Hướng dẫn chi tiết môn học Luật Dân sự Tập 2 - Phần 1

Tài liệu nghiên cứu Hướng dẫn môn học luật dân sự tập 2 phạm văn tuyết chủ biên lê kim giang vũ thị hồng yến hoàng thị, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Văn Tuyết
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Hướng dẫn môn học Luật Dân sự Tập 2
• Loại tài liệu: hướng dẫn môn học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 17. NGHĨA VỤ
• 17.1. Khái niệm chung về nghĩa vụ dân sự
• 17.2. Đối tượng của nghĩa vụ
• 17.2.1. Khái niệm và các loại đối tượng của nghĩa vụ
• 17.2.2. Điều kiện đối với đối tượng của nghĩa vụ
• 17.3. Thành phần của nghĩa vụ dân sự
• 17.3.1. Chủ thể
• 17.3.2. Nội dung
• 17.3.2.1. Quyền dân sự
• 17.3.2.2. Nghĩa vụ dân sự
• 17.3.3. Khách thể
• 17.4. Căn cứ xác lập nghĩa vụ
• 17.4.1. Hợp đồng
• 17.4.2. Hành vi pháp lý đơn phương
• 17.4.3. Chiếm hữu, sử dụng tài sản, được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về môn học Luật Dân sự Tập 2

Luật Dân sự là một môn học quan trọng trong chương trình đào tạo luật, đặc biệt là với Luật Dân sự Tập 2. Cuốn sách 'Hướng dẫn chi tiết môn học Luật Dân sự Tập 2' do Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang, Vũ Thị Hồng Yến, và Hoàng Thị Loan biên soạn, nhằm cung cấp tài liệu học tập và nghiên cứu chuyên sâu cho sinh viên và những người quan tâm. Cuốn sách này tiếp nối Luật Dân sự Tập 1, tập trung vào các vấn đề còn lại của môn học, được biên soạn theo cấu trúc từng mục, từ mục 17 đến mục 31, dựa trên Bộ luật Dân sự năm 2015.

1.1. Mục đích và đối tượng của cuốn sách

Cuốn sách được biên soạn với mục đích hỗ trợ sinh viên và người nghiên cứu tiếp cận, hiểu và vận dụng các quy định của Luật Dân sự vào thực tiễn. Đối tượng chính của cuốn sách là sinh viên các trường luật và những người quan tâm đến pháp luật dân sự. Cuốn sách cung cấp kiến thức lý thuyết, câu hỏi trắc nghiệm, tự luận, và các bài tập tình huống thực tế, giúp người đọc nắm vững kiến thức và kỹ năng ứng dụng.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính

Cuốn sách được chia thành các mục từ 17 đến 31, mỗi mục bao gồm phần lý thuyết, câu hỏi và bài tập tình huống. Các mục này nghiên cứu xuyên suốt Bộ luật Dân sự năm 2015, tập trung vào các quy định dân sự cơ bản và nâng cao. Đặc biệt, cuốn sách cung cấp các gợi ý giải quyết tình huống, giúp người đọc hiểu rõ cách áp dụng lý thuyết vào thực tế.

II. Nghĩa vụ dân sự và các quy định liên quan

Mục 17 của cuốn sách tập trung vào khái niệm và các quy định về nghĩa vụ dân sự. Nghĩa vụ dân sự là một quan hệ pháp luật, trong đó một bên có nghĩa vụ thực hiện hoặc không thực hiện một công việc nhất định vì lợi ích của bên kia. Nghĩa vụ dân sự có các đặc điểm như sự liên hệ giữa quyền và nghĩa vụ, tính tương ứng giữa các bên, và sự xác định cụ thể về chủ thể.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của nghĩa vụ dân sự

Nghĩa vụ dân sự là một quan hệ pháp luật, trong đó một bên có nghĩa vụ thực hiện hoặc không thực hiện một công việc nhất định vì lợi ích của bên kia. Đặc điểm của nghĩa vụ dân sự bao gồm sự liên hệ giữa quyền và nghĩa vụ, tính tương ứng giữa các bên, và sự xác định cụ thể về chủ thể. Ví dụ, trong hợp đồng mua bán, bên bán có nghĩa vụ chuyển giao tài sản, còn bên mua có nghĩa vụ trả tiền.

2.2. Đối tượng của nghĩa vụ dân sự

Đối tượng của nghĩa vụ dân sự có thể là tài sản, công việc phải làm hoặc công việc không được làm. Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá trị, và quyền tài sản. Công việc phải làm là những hành vi cụ thể mà bên có nghĩa vụ phải thực hiện. Công việc không được làm là những hành vi mà bên có nghĩa vụ không được thực hiện theo thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật.

