TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG LỜI NÓI ĐẦU Một sản phẩm cơ khí do nhiều chi tiết hợp thành. Sau khi các chi tiết được gia công xong trong phân xưởng cơ khí, chúng ta phải lắp chúng lại với nhau để tạo thành một sản phẩm hoàn thiện. Quá trình lắp ráp là một quá trình lao động kỹ thuật phức tạp. Mức độ phức tạp, khối lượng lắp ráp liên quan chặt chẽ đến quá trình gia công cơ vì gia công các chi tiết càng chính xác thì lắp ráp chúng cũng sẽ nhanh, chọn lắp dễ dàng, ít sửa chữa.
Nhiệm vụ chung của công nghệ lắp ráp là căn cứ vào yêu cầu kỹ thuật của bản vẽ lắp mà nghiên cứu để tìm các biện pháp về tổ chức và kỹ thuật làm sao để thiết kế quy trình công nghệ lắp ráp đạt hai yêu cầu: - Đảm bảo tính năng kỹ thuật của sản phẩm theo yêu cầu nghiệm thu. - Nâng cao năng suất lắp ráp, hạ giá thành sản phẩm. Để đạt được những yêu cầu nói trên cần phải giải quyết các nhiệm vụ sau: - Nghiên cứu kỹ yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm. - Phân biệt độ chính xác của các mối lắp và đặc tính làm việc của chúng để trong quá trình lắp sai lệch không vượt quá giới hạn cho phép.
- Nắm vững nguyên lý hình thành chuỗi kích thước lắp ráp, từ đó có biện pháp công nghệ lắp, kiểm tra, điều chỉnh và cạo sửa nhằm thoả mãn yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm. Cần thực hiện quy trình công nghệ lắp theo một trình tự hợp lý (tuần tự hay song song) thông qua việc thiết kế sơ đồ lắp. Nắm vững công nghệ lắp ráp, sử dụng hợp lý các trang bị, đồ gá, dụng cụ đo kiểm, vận chuyển. để nâng cao năng suất và chất lượng lắp ráp Chính vì vậy giáo trình sẽ giới thiệu về quy trình tháo, lắp và các loại mối ghép thông dụng trong việc lắp ráp, điều chỉnh Tuy đã tham khảo tài liệu và các đồng nghiệp nhưng cũng khó để tránh khỏi thiếu sót.
Mong quý đồng nghiệp, độc giả đóng góp ý kiến để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn Chủ biên Trần Xuân Hùng Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép 1 TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 2 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. 6 Bài 1: Quy trình công nghệ tháo, lắp máy.
Vị trí của công nghệ lắp ráp. Nhiệm vụ của công nghệ lắp ráp. Các phương pháp lắp ráp. Phân loại các mối lắp.
Khái niệm về độ chính xác lắp ráp. Các phương pháp lắp ráp. Phương pháp lắp lẫn hoàn toàn. Phương pháp lắp lẫn không hoàn toàn.
Phương pháp lắp chọn .4 Phương pháp lắp sửa. Phương pháp lắp điều chỉnh. Các hình thức tổ chức lắp ráp. Lắp ráp cố định.
Lắp ráp cố định tập trung. Lắp ráp cố định phân tán. Lắp ráp di động. Lắp ráp di động tự do.
Lắp ráp di động cưỡng bức. Lắp ráp dây chuyền. Thiết kế quy trình công nghệ lắp ráp. Khái niệm và định nghĩa.
Những tài liệu ban đầu để thiết kế quy trình công nghệ lắp ráp. 21 2 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG 5. Thiết kế quy trình công nghệ lắp ráp. Quy trình công nghệ tháo máy.
Công nghệ tháo máy. Tiếp nhận thiết bị máy móc vào để sửa chữa. Chuẩn bị tháo máy. Sơ đồ tóm tắt quy trình công nghệ tháo máy.
Làm sạch máy và chi tiết máy. Công nghệ lắp ráp trong sửa chữa máy. Các yếu tố ảnh hưởng đến qúa trình lắp đặt máy. Quy trình công nghệ lắp ráp máy.
