Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, thương mại điện tử (e-commerce) đã trở thành một lĩnh vực then chốt, thúc đẩy nhu cầu ứng dụng các website bán hàng trong hoạt động kinh doanh của cá nhân và doanh nghiệp. Việc xây dựng website thương mại điện tử mang lại nhiều giá trị thực tiễn: giúp khách hàng tiếp cận và cập nhật thông tin sản phẩm, dịch vụ nhanh chóng trước khi đưa ra quyết định mua hàng; đồng thời đóng vai trò như một phương thức quảng bá thương hiệu tối ưu với chi phí thấp hơn đáng kể so với các kênh truyền thông truyền thống như báo in, phát thanh hay truyền hình.

Đề tài được thực hiện nhằm đáp ứng các chuẩn đầu ra (Learning Outcomes - LO) thuộc học phần thiết kế và phát triển web, bao gồm:

  1. Mục tiêu LO3: Vận dụng các công nghệ, công cụ, kỹ thuật phát triển web kết hợp với các nguyên tắc thiết kế tốt để xây dựng một website đa trang (multipage website).
    • Nhiệm vụ P5: Xây dựng tài liệu thiết kế hoàn chỉnh cho website đa trang có nhận diện thương hiệu, bao gồm hệ thống wireframe độ trung thực trung bình (medium-fidelity wireframes) và tập hợp đầy đủ các yêu cầu của khách hàng cùng người dùng.
    • Nhiệm vụ P6: Ứng dụng tài liệu thiết kế dựa trên các nguyên tắc, tiêu chuẩn và hướng dẫn phù hợp để xây dựng website đa trang có nhận diện thương hiệu với nội dung thực tế.
  2. Mục tiêu LO4: Xây dựng và thực thi Kế hoạch kiểm thử (Test Plan) nhằm đánh giá toàn diện hiệu năng và thiết kế của website đa trang.
    • Nhiệm vụ M5: Đánh giá quy trình Đảm bảo chất lượng (Quality Assurance - QA) và phân tích cách thức triển khai QA trong các giai đoạn thiết kế và phát triển.
  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình phân tích, thiết kế hệ thống, xây dựng cơ sở dữ liệu, thiết kế giao diện người dùng (UI/UX) và lập kế hoạch kiểm thử cho hệ thống website thương mại điện tử đa ngành hàng (điện thoại thông minh, máy tính xách tay, đồng hồ thông minh, máy tính bảng và đồ gia dụng).
  • Phạm vi nghiên cứu: Đồ án được thực hiện trong khuôn khổ chương trình BTEC Level 4 HND Diploma in Business / Information Technology tại Cao đẳng Quốc tế BTEC FPT (BTEC FPT International College), cơ sở Đà Nẵng, hoàn thành và nộp báo cáo vào tháng 12 năm 2021 (thời hạn nộp: 10/12/2021). Tác giả thực hiện là sinh viên Hồ Tấn Rịn (Mã sinh viên: IT16101 / BDAF200038, Lớp: BDAF20038), dưới sự hướng dẫn và đánh giá của giảng viên Nguyễn Hoàng Anh Vũ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án vận dụng hệ thống lý thuyết chuẩn mực trong kỹ thuật phần mềm và công nghệ web để mô hình hóa và triển khai hệ thống:

