Phân tích và Tổng quan Tài liệu: Hướng dẫn Tập huấn Nghiệp vụ Kiểm tra về Phòng cháy, Chữa cháy và Cứu nạn, Cứu hộ

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Tài liệu tập huấn nghiệp vụ kiểm tra về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ" do Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (C07) – Bộ Công an biên soạn và ban hành vào tháng 02 năm 2022. Đây là tài liệu bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu phục vụ công tác chuẩn hóa nghiệp vụ kiểm tra an toàn phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) cho đội ngũ cán bộ chiến sĩ trong lực lượng Công an nhân dân.

Tài liệu được xây dựng nhằm chuẩn hóa tiêu chuẩn cán bộ làm công tác kiểm tra an toàn theo quy định tại Thông tư số 141/2020/TT-BCA ngày 23/12/2020 của Bộ Công an (thay thế Thông tư số 46/2017/TT-BCA). Mục tiêu đào tạo của tài liệu gồm ba nội dung trọng tâm:

  1. Hệ thống hóa danh mục văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành để vận dụng vào hoạt động kiểm tra thực tế;
  2. Xác định rõ chức trách, nhiệm vụ, thẩm quyền và trình tự thực hiện kiểm tra an toàn PCCC và CNCH;
  3. Cung cấp quy trình quản lý, sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật phục vụ kiểm tra và quy trình xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo 06 chuyên đề nghiệp vụ độc lập nhưng có tính kế thừa chặt chẽ. Cách tiếp cận của tài liệu kết hợp giữa lý luận quản lý hành chính nhà nước, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định và quy trình kỹ thuật thực địa. Điểm đặc thù của tài liệu là tính pháp lý cao, cập nhật đồng bộ các quy chuẩn xây dựng, nghị định xử phạt vi phạm hành chính và quy trình công tác mới được ban hành trong giai đoạn 2020–2022.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được phân chia thành 06 chuyên đề trọng tâm với các nhóm nội dung cụ thể:

  • Chuyên đề 1: Quản lý nhà nước về PCCC và CNCH Trình bày khái niệm, đặc điểm quản lý nhà nước về an toàn PCCC, xác định cơ sở pháp lý và phân công, phân cấp trách nhiệm quản lý giữa Chính phủ, Bộ Công an, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp (tỉnh, huyện, xã). Nội dung chuyên đề phân tích 10 nhiệm vụ quản lý nhà nước theo quy định tại Điều 57 Luật PCCC, bao gồm thẩm duyệt thiết kế, nghiệm thu, kiểm định phương tiện, thanh tra, kiểm tra, điều tra nguyên nhân vụ cháy và hợp tác quốc tế.
  • Chuyên đề 2: Tuyên truyền và xây dựng phong trào toàn dân PCCC và CNCH Xác định nguyên tắc, hình thức tuyên truyền (qua thính giác, thị giác, kết hợp nghe nhìn, ứng dụng nền tảng số như App "Báo cháy 114") và phương pháp xây dựng phong trào toàn dân tham gia PCCC theo phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Chuyên đề nêu rõ vai trò nòng cốt của lực lượng dân phòng, PCCC cơ sở và PCCC chuyên ngành.
  • Chuyên đề 3: Nghiệp vụ kiểm tra an toàn về PCCC và CNCH Quy định cụ thể đối tượng, phạm vi và nội dung kiểm tra an toàn đối với từng loại hình: cơ sở nguy hiểm về cháy nổ, khu dân cư, hộ gia đình, hạ tầng kỹ thuật đô thị, khu công nghiệp, phương tiện giao thông cơ giới, công trình đang thi công và rừng. Xác định thẩm quyền, phương pháp, hình thức kiểm tra định kỳ, đột xuất theo Điều 16 Nghị định số 136/2020/NĐ-CP; kiểm tra cơ sở kinh doanh dịch vụ PCCC theo Điều 41 Nghị định 136/2020/NĐ-CP; kiểm tra công tác nghiệm thu công trình theo Điều 15 Nghị định 136/2020/NĐ-CP.
  • Chuyên đề 4: Phương tiện, thiết bị phục vụ kiểm tra PCCC và CNCH Giới thiệu danh mục các thiết bị kỹ thuật chuyên dụng phục vụ công tác kiểm tra hiện trường (thiết bị đo áp lực nước, đo lưu lượng, đo nồng độ khí cháy, thiết bị kiểm tra hệ thống báo cháy, đo điện trở nối đất chống sét) và hướng dẫn quy trình vận hành, bảo quản theo Thông tư số 17/2021/TT-BCA.
  • Chuyên đề 5: Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH Hệ thống hóa cơ sở pháp lý xử lý vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), Nghị định số 118/2021/NĐ-CP và Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021. Nội dung đi sâu vào quy trình lập biên bản vi phạm, xác minh tình tiết, quyền giải trình, thẩm quyền xử phạt của cán bộ, chỉ huy Công an nhân dân, cùng quy trình áp dụng biện pháp tạm đình chỉ, đình chỉ và phục hồi hoạt động theo Điều 17 Nghị định 136/2020/NĐ-CP.
  • Chuyên đề 6: Một số công tác nghiệp vụ liên quan đến kiểm tra an toàn Hướng dẫn hồ sơ, trình tự cấp giấy phép vận chuyển hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ theo Nghị định số 42/2020/NĐ-CP; việc thực hiện chế độ bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo Nghị định số 23/2018/NĐ-CP và Nghị định số 97/2021/NĐ-CP; hướng dẫn xây dựng, tổ chức thực tập phương án chữa cháy và phương án cứu nạn, cứu hộ của cơ sở.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  1. Hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn cháy: Xây dựng phương pháp tra cứu, viện dẫn và đối chiếu các thông số kỹ thuật theo hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành, tiêu biểu như:
    • QCVN 06:2021/BXD (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình);
    • QCVN 04:2019/BXD (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư);
    • QCVN 01:2019/BXD (Quy hoạch xây dựng);
    • QCVN 01:2019/BCA (Hệ thống PCCC cho kho chứa, cảng xuất nhập và trạm phân phối khí đốt);
    • QCVN 01:2020/BCT (Yêu cầu thiết kế cửa hàng xăng dầu);
    • QCVN 01:2019/BCT (An toàn trong sản xuất, bảo quản, vận chuyển vật liệu nổ công nghiệp).
  2. Khung thẩm quyền và trình tự thủ tục hành chính: Thiết lập kiến thức về nguyên tắc quản lý nhà nước, xác định ranh giới thẩm quyền giữa lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH thuộc Công an cấp tỉnh (Phòng PC07), Công an cấp huyện và UBND cấp xã (theo Phụ lục IV Nghị định 136/2020/NĐ-CP).
  3. Lý luận pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính: Các nguyên tắc áp dụng tình tiết tăng nặng (Điều 10), tình tiết giảm nhẹ (Điều 9), trường hợp không ra quyết định xử phạt (Điều 65), thẩm quyền lập biên bản và chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật nghiệp vụ: Kỹ năng đo đạc, kiểm tra thông số hoạt động của hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy bằng nước/khí, giải pháp ngăn cháy lan, bậc chịu lửa của kết cấu và điều kiện an toàn thoát nạn tại hiện trường.
  • Kỹ năng phân tích, thẩm định hồ sơ: Kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ quản lý, theo dõi hoạt động PCCC; hồ sơ thẩm duyệt thiết kế, văn bản nghiệm thu về PCCC; hồ sơ kiểm định phương tiện và hợp đồng bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc.
  • Kỹ năng thiết lập văn bản pháp lý: Lập biên bản kiểm tra an toàn PCCC, biên bản vi phạm hành chính, soạn thảo quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ hoạt động và quyết định xử phạt vi phạm hành chính đúng thẩm quyền và biểu mẫu quy định.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được cấu trúc phục vụ cho các khóa đào tạo, bồi dưỡng tập trung của ngành Công an kết hợp hình thức tự học, tự nghiên cứu của cán bộ chiến sĩ:

  • Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý thuyết pháp luật với phân tích các tình huống nghiệp vụ thực tế (case studies). Nội dung bài học tập trung mổ xẻ các lỗi vi phạm phổ biến tại cơ sở (như thay đổi công năng công trình không qua thẩm duyệt, làm mất tác dụng của lối thoát nạn, mất áp lực nguồn nước chữa cháy).
  • Bài tập tình huống và thực hành hiện trường: Học viên được tiếp cận các mẫu hồ sơ thực tế của các loại hình công trình khác nhau (nhà cao tầng, chợ, kho xăng dầu, vũ trường, karaoke theo Thông tư 147/2020/TT-BCA) để thực hành lập phương án kiểm tra, phát hiện lỗi kỹ thuật và đối chiếu với các điều khoản của Nghị định 144/2021/NĐ-CP để xác định khung phạt.
  • Thực hành sử dụng trang thiết bị: Dành thời lượng để cán bộ thao tác trực tiếp với các thiết bị đo kiểm áp lực, lưu lượng, điện trở nối đất, thiết bị kiểm tra đầu báo khói/nhiệt nhằm đảm bảo kết quả kiểm tra tại hiện trường có căn cứ khoa học chính xác.
  • Phương thức đánh giá và sát hạch: Kết quả học tập được đánh giá thông qua kỳ thi sát hạch lý thuyết (hệ thống văn bản pháp luật, quy chuẩn) và kiểm tra thực hành xử lý tình huống kiểm tra thực tế. Việc hoàn thành nội dung tài liệu là điều kiện tiên quyết để bố trí, phân công cán bộ làm công tác kiểm tra an toàn PCCC và CNCH tại Công an các đơn vị, địa phương.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu tập huấn 02.2022 phản ánh hệ thống thể chế pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật có nhiều thay đổi trong công tác PCCC và CNCH tại Việt Nam:

[Hệ thống văn bản cũ]                     [Hệ thống văn bản mới cập nhật trong tài liệu]
- Thông tư 46/2017/TT-BCA         --->    - Thông tư 141/2020/TT-BCA (Nghiệp vụ kiểm tra)
- Nghị định 79/2014/NĐ-CP         --->    - Nghị định 136/2020/NĐ-CP (Hướng dẫn Luật PCCC)
- Nghị định 167/2013/NĐ-CP        --->    - Nghị định 144/2021/NĐ-CP (Xử phạt VPHC)
- QCVN 06:2020/BXD                --->    - QCVN 06:2021/BXD (An toàn cháy cho nhà & công trình)
- Nghị định 81/2013, 97/2017/NĐ-CP --->   - Nghị định 118/2021/NĐ-CP (Quy định chi tiết Luật XLVPHC)
- Nghị định 104/2009, 29/2005/NĐ-CP -->  - Nghị định 42/2020/NĐ-CP (Vận chuyển hàng nguy hiểm)
- Thông tư 52/2014/TT-BCA         --->    - Thông tư 17/2021/TT-BCA (Bảo quản, bảo dưỡng phương tiện)
  • Tích hợp công nghệ và chuyển đổi số: Đưa nội dung khai thác ứng dụng App "Báo cháy 114", hệ thống cơ sở dữ liệu về PCCC và truyền tin báo sự cố vào công tác quản lý và tuyên truyền.
  • Quy định phân cấp quản lý cơ sở cụ thể: Làm rõ việc phân cấp quản lý cơ sở giữa Phòng PC07 Công an cấp tỉnh, Công an cấp huyện và UBND cấp xã (phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP), bảo đảm nguyên tắc "bám sát cơ sở".
  • Hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm: Cập nhật các mức phạt tiền, thẩm quyền xử phạt của từng cấp bậc Công an và các hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP và các văn bản liên quan như Nghị định 17/2022/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 71/2019/NĐ-CP và Nghị định 99/2020/NĐ-CP).

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong và ngoài lực lượng Công an nhân dân:

  1. Cán bộ, chiến sĩ làm công tác kiểm tra: Sĩ quan, hạ sĩ quan đã qua đào tạo chuyên ngành PCCC, CNCH hoặc các chuyên ngành nghiệp vụ khác được tuyển dụng vào Công an nhân dân, có thời gian công tác thực tế trong lĩnh vực PCCC và CNCH từ 12 tháng trở lên; là tài liệu học tập bắt buộc trước khi tham gia kỳ sát hạch kiểm tra nghiệp vụ.
  2. Chỉ huy Công an các cấp: Lãnh đạo Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH (PC07), chỉ huy Đội Cảnh sát Quản lý hành chính/Đội Cảnh sát PCCC&CNCH Công an cấp huyện sử dụng làm căn cứ chỉ đạo, phê duyệt kế hoạch kiểm tra, ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ hoạt động.
  3. Giảng viên và học viên chuyên ngành: Giảng viên Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, các học viện, trường Công an nhân dân sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuyên đề quản lý nhà nước về PCCC; làm tài liệu tham khảo cho học viên hệ dân sự chuyên ngành PCCC.
  4. Cán bộ phụ trách an toàn tại các cơ quan, doanh nghiệp: Người đứng đầu cơ sở, cán bộ phụ trách công tác an toàn lao động – PCCC tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ PCCC tra cứu để thực hiện đúng trách nhiệm tự kiểm tra và tuân thủ các quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế phục vụ cho đối tượng nào?

Tài liệu được xây dựng chuyên biệt cho cán bộ chiến sĩ Công an nhân dân đã có thời gian công tác trong lĩnh vực PCCC và CNCH từ 12 tháng trở lên, phục vụ việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ kiểm tra theo Thông tư số 141/2020/TT-BCA và làm tài liệu phục vụ sát hạch, bố trí cán bộ kiểm tra tại Công an địa phương.

2. Cần có kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu tài liệu này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về Luật Phòng cháy và chữa cháy, Luật Xử lý vi phạm hành chính, các nguyên lý cơ bản về quá trình cháy nổ, đọc hiểu bản vẽ thiết kế xây dựng và nắm được nguyên lý hoạt động của các hệ thống kỹ thuật công trình (điện, nước, thông gió, chống sét).

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa tài liệu tập huấn này với các giáo trình giảng dạy lý thuyết chung là gì?

Tài liệu tập trung trực tiếp vào quy trình thực hành nghiệp vụ kiểm tra và thẩm quyền thực thi pháp luật của lực lượng Công an. Nội dung bám sát từng điều khoản pháp luật thực định (Nghị định 136/2020/NĐ-CP, Nghị định 144/2021/NĐ-CP), các quy chuẩn xây dựng mới (QCVN 06:2021/BXD) và hướng dẫn sử dụng trang thiết bị đo kiểm cụ thể.

4. Phương pháp tự học tài liệu để đạt hiệu quả cao nhất?

Học viên nên kết hợp nghiên cứu lý thuyết trong tài liệu song song với việc đối chiếu trực tiếp các văn bản quy phạm pháp luật gốc (Luật, Nghị định, Thông tư liên quan). Khi học các phần kỹ thuật, cần thực hành đối chiếu các bảng thông số trong tiêu chuẩn, quy chuẩn (như khoảng cách an toàn, bậc chịu lửa, áp lực lăng chữa cháy) với hồ sơ công trình thực tế.

5. Những tài liệu và văn bản quy phạm pháp luật nào cần nghiên cứu kèm theo?

Các văn bản pháp lý cần đối chiếu gồm: Luật PCCC năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2013), Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi năm 2020); các Nghị định số 136/2020/NĐ-CP, 83/2017/NĐ-CP, 144/2021/NĐ-CP; Thông tư số 141/2020/TT-BCA, 149/2020/TT-BCA, 150/2020/TT-BCA, 17/2021/TT-BCA, 06/2022/TT-BCA và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 06:2021/BXD.


Kết luận

"Tài liệu tập huấn nghiệp vụ kiểm tra về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ" của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH (02.2022) là tài liệu nghiệp vụ chuẩn hóa các hoạt động kiểm tra an toàn PCCC và CNCH của lực lượng Công an nhân dân. Tài liệu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước, tích hợp các văn bản quy phạm pháp luật mới và quy chuẩn kỹ thuật an toàn cháy vào quy trình thực tế.

Lộ trình tiếp cận tài liệu được khuyến nghị:

  1. Nghiên cứu tổng thể khung pháp lý quản lý nhà nước và phân công, phân cấp trách nhiệm;
  2. Nắm vững phương pháp kiểm tra đối với từng loại hình cơ sở, công trình và quy chuẩn kỹ thuật tương ứng;
  3. Thành thạo quy trình vận hành thiết bị đo kiểm và quy trình xử lý vi phạm hành chính theo quy định pháp luật.