Nghiên cứu hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ 1995 đến 2017

Khám phá hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ 1995 đến 2017 trong luận văn thạc sĩ quốc tế học.

• Tác giả: Dương Thu Phương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Hồng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Hợp Tác Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Giữa Việt Nam Và Nhật Bản Từ Năm 1995 Đến 2017
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUAN HỆ VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG LĨNH VỰC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• 1.1. Khái niệm về hợp tác trong quan hệ quốc tế
• 1.2. Khái niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ HỢP TÁC VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG LĨNH VỰC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TỪ NĂM 1995 ĐẾN 2017
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUAN HỆ VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG HỢP TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài

Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ năm 1995 đến 2017 có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế. Hợp tác giáo dục giữa hai quốc gia không chỉ giúp nâng cao chất lượng cao nguồn nhân lực mà còn tạo ra những cơ hội mới cho sự phát triển bền vững. Nhật Bản, với kinh nghiệm phong phú trong việc phát triển nguồn nhân lực, đã hỗ trợ Việt Nam thông qua các chương trình đào tạo và chính sách giáo dục. Điều này không chỉ giúp Việt Nam cải thiện cơ hội việc làm cho người lao động mà còn góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra, "Nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia". Sự hợp tác này đã tạo ra một mô hình hợp tác quốc tế hiệu quả, giúp hai nước cùng phát triển và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản đã được thực hiện qua nhiều giai đoạn và lĩnh vực khác nhau. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng hợp tác giáo dục và đào tạo nhân lực là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất. Những tác phẩm như "Quan hệ Việt Nam — Nhật Bản 40 năm nhìn lại" đã cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của mối quan hệ này. Tuy nhiên, nghiên cứu chuyên sâu về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn hạn chế. Các tác giả đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều tài liệu về kinh nghiệm hợp tác, nhưng chưa có nhiều nghiên cứu tập trung vào chương trình đào tạo cụ thể. Điều này cho thấy cần thiết phải có thêm các nghiên cứu để làm rõ hơn về hợp tác đào tạo giữa hai nước, từ đó đưa ra những giải pháp hữu ích cho sự phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam.

III. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích chính của luận văn là phân tích và đánh giá quan hệ hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản. Luận văn sẽ làm rõ vị trí và vai trò của hợp tác đào tạo trong mối quan hệ này, đồng thời đánh giá những thành tựu và hạn chế trong giai đoạn từ 1995 đến 2017. Nhiệm vụ của luận văn bao gồm việc làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của hợp tác giáo dục, đánh giá tổng quan mối quan hệ hợp tác, và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc hợp tác này. Như một nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh, "Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia". Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu và phát triển chương trình đào tạo giữa hai nước.

IV. Cơ sở lý luận và thực tiễn của quan hệ hợp tác

Cơ sở lý luận về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được xây dựng trên nền tảng của các lý thuyết về hợp tác giáo dục. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự hợp tác giữa các quốc gia trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế mà còn là nền tảng cho sự ổn định xã hội. Nhật Bản, với mô hình phát triển nguồn nhân lực hiệu quả, đã trở thành một đối tác quan trọng trong việc hỗ trợ Việt Nam nâng cao chất lượng giáo dục. Các chương trình hợp tác đã được triển khai, từ việc trao đổi sinh viên đến việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, nhằm nâng cao kỹ năng và năng lực cho người lao động Việt Nam. Điều này không chỉ giúp cải thiện cơ hội việc làm mà còn tạo ra một lực lượng lao động có trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong nước và quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố then chốt quyết định sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việt Nam, với dân số khoảng 94-95 triệu người và tỷ lệ lao động trong độ tuổi chiếm khoảng 75%, đang ở thời kỳ “dân số vàng” với nguồn lao động dồi dào nhưng chất lượng còn hạn chế. Ngược lại, Nhật Bản là một cường quốc kinh tế với nền giáo dục tiên tiến, nhưng đang đối mặt với thách thức già hóa dân số và thiếu hụt lao động trầm trọng. Từ năm 1995 đến 2017, quan hệ hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, góp phần giải quyết các vấn đề nhân lực của cả hai bên.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng, thành tựu, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản trong giai đoạn 1995-2017. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động hợp tác giáo dục, đào tạo đại học và sau đại học, các chương trình học bổng, dự án hợp tác kỹ thuật và trao đổi học thuật giữa hai nước. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam, đồng thời hỗ trợ Nhật Bản khắc phục thiếu hụt lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo GS.TS Hoàng Khắc Nam, hợp tác quốc tế là hành vi tương tác hòa bình giữa các chủ thể nhằm thực hiện mục đích chung, trong đó hợp tác song phương giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là trọng tâm. Khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao được định nghĩa là bộ phận ưu tú của lực lượng lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng sáng tạo và phẩm chất đạo đức, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội hiện đại.

