Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN CÔNG TÁC QUỐC PHÒNG, AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học Việc nghiên cứu tìm ra những phương pháp dạy học thích hợp, khắc phục tính một chiều của hình thức dạy học thuyết giảng nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học đã được đề cập từ rất lâu trong lịch sử giáo dục. Trong đó, phương thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai là những phương pháp dạy học đang được sử dụng khá rộng rãi trong các trường học.
Nghiên cứu về các phương pháp dạy học này đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới khác nhau.Kômenxki (1592 - 1670) nhà giáo dục vĩ đại Tiệp Khắc trên cơ sở thâu tóm những kinh nghiệm quý báu của nhân loại từ thời cổ đại đến thế kỷ XVII và ông đã kịch liệt phản đối PPDH giáo điều, kinh viện chỉ dựa vào sách vở mà nhồi sọ, bắt học sinh học thuộc lòng. Ông kêu gọi hãy tìm ra PPDH cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn, học sinh phải mở mang tài năng của mình bằng khả năng độc lập của họ. Ông yêu cầu giáo viên phải “kích thích” học sinh, nêu lên những câu hỏi kích thích tính tích cực của người học và lôi cuốn họ vào công việc. Ông cho rằng lựa chọn và sử dụng PPDH phải gây hứng thú tối đa cho cả hai bên, nghĩa là phải phát huy cao độ vai trò chủ thể của cả người dạy và người học.
Tuy nhiên, ông luôn chủ trương xây dựng các PPDH kích thích tính tích cực của người học. Ông viết: “Thật là khờ khạo khi nhà giáo không dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh mà lại theo ý muốn chủ quan của thầy. Sức vươn lên của tạo hóa muốn được trợ lực chứ không bao giờ muốn bị dồn ép. Nhà giáo dục giống như người thầy thuốc ở các chức năng đầy tớ chứ không phải các chức năng làm chủ tạo hoá” [16, tr.
Từ việc tôn trọng vai trò chủ thể nhận thức của người học, Ông khái quát 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành nguyên tắc “tính tự giác và tích cực trong quá trình dạy học”. Ông đòi hỏi người học phải mở mang tài năng của mình bằng khả năng độc lập của bản thân. Các phương pháp dạy học như thảo luận nhóm đã được đưa ra để giáo viên áp dụng khi phát huy tính tích cực cho người học.N Xcatkin (1965), Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học, Nxb Giáo dục. Trong cuốn sách này tác giả đã nêu ra các phương pháp dạy học để tích cực hóa hoạt động nhận thức cho học sinh.
Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai đều được coi là những phương pháp dạy học tích cực giúp phát huy tính chủ động, sáng tạo cho người học. Tuy nhiên, ở công trình này, tác giả chưa đề cập đến việc kết hợp các phương pháp dạy học nay như thế nào để phát huy tính hiệu quả của nó.Exipop (1977) trong hệ thống lý luận dạy học của mình, ông cho rằng tư tưởng về tính tích cực và tính độc lập của học sinh giữ vai trò quan trọng. Theo ông đó là sự phát triển tư duy độc lập trong công tác độc lập, tích cực của học sinh. Nó tạo ra “cơ sở duy nhất vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả” [12, tr.
Ông cho rằng trong nhà trường không nên dồn tất cả tính tích cực trong công tác dạy học vào người giáo viên, còn NH thì lại thụ động, mà nên cố gắng sao cho bản thân học sinh tích cực ở mức độ cao nhất. Trong các phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực của người học mà ông đề cập đến, phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp mà giáo viên nên thường xuyên sử dụng để tăng tích tự giác, sự hợp tác giữa NH với nhau. Tác giả Babanxki. (1981), Tích cực hóa quá trình dạy học, Nxb Cục đào tạo và bồi dưỡng.
Ở cuốn sách này, tác giả đã chỉ ra mối tương tác giữa các yếu tố trong quá trình dạy học (dạy - nội dung - học). Muốn quá trình dạy học đạt hiệu quả, cần phải chú trọng đến tất cả các yếu tố này. Sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học để tăng sự tương tác giữa các yếu tố dạy học là điều cần thiết. Tác giả cũng đã nêu ra cách thức sử dụng các phương pháp dạy học như dạy học thảo luận nhóm để tăng cường sự tương tác giữa người học với người học nhằm tích cực hóa quá trình dạy học.
Robert Slavin (1995), “Dạy học theo nhóm nhỏ, lý thuyết nghiên cứu và thực hành” Nxb Giáo dục, Hà Nội. Trong cuốn sách này tác giả cũng đã đề cập đến dạy học theo nhóm nhỏ. Với hình thức dạy học nhóm nhỏ này, học viên sẽ cùng nhau làm việc trong các nhóm nhỏ để hoàn thành mục tiêu học tập chung đề ra. Đây là 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương pháp dạy học có thể được giảng viên sử dụng ở nhiều môn học khác nhau nhằm tăng tính chủ động cho NH.