Các dạng liên kết của chi tiết và phương pháp lắp ráp. Mối lắp cố định. Mối lắp di động. Sơ đồ quá trình lắp máy .26 Bài 2: Lắp ráp mối ghép ren cố định.
Các chi tiết ghép có ren. Các kích thước chủ yếu của mối ghép ren. Kỹ thuật tháo, lắp vít, vít cấy, bu lông - đai ốc. Các dụng cụ để tháo lắp.
Cờ lê hai đầu mở. Cờ lê hai đầu vòng. Cờ lê vòng miệng (1 đầu hở, 1 đầu vòng).35 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép 3 TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG 4. Chìa lục giác - Lục giác cây.
Mỏ lết răng. Cờ lê đuôi chuột. Cờ lê lực. Kỹ thuật tháo lắp vít, vít cấy.
Kỹ thuật tháo bu lông - đai ốc. Các dạng hỏng của mối ghép ren, các biện pháp khắc phục, sửa chữa. Các biện pháp sửa chữa. Ren trên bu lông hoặc trục bị mòn, mẻ.
Ren bị mòn, vỡ hay mẻ ở trong lỗ. Thân bu lông bị cong. Ren bị các chất bẩn bám chặt vào chân ren, ren bị bẹp. Bu lông, vít, vít cấy bị gẫy.
Các chi tiết ren bị nứt. Ren đổ, méo vì siết đai ốc quá tải. Ưu, nhược điểm của mối ghép ren, phạm vi sử dụng. Nhược điểm.
Phạm vi sử dụng. 49 Bài 3: Lắp ráp mối ghép ren truyền lực: Trục vít-đai ốc. Ưu, nhược điểm của bộ truyền vít - đai ốc. Nhược điểm.
Phạm vi sử dụng. 55 4 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG Bài 4: Hiệu chỉnh mối ghép ren và chống nới lỏng mối ghép ren. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tự nới lỏng. Biện pháp phòng ngừa.
Tạo phản lực phụ Fph luôn luôn đẩy bu lông và đai ốc. Ngăn cản không cho bu lông và đai ốc xoay tương đối với nhau .58 Bài 5: Lắp ráp mối ghép then. Cấu tạo mối ghép. Kỹ thuật lắp ráp mối ghép then bằng.
Cấu tạo mối ghép then vát. Kỹ thuật lắp ráp mối ghép then vát. Ưu, nhược điểm và phạm vi sử dụng của mối ghép then. Phạm vi sử dụng.65 Bài 6: Lắp ráp mối ghép then hoa.
Kỹ thuật lắp then hoa. Các dạng hỏng và cách khắc phục. Các biện pháp khắc phục.68 TÀI LIỆU THAM KHẢO .70 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép 5 TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Ký hiệu Nội dung Trang Hình 1. Phương pháp lắp lẫn hoàn toàn 14 b.
