10 Bước Cơ Bản Trong Vẽ Điện TCN

Bản vẽ điện là một phần không thể thiếu trong ngành điện công nghiệp. 65 trang · Trường Trung Cấp Giao Thông Vận Tải Nam Định · 2021.

• Tác giả: Ngô Thị Oanh
• Trường học: Trường Trung Cấp Giao Thông Vận Tải Nam Định
• Chuyên ngành: Điện Công Nghiệp
• Đề tài: Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN: 10 Bước Cơ Bản
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN
• 1.1. Khái quát chung về bản vẽ điện
• 1.2. Qui ước trình bày bản vẽ
• 1.2.1. Vật liệu dụng cụ vẽ
• 1.2.2. Khổ giấy
• 1.2.3. Khung tên
• 1.2.4. Chữ viết trong bản vẽ điện
• 1.2.5. Đường nét
• 1.2.6. Cách ghi kích thước
• 1.3. Câu hỏi ôn tập
• 2. BÀI 1. CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN
• 2.1. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN)
• 2.2. Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC)
• 3. BÀI 2: CÁC KÝ HIỆU QUY ƯỚC DÙNG TRONG BẢN VẼ ĐIỆN
• 3.1. Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng
• 3.2. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng
• 3.2.1. Nguồn điện
• 3.2.2. Đèn điện và thiết bị dùng điện
• 3.2.3. Thiết bị đóng cắt, bảo vệ
• 3.2.4. Thiết bị đo lường
• 3.3. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện công nghiệp
• 3.3.1. Các loại máy điện
• 3.3.2. Các loại thiết bị đóng cắt, điều khiển
• 3.4. Ký hiệu điện trong sơ đồ cung cấp điện
• 3.4.1. Các thiết bị đóng cắt, đo lường, bảo vệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Tổng Quan Về Bản Vẽ Điện

Bản vẽ điện là một phần không thể thiếu trong ngành điện công nghiệp. Nó không chỉ là tài liệu kỹ thuật mà còn là công cụ quan trọng giúp thực hiện và chỉ đạo sản xuất. Việc hiểu rõ về bản vẽ điện sẽ giúp người thợ điện có thể thực hiện công việc một cách chính xác và hiệu quả. Để có thể vẽ điện đúng tiêu chuẩn, cần nắm vững các quy tắc và ký hiệu qui ước trong ngành.

1.1. Khái Niệm Về Bản Vẽ Điện

Bản vẽ điện là tài liệu kỹ thuật thể hiện các mạch điện, thiết bị điện và cách thức kết nối chúng. Nó giúp người thực hiện hiểu rõ hơn về hệ thống điện mà họ đang làm việc.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Bản Vẽ Điện Trong Ngành Điện

Bản vẽ điện không chỉ giúp cho việc thi công mà còn là cơ sở để bảo trì và sửa chữa hệ thống điện. Nó là ngôn ngữ chung giữa các kỹ sư và công nhân.

II. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Các Tiêu Chuẩn Bản Vẽ Điện

Tiêu chuẩn bản vẽ điện rất quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và đồng nhất trong các bản vẽ. Các tiêu chuẩn này bao gồm tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (IEC). Việc nắm vững các tiêu chuẩn này sẽ giúp người thợ điện thực hiện bản vẽ một cách chuyên nghiệp.

2.1. Tiêu Chuẩn Việt Nam TCVN Trong Bản Vẽ Điện

TCVN quy định các ký hiệu và cách thức trình bày bản vẽ điện. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và dễ hiểu cho người sử dụng.

2.2. Tiêu Chuẩn Quốc Tế IEC Trong Bản Vẽ Điện

IEC cung cấp các quy định và ký hiệu quốc tế cho bản vẽ điện. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp trong công việc.

III. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Các Ký Hiệu Qui Ước Trong Bản Vẽ Điện

Ký hiệu qui ước là phần không thể thiếu trong bản vẽ điện. Chúng giúp người đọc dễ dàng nhận diện các thiết bị và mạch điện. Việc nắm vững các ký hiệu này là điều kiện tiên quyết để thực hiện bản vẽ chính xác.

3.1. Ký Hiệu Điện Trong Sơ Đồ Điện Chiếu Sáng

Các ký hiệu điện trong sơ đồ chiếu sáng giúp xác định vị trí và loại đèn sử dụng. Việc hiểu rõ các ký hiệu này sẽ giúp cho việc lắp đặt và bảo trì hệ thống chiếu sáng hiệu quả hơn.