  • Mô hình hóa hệ thống bằng ngôn ngữ UML (Unified Modeling Language): Sử dụng sơ đồ ca sử dụng (Use Case Diagram) để biểu diễn các tác nhân (Actors) và các hoạt động, quy trình dịch vụ mà hệ thống cung cấp cho hai nhóm đối tượng chính: Người dùng (User) và Quản trị viên (Admin).
  • Cấu trúc điều hướng và sơ đồ trang web (Sitemap): Nghiên cứu các dạng sitemap phục vụ lập chỉ mục và điều hướng dữ liệu, bao gồm XML Sitemap chuẩn, Video Sitemap, Google News Sitemap và Image Sitemap.
  • Mô hình dữ liệu quan hệ và lược đồ ERD (Entity Relationship Diagram): Xây dựng cấu trúc dữ liệu chuẩn hóa, xác định các trường thuộc tính và thiết lập các khóa chính (Primary Key - PK) nhằm duy trì tính toàn vẹn dữ liệu cho hệ thống bán hàng trực tuyến.
  • Nguyên lý thiết kế phần mềm và giao diện: Áp dụng nguyên lý DRY (Don't Repeat Yourself) nhằm tối ưu hóa mã nguồn, giảm thiểu trùng lặp mã CSS/HTML; thiết lập khung wireframe độ trung thực trung bình; và tích hợp các nguyên tắc thiết kế dễ tiếp cận (accessibility) ngay từ các giai đoạn đầu của dự án.
  • Quy trình đảm bảo chất lượng (Quality Assurance - QA): Áp dụng các phương pháp QA, quy trình kiểm thử giao diện, trải nghiệm người dùng (UI & UX text log) và kiểm thử tính tương thích (Compatibility Testing).

Phương pháp nghiên cứu và phát triển được triển khai thực tế bao gồm:

  • Phương pháp phân tích và phân loại yêu cầu: Thu thập và phân loại yêu cầu của khách hàng và người dùng theo ba cấp độ ưu tiên (Priority 1: Cao; Priority 2: Trung bình; Priority 3: Thấp), kèm theo thước đo hiệu quả (Measure of effectiveness) và tiêu chí kiểm chứng (Validation Criteria).
  • Phương pháp thiết kế kiến trúc và mô phỏng giao diện: Thiết lập wireframe chi tiết từng màn hình chức năng cho phân hệ người dùng và phân hệ quản trị; định lượng kích thước chuẩn cho các thành phần đồ họa (logo, slider banner, khung sản phẩm).
  • Phương pháp kiểm thử và ghi nhật ký: Lập bảng nhật ký kiểm thử giao diện và chức năng cho cả hai phân hệ Front-end và Back-end nhằm theo dõi tính đúng đắn của các luồng nghiệp vụ.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu phục vụ nghiên cứu là yêu cầu đặc tả học thuật từ chương trình BTEC HND và tập dữ liệu mô phỏng cho các danh mục sản phẩm công nghệ, người dùng, đơn hàng và đánh giá.

Thiết kế và triển khai

Công cụ và công nghệ phát triển

Tác giả xác định và phân tích 7 công cụ, công nghệ quan trọng phục vụ phát triển web phía người dùng (Front-end):

  • Sublime Text: Trình biên tập mã nguồn gọn nhẹ, hiệu năng xử lý cao, giao diện tối ưu cho lập trình viên.
  • Chrome Developer Tools: Công cụ tích hợp sẵn trong trình duyệt cho phép kiểm tra, chỉnh sửa HTML/CSS theo thời gian thực, gỡ lỗi mã nguồn JavaScript và phân tích hiệu năng tải trang thông qua bảng mạng (Network) và dòng thời gian (Timeline).
  • jQuery: Thư viện JavaScript đa nền tảng (phát hành từ năm 2006) giúp đơn giản hóa việc xử lý hiệu ứng đồ họa, tích hợp tiện ích mở rộng và duyệt cây phân cấp tài liệu HTML.
  • GitHub: Hệ thống lưu trữ và quản lý phiên bản mã nguồn (VCS) hỗ trợ theo dõi lịch sử chỉnh sửa, khôi phục trạng thái mã nguồn, quản lý lỗi (issue tracking), phân chia tác vụ và hỗ trợ làm việc nhóm.
  • Twitter Bootstrap: Bộ khung giao diện (UI kit) cung cấp các thành phần tái sử dụng (reusable modules), chuẩn hóa định dạng trang kiểu mẫu, tạo đối tượng hộp thoại (modal) và tích hợp các plugin JavaScript giúp tiết kiệm thời gian viết mã.
  • AngularJS: Framework mã nguồn mở do Google phát triển, cho phép mở rộng cú pháp HTML để xử lý các khung nhìn động (dynamic views), tăng tính biểu đạt và khả năng bảo trì mã nguồn.
  • Sass: Bộ tiền xử lý CSS (CSS preprocessor) cung cấp các tính năng biến (variables), lồng mã (nesting) và hàm trộn (mixins), giúp mã định kiểu dễ bảo trì và tuân thủ chặt chẽ nguyên lý DRY.