Nhóm tác giả Robert J.Pollock (2011), “Các phương pháp dạy học hiệu quả” (Người dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội. Ở công trình nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đặt ra vấn đề người giáo viên cần phải quan tâm đến việc người học như thế nào chứ không phải chỉ là dạy cái gì. Cho nên, mỗi phương pháp dạy học sẽ chỉ ra cho người giáo viên những cách làm cụ thể để thực hiện công tác giảng dạy hiệu quả nhất. Trong đó, nhóm tác giả cũng khẳng định phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai là các phương pháp dạy học hiệu quả cần được áp dụng vào quá trình dạy học một cách thường xuyên để nâng cao chất lượng giáo dục.
Tác giả Lê Thị Ngọc Thương đã biên dịch từ tài liệu “Role Play as a Teaching Method: A Practical Guide” (Hướng dẫn thực hành: đóng vai như một phương pháp dạy học) của tiến sĩ Kanokwan Manorom và Zoë Pollock. Trong công trình nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đánh giá cao vai trò của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học cho sinh viên vì nó rèn được các kỹ năng thực hành, kích thích tích cực, chủ động của họ trong học tập. Theo nhóm tác giả: PPĐV góp phần nâng cao sự hiểu biết nhiều hơn về sự phức tạp thực hành chuyên môn và cho phép sinh viên phát triển kỹ năng để tham gia vào các cuộc đàm phán đa liên đới trong môi trường có kiểm soát của lớp học. Đóng vai trong lớp học có thể được thực hiện bằng nhiều cách, có thể gồm yếu tố trực tuyến hay tương tác mặt đối mặt.
Tác giả Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2018), Lý luận dạy học hiện đại: Cơ sở đổi mới mục tiêu, Nội dung và phương pháp dạy học, Nxb Đại học Sư phạm. Cuốn sách đã nêu ra khái quát về phương pháp dạy học nhóm và phương pháp đóng vai, khẳng định đây là những phương pháp sử dụng trong dạy học ở nhiều môn học khác nhau nhằm phát huy tính tích cực của người học. Theo nhóm tác giả: “Ưu điểm chính của dạy học nhóm là thông qua cộng tác làm việc trong một nhiệm vụ học tập có thể phát triển tính tự lực, sáng tạo cũng như năng lực xã hội, đặc biệt là khả năng cộng tác làm việc, thái độ đoàn kết của học sinh” [2; tr. Còn ưu điểm của phương pháp đóng vai là: “Phát triển năng lực giao tiếp; phát triển khả năng đồng cảm; phát triển khả năng đánh giá; phát triển lòng khoa dung; ý thức được quan điểm cá nhân; khắc phục được nhút nhát của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cá nhân khi đóng vai” [2; tr.
Tuy nhiên, ở các tác giả cũng chưa đưa ra cách thức để kết hợp hai phương pháp này trong dạy học nhằm phát huy tính hiệu quả của nó. Những công trình nghiên cứu trên đây của các tác giả nước ngoài đã cho thấy phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp đóng vai đều là các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực cho NH. Những nội dung được nêu ra trong các công trình nghiên cứu này sẽ là cơ sở quan trọng để tác giả luận văn kế thừa và sử dụng để hoàn thành các mục đích, nhiệm vụ mà đề tài luận văn đã nêu ra. Các công trình trong nước về sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai trong dạy học Nhận thức được vai trò quan trọng của việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp các phương pháp dạy học tích cực với nhau để kích thích tính tích cực của người học trong quá trình dạy học và vận dụng tư tưởng Hổ Chí Minh: “Về giảng dạy, tránh lối dạy nhồi sọ.Về học tập, tránh lối học vẹt” [21, tr.319], “Không nên dạy thuộc lòng từng câu từng chữ”, “Tuyệt đối không nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều”, “phải đào sâu suy nghĩ”, phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ chín chắn, kỹ càng, mạnh dạn đề xuất vấn đề thảo luận cho thông suốt.
Vì vậy, hầu hết các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đều có đề cập đến việc nghiên cứu, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp một số phương pháp với nhau để phát huy tính tích cực nhận thức của người học và coi đó như là một trong những điều kiện quyết định nhất để nâng cao chất lượng quá trình dạy học. Trong những năm gần đây, trên những phương tiện thông tin đại chúng trong và ngoài quân đội như: báo chí, tạp chí, tài liệu. đã có nhiều bài viết, trao đổi về việc sử dụng kết hợp các PPDH tích cực vào quá trình giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của cả thầy và trò. Đặc biệt, nhiều nhà giáo đã mạnh dạn đưa vấn đề sử dụng kết hợp các PPDH tích cực để kích thích tính tích cực nhận thức của người học vào bài giảng, để thu hút sự chú ý của NH, khơi dậy ở họ niềm say mê học hỏi, tìm tòi và phát huy khả năng sáng tạo của họ; giúp họ thoát khỏi trạng thái căng thẳng, thái độ học tập thờ ơ, thiếu nghiêm túc trong học tập.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.