III. Căn cứ xác lập nghĩa vụ dân sự

Nghĩa vụ dân sự được xác lập thông qua các căn cứ như hợp đồng, hành vi pháp lý đơn phương, và việc chiếm hữu, sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật. Hợp đồng là căn cứ chính để xác lập nghĩa vụ dân sự, trong khi hành vi pháp lý đơn phương có thể làm phát sinh nghĩa vụ nếu ý chí của bên thực hiện được chấp nhận.

3.1. Hợp đồng và nghĩa vụ dân sự

Hợp đồng là căn cứ chính để xác lập nghĩa vụ dân sự. Khi các bên giao kết hợp đồng, các nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng đó sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật. Ví dụ, trong hợp đồng mua bán, bên bán có nghĩa vụ chuyển giao tài sản, còn bên mua có nghĩa vụ trả tiền. Nếu hợp đồng vô hiệu, các bên có nghĩa vụ hoàn trả những gì đã nhận.

3.2. Hành vi pháp lý đơn phương

Hành vi pháp lý đơn phương là hành vi thể hiện ý chí của một bên, có thể làm phát sinh nghĩa vụ dân sự nếu ý chí đó được chấp nhận. Ví dụ, một người có thể tuyên bố từ bỏ quyền sở hữu tài sản, và nếu người khác chấp nhận, nghĩa vụ dân sự sẽ phát sinh. Hành vi này phải tuân thủ các quy định của pháp luật và không trái đạo đức xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

H¯ỚNG DẪN MÔN HỌC LUAT DAN SỰ Tap 2 Mã số: TPC/K - 17 - 12 1666-2017/CXBIPH/01-133/TP PGS. PHAM VN TUYẾT (Chủ biên) H¯ỚNG DẪN MÔN HỌC LUẬT DẦN SỰ 2 - lập Liio¿ „và ẠI HOC LUẬT HA ” on—e„2 2 7 2 [Prpa NHÀ XUẤT BẢN T¯ PHÁP HÀ NỘI - 2017 Chủ biên: PGS. PHAM VN TUYET Tập thể tác giả: 1. LE KIM GIANG 3.

Vh THI HONG YEN 4. HOANG THI LOAN LOI NOI DAU L uật dân sự iệu chính quan hệ xã hội với phạm vi rộng và phức tạp. Vì vậy, việc tiếp cận, nắm bắi, hiểu dung dé vận dụng các quy ịnh cua luật dan sự vào thực tiễn cing khong dé dàng. Da số những ng°ời ã từng học lập, nghiên cứu về luật déu cho rang mon học luật dân sự là mét trong những mon phúc tạp trong các môn chuyên ngành luậi.

Với mục ích tạo iều kiện cho sinh viên dang theo học tại các tr°ờng chuyên ngành luật có thêm tài liệu ể học tập, nghiên cứu môn học này cing nh° cung cấp thêm một nguồn tài liệu nghiên cứu tới những ng°ời có quan tâm về luật dân sự, Nhà xuất bản T° pháp xuất bản cuốn “H°ớng dẫn môn học Luật dân sự - Tập 2”. Trên c¡ sở cuỗn sách cùng tên xuất bản nm 2015 và tiếp theo cuốn “H°ớng dẫn môn học Luật dân sự - Tap 1” da °ợc xuất ban, cuốn sách này °ợc biên soạn ể giải quyết các vấn dé còn lại cua môn học. ề việc học tập, nghiên cứu °ợc thuận lợi, cuốn sách °ợc biên soạn theo kết cấu từng mục (từ mục 17 ến mục 31) và nehién cứu xuyên suốt Bộ luật dân sự nm 2015. Mỗi mục, ngoài phan Ly thuyết gidi quyết những kiến thức chuyên môn c¡ ban ều có liệt kê một số câu hỏi ở dạng bán trắc nghiệm và dạng câu hỏi tự luận, vấn áp.

ặc biệt, sau các mục nằm trong cùng một van dé lớn, cuôn sách có °a ra một số bài tập tình huông kèm theo g¡i ÿ giải quyêt tình huông do. Rat mong nhận °ợc sự gop ý cua ban ọc dé cuôn sách hoàn thiện h¡n trong lan tai ban. Ha Nội, thang 8 nm 2017 NHA XUAT BAN TU PHAP Mục 17 NGH(A VỤ 1. Khái niệm chung về ngh)a vụ dân sự 1.

