Giáo Trình Ngôn Ngữ Lập Trình Fortran 90

Khám phá giáo trình ngôn ngữ lập trình Fortran 90, từ cơ bản đến nâng cao, giúp phát triển kỹ năng lập trình hiệu quả và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Phan Văn Tân
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ lập trình
• Đề tài: Ngôn ngữ lập trình Fortran 90
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngôn ngữ lập trình Fortran 90

Ngôn ngữ lập trình Fortran 90 là một trong những ngôn ngữ lập trình lâu đời nhất, được phát triển để phục vụ cho các tính toán khoa học và kỹ thuật. Với nhiều tính năng mới, Fortran 90 đã cải thiện đáng kể khả năng lập trình so với các phiên bản trước đó. Ngôn ngữ này hỗ trợ lập trình hướng đối tượng, cho phép người dùng dễ dàng quản lý và tổ chức mã nguồn. Đặc biệt, Fortran 90 cung cấp cú pháp rõ ràng và dễ hiểu, giúp lập trình viên nhanh chóng nắm bắt và sử dụng hiệu quả.

1.1. Lịch sử phát triển của Fortran

Fortran, viết tắt của FORmula TRANslation, được phát triển lần đầu tiên vào năm 1957. Phiên bản Fortran 90 ra đời vào năm 1991, mang đến nhiều cải tiến về cú pháp và tính năng. Sự phát triển này đã giúp Fortran trở thành một trong những ngôn ngữ lập trình phổ biến trong lĩnh vực khoa học và kỹ thuật.

1.2. Tại sao chọn Fortran 90

Fortran 90 được ưa chuộng vì khả năng xử lý các phép toán phức tạp và tính toán song song. Ngôn ngữ này cũng hỗ trợ tốt cho việc lập trình các ứng dụng yêu cầu tính toán hiệu suất cao, như mô phỏng và phân tích dữ liệu trong các lĩnh vực như vật lý, hóa học và kỹ thuật.

II. Các vấn đề và thách thức khi lập trình với Fortran 90

Mặc dù Fortran 90 có nhiều ưu điểm, nhưng cũng tồn tại một số thách thức mà lập trình viên cần phải đối mặt. Một trong những vấn đề chính là việc chuyển đổi từ các phiên bản cũ sang Fortran 90, điều này có thể gây khó khăn cho những người đã quen với cú pháp cũ. Ngoài ra, việc tìm kiếm tài liệu và hỗ trợ cho Fortran 90 cũng không dễ dàng như các ngôn ngữ lập trình hiện đại khác.

2.1. Khó khăn trong việc chuyển đổi mã nguồn

Việc chuyển đổi mã nguồn từ Fortran 77 hoặc các phiên bản trước đó sang Fortran 90 có thể gặp khó khăn do sự khác biệt trong cú pháp và cấu trúc chương trình. Điều này đòi hỏi lập trình viên phải có kiến thức vững về cả hai phiên bản.

2.2. Thiếu tài liệu và hỗ trợ

Mặc dù Fortran 90 đã được sử dụng rộng rãi, nhưng tài liệu hướng dẫn và hỗ trợ cho ngôn ngữ này không phong phú như các ngôn ngữ lập trình khác như Python hay Java. Điều này có thể gây khó khăn cho những người mới bắt đầu.

III. Hướng dẫn cú pháp cơ bản trong Fortran 90

Cú pháp của Fortran 90 được thiết kế để dễ hiểu và dễ sử dụng. Các cấu trúc điều khiển như vòng lặp và điều kiện được cải tiến, giúp lập trình viên có thể viết mã một cách hiệu quả hơn. Các khái niệm như biến và kiểu dữ liệu cũng được mở rộng, cho phép lập trình viên dễ dàng quản lý dữ liệu.

3.1. Cấu trúc chương trình cơ bản

Một chương trình Fortran 90 cơ bản bao gồm các phần như khai báo biến, các câu lệnh thực thi và các lệnh vào ra. Cú pháp rõ ràng giúp lập trình viên dễ dàng theo dõi và sửa lỗi trong mã nguồn.

