GBHJ BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CƠ GIỚI NÌNH BÌNH GIÁO TRÌNH MĐ34:LẮP CHI TIẾT, CỤM CHI TIẾT VÀ THIẾT BỊ CƠ KHÍ NGHỀ:BTHTTBCK TRÌNH ĐỘ :TRUNG CẤP NGHỀ Ninh bình , năm 2018 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Để đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho học sinh - sinh viên và tài liệu cho giáo viên khi giảng dạy. Tổ môn Cắt gọt Kim loại thuộc khoa Công nghiệp PTNT Trường cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình đã biên soạn bộ giáo trình “Lắp các chi tiết, cụm chi tiết thay thế vào thiết bị cơ khí.” Đây là môn học kỹ thuật chuyên ngành trong chương trình đào tạo nghề Cơ khí - Trình độ Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề.
Mặc dù nhóm biên soạn đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh được những thiếu sót. Rất mong đồng nghiệp và độc giả góp ý kiến để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Xin trân thành cảm ơn! Ninh Bình, ngày 30 tháng 8 năm 2018 Tham gia biên soạn 1. Các Giáo viên khoa Cơ khí 3 MỤC LỤC Trang Mục lục 4 Bài 1 Lắp ráp mối ghép ren 7 Bài 2 Lắp ráp mối ghép then, chốt, mối ghép có độ dôi 13 Bài 3 Lắp ráp ổ lăn, ổ trượt 16 Bài 4 Lắp ráp bộ truyền bánh răng trụ 21 Bài 5 Lắp ráp bộ truyền bánh răng côn 23 Bài 6 Lắp ráp bộ truyền trục vít - bánh vít 25 Bài 7 Lắp ráp bộ truyền động đai 30 Bài 8 Lắp ráp bộ truyền động xích 40 Bài 9 Lắp ráp cơ cấu bánh răng thanh răng 45 Bài 10 Lắp ráp cơ cấu trục vít đai ốc 46 Bài 11 Lắp ráp cơ cấu cu lít 49 Bài 12 Lắp ráp khớp nối trục 51 Tài liệu tham khảo 54 4 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO LẮP CÁC CHI TIẾT, CỤM CHI TIẾT THAY THẾ VÀO THIẾT BỊ CƠ KHÍ Mã số của mô đun: MĐ 34 , TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí: Mô đun được bố trí vào năm học cuối của khóa học.
- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN: - Trình bày được kỹ thuật lắp ráp các mối ghép cố định và kỹ thuật lắp ráp, hiệu chỉnh chi tiết, cơ cấu truyền động quay, cơ cấu biến đổi chuyển động, cơ cấu ly hợp, cơ cấu an toàn, phanh hãm; - Sử dụng đúng kỹ thuật các dụng cụ chuyên dùng trong nghề để lắp ráp hiệu chỉnh các chi tiết, bộ phận thay thế vào thiết bị cơ khí đảm bảo thời gian và chỉ tiêu kỹ thuật; - Thực hiện được công tác tổ chức, sắp xếp nơi làm việc hợp lý, đảm bảo an toàn vệ sinh trong quá trình làm việc; - Thái độ: Nghiêm túc, trách nhiệm, chủ động, tích cực, chăm chỉ, trung thực, cẩn thận. NỘI DUNG CỦA MÔ ĐUN: 1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thòi gian (giờ) SỐ Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra* 1 Lắp ráp mối ghép ren 1 1 2 Lắp ráp mối ghép then, chốt, 2 2 mối ghép có độ dôi 3 Lắp ráp ổ lăn, ổ trượt 8 8 4 Lắp ráp bộ truyền bánh răng 8 1 6 1 trụ 5 Lắp ráp bộ truyền bánh răng 8 1 6 1 côn 6 Lắp ráp bộ truyền trục vít - 8 2 6 bánh vít 7 Lắp ráp bộ truyền động đai 4 4 8 Lắp ráp bộ truyền động xích 4 4 9 Lắp ráp cơ cấu bánh răng thanh 4 4 răng 5 Thòi gian (giờ) SỐ Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra* 10 Lắp ráp cơ cấu trục vít đai ốc 8 7 1 11 Lắp ráp cơ cấu cu lít 14 12 2 12 Lắp ráp khớp nối trục 11 1 10 Cộng 80 5 70 5 6 BÀI 1: LẮP MỐI GHÉP REN Mã bài: 34.01 Mục tiêu: - Trình bày được phương pháp lắp lẫn, lắp lựa chọn và lắp sửa; - Trình bày được kỹ thuật lắp ráp bulông, vít cấy, vít; - Phân tích được các dạng sai hỏng của mối ghép ren; - Sử dụng được các dụng cụ thông thường để lắp ráp mối ghép ren đúng kỹ thuật; - Thực hiện được các phương pháp thích hợp để chống nới lỏng mối ghép ren; - Đảm bảo an toàn lao động, vệ sinh công nghiệp; - Thái độ: Nghiêm túc, trách nhiệm, chủ động, tích cực, chăm chỉ, cẩn thận.