Khai niệm, dac iềm cua ngh)a vu Nghia vụ là một quan hệ pháp luật dân sự, trong ó một hoặc nhiều chủ thể phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiên hoặc piấy tờ có piá, thực hiện hoặc không °ợc thực hiện một hoặc một số công việc nhất ịnh vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác. Bên phải làm hoặc không °ợc làm những công việc d°ợc gọi là bên có ngh)a vụ. Bên d°ợc h°ởng lợi ích từ việc bên kia thực hiện hoặc không °ợc thực hiện một công việc °ợc gọi là bên có quyền. Chang hạn, hợp ồng mua bán tài sản làm phát sinh quan hệ neh)a vụ piữa các bên, trong ó bên ban có ngh)a vụ chuyên Ø1a0 tài sản bán cho bên mua, bền mua có ngh)a vụ chuyền tiên mua tài sản cho bên bán.

Nehia vụ có các ặc iểm sau: - Nehia vụ là sự liên hệ vé quyền và nghia vụ giữa các bên chủ thê. H¯ỚNG DAN MON HOC - LUẬT DÂN SỰ * 74p2 Ngh)a vụ là một quan hệ xã hội °ợc sự tác ộng (iều chỉnh) của pháp luật ã làm cho nó tổn tại ở một trạng thái mới mà trong ó, quyền và ngh)a vụ của các bên chủ thể °ợc pháp luật thừa nhận và bao ảm thực hiện. ó là trạng thái của mét quan hệ pháp luật dân sự. - Quyên và ngh)a vụ dân sự của hai bên chu thê ôi lập nhau một cách t°¡ng ứng và chỉ có hiệu lực trong phạm vi giữa các chủ thê ã °ợc xác ịnh.

Trong ngh)a vụ dân sự, quyền của bên này là ngh)a vụ của bên kia và ng°ợc lại. Bên nay có quyền với phạm vi bao nhiêu thì bên kia sẽ có bay nhiêu ngh)a vụ với phạm vi t°¡ng ứng. Mat khác, trong quan hệ ngh)a vụ, cả chủ thể mang quyền, cả chủ thể mang ngh)a vụ luôn luôn °ợc xác ịnh một cách cụ thé nên quyên của bên này chỉ là ngh)a vụ của bên kia. mỗi quan hệ về quyền và ngh)a vụ trong quan hệ nảy không liên quan ến ng°ời khác ngoài các chủ thể ã °ợc xác ịnh cụ thê.

Trong một số tr°ờng hợp, quyền và ngh)a vụ của các chủ thé trong quan hệ nay có thé liên quan ến ng°ời thứ ba nh°ng ng°ời thứ ba ó phải là ng°ời ã °ợc xác ịnh cụ thé tr°ớc. Chang han, trong quan hệ nghia vụ phát sinh từ hợp ồng cho vay, bên có quyền òi no là ng°ời ã cho vay, bên có ngh)a vụ trả nợ là ng°ời vay nh°ng cing có thể ng°ời phải trả khoản nợ ó lại là ng°ời thứ ba (là ng°ời bảo lãnh ã °ợc các bên xác ịnh tr°ớc}. Ngh)a vụ - Quyên dân sự của các bên chủ thê là một quyên ôi nhân. Nếu trong quyển sở hữu.

quyền của chủ thể mang quyền °ợc thực hiện bng hành vi của chính họ thì trong quan hệ ngh)a vụ dân sự, quyền của bên này lai °ợc thực hiện thông qua hành vi của chủ thé phía bên kia. Nói cách khác, quyền của bên này chỉ °ợc áp ứng khi bên kia ã thực hiện ầy ủ ngh)a vụ của họ. Mặt khác, nếu việc thực hiện quyền trong quyền sở hữu là việc tác ộng trực tiếp ến tài sản thi trong nph)a vụ dân sự, ng°ời mang quyền dân sự không d°ợc tác ộng trực tiếp ến tài sản của ng°ời mang ngh)a vụ. Khi ng°ời mang nph)a vụ không thực hiện nph)a vụ ó, ng°ời mang quyên chỉ có thể sử dụng các ph°¡ng thức mà pháp luật da quy ịnh dé tác ộng và yêu cầu ng°ời ó phải thực hiện ngh)a vụ cho mình.

Nói cách khác, trong ngh)a vu dân sự quyền của ng°ời này là ối với con ng°ời phía bên kia chứ không ối với tài sản của họ. ôi t°ợng của ngh)a vụ 1. Khái niệm và các loại ổi trong của ngh)a vụ Dỗi t°ợng của ngh)a vụ là cái mà các bên tác ộng tới nó trong việc xác lập, thực hiện quan hệ ngh)a vụ dân sự với nhau. Trong quan hệ ngh)a vụ, bng hành vi của minh, chủ thé tác ộng vào một tài sản hoặc thực hiện một công việc cụ thê nào ó.