Các khái niệm chính bao gồm: (1) Hợp tác quốc tế trong giáo dục và đào tạo; (2) Nguồn nhân lực chất lượng cao; (3) Toàn cầu hóa và tác động đến phát triển nguồn nhân lực; (4) Mô hình đào tạo nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn Nhật Bản; (5) Chính sách thu hút và phát triển nhân lực chất lượng cao của Nhật Bản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp từ các nguồn chính thống như báo cáo của JICA, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, Đại sứ quán Nhật Bản, các công trình nghiên cứu khoa học và số liệu thống kê quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 50.000 sinh viên Việt Nam du học tại Nhật Bản năm 2016, cùng các dự án hợp tác đào tạo và trao đổi học thuật giữa hơn 20 trường đại học hai nước. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn lọc tài liệu có liên quan trực tiếp đến chủ đề hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp so sánh, đối chiếu các số liệu về số lượng sinh viên, học bổng, dự án hợp tác, cũng như đánh giá các chính sách và mô hình đào tạo. Timeline nghiên cứu tập trung từ năm 1995, khi quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản được củng cố, đến năm 2017, thời điểm có nhiều hoạt động hợp tác nổi bật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản: Từ khoảng 6.290 sinh viên năm 2013, số lượng tăng lên 53.807 người năm 2016, chiếm 22,5% tổng số sinh viên quốc tế tại Nhật, đứng thứ hai sau Trung Quốc (41,2%). Đây là minh chứng rõ ràng cho sự phát triển mạnh mẽ của hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

2. Mở rộng chương trình đào tạo và hợp tác đại học: Tính đến năm 2018, có 21 trường đại học Nhật Bản hợp tác với các trường đại học Việt Nam, trong đó Đại học Bách Khoa Hà Nội và Đại học Kinh tế Quốc dân là những đơn vị điển hình với nhiều chương trình liên kết đào tạo kỹ thuật và kinh tế. Các chương trình này giúp sinh viên Việt Nam tiếp cận môi trường học tập tiên tiến, nâng cao kỹ năng và cơ hội việc làm.

3. Vai trò của các tổ chức hỗ trợ: JICA và VJCC là hai tổ chức chủ chốt trong việc thúc đẩy hợp tác đào tạo. JICA đã triển khai nhiều dự án kỹ thuật, đào tạo chuyên gia và tình nguyện viên, hỗ trợ các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, công nghiệp nặng và logistics. VJCC cung cấp các chương trình đào tạo quản lý, kinh doanh theo tiêu chuẩn Nhật Bản, đồng thời tổ chức các sự kiện giao lưu, hội thảo và ngày hội việc làm, tạo cầu nối giữa sinh viên và doanh nghiệp.

4. Chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao của Nhật Bản: Nhật Bản đã thiết lập hệ thống visa nhân lực chất lượng cao từ năm 2015, với các ưu đãi về thời gian lưu trú, quyền gia đình đi kèm và khả năng xin vĩnh trú nhanh chóng (chỉ sau 1-3 năm). Chính sách này góp phần thu hút nhân lực Việt Nam có trình độ cao sang làm việc, đồng thời thúc đẩy hợp tác đào tạo.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng số lượng sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản phản ánh hiệu quả của các chương trình học bổng và hợp tác đào tạo, đồng thời cho thấy nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao của cả hai nước. Việc hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản với Việt Nam không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận thực tiễn và thị trường lao động quốc tế.