Thiết kế cơ sở dữ liệu (Shopping Database)

Hệ thống cơ sở dữ liệu Shopping Database được thiết kế bao gồm 10 bảng dữ liệu có cấu trúc chi tiết như sau:

Tên bảng dữ liệu Danh sách các trường dữ liệu (Fields) Khóa chính (PK)
Admin id, username, password, creationDate, updationDate id
Category id, CategoryName, CategoryDescription, creationDate, updationDate id
Order id, userid, productld, quantity, oderDate, paymentMethoad, oderStatus id
Ordertrackhistory id, orderld, status, remark, postingdate id
Product reviews id, product, quality, price, value, name, summary, review, reviewDate id
Product id, category id, subcategory, creationDate, updationDate id
User log id, user email, userip, login Time, logout, status id
Users id, email, name, contact no, password, shippingAddress, shipping state, shipping city, shippingPincode, billingAddress, billing state, billing city, billingPincode, regDate, updationDate id
Wishlist id, userld, productld, posting date id

Thiết kế giao diện và kích thước thành phần (UI & Wireframes)

Hệ thống wireframe và giao diện thực thi được quy chuẩn kích thước cụ thể:

  • Biểu trưng (Logo): Chiều rộng 100px, chiều cao 120px.
  • Khung trình chiếu hình ảnh (Slider): Chiều rộng 1150px, chiều cao 650px.
  • Khung hiển thị sản phẩm (Featured Products, Smart Phones, Laptops): Chiều rộng 200px, chiều cao 350px.

Các nút lệnh điều hướng và thao tác nghiệp vụ được thiết kế đồng bộ:

  • Search: Tìm kiếm thông tin sản phẩm.
  • Shop / Product: Hiển thị toàn bộ sản phẩm hoặc sản phẩm theo danh mục.
  • LapTop: Lọc hiển thị chuyên biệt dòng máy tính xách tay.
  • Contact: Cung cấp biểu mẫu gửi phản hồi, thắc mắc đến quản trị viên.
  • Pay: Điều hướng đến trang thanh toán đơn hàng.
  • Cart: Hiển thị số lượng hàng và giá trị đơn hàng, chuyển tiếp đến trang giỏ hàng.
  • Account: Quản lý đăng nhập và chỉnh sửa dữ liệu cá nhân.
  • Add to cart: Thêm sản phẩm được chọn vào giỏ hàng.
  • Compare: So sánh các thông số kỹ thuật giữa các sản phẩm.
  • Add to Quote: Thêm sản phẩm vào danh sách báo giá cho khách hàng.
  • Save changes: Lưu trữ các cập nhật thông tin trong tài khoản người dùng hoặc giao diện quản trị.

Hệ thống giao diện được chia thành hai phân hệ hoàn chỉnh:

  • Giao diện người dùng (Front-end): Trang chủ (Home Page), Trang liên hệ (Contact Page), Trang đăng nhập (Login Page), Trang thông tin tài khoản (My Account Page - có thông báo cập nhật thành công), Trang giỏ hàng (My Cart Page), Trang địa chỉ thanh toán và giao nhận (Billing & Shipping Page), Trang thanh toán (Payment Page), Trang danh sách sản phẩm yêu thích (Wishlist Page), Trang chi tiết sản phẩm (Product Page), Trang theo dõi đơn hàng (Track Order Page).
  • Giao diện quản trị (Back-end Admin): Trang đăng nhập quản trị (Login Page), Trang đổi mật khẩu quản trị (Change Password Page), Trang quản lý danh sách người dùng (Manage Users Page - hỗ trợ tìm kiếm), Trang quản lý danh mục con (Sub-Category Page - hỗ trợ thêm, sửa, xóa), Trang thêm mới sản phẩm (Insert Product Page - hiển thị thông báo thêm thành công), Trang quản lý sản phẩm (Manage Products Page).