Những tài sản, công việc này chính là ôi t°ợng của việc 9 H¯ỚNG DAN MÔN HOC - LUẬT DÂN SỰ * 74p2 thực hiện nph)a vụ dân sự. Tùy thuộc vào tính chất và nội dung của từng quan hệ ngh)a vụ cụ thé mà ối t°ợng của nó có thề là một tài sản, một công việc phải làm hoặc một công việc không °ợc làm. Diều 276 Bộ luật dân sự nm 2015 (sau ây gọi tat là BLDS 2015) quy ịnh: “7. ôi t°ợng của ngh)a vụ là tài san, công việc phái thực hiện hoặc không °ợc thực hiện.

ôi t°ợng cua ngh)a vụ phái °ợc xác ịnh `. Nh° vậy, tùy thuộc vào từng quan hệ ngh)a vụ mà có các ôi t°ợng sau ây: - ồi t°ợng cua ngh)a vụ là tài sản a phân các ngh)a vụ dân sự có ối t°ợng là tải sản. Tài sản bao gồm vật, tiền, các giấy tờ trị piá °ợc bang tiền và các quyền tài sản. Tài sản là vật có thé là ộng sản hoặc bất ộng sản, có thé là vật chia °ợc hoặc là vật không chia °ợc, có thé là vật cùng loại hoặc vật ặc ịnh, có thể là vật °ợc xác ịnh theo chủng loại hay °ợc xác ịnh là vật ồng bộ.

Tài sản có the ở dạng hữu hình hoặc vô hình, có thé là tai sản có sẵn vào thời iểm xác lập ngh)a vụ hoặc hình thành trong t°¡ng lai. Tùy theo tính chất của từng loại tài sản cụ thé trong quan hệ ngh)a vụ dân sự mà các bên thỏa thuận ể xác ịnh nội dung của quan hệ ngh)a vụ. Ngh)a vụ - ổi t°ợng cua ngh)a vụ dân sự là công việc phai làm Công việc phải làm °ợc coi là ối t°ợng của ngh)a vụ, nếu từ một công việc °ợc nhiều ng°ời xác lập với nhau một quan hệ ngh)a vụ mà theo ó. ng°ời có ngh)a vụ phải thực hiện công việc theo úng nội dung ã °ợc xác ịnh.

Chng hạn, A thuê B vận chuyên một số l°ợng tài sản từ iểm Y ến iểm X thì công việc vận chuyển là ối t°ợng của ngh)a vụ. Công việc phải làm có thể °ợc hoàn thành với một kết quả nhất ịnh, nh°ng cing có thé không gan liền với một kết quả (do các bên thỏa thuận hoặc do tính chất của công việc). Mặt khác, kết qua của công việc phải làm có thé °ợc biểu hiện d°ới dang một vật cụ thể (công việc gia công sản phẩm) nh°ng cing có thê không biếu hiện d°ới dạng mét vật cu thê nào (các loại dịch vụ). Thông th°ờng, các quan hệ ngh)a vụ có ối t°ợng là công việc phải làm là những quan hệ ngh)a vụ phát sinh từ các hợp déng mang tính dich vụ nh° hợp ồng vận chuyển, hợp ồng gửi ø1ữ tài sản.

- ối t°ợng của ngh)a vụ dân sự là công việc không °ợc thực hiện Công việc không °ợc làm là ôi t°ợng của ngh)a vụ trong những tr°ờng hợp, các bên từ công việc ó xác lập với nhau một quan hệ ngh)a vu, theo ó một bên có ngh)a vụ không °ợc thực hiện công việc theo nội dung mà các bên ã xác ịnh. Do tính I1 H¯ỚNG DAN MÔN HOG - LUẬT DÂN SỰ* Tap2 chat của ôi t°ợng ngh)a vu là công việc không °ợc thực hiện nên hành vi “bât ộng” của bên có ngh)a vụ không °ợc thực hiện công việc là khách thê của quan hệ ngh)a vụ này. Vi dụ: Wai ng°ời có bat ộng sản liền ké nhau thỏa thuận một bên nhận ở bên kia một khoản tiền và cam kết không xây dựng công trình trên ất của minh ề khỏi che lấp nhà của bên kia (thời hạn không °ợc xây nhà °ợc xác ịnh theo thỏa thuận của hai bên). iêu kiện ôi với ồi t°ợng của ngh)a vu Qua việc xem xét ối t°ợng của ngh)a vụ dân sự ở các dạng cụ thể trên, ồng thời cn cứ vào quy ịnh của BI.DS 2015 (tại iều 276), một tài sản, một công việc phải làm hoặc một công việc không °ợc làm chỉ °ợc coi là ối t°ợng của ngh)a vụ dân sự khi chúng thỏa mãn các iều kiện sau ây: - Phải dap ứng °ợc một lợi ích nao ó cho chu thể co quyên Thông th°ờng, lợi ích mà chủ thé có quyền h°ớng tới là một lợi ich vật chất (một vật cụ thể, một khoản tién.), nh°ng cing có thé là một lợi ích tinh than.