3.2. Ký Hiệu Điện Trong Sơ Đồ Điện Công Nghiệp

Trong sơ đồ điện công nghiệp, các ký hiệu giúp xác định các thiết bị như máy biến áp, động cơ và các thiết bị đóng cắt. Việc nắm vững các ký hiệu này là rất quan trọng cho người thợ điện.

IV. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Quy Trình Vẽ Sơ Đồ Điện

Quy trình vẽ sơ đồ điện bao gồm nhiều bước từ việc chuẩn bị dụng cụ đến việc hoàn thiện bản vẽ. Mỗi bước đều cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo chất lượng bản vẽ.

4.1. Chuẩn Bị Dụng Cụ Vẽ Điện

Dụng cụ vẽ điện bao gồm giấy vẽ, bút chì, thước kẻ và các dụng cụ hỗ trợ khác. Việc chuẩn bị đầy đủ dụng cụ sẽ giúp quá trình vẽ diễn ra thuận lợi hơn.

4.2. Thực Hiện Bản Vẽ Điện

Quá trình thực hiện bản vẽ cần tuân thủ các quy tắc và tiêu chuẩn đã được quy định. Điều này giúp đảm bảo bản vẽ chính xác và dễ hiểu cho người sử dụng.

V. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bản Vẽ Điện

Bản vẽ điện không chỉ là tài liệu tham khảo mà còn là công cụ hỗ trợ trong việc thi công và bảo trì hệ thống điện. Việc áp dụng bản vẽ điện vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc.

5.1. Ứng Dụng Trong Thi Công Hệ Thống Điện

Bản vẽ điện là cơ sở để thực hiện thi công hệ thống điện. Nó giúp người thợ điện xác định vị trí và cách thức lắp đặt các thiết bị.

5.2. Ứng Dụng Trong Bảo Trì Hệ Thống Điện

Trong quá trình bảo trì, bản vẽ điện giúp người kỹ thuật viên xác định các mạch điện và thiết bị cần kiểm tra. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc.

VI. Hướng Dẫn Vẽ Điện TCN Kết Luận Và Tương Lai Của Bản Vẽ Điện

Bản vẽ điện đóng vai trò quan trọng trong ngành điện công nghiệp. Việc nắm vững các quy tắc và tiêu chuẩn sẽ giúp nâng cao chất lượng công việc. Tương lai của bản vẽ điện sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ.

6.1. Tương Lai Của Bản Vẽ Điện Trong Ngành Điện

Với sự phát triển của công nghệ, bản vẽ điện sẽ ngày càng trở nên chính xác và dễ sử dụng hơn. Các phần mềm vẽ điện hiện đại sẽ hỗ trợ người thợ điện trong công việc.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bản Vẽ Điện

Định hướng phát triển bản vẽ điện sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng và tính chính xác. Việc đào tạo và cập nhật kiến thức cho người thợ điện cũng sẽ được chú trọng.

Nội dung chính

Giáo Trình Vẽ Điện (Mã mô đun: MH - 10) – Ngành Điện Công Nghiệp

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vẽ điện (Mã mô đun: MH - 10) là tài liệu giảng dạy thuộc hệ thống chương trình đào tạo ngành Điện công nghiệp trình độ Trung cấp, do Trường Trung cấp Giao thông Vận tải Nam Định ban hành theo Quyết định số 136/QĐ-TTCGTVT ngày 07 tháng 05 năm 2021. Tài liệu do tác giả Ngô Thị Oanh chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của tác giả Vũ Ngọc Thắng.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, Vẽ điện là mô đun kỹ thuật cơ sở thuộc nhóm nghề Điện – Điện tử dân dụng và công nghiệp. Mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi người học hoàn thành môn An toàn lao động, đồng thời học song song với các môn học và mô đun: Vẽ kỹ thuật, Mạch điện, Vật liệu điện, Khí cụ điện. Đây là môn học điều kiện, cung cấp nền tảng trước khi người học tiếp cận các môn học và mô đun chuyên môn nghề gồm: Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, Trang bị điện 1, và Trang bị điện 2.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc trang bị cho học viên:

• Về kiến thức: Vẽ và nhận dạng chính xác các ký hiệu quy ước ngành điện, ký hiệu mặt bằng xây dựng trên bản vẽ kỹ thuật.
• Về kỹ năng: Thiết lập bản vẽ điện cơ bản theo yêu cầu; đọc, phân tích và thực hiện các dạng sơ đồ điện gồm sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt, sơ đồ nối dây và sơ đồ đơn tuyến.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Xây dựng tác phong làm việc cẩn thận, chính xác và nghiêm túc theo quy chuẩn kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành các phần nối tiếp nhau: Bài mở đầu (Khái quát về bản vẽ điện và quy ước trình bày), Bài 1 (Các tiêu chuẩn bản vẽ điện), Bài 2 (Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện), và Bài 3 (Vẽ sơ đồ điện). Điểm đặc trưng của giáo trình là việc hệ thống hóa toàn diện các bảng ký hiệu kỹ thuật theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và đối chiếu với Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC), phân định rõ cách thể hiện ký hiệu trên sơ đồ nguyên lý so với sơ đồ vị trí và sơ đồ đơn tuyến.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung theo 4 phần học chính:

1. Bài mở đầu: Khái quát về vẽ điện (Mã bài: MH10-00)

   • Khái niệm chung: Xác định bản vẽ điện là phương tiện thông tin kỹ thuật và tài liệu chỉ đạo sản xuất tuân thủ tiêu chuẩn Nhà nước và Quốc tế.
   • Vật liệu và dụng cụ: Quy định sử dụng giấy vẽ (giấy vẽ tinh, giấy bóng mờ, giấy kẻ ô li); bút chì các độ cứng (chì cứng H, độ cứng trung bình HB, chì mềm B); thước vẽ (thước dẹp 30–50 cm, thước chữ T, thước rập tròn, êke, compa).
   • Quy chuẩn trình bày: Khổ giấy theo tiêu chuẩn TCVN 2-74 (A0: 1189x841 mm, A1: 594x841 mm, A2: 594x420 mm, A3: 297x420 mm, A4: 297x210 mm); vị trí khung tên ở góc phải phía dưới; quy định chữ viết (đứng hoặc nghiêng 75°); phân loại 6 dạng đường nét (Bảng 1-1: nét liền đậm kích thước $b = 0{,}2 - 0{,}5\text{ mm}$, nét liền mảnh $b_1 = b/3$, nét đứt $b_1 = b/2$, nét chấm gạch mảnh $b_1 = b/3$, nét chấm gạch đậm, nét lượn sóng); quy tắc ghi đường gióng, đường kích thước song song cách đường bao 7–10 mm, con số kích thước tính bằng milimét (mm), góc tính bằng độ (°).

2. Bài 1: Các tiêu chuẩn bản vẽ điện (Mã bài: MH10-01)

   • Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): Áp dụng hệ thống TCVN 1613-75 đến 1639-75 cho ký hiệu điện và TCVN 185-74 cho ký hiệu mặt bằng. Bản vẽ theo TCVN thường trình bày theo hàng ngang, sử dụng chữ viết tắt tiếng Việt (CD: Cầu dao, CC: Cầu chì, K: Công tắc, Đ: Đèn, OC: Ổ cắm).
   • Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC): Sơ đồ trình bày theo cột dọc, sử dụng ký tự viết tắt thuật ngữ tiếng Anh (SW: Source switch, F: Fuse, S: Switch, L: Lamp/Load).