Kế hoạch kiểm thử và Đảm bảo chất lượng (Test Plan & QA)

  • Triển khai xây dựng Kế hoạch kiểm thử (Test Plan) định danh các vùng hiệu năng trọng yếu nhằm kiểm định chức năng và hiệu năng website.
  • Thiết lập bảng nhật ký kiểm thử giao diện và trải nghiệm (UI & UX text log) cho phân hệ Front-end (Table 1-3) và phân hệ Back-end (Table 1-4).
  • Phân tích và kiểm tra các yêu cầu chức năng, phi chức năng (Functional and Non-functional requirements) kết hợp kiểm thử tính tương thích (Compatibility Testing).
  • Hệ thống hóa định nghĩa, phương pháp luận QA và các bước áp dụng QA thực tế xuyên suốt các giai đoạn thiết kế và xây dựng website.

Nội dung chính theo từng chương

CHAPTER 1: SYSTEM ANALYSIS AND DESIGN

Chương 1 tập trung triển khai hai chuẩn đầu ra cốt lõi của học phần: LO3 và LO4.

Triển khai chuẩn đầu ra LO3 (Thiết kế và xây dựng website đa trang)

Tác giả phân tích đầy đủ tập hợp yêu cầu của khách hàng và người dùng. Lợi ích của việc nắm bắt hành vi người dùng và khả năng tiếp cận (accessibility) ngay từ đầu dự án được nêu rõ: tích hợp giải pháp tiếp cận nhanh hơn, giảm bớt phỏng đoán khi ra quyết định, giảm số lần sửa lỗi phát sinh, tránh việc phải thỏa hiệp kỹ thuật ở giai đoạn muộn và nâng cao nhận thức về tiêu chuẩn tiếp cận cho lập trình viên cùng các bên liên quan.

Hệ thống yêu cầu khách hàng được cấu trúc thành 9 tiêu chí với độ ưu tiên xác định:

STT Yêu cầu người dùng (User Requirement) Thước đo hiệu quả (Measure of effectiveness) Tiêu chí kiểm chứng (Validation Criteria) Mức ưu tiên
1.1 Khu vực hiển thị sản phẩm tại trang chủ Người dùng xem được sản phẩm mà không cần chuyển trang Khi thêm sản phẩm mới, toàn bộ sản phẩm đều xuất hiện trên trang 1
1.2 Trang sản phẩm chứa các thông tin liên quan Khách hàng tìm hiểu kỹ thông tin trước khi mua Tất cả sản phẩm hiển thị đầy đủ khi truy cập trang sản phẩm 1
1.3 Đăng nhập/Đăng ký để thực hiện mua hàng Lưu trữ thông tin tài khoản thành viên để thực hiện mua sắm Tất cả người dùng bắt buộc phải đăng ký tài khoản 1
1.4 Liên hệ quản trị viên/dịch vụ hỗ trợ khi gặp sự cố Tạo kết nối giữa người dùng và nhà phát triển Người dùng có thể liên hệ hỗ trợ qua email hoặc chat mọi lúc 1
1.5 Trang giỏ hàng cho phép điều chỉnh số lượng Hiển thị tổng giá tiền và số lượng sản phẩm đã chọn Phải thêm sản phẩm vào giỏ trước khi tiến hành thanh toán 1
1.6 Đánh giá và xếp hạng sản phẩm tại trang sản phẩm Khách hàng đọc đánh giá để biết chất lượng sản phẩm trước khi mua Phải bao gồm các mục đánh giá và xếp hạng sản phẩm 2
1.7 Trang thêm, sửa, xóa và thay đổi số lượng sản phẩm Người dùng/Quản trị viên tùy chỉnh số lượng sản phẩm thêm/bớt Quản trị viên kiểm soát số lượng, chất lượng, giá cả, ngày nhập/xuất 1
1.8 Quản trị viên kiểm tra đơn đặt hàng của người dùng Quản trị viên quản lý đơn hàng sau khi người dùng đặt Quản trị viên được thông báo về các sản phẩm được mua 1
1.9 Người dùng chỉnh sửa thông tin cá nhân Người dùng tự cập nhật dữ liệu của mình Mỗi thay đổi cho phép cập nhật trực tiếp vào cơ sở dữ liệu 1

Tiếp theo, chương 1 trình bày sơ đồ ca sử dụng (User Use Case Diagram và Admin Use Case Diagram), phân tích sơ đồ cấu trúc trang (Sitemap), mô hình hóa 10 bảng cơ sở dữ liệu kèm lược đồ ERD, thiết lập wireframe cho từng trang màn hình, phân tích 7 công cụ kỹ thuật Front-end, và mô tả chi tiết từng màn hình giao diện thực tế của người dùng và quản trị viên.

