly Hills Bancorp…đã làm gia tăng nghi vấn về trách nhiệm phát hiện gian lận của kiểm toán viên.

Vụ việc này đã gây áp lực mạnh đối với kiểm toán viên về nghĩa vụ phải phát hiện gian lận. Cho nên từ 9 những năm này, nhiều nghiên cứu xem xét việc thiết lập định nghĩa về trách nhiệm của kiểm toán viên phù hợp hơn bắt đầu gia tăng. Theo nghiên cứu của (Young, 1997), ông ta cho rằng trong thời điểm này kiểm toán viên không phải chịu trách nhiệm về phát hiện gian lận, có nghĩa là đẩy toàn bộ gánh nặng ngăn chặn gian lận cho kế toán viên và yêu cầu nhanh chóng xây dựng chuẩn mực kiểm toán. Trong bài nghiên cứu của mình, ông ta đã viết “Chúng tôi tin rằng ở công ty cổ phần đại chúng niêm yết, kế toán hoàn toàn có thể trở thành chuyên gia phát hiện về khai khống tài sản và lợi nhuận cho dù có phải là gian lận hay không”.

Nhiều chuyên gia cũng đồng ý với ý kiến này và củng cố và phát triển quan điểm về trách nhiệm của kiểm toán viên khi kiểm toán báo cáo tài chính như những năm 1930. Họ nhất trí là trách nhiệm của kiểm toán viên là xác nhận tính đáng tin cậy của báo cáo tài chính và đảm bảo rằng báo cáo tài chính trình bày trung thực hợp lý Trong thời gian này, các kiểm toán viên vẫn cho rằng họ có thể gia tăng tính đáng tin cậy của báo cáo tài chính mà không cần tìm kiếm và phát hiện gian lận khi thực hiện cuộc kiểm toán. Trái lại, công chúng không đồng ý với quan điểm đó và mong đợi gian lận trọng yếu sẽ được phát hiện trong cuộc kiểm toán. Khảo sát của công ty Arthur Andersen năm 1974 chỉ ra rằng hơn 66% nhà đầu tư công chúng tin rằng chức năng quan trọng nhất của cuộc kiểm toán là phát hiện gian lận.

Trong một nghiên cứu của mình được tiến hành ở Mỹ đã đánh giá việc mở rộng trách nhiệm của kiểm toán viên khi cho rằng kiểm toán có trách nhiệm phát hiện sai phạm trọng yếu trên báo cáo tài chính và các hành vi bất hợp pháp. Họ đã tiến hành kiểm định và kết luận có sự khác biệt đáng kể về nhận thức giữa người sử dụng báo cáo tài chính và kiểm toán viên về trách nhiệm phát hiện và công bố gian lận cùng các hành vi không hợp pháp của doanh nghiệp. Như vậy, kiểm toán viên và công chúng có quan điểm khác nhau về trách nhiệm của kiểm toán viên khi thực hiện cuộc kiểm toán. Nguyên nhân là do công chúng có sự giới hạn về kiến thức kiểm toán nên họ đã không hiểu được vai trò và trách nhiệm của kiểm toán một cách hợp lý và nhấn mạnh là công chúng cần phải 10 có sự hiểu biết nhất định về kiểm toán.

Để giải quyết sự khác biệt về quan điểm giữa kiểm toán viên và công chúng, các chuyên gia đã nỗ lực xem xét lại đầy đủ hơn về vai trò và trách nhiệm của kiểm toán viên khi thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính nhằm thuyết phục công chúng chấp nhận giá trị của cuộc kiểm toán.