3.2. Các cấu trúc điều khiển trong Fortran 90

Fortran 90 hỗ trợ nhiều cấu trúc điều khiển như IF, DO và SELECT CASE, cho phép lập trình viên dễ dàng điều khiển luồng thực thi của chương trình. Điều này giúp mã nguồn trở nên linh hoạt và dễ bảo trì.

IV. Biến và kiểu dữ liệu trong Fortran 90

Trong Fortran 90, việc khai báo biến và kiểu dữ liệu trở nên linh hoạt hơn. Lập trình viên có thể sử dụng nhiều kiểu dữ liệu khác nhau như INTEGER, REAL, và CHARACTER. Điều này giúp cho việc xử lý dữ liệu trở nên hiệu quả và chính xác hơn.

4.1. Khai báo biến trong Fortran 90

Khai báo biến trong Fortran 90 rất đơn giản. Chỉ cần sử dụng từ khóa tương ứng với kiểu dữ liệu và tên biến. Ví dụ: INTEGER :: a, REAL :: b.

4.2. Các kiểu dữ liệu cơ bản

Fortran 90 hỗ trợ nhiều kiểu dữ liệu như INTEGER, REAL, COMPLEX và CHARACTER. Mỗi kiểu dữ liệu có cách sử dụng và ứng dụng riêng, giúp lập trình viên linh hoạt trong việc xử lý dữ liệu.

V. Ứng dụng thực tiễn của Fortran 90 trong nghiên cứu

Fortran 90 được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học và kỹ thuật. Nhiều ứng dụng trong mô phỏng, phân tích dữ liệu và tính toán khoa học đều sử dụng ngôn ngữ này. Sự mạnh mẽ và hiệu suất cao của Fortran 90 giúp cho việc xử lý các bài toán phức tạp trở nên khả thi.

5.1. Mô phỏng trong khoa học tự nhiên

Fortran 90 thường được sử dụng trong các mô phỏng vật lý, hóa học và sinh học. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng ngôn ngữ này để xây dựng các mô hình phức tạp và thực hiện các phép tính chính xác.

5.2. Phân tích dữ liệu lớn

Với khả năng xử lý dữ liệu lớn, Fortran 90 là lựa chọn hàng đầu cho các nhà khoa học trong việc phân tích và xử lý dữ liệu từ các thí nghiệm và nghiên cứu. Ngôn ngữ này giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu suất làm việc.

VI. Kết luận và tương lai của Fortran 90

Fortran 90 vẫn giữ vị trí quan trọng trong lĩnh vực lập trình khoa học và kỹ thuật. Mặc dù có sự cạnh tranh từ các ngôn ngữ lập trình hiện đại khác, nhưng Fortran 90 vẫn được ưa chuộng nhờ vào hiệu suất và khả năng xử lý tính toán phức tạp. Tương lai của ngôn ngữ này vẫn sáng sủa, với nhiều cải tiến và ứng dụng mới trong các lĩnh vực nghiên cứu.

6.1. Tương lai của Fortran trong nghiên cứu

Fortran sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với các yêu cầu mới trong nghiên cứu khoa học. Các phiên bản mới sẽ được phát hành để cải thiện tính năng và hiệu suất, giúp lập trình viên dễ dàng hơn trong việc phát triển ứng dụng.