Triển khai chuẩn đầu ra LO4 (Kế hoạch kiểm thử và Đảm bảo chất lượng)

Tác giả xây dựng khung Test Plan nhằm đánh giá chức năng và hiệu năng website, bao gồm các bảng nhật ký kiểm thử UI/UX cho cả Front-end và Back-end, phân tích yêu cầu chức năng/phi chức năng, thực hiện kiểm thử độ tương thích, và đánh giá quy trình QA cùng các bước thực hiện trong vòng đời phát triển website.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã đạt được các kết quả kỹ thuật cụ thể:

  • Hoàn thành tài liệu phân tích và thiết kế hệ thống website thương mại điện tử đa trang đạt đầy đủ các tiêu chí chấm điểm P5, P6, P7, M4, M5, D2, D3 theo khung chương trình BTEC HND Level 4.
  • Xây dựng bảng đặc tả 9 yêu cầu nghiệp vụ với đầy đủ thước đo hiệu quả và tiêu chí kiểm chứng rõ ràng, trong đó 8 yêu cầu đạt mức ưu tiên cao (Priority 1) và 1 yêu cầu đạt mức ưu tiên trung bình (Priority 2).
  • Thiết kế hoàn chỉnh mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ gồm 10 bảng dữ liệu (Admin, Category, Order, Ordertrackhistory, Product reviews, Product, User log, Users, Wishlist), đáp ứng toàn bộ các khâu từ đăng ký tài khoản, ghi nhật ký phiên đăng nhập (User log), quản lý danh mục, đặt hàng, thanh toán đến theo dõi trạng thái đơn hàng (Ordertrackhistory) và đánh giá chất lượng sản phẩm.
  • Hiện thực hóa hệ thống giao diện trực quan với đầy đủ các trang chức năng cho cả hai phân hệ User và Admin, tuân thủ các quy chuẩn kích thước đồ họa (Logo 100x120px, Slider 1150x650px, Khung sản phẩm 200x350px).
  • Thiết lập khung kiểm thử Test Plan, nhật ký kiểm thử UI/UX và quy trình Đảm bảo chất lượng (QA) phục vụ kiểm định chất lượng và độ tương thích của phần mềm.

Đóng góp chính của đề tài là cung cấp một tài liệu thiết kế hệ thống chuẩn mực, tích hợp đầy đủ từ khâu phân tích yêu cầu, mô hình hóa UML, thiết kế CSDL quan hệ đến triển khai giao diện và lập kế hoạch kiểm thử theo chuẩn học thuật quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Theo nội dung trình bày trong báo cáo, đồ án tập trung trọng tâm vào giai đoạn phân tích thiết kế hệ thống, mô hình hóa dữ liệu, xây dựng wireframe/giao diện và thiết lập khung kiểm thử tĩnh. Các số liệu đo lường hiệu năng tải thực tế dưới tải lượng truy cập lớn (load testing, stress testing) cũng như việc tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến thực tế chưa được trình bày sâu trong phạm vi Assignment 2.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Dựa trên phạm vi nghiên cứu, hướng phát triển tiếp theo bao gồm việc triển khai tự động hóa quy trình kiểm thử (automated QA testing), mở rộng kiểm thử tính tương thích trên đa dạng trình duyệt và thiết bị di động thực tế, và hoàn thiện kết nối cơ sở dữ liệu thực tế cho toàn bộ các dịch vụ thanh toán.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Lập trình Web và Hệ thống thông tin: Đặc biệt là sinh viên đang theo học chương trình BTEC HND thực hiện đồ án học phần Website Design & Development.
  • Người làm đề tài về phân tích thiết kế hệ thống bán hàng: Tham khảo phương pháp xây dựng bảng yêu cầu khách hàng (Client Requirements Table), cấu trúc 10 bảng cơ sở dữ liệu thương mại điện tử, cách vẽ Use Case Diagram và cách thiết lập Test Plan / UI-UX text log chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án này thuộc học phần nào, do ai thực hiện và nộp vào thời gian nào?
Đồ án là bài tập lớn số 2 (Assignment 2) thuộc học phần Website Design & Development trong chương trình BTEC Level 4 HND tại Cao đẳng Quốc tế BTEC FPT (cơ sở Đà Nẵng). Tác giả là sinh viên Hồ Tấn Rịn (Lớp BDAF20038, Mã SV: IT16101 / BDAF200038), giảng viên hướng dẫn là thầy Nguyễn Hoàng Anh Vũ, ngày nộp báo cáo là 10/12/2021.