3. Bài 2: Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện (Mã bài: MH10-02)

   • Ký hiệu mặt bằng xây dựng (Bảng 2-1): Thể hiện tường nhà, các loại cửa (cửa 1 cánh, 2 cánh, cửa gấp, cửa lùa, cửa sổ có/không bản lề), cầu thang (1–3 cánh, hướng đi lên biểu diễn bằng chấm tròn ở bậc đầu và mũi tên ở bậc cuối), các kết cấu phụ trợ (bếp đun, phòng tắm, bồn tắm, hố xí, chậu rửa).
   • Ký hiệu sơ đồ chiếu sáng (Bảng 2-2 đến 2-5): Phân loại nguồn điện (DC, AC sine, dây trung tính N/O, mạng 3 pha 4 dây $3\sim + \text{N}$, quy ước màu dây pha A – vàng, B – xanh, C – đỏ); các loại đèn (sợi đốt, huỳnh quang, đèn thủy ngân cao áp, đèn chống nổ, chống bụi); thiết bị đóng cắt và bảo vệ (cầu dao, công tắc, aptomat, cầu chì, nút ấn, tủ phân phối); thiết bị đo lường (Ampe kế, Vôn kế, Ohm kế, Cosφ kế, Tần số kế Hz, Watt kế, VAr kế, Điện kế Wh/kWh).
   • Ký hiệu sơ đồ điện công nghiệp (Bảng 2-6, 2-7): Máy điện quay và máy biến áp (biến áp cách ly, tự ngẫu, đấu dây Y/Y, $\Delta$/Y, động cơ không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc/dây quấn, máy điện một chiều các dạng kích từ); thiết bị điều khiển (cuộn dây rơle, contactor, rơle nhiệt, nút bấm không tự giữ/tự giữ/liên động, công tắc hành trình, tiếp điểm rơle thời gian đóng/cắt muộn, bộ khống chế tay gạt cơ khí KC).
   • Ký hiệu sơ đồ cung cấp điện (Bảng 2-8, 2-9): Khí cụ cao áp và hạ áp (dao cách ly, dao ngắn mạch, máy cắt cao áp MC, cầu chì tự rơi FCO, trạm biến áp, chống sét van/ống, tụ bù); mạng lưới đường dây (thanh cái nét đậm, đường dây trên không, cáp ngầm, trụ bê tông ly tâm, đà cản, crắc sứ, hộp phân phối).
   • Ký hiệu sơ đồ điện tử (Bảng 2-10 đến 2-15): Linh kiện thụ động (điện trở cố định/công suất/chiết áp, tụ điện phân cực/không cực/xuyên, cuộn cảm lõi ferit); linh kiện bán dẫn (Diode, Zener, Varicap, Thyristor/SCR, Diac, Triac, BJT loại p-n-p/n-p-n, FET, Op-Amp); phần tử logic (cổng OR, AND, NOT, NOR, XOR, Flip-Flop RS/JK, IC với quy tắc định vị chân số 1).

4. Bài 3: Vẽ sơ đồ điện

   • Hướng dẫn phương pháp thiết lập và chuyển đổi giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây thực tế.

Tiến trình nội dung:
MH10-00: Quy chuẩn trình bày & Dụng cụ vẽ

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống hóa tiêu chuẩn kỹ thuật: Xác lập sự tuân thủ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn TCVN 2-74 (khổ giấy, đường nét, kích thước), TCVN 185-74 (mặt bằng kiến trúc), và TCVN 1613-75 đến 1639-75 (ký hiệu kỹ thuật điện).
• Nguyên lý phân loại sơ đồ: Xây dựng nền tảng tư duy phân biệt giữa sơ đồ nguyên lý (biểu diễn mối liên hệ logic và nguyên lý làm việc chức năng) với sơ đồ vị trí, sơ đồ đơn tuyến và sơ đồ nối dây (phản ánh tọa độ lắp đặt và đấu nối vật lý của khí cụ).
• Quy tắc ký hiệu chữ (Letter Symbols): Thiết lập quy chuẩn mã hóa thiết bị theo Bảng 2-15 bằng chữ in hoa viết tắt từ tên gọi kỹ thuật (ví dụ: CD – Cầu dao, CB/Ap – Aptomat, K – Contactor, RN – Rơle nhiệt, RTh – Rơle thời gian, DCL – Dao cách ly, FCO – Cầu chì tự rơi).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật cơ sở: Thao tác dụng cụ vẽ tay đúng quy cách kỹ thuật; thể hiện đúng chiều dày và dạng nét vẽ theo bảng tiêu chuẩn (nét liền đậm, nét đứt, nét chấm gạch); ghi kích thước và hoàn thiện khung tên bản vẽ.
• Kỹ năng phân tích chuyên môn: Đọc hiểu, bóc tách cấu trúc sơ đồ điện từ cấp độ linh kiện điện tử, mạch chiếu sáng dân dụng, sơ đồ động lực công nghiệp đến hệ thống truyền tải – phân phối điện.
• Kỹ năng thực hành ứng dụng: Chuyển hóa sơ đồ nguyên lý thành sơ đồ lắp đặt và sơ đồ đi dây phục vụ trực tiếp cho quá trình thi công, lắp ráp và kiểm tra mạch điện.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Vẽ điện được xây dựng theo phương pháp tiếp cận trực quan và thực hành kỹ thuật. Nội dung kết hợp giữa lý thuyết quy chuẩn và bảng mẫu ký hiệu thực hành.