6.2. Sự phát triển của cộng đồng Fortran

Cộng đồng Fortran đang ngày càng lớn mạnh, với nhiều tài liệu và hỗ trợ từ các lập trình viên trên toàn thế giới. Điều này sẽ giúp cho ngôn ngữ này tiếp tục phát triển và duy trì vị thế của mình trong lĩnh vực lập trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc Quèc gia Hµ Néi Tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn −−−−−W X−−−−− Phan V¨n T©n Ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran 90 Hµ Néi − 2005 Môc lôc Lêi giíi thiÖu. Nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n cña ng«n ng÷ FORTRAN .1 Ch¹y mét ch−¬ng tr×nh FORTRAN.2 CÊu tróc chung cña mét ch−¬ng tr×nh FORTRAN .3 CÊu tróc c©u lÖnh .1 ý nghÜa cña dÊu c¸ch (Blank) .2 Lêi chó thÝch .3 Dßng nèi tiÕp .3 PhÐp to¸n trªn c¸c kiÓu d÷ liÖu .7 Qui t¾c kiÓu Èn .8 Phong c¸ch lËp tr×nh .9 BiÓu thøc sè .1 PhÐp chia víi sè nguyªn .2 BiÓu thøc hçn hîp. G¸n h»ng, g¸n biÓu thøc .11 LÖnh vµo ra ®¬n gi¶n .2 §äc d÷ liÖu tõ file TEXT.3 LÖnh kÕt xuÊt d÷ liÖu .4 KÕt xuÊt ra m¸y in.12 Sö dông hµm trong fortran.37 Bµi tËp ch−¬ng 1. C¸c c©u lÖnh c¬ b¶n cña Fortran .1 LÖnh chu tr×nh (DO Loops) .2 LÖnh rÏ nh¸nh víi IF .5 LÖnh nh¶y v« ®iÒu kiÖn GOTO .6 LÖnh IF sè häc.3 KÕt hîp DO vµ IF .4 RÏ nh¸nh víi cÊu tróc SELECT CASE .5 Thao t¸c víi h»ng vµ biÕn ký tù (CHARACTER).58 Bµi tËp ch−¬ng 2.

C¸c cÊu tróc më réng.1 Chu tr×nh DO tæng qu¸t vµ chu tr×nh DO lång nhau .2 CÊu tróc IF tæng qu¸t vµ cÊu tróc IF lång nhau .3 Chu tr×nh ngÇm.4 §Þnh d¹ng d÷ liÖu b»ng lÖnh FORMAT .5 Chu tr×nh lÆp kh«ng x¸c ®Þnh.1 CÊu tróc kÕt hîp IF vµ GOTO.2 CÊu tróc DO vµ EXIT .3 CÊu tróc DO WHILE…END DO.5 Mét sè vÝ dô vÒ chu tr×nh lÆp kh«ng x¸c ®Þnh .75 Bµi tËp ch−¬ng 3. Ch−¬ng tr×nh con (SUBROUTINE vµ FUNCTION) vµ modul .2 Th− viÖn c¸c hµm trong .3 C¸c ch−¬ng tr×nh con trong.2 Thñ tôc trong (Internal SUBROUTINE).5 Mét sè vÝ dô vÒ ch−¬ng tr×nh con trong.6 BiÕn toµn côc vµ biÕn ®Þa ph−¬ng.7 §Þnh nghÜa hµm b»ng c©u lÖnh ®¬n .8 Ch−¬ng tr×nh con ngoµi.2 Khai b¸o khèi giao diÖn (INTERFACE BLOCK) .9 C¸c thuéc tÝnh cña ®èi sè .1 Thuéc tÝnh INTENT .2 Thuéc tÝnh OPTIONAL .3 Thuéc tÝnh SAVE .99 Bµi tËp ch−¬ng 4.1 Kh¸i niÖm vÒ m¶ng trong FORTRAN .3 L−u tr÷ m¶ng trong bé nhí vµ truy cËp ®Õn c¸c phÇn tö m¶ng .1 Sö dông lÖnh DATA ®Ó khëi t¹o m¶ng .2 BiÓu thøc m¶ng.3 CÊu tróc WHERE.5 KiÓu con trá .1 Tr¹ng th¸i con trá .2 CÊp ph¸t vµ gi¶i phãng biÕn con trá .6 Hµm tr¶ vÒ nhiÒu gi¸ trÞ .115 Bµi tËp ch−¬ng 5.1 Khai b¸o biÕn ký tù .4 PhÐp to¸n gép x©u ký tù .5 T¹o ®Þnh d¹ng FORMAT b»ng x©u ký tù.128 Bµi tËp ch−¬ng 6.2 Ph©n lo¹i file .1 File cã ®Þnh d¹ng (Formatted Files) .2 File kh«ng ®Þnh d¹ng (Unformatted Files).3 File d¹ng nhÞ ph©n (Binary Files).4 File truy cËp tuÇn tù (Sequential-Access Files) .5 File truy cËp trùc tiÕp (Direct-Access Files) .3 Tæ chøc d÷ liÖu trong file .1 File truy cËp tuÇn tù cã ®Þnh d¹ng .2 File truy cËp trùc tiÕp cã ®Þnh d¹ng.3 File truy cËp tuÇn tù kh«ng ®Þnh d¹ng.4 File truy cËp trùc tiÕp kh«ng ®Þnh d¹ng.5 File truy cËp tuÇn tù d¹ng nhÞ ph©n .6 File truy cËp trùc tiÕp d¹ng nhÞ ph©n.4 LÖnh më (OPEN) vµ ®ãng (CLOSE) file.1 LÖnh më file .2 LÖnh ®ãng file .5 C¸c lÖnh vµo ra d÷ liÖu víi file .1 LÖnh ®äc d÷ liÖu tõ file (READ).2 LÖnh ghi d÷ liÖu ra file (WRITE) .3 Vµo ra d÷ liÖu víi NAMELIST.4 Mét sè vÝ dô thao t¸c víi file .151 Bµi tËp ch−¬ng 7. Mét sè kiÕn thøc më réng.1 Khai b¸o dïng chung bé nhí .2 Ch−¬ng tr×nh con BLOCK DATA .5 §iÒu khiÓn con trá file.6 CÊu tróc d÷ liÖu do ng−êi dïng ®Þnh nghÜa .163 Bµi tËp ch−¬ng 8. Mét sè bµi to¸n th«ng dông .1 TÝnh trung b×nh sè häc cña mét chuçi sè liÖu.2 TÝnh ®é lÖch chuÈn cña mét chuçi sè liÖu.3 S¾p xÕp chuçi theo thø tù t¨ng dÇn vµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ lín nhÊt, nhá nhÊt cña chuçi .4 X¸c ®Þnh c¸c ph©n vÞ cña chuçi .5 TÝnh c¸c m«men ph©n bè.6 TÝnh mét sè ®Æc tr−ng thèng kª kh¸c .7 TÝnh m«men t−¬ng quan vµ hÖ sè t−¬ng quan .2 Mét sè bµi to¸n vÒ ma trËn.