Khái niệm chung Mục tiêu: - Trình bày công dụng, ưu nhược điểm của mối ghép ren; - Phân biệt các loại ren và mối ghép ren; - Trình bày các thông số hình học của ren hệ mét; - Chủ động tích cực trong học tập. Công dụng của mối ghép ren và sự tạo thành ren * Công dụng Ghép bằng ren là loại mối ghép có thể tháo được, trong đó mối ghép được tạo thành nhờ các tiết máy có ren như: bu lông và đai ốc, vít, … Các tiết máy có ren chiếm khoảng 60% tổng số o các tiết máy hiện đại. * Sự tạo thành ren c Ren được tạo thành trên cơ sở đường xoắn ốc trụ b hoặc côn. Cho một hình phẳng, thí dụ tam giác a abc, di chuyển theo đường xoắn ốc và luôn nằm trong mặt phẳng qua trục của đường xoắn ốc o Hình 10.
Nguyên lý tạo thành (hình 10.1), các cạnh của hình phẳng sẽ quét ren thành mặt ren. Tuỳ theo hình phẳng là tam giác, hình vuông, 7 hình thang, hình bán nguyệt, hình tròn v.ta sẽ có ren tam giác, ren hình vuông, ren hình thang, hình bán nguyệt, ren tròn, v. Ưu nhược điểm của mối ghép ren * Ưu điểm - Cấu tạo đơn giản, dễ sử dụng vì các tiết máy có ren được tiêu chuẩn hoá; - Có thể cố định các tiết máy ở bất kỳ vị trí nào (nhờ khả năng tự hãm); - Dễ tháo lắp; - Giá thành hạ. * Nhược điểm - Có sự tập trung ứng suất ở chân ren, do đó làm giảm độ bền mỏi của mối ghép.
Phân loại ren Theo hình dạng đường xoắn ốc - Ren hình trụ, hình thành trên cơ sở đường xoắn ốc trụ; - Ren hình côn, hình thành trên cơ sở đường xoắn ốc côn. Theo chiều của đường xoắn ốc - Ren phải, đi lên về bên phải; - Ren trái, đi lên về bên trái. Theo số đầu mối đường xoắn ốc - Ren một mối được tạo bởi 1 đường xoắn ốc; - Ren nhiều mối được tạo bởi nhiều đường xoắn ốc. Ren 1 mối được dùng nhiều hơn cả.
Tất cả các ren dùng trong lắp ghép đều là ren 1 mối. Theo công dụng - Ren ghép chặt, dùng để ghép chặt các tiết máy lại với nhau; - Ren của cơ cấu vít, dùng để truyền chuyển động hoặc để điều khiển. Theo đơn vị đo - Ren hệ mét, có tiết diện là tam giác đều, các kích thước đo bằng mm; - Ren hệ Anh, có tiết diện là tam giác cân, góc ở đỉnh là 55o , các kích thước đo bằng tấc Anh (1 inch = 25,4 mm). 8 Ren hệ mét có 2 loại: Ren bước lớn (hình 10.2b)và ren bước nhỏ (hình 10.