• Phương pháp sư phạm: Quá trình giảng dạy đi từ việc hướng dẫn công cụ, tiêu chuẩn nền tảng đến việc nhận dạng từng ký hiệu riêng lẻ trong các phân nhóm, sau đó tổng hợp thành bản vẽ mạch hoàn chỉnh. Giảng viên sử dụng phương pháp đối chiếu trực tiếp giữa tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) để học viên phân biệt quy cách vẽ theo hàng ngang và cột dọc.
• Hệ thống câu hỏi và bài tập: Sau mỗi bài học, giáo trình cung cấp câu hỏi ôn tập định lượng và kiểm tra quy chuẩn. Ví dụ tại Bài mở đầu:
  • Câu hỏi mô tả cách sử dụng dụng cụ vẽ kỹ thuật;
  • Bài toán xác định kích thước và tỷ lệ phân chia khổ giấy từ A0 sang A1, A2, A3, A4 theo TCVN 2-74;
  • Câu hỏi phân loại đặc tính các dạng đường nét và quy tắc ghi kích thước hình học (đoạn thẳng, góc, bán kính, đường kính).
• Phương pháp đánh giá kết quả:
  • Đánh giá kiến thức: Nhận diện chính xác tên gọi, chức năng của ký hiệu hình vẽ và ký hiệu chữ viết tắt (theo Bảng 2-1 đến Bảng 2-15).
  • Đánh giá kỹ năng: Kiểm tra độ chính xác của nét vẽ, tỷ lệ bố trí khung tên, sự chuẩn xác trong việc thiết lập sơ đồ nguyên lý và chuyển đổi sang sơ đồ nối dây.
• Hướng dẫn tự học: Học viên cần rèn luyện kỹ năng vẽ tay trên giấy kẻ ô li và giấy bóng mờ, tập vẽ thuần thục các ký hiệu thiết bị đóng cắt, máy điện và linh kiện bán dẫn theo đúng tỷ lệ, đồng thời ghi nhớ hệ thống ký hiệu viết tắt song ngữ (tiếng Việt – tiếng Anh).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính quy chuẩn hóa và tính pháp lý: Giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp và ban hành chính thức kèm Quyết định 136/QĐ-TTCGTVT năm 2021, đảm bảo tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống tài liệu đào tạo nội bộ của nhà trường.
• Hệ thống bảng tra cứu chuyên ngành đầy đủ: Tài liệu cung cấp 15 bảng phân loại chi tiết bao quát toàn diện các lĩnh vực của ngành điện:
  • Bảng 1-1: Quy chuẩn đường nét;
  • Bảng 2-1: Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng;
  • Bảng 2-2 đến 2-5: Ký hiệu nguồn, đèn, thiết bị đóng cắt, thiết bị đo lường chiếu sáng;
  • Bảng 2-6 đến 2-7: Ký hiệu máy điện và khí cụ đóng cắt, điều khiển công nghiệp;
  • Bảng 2-8 đến 2-9: Ký hiệu thiết bị bảo vệ, đo lường, đường dây và phụ kiện cung cấp điện;
  • Bảng 2-10 đến 2-15: Ký hiệu linh kiện thụ động, tích cực, phần tử logic và bảng ký hiệu chữ viết tắt.
• Tính gắn kết với thực tế sản xuất: Giáo trình đưa vào các thiết bị thực tế trong công nghiệp và lưới điện như bộ khống chế cơ khí nhiều vị trí (KC), rơle nhiệt có nút reset tay, rơle không điện (phao, khí nén, nhiệt, ly tâm), cầu chì tự rơi (FCO), máy cắt cao áp (MC), chống sét van, cùng các dạng kết cấu trụ bê tông ly tâm và móng neo đường dây.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Học viên học chuyên ngành Điện công nghiệp, Điện dân dụng hoặc Điện – Điện tử tại các trường trung cấp, cao đẳng và đại học khối kỹ thuật trong giai đoạn học phần kỹ thuật cơ sở.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành môn An toàn lao động, có kiến thức cơ bản đang học song song về Mạch điện, Vẽ kỹ thuật, Khí cụ điện và Vật liệu điện.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun MH - 10, làm căn cứ biên soạn giáo án lý thuyết, phiếu hướng dẫn thực hành vẽ mạch điện và xây dựng ngân hàng đề thi.
• Kỹ thuật viên và công nhân điện: Dùng làm tài liệu tra cứu quy chuẩn ký hiệu để đọc bản vẽ thi công, sơ đồ lắp ráp tủ bảng điện và sơ đồ mạng lưới cung cấp điện tại hiện trường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế cho học sinh, sinh viên ngành Điện công nghiệp (trình độ Trung cấp), đồng thời phù hợp làm tài liệu cơ sở cho sinh viên cao đẳng, đại học ngành kỹ thuật điện và kỹ thuật viên cần tra cứu quy chuẩn bản vẽ điện.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần hoàn thành môn học An toàn lao động, đồng thời học song song các kiến thức cơ sở về Vẽ kỹ thuật, Mạch điện, Vật liệu điện và Khí cụ điện để có thể hiểu rõ nguyên lý hoạt động của các thiết bị được biểu diễn trên bản vẽ.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu vẽ kỹ thuật thông thường?