Các dự án của JICA và VJCC đã góp phần quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ, nâng cao kỹ năng và quản lý nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường mối quan hệ văn hóa, giáo dục giữa hai quốc gia. So với các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào kinh tế, luận văn này làm rõ vai trò chiến lược của hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế như chất lượng đào tạo chưa đồng đều, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các bên liên quan và chưa khai thác tối đa tiềm năng hợp tác. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ tăng trưởng số lượng sinh viên, bảng thống kê các dự án hợp tác và sơ đồ mô hình hợp tác sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường liên kết giữa các trường đại học và doanh nghiệp: Chủ động xây dựng các chương trình đào tạo gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp Nhật Bản và Việt Nam, nhằm nâng cao kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng của sinh viên. Thời gian thực hiện: 3 năm; Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, doanh nghiệp.

2. Mở rộng chương trình học bổng và trao đổi học thuật: Tăng số lượng học bổng thạc sĩ, tiến sĩ và các chương trình trao đổi ngắn hạn để thu hút nhiều sinh viên và cán bộ nghiên cứu chất lượng cao. Thời gian: 5 năm; Chủ thể: Chính phủ hai nước, các tổ chức JICA, VJCC.

3. Phát triển mô hình đào tạo theo tiêu chuẩn Nhật Bản tại Việt Nam: Hỗ trợ thành lập và phát triển các trường đại học chất lượng cao như Đại học Việt Nhật, áp dụng chương trình đào tạo tiên tiến, tăng cường giảng viên Nhật Bản và cơ sở vật chất hiện đại. Thời gian: 5 năm; Chủ thể: Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, JICA.

4. Tăng cường đào tạo kỹ năng mềm và ngoại ngữ: Đẩy mạnh đào tạo tiếng Nhật, kỹ năng làm việc nhóm, tư duy sáng tạo và kỹ năng quản lý để nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Các trường đại học, trung tâm đào tạo, VJCC.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ và thu hút nhân lực chất lượng cao: Việt Nam cần hoàn thiện chính sách đãi ngộ, tạo môi trường làm việc thuận lợi để giữ chân nhân lực chất lượng cao sau đào tạo. Nhật Bản tiếp tục cải tiến chính sách visa và hỗ trợ người lao động nước ngoài. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Chính phủ hai nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và lao động: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giáo dục và đào tạo.

2. Các trường đại học và cơ sở đào tạo: Thông tin về mô hình hợp tác, chương trình đào tạo và kinh nghiệm thực tiễn giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng hợp tác quốc tế.

3. Doanh nghiệp và nhà tuyển dụng: Hiểu rõ về nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo qua hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, từ đó xây dựng chiến lược tuyển dụng và phát triển nhân sự phù hợp.

4. Sinh viên và người lao động: Cung cấp thông tin về cơ hội học tập, nghiên cứu và làm việc tại Nhật Bản, cũng như các chương trình đào tạo chất lượng cao trong nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản bắt đầu từ khi nào?
   Quan hệ hợp tác chính thức được thúc đẩy từ năm 1995, sau khi hai nước củng cố quan hệ ngoại giao và mở rộng hợp tác giáo dục, đào tạo.

2. Số lượng sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản hiện nay là bao nhiêu?
   Năm 2016, có khoảng 53.807 sinh viên Việt Nam học tập tại Nhật Bản, chiếm 22,5% tổng số sinh viên quốc tế tại đây.

3. Những tổ chức nào đóng vai trò quan trọng trong hợp tác đào tạo?
   JICA và VJCC là hai tổ chức chủ chốt, thực hiện các dự án đào tạo, trao đổi học thuật và hỗ trợ kỹ thuật giữa hai nước.

