CHƯƠNG I Câu 1. Trong giao tiếp thường sử dụng bao nhiêu loại ngôn ngữ? Nêu những điểm cần chú ý khi sử dụng từng loại ngôn ngữ khi giao tiếp. Đặt 05 cặp câu, mỗi cặp có cùng một nội dung, tình huống. Một câu sử dụng mệnh đề cơ giới, một câu sử dụng mệnh đề tình thái.
Nêu và phân tích những đặc điểm tâm lý tiêu biểu của con người khi giao tiếp. Ứng dụng nó trong quá trình giao tiếp? Câu 4. Nêu và phân tích những trở ngại thường diễn ra trong quá trình giao tiếp. Để khắc phục nó cần quan tâm tới những vấn đề gì? 18 CHƯƠNG II NGHỆ THUẬT GIAO TIẾP ỨNG XỬ I.
LẦN ĐẦU GẶP GỠ 1. Ấn tượng ban đầu trong giao tiếp Ấn tượng ban đầu là một yếu tố quan trọng trong giao tiếp, trong các cuộc tiếp xúc. Chúng ta phải hết sức quý trọng nâng niu những giây phút gặp gớ ban đầu, dù đó là tình cờ hay có sự chuẩn bị từ trước. Biết đâu đó chẳng có cái “được” về sau.
Lần đầu tiên gặp gỡ thường để lại ấn tượng về phong cách, diện mạo: đàng hoàng, chững chạc hay khép nép, vụng về, cởi mở, dễ thương hay lạnh nhạt, kiêu căng. Đặc biệt là những câu xã giao vào đề: có hồn nhiên, thực lòng hay chỉ khách sáo, giả tạo. Tất cả những cái đó là những nét chấm phá hết sức quan trọng cho mối quan hệ sau này. Không ít người trong chúng ta thường vỏ tâm, vô tình hay thờ ơ, lạnh nhạt khi gặp một người “xa lạ” với mình, thậm chí ra mặt khó chịu khi phải tiếp xúc với họ.
Tất cả những cái đó, kể cả chủ và khách phải hết sức chú ý. Người lạ chẳng qua ta mới gặp, và chính cuộc tiếp xúc ban đầu đó là sự thiết lập một mối quan hệ mới cho sau này. Xin đừng vội xua đuổi khách khi chưa biết rõ họ là ai! Một đồng nghiệp lần đầu đến gặp bạn, thấy bạn lạnh nhạt, không đáp ứng được sự mong chờ của họ, mà không có ý kiến, lý do xác đáng, họ sẽ thất vọng và chán nản. Ngược lại nếu thấy bạn cởi mở tận tình chu đáo, sẵn sàng nghe và hỏi han họ một cách chân tình, họ sẽ củng cố được niền tin.
Và đương nhiên 19 những suy nghĩ tốt về bạn sẽ chế ngự trong trái tim họ. Cuộc tiếp kiến đầu tiên thật là quan trọng, có thể từ xa lạ đến thân thiết, từ kính trọng đến xem thường và trở lên lạnh nhạt, xa lánh nhau. Ấn tượng ban đầu có thể làm đảo lộn tất cả, xin chớ coi thường. Chuyện kể rằng: Vua là Lê Thánh Tông (tên thật là Tự Thành) thủa nhỏ còn gọi là hoàng tử Hiệu.
Ông rất thông minh và chăm học. Tương truyền một buổi chiều hoàng hôn tử Hiệu đi chơi trên bờ sông Đài vùng Tống Sơn - Thanh Hóa, tình cờ gặp một cô gái đang vo gạo dưới bên sông. Cô gái trông mặn mà nhan sắc khiến hoàng tử đứng lại tần ngần một hồi lâu, hoàng tử liền trêu bỡn một câu: “Gạo trắng nước trong, mến cảnh lại càng thêm mến cả.…” Cô gái lúng túng giả vờ làm thinh cúi đầu vo gạo nhưng đã hiểu ý Hoàng tử nói gì. Không bỏ lỡ cơ hội, khi đứng lên cắp rá gạo ra về cô ngoái đầu đáp lại: “Cát lầm gió bụi, lo đời đâu đấy, hãy lo cho…” Lời đối đáp với tình cảm sắc sảo làm sao! Ý muốn nói đời đang loạn lạc, làm đấng nam nhi nên ra tay giúp đỡ trước rồi hãy tính chuyện riêng tư.