Tài liệu tập trung chuyên sâu vào các ký hiệu chuyên ngành điện theo TCVN (1613-75 đến 1639-75) và chuẩn IEC. Nội dung bao quát từ mặt bằng xây dựng, điện chiếu sáng, điện công nghiệp, mạng lưới cung cấp điện đến điện tử tương tự và số; phân định rõ giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ đơn tuyến/vị trí.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp học thuộc các bảng ký hiệu quy ước (Bảng 2-1 đến Bảng 2-15), thực hành vẽ tay theo đúng tiêu chuẩn đường nét (Bảng 1-1), và tự giải các bài tập đọc sơ đồ nguyên lý, sau đó đối chiếu chuyển đổi sang sơ đồ nối dây thực tế.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình tích hợp bảng ký hiệu chữ viết tắt chi tiết (Bảng 2-15) cùng danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 65 của tài liệu.

---

Kết luận

Giáo trình Vẽ điện (Mã mô đun: MH - 10) do Trường Trung cấp Giao thông Vận tải Nam Định biên soạn là tài liệu kỹ thuật cơ sở chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về tiêu chuẩn bản vẽ, ký hiệu quy ước và phương pháp biểu diễn sơ đồ điện.

Về lộ trình học tập, mô đun MH - 10 đóng vai trò bản lề, kết nối kiến thức cơ sở với các học phần chuyên môn sâu tiếp theo gồm Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, Trang bị điện 1 và Trang bị điện 2. Người học có thể tra cứu thêm các văn bản Tiêu chuẩn Việt Nam liên quan (TCVN 2-74, TCVN 185-74, TCVN 1613-75 đến 1639-75) và các tài liệu tham khảo chuyên ngành được liệt kê ở phần cuối giáo trình để phục vụ học tập và thực hành nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN Mã bài: MH10-00 Giới thiệu: Vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp của ngành điện nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Để thực hiện được một bản vẽ thì không thể bỏ qua các công cụ cũng như những qui ước mang tính qui phạm của ngành nghề. Đây là tiền đề tối cần thiết cho việc tiếp thu, thực hiện các bản vẽ theo những tiêu chuẩn hiện hành. Mục tiêu: - Trình bày được khái quát về vẽ điện - Vận dụng đúng qui ước trình bày bản vẽ điện - Rèn luyện được tính chủ động và nghiêm túc trong công việc.

Khái quát chung về bản vẽ điện Bản vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Bản vẽ điện là một phương tiện thông tin kỹ thuật, là tài liệu kỹ thuật cơ bản dùng để thực thi và chỉ đạo sản xuất, được thực hiện bằng các phương pháp khoa học, chính xác theo qui tắc thống nhất của tiếu chuẩn Nhà nước, Quốc tế 2. Qui ước trình bày bản vẽ Mục tiêu: - Lựa chọn và sử dụng đúng vật liệu và dụng cụ vẽ kỹ thuật - Rèn luyện được tính chủ động và nghiêm túc trong công việc 1.Vật liệu dụng cụ vẽ a. Giấy vẽ: Trong vẽ điện thường sử dụng các loại giấy vẽ sau đây: -Giấy vẽ tinh.

6 -Giấy bóng mờ. -Giấy kẻ ô li. Bút chì: H: loại chì cứng: Từ 1H, 2H, 3H. Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ sắc nét cao.

HB: loại có độ cứng trung bình, loại này thường sử dụng do độ cứng vừa phải và tạo được độ đậm cần thiết cho nét vẽ. B: loại mềm: từ 1B, 2B, 3B. Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ đậm cao. Khi sử dụng lưu ý để tránh bụi chì làm bẩn bản vẽ.Thước vẽ: - Trong vẽ điện, thường sử dụng các loại thước sau đây: - Thước dẹp: Dài (3050) cm, dùng để kẻ những đoạn thẳng - Thước chữ T: Dùng để xác định các điểm thẳng hàng, hay khoảng cách nhất định nào đó theo đường chuẩn có trước - Thước rập tròn: Dùng vẽ nhanh các đường tròn, cung tròn khi không quan tâm lắm về kích thước của đường tròn, cung tròn đó - Eke: Dùng để xác định các điểm vuông góc, song song Các dụng cụ khác: Compa, tẩy, khăn lau, băng dính… d.