4. Chính sách visa nhân lực chất lượng cao của Nhật Bản có điểm gì nổi bật?
   Visa này cho phép người lao động nước ngoài có trình độ cao được lưu trú lâu dài, gia đình đi kèm và có thể xin vĩnh trú chỉ sau 1-3 năm, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác đào tạo và làm việc.

5. Việt Nam có những lợi thế gì trong hợp tác đào tạo với Nhật Bản?
   Việt Nam có nguồn lao động dồi dào, dân số trẻ, nhu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sự cam kết chính trị mạnh mẽ trong phát triển giáo dục và đào tạo.

Kết luận

• Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giữa Việt Nam và Nhật Bản từ 1995 đến 2017 đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
• Số lượng sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản tăng mạnh, các dự án hợp tác kỹ thuật và đào tạo được triển khai hiệu quả qua các tổ chức như JICA và VJCC.
• Nhật Bản áp dụng chính sách visa ưu đãi nhằm thu hút nhân lực chất lượng cao, đồng thời hỗ trợ Việt Nam phát triển mô hình đào tạo tiên tiến.
• Luận văn đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm tăng cường liên kết đào tạo, mở rộng học bổng, phát triển mô hình đào tạo theo tiêu chuẩn Nhật Bản và hoàn thiện chính sách thu hút nhân lực.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường hợp tác đa chiều và giám sát đánh giá hiệu quả để phát huy tối đa lợi ích hợp tác.

Các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và các tổ chức giáo dục cần tiếp tục khai thác, phát triển và nhân rộng mô hình hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Việt Nam - Nhật Bản nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của quan hệ hợp tác Việt Nam — Nhật Bản trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Chương 2: Thực trạng quan hệ hợp tác Việt Nam — Nhật Bản trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao từ nam1995 đến 2017 Chương 3: Triển vọng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng quan hệ Việt Nam — Nhật Bản trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao NỘI DUNG CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA QUAN HỆ VIỆT NAM - NHẬT BAN TRONG LĨNH VUC ĐÀO TẠO NGUON NHÂN LỰC CHÁT LƯỢNG CAO 1.1 Khái niệm về hợp tác trong quan hệ quốc tế Trong bối cảnh Thế giới hiện nay, toàn cầu hóa đang trở thành một xu hướng tất yêu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi quốc gia.Toàn cầu hóa đã dẫn tới những mạng lưới liên kết toàn cầu, thị trường giao thương, thương mại giữa các nước ngày càng được mở rộng. Thông qua quá trình toàn cầu hóa, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia tăng lên và cũng xuất hiện những vấn đề toàn cầu mà chỉ một quốc gia đơn lẻ thì không giải quyết được, ví dụ như tình trạng nóng lên toàn cầu, chủ nghĩa khủng bố. Điều này đã dẫn tới sự cần thiết trong hợp tác giữa các quốc gia. Song hành cùng tiến trình phát triển của lịch sử, hợp tác đã tồn tại cùng các cộng đồng sơ khai.TSHoang Khắc Nam: “Hợp tácđã tồn tại ngay từ đầu lịch sử loài người, cùng với sự hình thành các cộng đồng sơ khai như bầy đàn, công xã, thị tộc, bộ lạc, liên minh bộ lạc.

Khi xuất hiện các chủ thé quan hệ quốc tế tức là khi quốc gia va dân tộc hình thành, hợp tác đã trở thành hợp tác quốc tế”.'Từ đó đến nay, hợp tác quốc tế đã dần dần phát triển về hình thức, lĩnh vực, cũng như quy mô. Trong quan hệ quốc tế, hợp tác là hành vi tương tác hòa bình giữa các chủ thé quan hệ quốc tế (bao gồm các chủ thé quốc gia và các chủ thé phi quốc gia) nhằm thực hiện một mục đích chung.Trong đó, chủ thể quốc gia là chủ thê cơ bản và có vai trò lớn nhất.Mục đích của hợp tác quốc tế chính là nhằm đảm bảo hòa bình và lợi ích của các quốc gia.Hợp tác không những ' GS.TS Hoàng Khắc Nam, Giáo trình Nhập môn Quan hệ Quốc tế, Nhà xuất bản Đại Học Quốc gia Hà Nội, trang 222 dem lại những lợi ích cho các bên tham gia, ma còn làm giảm nguy cơ xung đột giữa các quốc gia. Chúng ta có nhiều cách dé phân loại hợp tác quốc tế. - Phân loại theo lĩnh vực hoạt động: hợp tác chính trị, hợp tác về văn hóa, kinh tế.