Nghe xong, hoàng tử rất đỗi kinh ngạc và càng thêm yêu mến. Chàng dò hỏi về cô gái ấy mới biết là Ngọc Hằng – con một vị Quốc công. Mẹ cô tình phụ nên đưa cô đến vùng này làm ăn. Từ đó hai người thường gặp nhau và sau này khi Lê Thánh Tông lên ngôi vua thì Ngọc Hằng trở thành vợ yêu mến của ông.
Những yếu tố đảm bảo sự thành công của lần đầu gặp gỡ Cuộc gặp gỡ đầu tiên ai mà chẳng phải có sự chuẩn bị nhất định về tâm lý, vì đây là giây phút tương đối căng thẳng, hai người lạ đều có ý thức tìm hiểu thăm dò để làm cơ sở đánh giá về nhau. Dù biết ít nhiều về đối tượng mình sắp gặp, thì vẫn khó tránh khỏi tâm lý đề phòng. Song đứng trước người kia, không chỉ bạn mới thấy lo lắng, hồi hộp mà đối phương cũng vậy. Thậm chí có người lợi dụng tâm lý hồi hộp của đối phương chù động tấn công trước để chiếm ưu thế cho mình.
Để đảm bảo sự thành công của buổi đầu gặp mặt, ta cần có sự chuẩn bị chu đáo một số vấn đề sau: + Mục đích cuộc gặp gỡ: Nhằm giải quyết vấn đề gì? 20 + Tìm hiểu kỹ để đánh giá đúng đối tượng: Họ là ai, như thế nào (cởi mở, khó tính, lạnh nhạt, khó gần…), họ sẽ phản ứng thế nào trước những lời đề nghị của bạn; thời gian địa điểm gặp gỡ như thế nào là thuận tiện; có cần phải có người thứ ba giới thiệu không… Những thông tin cần chuẩn bị: Cần đưa ra những thông tin gì để có sức thuyết phục. Lựa chọn phương án ứng xử: Phải tìm cái cớ để vào đề thật tự nhiên, dễ dàng được đôi bên chấp nhận, dự kiến những tình huống bất ngờ có thể xày ra, vạch ra những điều nên làm và nên tránh khi tiếp xúc. Sự chuẩn bị đó về mặt tâm lý làm cho ta bớt hồi hộp, tăng lòng tự tin và chủ động cho cuộc gặp gỡ. Tuy nhiên phải thận trọng kiểm tra sàng lọc, phân tích để loại bỏ và bổ sung những thông tin thu thập được đến giây phút chót.
Những bí quyết tâm lý trong buồi đầu gặp gỡ Xin đừng hoảng hốt vì danh tiếng đối phương Đối tượng ta gặp có thể là rất danh tiếng, không những thế còn có thể bị họ tấn công phủ đầu. Tình huống này thật éo le. Nếu không có sự chuẩn bị trước về tâm lý sẽ để nhụt nhuệ khí, và cầm chắc phần thua khi chưa lên “vũ đài”. Xin hãy bình tĩnh, đừng đánh giá đối phương quá cao vì như vậy sẽ gây tâm lý hoảng hốt, đầu hàng.
Nếu có cảm giác ấy hãy quan sát kỹ nét mặt, trang phục và cách nói năng để tìm ra nhược điểm của đối phương. Phải luôn nhớ rằng, nổi danh đến mấy cũng không thể là người hoàn mỹ vẹn toàn. Khi phát hiện điểm yếu của đối phương, bạn có thể từ bị động chuyển sang thế chủ động. Và vì thế sự hồi hộp do sức ép tâm lý cũng sẽ bị tiêu hao, tạo ra được cảm giác thoải mái tự tin hơn trong quá trình giao tiếp.