Khổ giấy: - Khổ giấy được xác định bằng kích thước mép ngoài của bản vẽ. Theo TCVN 2-74 có các khổ giấy sau: Kí hiệu 44 24 22 12 11 khổ giấy Kích thước các 1189 x 841 594 x 841 594 x 420 297 x 420 297 x 210 cạnh khổ giấy mm Kí hiệu theo A0 A1 A2 A3 A4 TCVN 2-74 7 - Quan hệ các loại khổ giấy + Từ khổ giấy A0 chia đôi ta được hai khổ giấy A1 + Từ khổ giấy A1 chia đôi ta được hai khổ giấy A2 + Từ khổ giấy A2 chia đôi ta được hai khổ giấy A3 + Từ khổ giấy A3 chia đôi ta được hai khổ giấy A4 e. Khung tên Vị trí khung tên trong bản vẽ .Khung tên trong bản vẽ được đặt ở góc phải, phía dưới của bản vẽ như (Hình 1-1) 5 5 25 Khung tên 5 Hình 1-1.Khung vẽ và khung tên f. Chữ viết trong bản vẽ điện Có thể viết đứng hay viết nghiêng 750.

Đường nét Trong vẽ điện thường sử dụng các dạng đường nét sau (bảng 1-1) 8 Bảng 1-1. Các dạng đường nét dùng trong vẽ điện TT Loại đường nét Mô tả Tiêu chuẩn 1 Nét cơ bản (nét liền b = (0,2 – 0,5)mm b đậm) 2 Nét liền mảnh b1 = b b1 3 3 Nét đứt b1 = b b1 2 4 Nét chấm gạch b1 = b b1 mảnh 3 5 Nét chấm gạch đậm b1 = b b1 6 Nét lượn sóng b b1 b1 = 3 h. Cách ghi kích thước. - Đường gióng kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh và vuông góc với đường bao.

- Đường ghi kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh ,song song với đường bao, cách đường bao từ 710mm. - Mũi tên: Nằm trên đường ghi kích thước, đầu mũi tên chạm sát vào đường gióng, mũi tên phải nhọn và thon - Trên bản vẽ, kích thước chỉ được ghi một lần. - Đối với hình vẽ thiếu chỗ để ghi kích thước cho phép kéo dài đường ghi kích thước, con số kích thước ghi ở bên phải, mũi tên có thể vẽ bên ngoài. `- Con số kích thước: Ghi dọc theo đường kính thước và ở khoảng giữa, con số nằm trên đường kính thước và cách một đoạn khoảng 1.

- Đối với các góc có thể nằm ngang. 9 - Để ghi kích thước một góc hay một cung, Đường ghi kích thước là một cung tròn. - Đường tròn: Trước con số kích thước ghi thêm dấu . - Cung tròn: Trước con số kích thước ghi chữ R.

Lưu ý chung: Số ghi độ lớn không phụ thuộc vào độ lớn của hình vẽ. Đơn vị chiều dài: Tính bằng (mm), không cần ghi thêm đơn vị trên hình vẽ (trừ trường hợp sử dụng đơn vị khác qui ước thì phải ghi thêm). Đơn vị chiều góc: tính bằng độ (0). 10 CÂU HỎI ÔN TẬP 1.Nêu công dụng và mô tả cách sử dụng các loại dụng cụ cần thiết cho việc thực hiện bản vẽ điện.Nêu kích thước các khổ giấy vẽ A3 và A4? 3.Giấy vẽ khổ A0 thì có thể chia ra được bao nhiêu giấy vẽ có khổ A1, A2, A3, A4? 4.Cho biết qui ước về chữ viết dùng trong bản vẽ điện? 5.Trong bản vẽ điện có mấy loại đường nét? Đặc điểm của từng đường nét? 6.Cho biết cách ghi kích thước đối với đoạn thẳng, đường cong trong bản vẽ điện? 11 BÀI 1.

CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN Mã bài: MH10-01 Giới thiệu: Bản vẽ điện là tiếng nói của kỹ thuật,giúp cho công nhân điện cũng như các nhà quản lý chỉ đạo,căn cứ vào bản vẽ để thực hiện việc thi công , lắp ráp, sửa chữa về điện.Khi vẽ một bản vẽ điện đều căn cứ vào tiêu chuẩn trong và ngoài nước để thực hiện Mục tiêu: - Phân biệt và vận dụng được các tiêu chuẩn bản vẽ điện. - Rèn luyện được tính cẩn thận, chính xác và nghiêm túc trong công việc. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) Mục tiêu: Trình bầy nội dung và thực hiện được bản vẽ điện theo TCVN - Các ký hiệu điện được áp dụng theo TCVN 1613 – 75 đến 1639 – 75, các ký hiệu mặt bằng thể hiện theo TCVN 185 – 74. Theo TCVN bản vẽ thường được thể hiện ở dạng sơ đồ theo hàng ngang và các ký tự đi kèm luôn là các ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng việt (Hình 1-2)  N C D C C K K Đ 1 2 1 K §2 3 O C Hình 1-2 12 Chú thích: CD: Cầu dao; CC: Cầu chì; K: Công tắc; Đ: Đèn; OC: ổ cắm điện; 2.

Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) Mục tiêu: Trình bầy nội dung và thực hiện được bản vẽ điện theo tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) Trong IEC, ký tự đi kèm theo ký hiệu điện thường dùng là ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Anh và sơ đồ thường được thể hiện theo cột dọc (hình 1-2) Chú thích: SW (source switch): Cầu dao; F (fuse): Cầu chì; S (Switch): Công tắc; L (Lamp; Load): Đèn F  N S S W 1 5 S 3 S 2 L L 1 2 Hình 1-2 13 BÀI 2: CÁC KÝ HIỆU QUY ƯỚC DÙNG TRONG BẢN VẼ ĐIỆN Mã bài: MH10-02 Giới thiệu: Trong bản vẽ điện, tất cả các thiết bị, khí cụ điện đều được thể hiện dưới dạng những ký hiệu qui ước (theo một tiêu chuẩn nào đó). Việc nắm bắt, vận dụng và khai thác chính xác các ký hiệu để hoàn thành một bản vẽ là yêu cầu cơ bản, tối thiểu mang tính tiên quyết đối với người thợ cũng như cán bộ kỹ thuật công tác trong ngành điện - điện tử. Để làm được điều đó thì việc nhận dạng, tìm hiểu, vẽ chính xác các ký hiệu qui ước là một yêu cầu trọng tâm. Nó là tiền đề cho việc phân tích, tiếp thu và thực hiện các sơ đồ mạch điện, điện tử dân dụng và công nghiệp.

Mục tiêu: - Vẽ và đọc được ký hiệu mặt bằng, ký hiệu điện, ký hiệu điện tử. theo qui ước đã học. - Phân biệt được các dạng ký hiệu khi được thể hiện trên: Sơ đồ nguyên lý, sơ đồ đơn tuyến.theo các ký hiệu qui ước đã học. Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng Mục tiêu: - Trình bầy được các nguyên tắc vẽ mặt bặng xây dựng - Vẽ và đọc được ký hiệu phòng ốc, mặt bằng xây dựng Các chi tiết của một căn phòng, một mặt bằng xây dựng thường dùng trong vẽ điện được thể hiện trong (bảng 2-1).Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng STT Tên gọi Ký hiệu 1 Tường nhà 5 14 2 Cửa ra vào 1 cánh 3 Cửa ra vào 2 cánh 4 Cửa gấp, cửa kéo 5 Cửa lùa 1 cánh, 2 cánh 6 Cửa sổ đơn không mở 7 Cửa sổ kép không mở 8 Cửa sổ đơn bản lề bên trái mở ra ngoài 9 Cửa sổ đơn bản lề bên phải mở vào trong 10 Cửa sổ đơn quay 15 11 Cầu thang: 1 cánh -Được thể hiện bởi hình chiếu bằng.

Bao gồm: Cánh, bậc thang và chỗ nghỉ. -Hướng đi lên thể hiện bằng đường gãy khúc,chấm tròn ở bậc đầu tiên, mũi tên ở bậc cuối cùng. 2 cánh 3 cánh 12 Bếp đun than củi: - Không ống khói - Có ống khói 13 Bếp hơi: - Hai ngọn - Bốn ngọn 16 14 Phòng tắm riêng từng người: - Sát tường - Không sát tường 15 Bồn tắm 16 Phòng tắm hoa sen 17 Hồ nước 18 Sàn nước 19* Chậu rửa mặt 20 Hố xí 2. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng Mục tiêu: - Trình bầy được các nguyên tắc vẽ sơ đồ điện chiếu sáng - Vẽ và đọc được ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng 2.Nguồn điện Các dạng nguồn điện và các ký hiệu liên quan được qui định trong TCVN 1613-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 2-2) 17 Bảng 2-2.