2. Cơ sở dữ liệu của website gồm những bảng nào và bảng nào lưu lịch sử đơn hàng?
Cơ sở dữ liệu Shopping Database gồm 10 bảng: Admin, Category, Order, Ordertrackhistory, Product reviews, Product, User log, Users, và Wishlist. Bảng lưu vết và lịch sử trạng thái đơn hàng là Ordertrackhistory (gồm các trường: id, orderld, status, remark, postingdate).

3. Các thông số kích thước giao diện đồ họa được quy định cụ thể như thế nào?
Trong tài liệu, biểu trưng (Logo) có kích thước rộng 100px và cao 120px; khung trình chiếu (Slider) có kích thước rộng 1150px và cao 650px; khung hiển thị sản phẩm (trong các mục Sản phẩm nổi bật, Điện thoại thông minh, Máy tính xách tay) có kích thước rộng 200px và cao 350px.

4. Những công cụ và công nghệ phát triển web nào được tác giả phân tích và sử dụng?
Tác giả phân tích 7 công cụ và công nghệ Front-end chủ chốt gồm: Sublime Text (trình soạn thảo mã nguồn), Chrome Developer Tools (công cụ phân tích và gỡ lỗi trình duyệt), GitHub (hệ thống quản lý phiên bản), jQuery (thư viện JavaScript), Twitter Bootstrap (khung giao diện UI), AngularJS (framework mở rộng HTML của Google) và Sass (bộ tiền xử lý CSS).

5. Bảng yêu cầu khách hàng (Client Requirements) có bao nhiêu tiêu chí và được phân loại ưu tiên ra sao?
Bảng yêu cầu khách hàng gồm 9 tiêu chí nghiệp vụ, trong đó có 8 tiêu chí được xếp mức ưu tiên cao (Priority 1: hiển thị sản phẩm, dữ liệu chi tiết, đăng nhập/đăng ký, liên hệ hỗ trợ, giỏ hàng, quản lý số lượng sản phẩm, quản trị đơn hàng, cập nhật thông tin cá nhân) và 1 tiêu chí xếp mức ưu tiên trung bình (Priority 2: đánh giá và xếp hạng sản phẩm).

Kết luận

Báo cáo đồ án "Assignment 2 - Unit: Website Design & Development" của sinh viên Hồ Tấn Rịn đã cung cấp một quy trình phân tích, thiết kế và lập kế hoạch kiểm thử hoàn chỉnh cho hệ thống website thương mại điện tử đa trang. Đề tài giải quyết tốt các yêu cầu của chuẩn đầu ra LO3 và LO4 thông qua việc xây dựng cấu trúc cơ sở dữ liệu 10 bảng mạch lạc, thiết lập giao diện Front-end và Back-end chi tiết kèm wireframe chuẩn kích thước, đồng thời định hình quy trình đảm bảo chất lượng (QA) và kiểm thử giao diện rõ ràng. Đây là tài liệu học thuật có cấu trúc chặt chẽ, thể hiện đầy đủ các bước thực hành kỹ thuật theo tiêu chuẩn đào tạo BTEC HND.