- Phân loại theo quy mô: hợp tác khu vực (EU, ASEAN), hợp tác toàn cầu (UN, WTO) - Phân loại theo số lượng chủ thé tham gia: hợp tác song phương, hợp tác đa phương. Với phạm vi của luận văn, tác giả đề cập chủ yéu đến hop tác giữa 2 chủ thé chính là Việt Nam và Nhật Ban, trong lĩnh vực dao tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.2 Khái niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao Nguồn nhân lực “Nguôn nhân lực” là khái niệm được hình thành trong quá trình nghiên cứu, xem xét, đặt con người vào trung tâm, và là yếu tố chính quyết định tới sự phát triển của một tổ chức hay một xã hội.Hiện nay, do xuất phát từ những cách tiếp cận khác nhau của các học giả nên cũng dẫn tới nhiều quan điểm khác nhau về nguồn nhân lực. Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước”.Còn theo Ngân hàng Thế Giới, thì nguồn nhân lực là “toàn bộ vốn con người, bao gồm thé lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp của mỗi cá nhân”. Như vậy, theo các tổ chức quốc tế thì nguồn nhân lực chính là toàn bộ lực lượng lao động củng với tất cả những năng lực về sức mạnh thé chat, trí tuệ, tỉnh thần của từng cá nhân được huy động để phục vụ cho quá trình phát triên của một xã hội, quôc g1a.TS Phạm Minh Hạc: “Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một nước hoặc một địa phương, tức nguồn lao động được chuẩn bị (ở các mức độ khác nhau) sẵn sàng tham gia một công việc lao động nào đó, tức là những người lao động có kỹ năng (hay khả năng nói chung), băng con đường đáp ứng được yêu cầu của cơ chế chuyên đổi cơ cấu lao động, cơ cau kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”.Theo cach hiểu này, nguồn nhân lực chính là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động của một địa phương hay một quốc gia, san sàng tham gia và có khả năng tham gia lao động ở các mức độ, yêu cầu khác nhau trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước.

Có thé định nghĩa nguồn nhân lực chính là tổng thé về số lượng, chất lượng, và cơ cấucủa lực lượng lao động, trong đó bao gồm những yêu cầu về khả năng lao động, phẩm chất đạo đức, tinh thần, trí tuệ, thể lực đáp ứng được yêu cầu trong lao động, sản xuất và phát triển của mỗi quốc gia. Nguồn nhân lực chất lượng cao Theo TS. Hoàng Minh Lợi: “Nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là một bộ phận của lực lượng lao động có khả năng đáp ứng được những yêu cầu phức tạp của công việc, từ đó tạo ra năng suất, hiệu quả trong công việc, có những đóng góp đáng ké cho sự tăng trưởng và phát triển của cộng đồng nói riêng, toàn xã hội nói chung”. Những yếu tố cốt lõi quyết định đến chất lượng của nguồn nhân lực: - Trình độ học van, chuyên môn - Kỹ năng, khả năng sáng tạo - Phẩm chất đạo đức Tựu chung lại, nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận quan trọng nhất và ưu tú nhất của lực lượng lao động, có trình độ học vấn chuyên môn kỹ ? TS Hoàng Minh Lợi, Chính sách và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Nhật Bản, 2014, trang 14 10 thuật cao va được đảo tao bai ban, có những kỹ năng lao động vượt trội, có khả năng sáng tạo và có thể vận dụng những kiến thức đã có vào trong công việc, trong lao động sản xuất dé tạo ra năng suất cao.