Tương truyền một hôm đi Châu về, Nguyễn Trãi gặp một người con gái bán chiếu, nhan sắc tuyệt trần, ông liên đọc lớn mấy câu thơ: “Người ở đâu ta bán chiếu gon, Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn? Xuân xanh chừng độ bao nhiêu tuổi? Đã có chồng chưa, được mấy con?” 21 Cô gái bán chiếu có tên là Nguyễn Thị Lộ, vốn xuất thân là con nhà gia thế nên văn chương chữ nghĩa cũng không xoàng, chẳng ngại gì một vị đại thần trong triều, cô cũng đùa lại: “Thiếp ở Tây Hồ, bán chiếu gon, Cớ chi ông hỏi hết hay còn! Xuân xanh chừng độ trăng tròn lẻ, Chồng còn chưa có, hỏi chi con”. Nguyễn Trãi thấy Lộ Thi nhan sắc, thạo văn chương, lại ứng đáp giỏi bèn lấy làm vợ. Những động tác cần thiết tăng lòng cam đảm Trong trường hợp chưa quen tiếp xúc nơi đông người, nhất là phải phát biểu trước đám đông quan khách hoặc trước cuộc gặp gỡ quan trọng, ta thường cảm thấy hồi hộp, tim đập nhanh, ý nghĩ lộn xộn chẳng nhớ gì hết. Xin đừng quá hoảng hốt, hãy cố gắng tập trung tư tưởng để tự trấn tĩnh bằng cách thở sâu vài lần hoặc có thể nắm tay lại rồi buông tay ra một vài lần và nhanh chóng đưa ra một câu mở đầu xã giao hợp lý, vừa để xua đi phần nào tâm trạng thái căng thẳng, hồi hộp vừa tạo ra sự đồng cảm chan hòa giữa hai bên, nhưng quan trọng hơn là tạo ra thế chủ động để thăm dò tâm lý đối phương.
Mặt khác, trong suốt quá trình giao tiếp cố gắng không nên tránh mặt đối phương, mà phải tích cực sử dụng ngôn ngữ qua ánh mắt để kêu gọi sự đồng cảm và thuyết phục đối phương. Phải mạnh dạn nhìn thẳng vào mắt đối phương để tăng lòng can đảm. Bởi khi hai bên nhìn nhau, bên yếu hơn sẽ cụp mắt xuống trước và luôn bị ám ảnh bởi cảm giác mình bị đối phương quan sát, soi móc để tìm điểm yếu. Như vậy là đã tự đặt mình vào thế bất lợi lúng túng.
Phải thực sự tạo cho tâm hồn tự nhiên và thanh thản Trong lần đầu gặp gỡ cố tạo nên cảm giác vui vẻ, tiếp đón tự nhiên, chắn chắn sẽ xua tan được sự hồi hộp lo lắng. Phong cách, trang phục cũng làm cho con người tự tin. Nhưng sắc mặt lại có sức mạnh lớn hơn nhiều đối với bản thân và có sự thuyết phục hơn nhiều đối với người đối thoại. Nhìn sắc mặt, đối phương có thể đọc được tâm trạng, suy nghĩ của bạn (vui, buồn, bị động, chủ động, chân thành hay dối trá…).
22 Phải luôn nghĩ rằng con người ai cũng có điểm yếu, điểm mạnh và cố gắng khai thác điểm mạnh để chắn đỡ điểm yếu. Lần đầu gặp gỡ cả hai bên đều là người xa lạ chứ chẳng riêng một ai. Đối phương cũng có tâm trạng lúng túng ngỡ ngàng chứ họ đâu phải là thần thánh. Hãy tạo cho tâm hồn thanh thản, tự nhiên để dẫn dắt câu chuyện, đi thẳng vào những nội dung chính theo ý muốn của bạn.
NGHỆ THUẬT TRÒ CHUYỆN 1. Mở đầu câu chuyện một cách tự nhiên Mở đầu câu chuyện một cách tự nhiên, hợp lý sẽ tạo ra không khí thoải mái dễ gần giữa hai người trong lần đầu gặp gỡ. Chẳng thế mà Platon nhận xét rằng: “Mở đầu tốt là thành công của một nửa”. Ở Việt Nam có câu “Đầu xuôi đuôi lọt”, “Vạn sự khởi đầu nan”.
Có người phàn nàn rằng: “Tôi chẳng biết bắt đầu câu chuyện như thế nào ngoài việc rót nước mời anh ta, còn anh ta thì cứ việc uống hết chén này đến chén khác…”. Một số người lại nói: “Lần đầu anh ấy gặp tôi, cả hai chưa hiểu gì về nhau, anh ấy đã đưa ra một tập hợp các câu hỏi hình như đã chuẩn bị sẵn ở nhà, chẳng khác nào như công an khu vực đang thi hành công vụ”. Cả hai trường hợp trên đều không mang lại hiệu quả mong đợi cho hoạt động giao tiếp.