Ren hệ mét bước lớn ký hiệu bằng chữ M, sau đó là trị số đường kính danh nghĩa, thí dụ M16. Ren bước nhỏ có ghi thêm trị số bước ren, P' = P/2 P 1 d d2 d d2 d1 d a) b) Hình 10. Với cùng đường kính ngoài d, đường kính trong d1 của ren bước nhỏ lớn hơn ren bước lớn, do đó độ bền cao hơn, góc nâng nhỏ hơn do đó tính tự hãm cao hơn. Vì vậy ren bước nhỏ thường dùng trong các tiết máy chịu va đập (khả năng tự hãm tốt), trong các tiết máy có thành mỏng (độ bền cao) và trong các khí cụ, khi cần dịch chuyển nhỏ theo phương dọc trục ứng với góc quay cho trước.
Đối với ngành chế tạo máy, ren bước lớn vẫn được dùng chủ yếu trong lắp ghép vì độ bền của ren ít chịu ảnh hưởng của sai số chế tạo và bền mòn hơn ren bước nhỏ. Các thông số hình học của ren hệ mét - Đường kính ngoài d (hình 10.3), là đường kính hình trụ bao đỉnh ren ngoài của bulông; - Đường kính trong d1, là đường kính hình trụ bao đỉnh ren trong của đai ốc; - Đường kính trung bình d2, là đường kính hình trụ có đường sinh cắt prôfin ren ở các điểm chia đều bước ren. Đối với ren tiêu chuẩn có thể lấy: 9 d 1,25d 1 ; d 2 1,125d 1 ; (4. Các thông số hình học của ren hệ mét - Bước ren p là khoảng cách giữa hai mặt song song của hai ren kề nhau đo theo phương dọc trục ren.
- Bước xoắn ốc px là đoạn dịch chuyển của đai ốc so với bulông khi xoay đai ốc hoặc bulông đi 1 vòng, p x np, (4.5) Trong đó: n - số đầu mối ren. Trên mặt tạo thành ren có thể có nhiều đường xoắn ốc (hình 10. Nếu các đường xoắn ốc có cùng bước xoắn ốc và chúng cách đều nhau thì số đường xoắn ốc là số đầu mối ren. Bước ren là khoảng cách giữa 2 điểm trên cùng 1 đường sinh của 2 ren kề nhau.
Tất cả các ren dùng trong lắp ghép đều là ren 1 mối. Ren nhiều mối dùng M1 M2 M3 M4 Hình 10. Sơ đồ ren nhiều mối trong các tiết máy truyền động khi cần tăng hiệu suất (trong truyền động trục vít) hoặc khi cần thực hiện hành trình lớn sau 1 vòng quay (truyền động trục vít- đai ốc). - Góc nâng ren Góc nâng của ren (hình 10.5) là góc làm bởi tiếp tuyến của đường xoắn ốc trên hình trụ trung bình và mặt phẳng vuông góc với trụ của ren: p np tgγ x .
Sơ đồ xác định góc nâng củ a ren Các thông số hình học và dung sai kích thước của ren hệ mét được tiêu chuẩn hóa. Các loại mối ghép ren 1. Mối ghép bulông Mối ghép bulông có 2 loại: có khe hở (hình 10.a) và không khe hở (hình 10. Bulông là thanh trụ tròn đầu có ren để vặn đai ốc.
Đầu bulông có hình vuông, hình 6 cạnh hoặc các hình khác. Trong đó hình sáu cạnh được dùng nhiều hơn cả.6 Mặt cắt dọc trục mối ghép bulông Mối ghép bu lông được dùng khi: - Các tiết máy ghép có chiều dày không lớn lắm; - Các tiết máy ghép làm bằng vật liệu có độ bền thấp, nếu làm ren trên tiết máy ren không đủ bền; - Cần tháo lắp luôn.