TÝch hai ma trËn. §Þnh thøc cña ma trËn. PhÇn phô ®¹i sè. Ma trËn nghÞch ®¶o.

Gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh ®¹i sè tuyÕn tÝnh .3 T−¬ng quan vµ håi qui tuyÕn tÝnh. X©y dùng ph−¬ng tr×nh håi qui tuyÕn tÝnh. TÝnh hÖ sè t−¬ng quan riªng. TÝnh hÖ sè t−¬ng quan béi .4 Ph−¬ng ph¸p sè.

T×m nghiÖm ph−¬ng tr×nh. TÝnh tÝch ph©n x¸c ®Þnh. Gi¶i ph−¬ng tr×nh truyÒn nhiÖt. X©y dùng c¬ së d÷ liÖu .210 Bµi tËp ch−¬ng 9.216 Tµi liÖu tham kh¶o.

Tr×nh tù c¸c c©u lÖnh trong mét ®¬n vÞ ch−¬ng tr×nh Fortran. Tãm t¾t c¸c c©u lÖnh cña Fortran. Mét sè hµm vµ thñ thôc cña Fortran .221 6 Lêi giíi thiÖu Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña C«ng nghÖ Th«ng tin vµ §iÖn tö ViÔn th«ng, nhiÒu ch−¬ng tr×nh, phÇn mÒm m¸y tÝnh ®· ra ®êi vµ ®−îc øng dông réng r·i, gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi. Trong sè ®ã, c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh còng ngµy cµng ®−îc ph¸t triÓn vµ phæ biÕn.

Ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran còng kh«ng ph¶i lµ mét ngo¹i lÖ. Tõ nh÷ng phiªn b¶n ®Çu tiªn víi nhiÒu h¹n chÕ cho ®Õn nay Fortran lu«n lµ mét trong nh÷ng ng«n ng÷ th«ng dông rÊt ®−îc −a chuéng trong lËp tr×nh gi¶i c¸c bµi to¸n khoa häc kü thuËt. Víi nhiÒu thÕ m¹nh v−ît tréi so víi c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh kh¸c, Fortran th−êng ®−îc øng dông ®Ó gi¶i c¸c bµi to¸n lín, ®ßi hái ph¶i xö lý tÝnh to¸n nhiÒu, nhÊt lµ tÝnh to¸n song song. Tr−íc nh÷ng n¨m chÝn m−¬i cña thÕ kû hai m−¬i, khi mµ thÕ hÖ m¸y PC h·y cßn míi l¹ ë ViÖt Nam, hÇu nh− c¸c bµi to¸n øng dông ®Òu ®−îc ch¹y trªn c¸c m¸y tÝnh lín (MINSK−32, EC−1022, EC−1035, IBM−360,…) víi c¸c ch−¬ng tr×nh th−êng ®−îc lËp b»ng ng«n ng÷ Fortran.

Song, khi c¸c m¸y PC ngµy cµng phæ biÕn h¬n, víi nhiÒu phÇn mÒm tiÖn dông ®i kÌm, thªm vµo ®ã lµ sù ®ßi hái vÒ cÊu h×nh m¸y tÝnh cña Fortran, ng«n ng÷ Fortran hÇu nh− ®· bÞ l·ng quªn trong mét thêi gian kh¸ dµi. NhiÒu ng−êi ®· ph¶i thay ®æi thãi quen sö dông Fortran, tù thÝch øng b»ng c¸ch chuyÓn sang tiÕp cËn víi c¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh kh¸c hoÆc chuyÓn h−íng nghiªn cøu. Sù thiÕu th«ng tin cËp nhËt ®· lµm nhiÒu ng−êi t−ëng r»ng Fortran lµ mét ng«n ng÷ “cæ” råi, kh«ng ai dïng n÷a. Nh−ng kh«ng ph¶i nh− vËy.

Tr−íc sù ®ßi hái ph¶i gi¶i quyÕt nh÷ng bµi to¸n lín (chóng t«i muèn nhÊn m¹nh líp c¸c bµi to¸n khoa häc kü thuËt), ch¹y ë chÕ ®é thêi gian thùc (Real−time), Fortran ®· ngµy cµng ®−îc ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn víi nhiÒu ®Æc ®iÓm míi. §iÒu ®ã ®· cuèn hót nhiÒu ng−êi quay vÒ víi Fortran. Mét lý do kh¸c cã t¸c ®éng kh«ng nhá, khiÕn ng−êi ta tiÕp tôc lùa chän ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran lµ qu¸ tr×nh quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. Khi lµm viÖc víi c¸c ®èi t¸c n−íc ngoµi, trong nhiÒu lÜnh vùc hÇu hÕt c¸c ch−¬ng tr×nh ®−îc viÕt b»ng ng«n ng÷ Fortran, nÕu kh«ng biÕt vÒ nã, ®ång nghÜa víi viÖc ®«i bªn kh«ng cïng “tiÕng nãi”; vµ do ®ã cã thÓ dÉn ®Õn sù bÊt lîi, kÐm hiÖu qu¶ khi lµm viÖc víi nhau.

NhËn thøc ®−îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò nµy, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran ®· ®−îc ®−a vµo ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o cña mét sè khoa trong tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. MÆt kh¸c, ®èi víi nhiÒu nhµ khoa häc, hiÖn nay ng«n ng÷ Fortran ®· trë thµnh mét trong nh÷ng c«ng cô lµm viÖc kh«ng thÓ thiÕu, vµ tÊt nhiªn trong sè ®ã cã chóng t«i. Bëi vËy, quyÓn s¸ch nµy ra ®êi víi kú väng cña chóng t«i lµ cung cÊp cho b¹n ®äc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt vÒ ng«n ng÷ lËp tr×nh Fortran 90. Qua ®ã b¹n ®äc cã thÓ øng dông nã mét c¸ch hiÖu qu¶ trong c¸c lÜnh vùc chuyªn m«n cña m×nh.