Nguồn nhân lực chat lượng cao còn là những lao động có khả năng thích ứng tốt với công việc, đem lại hiệu quả cao và có những phâm chat đạo đức, tinh kỷ luật tốt. Hiện nay, với xu thế toàn cầu hóa, hợp tác và hội nhâp quốc tế ngày càng phát triển đa dạng thì nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ cần đáp ứng những yêu cầu trong phạm vi của một quốc gia, mà cần có những kiến thức về chuyên môn, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần có những kỹ năng có thể đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động quốc tế như trình độ ngoại ngữ, kĩ năng làm việc nhóm.2 Bối cảnh quan hệ Việt Nam — Nhật Bản trong lĩnh vực hợp tac đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao 1.1 Bối cảnh thế giới Thế giới đang chứng kiến quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, có tác động tới mọi quốc gia, dân tộc và đời sống của từng cá nhân.Toàn cầu hóa là một xu thé tất yếu và ngày càng thé hiện rõ nét, cùng với đó là quan hệ hợp tác quốc tế ngày càng được ở rộng.Ngày càng có nhiều hiệp định kinh tế giữa các nước được ký kết, số lượng các nước tham gia vào những tô chức quốc tế ngày càng tăng, hứa hẹn một thời kỳ mới của hợp tác và phát triển. Tuy nhiên, sự cạnh tranh giữa các quốc gia ngày cũng ngày một gia tăng.Các quốc gia ngoài việc tập trung vào thúc day phát triển kinh tế, còn tập trung vao nâng cao nâng lực cạnh tranh của minh.Trong xã hội hiện nay, khoa học — công nghệ đã có những bước tiễn vượt bậc, thương mại cũng được mở rộng, nền kinh tế tri thức ngày càng chiếm ưu thế, đòi hỏi những yêu cầu đặc biệt về nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Một trong những yếu tố quan trọngcó thê giúp phát huy năng lực cạnh tranh giữa các quốc gia chính 11 là việc nâng cao chất lượng nguôồn nhân lực, đảm bảo với yêu cầu của sự phát triển khoa học công nghệ trong thời kỳ mới.

Chính vì lẽ đó, nhiều nước nước trên thế giới đã có những chính sách nhằm phát triển nguồn nhân lực trong nước và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đến từ nước ngoài. Ngay trong khu vực Châu Á và Đông Nam Á, đã có những nước được đánh giá cao về nguồn nhân lực như Singapore, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philipines. Hợp tác và cạnh tranh tưởng chừng như là hai khía cạnh tương phản nhau, nhưng thực tế đã cho thấy răng hai quá trình này cũng gắn liền với nhau bởi toàn cầu hóa khiến sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng tăng cao.Nếu chỉ có cạnh tranh mà không hop tac thi sẽ rat dé nảy sinh ra những mâu thuẫn và ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của các quốc gia.Bởi vậy, nhu cầu hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia trên mọi lĩnh vực là vô cùng cấp bach.Dé các quốc gia có thé phát triển nói chung và đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nói riêng thì thì việc hợp tác là yêu cầu vô cùng quan trọng. Bởi hợp tác chính là “cách tương tác có lợi cho sự phát triển”.Không một quốc gia nào có đủ tiềm lực dé phát triển nếu không có hợp tác, muốn phát triển thì phải có hợp tác.2 Bối cảnh Việt Nam Tính đến năm 2018, tức là sau hơn 30 năm Đồi Mới, nên kinh tế của Việt Nam được đánh giá là đang trên đà phát triển.

Trong hội thảo "Triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2018 và đến năm 2020", Bộ trưởng Bộ KH&DT Nguyễn Chí Dũng cho biết: “Thành tựu nổi bật nhất của năm 2017 là lan dau tiên sau rất nhiều năm hoàn thành tất cả các chỉ tiêu kinh té-x hội mà Quốc hội giao; đạt được kết quả toàn điện, đông đều trên tat cả lĩnh vực; các khu 3GS.TS Hoàng Khắc Nam, “Giáo trình nhập môn Quan hệ Quốc Tế”, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội. 12 vực kinh tế như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ déu có mức tăng trưởng cao, cơ cấu kinh tế chuyền dịch tích cực.”?