Phương pháp lắp lẫn không hoàn toàn Hình 1.2 Xác định khâu khép kín 16 Hình 1.3 Lắp hệ dẫn động 16 Hình 1.5 Sơ đồ lắp máy theo nguyên lý cụm máy 26 Hình 2.1 Sự hình thành của ren 28 Hình 2.2 Bu lông 29 Hình 2.3 Đai ốc 29 Hình 2.4 Mối ghép bu lông - Đai ốc 30 Hình 2.6 Mối ghép vít cấy 31 Hình 2.8 Mối ghép Vít 31 Hình 2.9 Các loại vòng đệm 32 Hình 2.10 Mỏ lết 33 Hình 2.11 Cách sử dụng mỏ lết 33 Hình 2.12 Cờ lê hai đầu mở 34 Hình 2.13 Cách sử dụng cờ lê hai đầu vòng 34 Hình 2.14 Cờ lê hai đầu vòng 35 Hình 2.15 Cờ lê hai đầu vòng 35 Hình 2.16 Lục giác đầu bằng 36 Hình 2.17 Cách dùng lục giác đầu bằng 36 Hình 2.18 Mỏ lết răng 37 Hình 2.19 Cách dùng mỏ lết răng 37 Hình 2.20 Cờ lê đuôi chuột 38 Hình 2.21 Cờ lê lực 38 Hình 2.22 Thứ tự siết đai ốc 39 Hình 2.23 Đầu kẹp con lăn 42 Hình 2.24 Đầu kẹp có miếng chặn 42 Hình 2.25 Phương pháp tháo những chi tiết bị gẫy 43 Hình 2.26 Bu lông, vít, vít cấy bị gẫy 43 Hình 2.27 Đóng dấu 44 Hình 2.28 Khoan lỗ trên thân của bu lông, vít, vít cấy bị gẫy 44 Hình 2.29 Đóng mũi xoắn có răng ngược 44 6 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG Ký hiệu Nội dung Trang Hình 2.30 Bu lông, vít, vít cấy bị gẫy đã được vặn ra 45 Hình 2.31 Bu lông, đai ốc bị toét đầu 45 Hình 2.32 Đục rãnh trên đầu bu lông hoặc đai ốc 46 Hình 2.33 Đục theo hướng ngược chiều kim đồng hồ 46 Hình 2.34 Bu lông, đai ốc bị toét đầu 46 Hình 2.35 Phần ren ngoài của bu lông bị rỉ, sét 47 Hình 2.36 Vệ sinh phần bu lông phía ngoài đai 47 Hình 2.37 Xịt dung dịch PR7 vào vùng ren bị rỉ, sét 48 Hình 2.38 Vặn một đai ốc công ở phía ngoài 48 Thao tác vặn đai ốc sau khi đã vặn một đai ốc công ở phía Hình 2.1 Ứng dụng mối ghép ren truyền lực 50 Hình 3.2 Cấu tạo ren truyền lực vít - đai ốc 51 Hình 3.3 Vít có ren hình thang 52 Hình 3.4 Vít có ren hình chữ nhật 52 Hình 3.5 Vít có ren răng cưa 52 Hình 3.1 Biện pháp chống nới lỏng 58 Hình 5.1 Mối ghép then bằng 60 Hình 5.2 Mối ghép then dẫn hướng (a), mối ghép then bán nguyệt (b 60 Hình 5.3 Mối ghép then vát (a),then ma sát (b) 61 Hình 5.4 Cấu tạo mối ghép then bằng 61 Hình 5.5 Kích thước tiêu chuẩn của then bằng 62 Hình 5.6 Mối ghép then vát 63 Hình 5.7 Móc kiểu đòn bẩy 64 Hình 5.8 Đồ gá tháo then vát 64 Hình 6.1 Trục then hoa 66 Hình 6.2 Kích thước lắp ghép của then bằng 67 Hình 6.3 Bạc then hoa 67 Hình 6.4 Các tiết diện của then hoa 67 Giáo trình lắp ráp và điều chỉnh các mối ghép 7 TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT YÊN THÀNH TÁC GIẢ: TRẦN XUÂN HÙNG GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học/mô đun: Tháo lắp và điều chỉnh các mối ghép điển hình Mã môn học/mô đun: MĐ 17 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí sau khi học xong các mô đun MĐ07; MĐ 08; MĐ09; MĐ11, bố trí học sau MĐ18, MĐ19 và có thể học song song với các môn học/mô đun khác trong chương trình - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Bao gồm một số kiến thức và kỹ năng cơ bản về kỹ thuật Tháo lắp và điều chỉnh các mối ghép điển hình ứng dụng trong việc lắp ráp và hiệu chỉnh các cơ cấu máy và thiết bị cơ khí - Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: Mô đun tháo lắp và điều chỉnh các mối ghép điển hình là một mô đun bắt buộc, sẽ cung cấp cho người học được các kiến thức cơ bản và nâng cao trong việc lắp ráp, điều chỉnh các mối ghép. Bên cạnh đó người học còn được thực hành tháo, lắp và điều chỉnh các mối ghép, đồng thời biết cách sửa chữa, khắc phục những sai hỏng tròn quá trình tháo lắp.