QuyÓn s¸ch cã thÓ ®−îc dïng lµm gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y ë bËc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc cho ngµnh KhÝ t−îng Thñy v¨n vµ H¶i d−¬ng häc, tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ 7 Néi. Tuy nhiªn chóng t«i còng mong muèn nã sÏ gióp cho sinh viªn c¸c bËc ®µo t¹o thuéc c¸c ngµnh khoa häc kh¸c, nh− VËt lý häc, Hãa häc, To¸n häc trong tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn cã thªm mét tµi liÖu tham kh¶o bæ Ých trong qu¸ tr×nh häc tËp t¹i tr−êng. QuyÓn s¸ch còng cã thÓ lµm tµi liÖu tham kh¶o cho c¸c c¸n bé, kü s−, c¸c nhµ nghiªn cøu thuéc nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau. Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n quyÓn s¸ch, mét sè ®ång nghiÖp ®· ®Ò xuÊt chóng t«i ®−a thªm vµo phÇn ®å häa cña Fortran.

Mét sè kh¸c l¹i ®Ò nghÞ g¾n phÇn giao diÖn gi÷a nh÷ng kÕt qu¶ tÝnh to¸n kÕt xuÊt víi mét sè phÇn mÒm ®å häa kh¸c, nh− GrADS, NCAR Graphics,… Chóng t«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n vµ ghi nhËn nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quÝ b¸u ®ã. NhËn thÊy r»ng phÇn ®å häa cña Fortran chØ ®−îc tÝch hîp trong mét sè phiªn b¶n ch¹y trªn m«i tr−êng Microsoft Windows; cßn ®Ó g¾n kÕt c¸c file kÕt xuÊt cña Fortran víi c¸c phÇn mÒm ®å häa kh¸c Ýt nhÊt cÇn ph¶i cã mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ c¸c phÇn mÒm nµy. V× khu«n khæ quyÓn s¸ch cã h¹n, chóng t«i sÏ cè g¾ng tr×nh bµy nh÷ng néi dung trªn trong mét Ên phÈm kh¸c trong t−¬ng lai. MÆc dï ®· cè g¾ng chuyÓn t¶i néi dung quyÓn s¸ch sao cho cã thÓ ®¸p øng ®−îc nhiÒu ®èi t−îng, tõ nh÷ng ng−êi míi lµm quen cho ®Õn nh÷ng ng−êi ®· tõng cã qu¸ tr×nh lµm viÖc nhÊt ®Þnh víi ng«n ng÷ Fortran, víi bè côc tõ dÔ ®Õn khã, tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, song do cßn nhiÒu h¹n chÕ vÒ kinh nghiÖm vµ kiÕn thøc, quyÓn s¸ch còng kh«ng tr¸nh khái nh÷ng khiÕm khuyÕt.

Chóng t«i rÊt mong nhËn ®−îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña tÊt c¶ c¸c b¹n ®äc. §Ó hoµn thµnh quyÓn s¸ch nµy, chóng t«i nhËn ®−îc sù hç trî c¶ vÒ tinh thÇn vµ vËt chÊt tõ phÝa tr−êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, ®Æc biÖt tõ c¸c ®ång nghiÖp thuéc Khoa KhÝ t−îng Thñy v¨n vµ H¶i d−¬ng häc cña tr−êng, n¬i chóng t«i g¾n bã trong c«ng t¸c gi¶ng d¹y vµ ho¹t ®éng khoa häc hµng chôc n¨m nay. Nh©n ®©y chóng t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ lêi c¸m ¬n s©u s¾c. Hµ Néi, 2−2005 T¸c gi¶ 8 Më ®Çu TËp hîp c¸c qui t¾c ®Æc biÖt ®Ó m· ho¸ nh÷ng kiÕn thøc cho m¸y tÝnh hiÓu ®−îc gäi lµ ng«n ng÷ lËp tr×nh.

Cã rÊt nhiÒu ng«n ng÷ nh− vËy, vÝ dô FORTRAN, BASIC, Pascal, C,. FORTRAN lµ tªn cÊu t¹o tõ FORmula TRANslation (diÔn dÞch c«ng thøc, hay cßn gäi lµ c«ng thøc dÞch), lµ mét trong nh÷ng ng«n ng÷ lËp tr×nh bËc cao ®Çu tiªn.