Đặt vấn đề Theo quan điểm xã hội học, ơ cau xã hội là kết cau và hình thức tổ chức xã hội bên trong của một hệ thống xã hội nhất định - biểu hiện như là một sự thống nhất tương đối bền vững của các nhân tố, các mối liên hệ, các thành phần cơ bản cấu thành nên xã hội. Những thành phan nay tạo ra bộ khung cho tat cả các xã hội loài người!. Cơ cau xã hội được xem xét trên hai phương diện đó là các yếu tô câu thành cơ cấu xã hội và mối liên hệ về chức năng giữa các thành phan của hệ thống xã hội. Cơ cấu xã hội biểu hiện theo từng lĩnh vực cụ thé bao gồm co cau xã hội - giai cấp, cơ cấu xã hội- nhân khẩu, cơ cau cộng đồng lãnh thô, cơ câu xã hội - dân tộc, cơ câu xã hội nghê nghiệp.
Hiên tượng tội phạm là hiện tượng xã hội mang tính pháp lý, luôn ở trạng thái động, xuất hiện trong xã hội có giai cấp, là tổng thể các hành vi phạm tội được thực hiện tại một thời điểm và ở một khu vực địa lý nhất định, có nguyên nhân, điều kiện xuất hiện đồng thời có tính độc lập tương đối. Cách tiếp cận, nghiên cứu hiện tượng tội phạm, tìm hiểu nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm cụ thể theo cơ cấu xã hội là cần thiết, từ đó nhằm lý giải sự tương tác giữa các yếu tô thuộc về cá nhân với môi trường sống ở một khu vực địa lý cụ thể. Bởi con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, các môi quan hệ xã hội găn với các đặc điêm về xã hội như nơi cư trú, giới tính, lứa tuôi, ! Trường Đại học Luật Hà Nội. Giáo trinh xã hội học pháp luật.
Tư pháp, Hà Nội, 2018, tr. 13 hoàn cảnh gia đình, hoàn cảnh kinh tế, dân tộc,. Hành vi phạm tội của cá nhân được định vi trong một cơ câu xã hội và chịu tác động của bởi những điều kiện về cơ cau xã hội. Nghiên cứu xã hội học về nguyên nhân và điều kiện của hiện tượng tội phạm cụ thê và phạm vi tác động cua nó xuất phát từ nội tại trong cau trúc nhóm xã hội.
Do đó nội dung bài viết này tác giả đi vào tìm hiểu về cách tiếp cận cơ cấu xã hội trong nghiên cứu hiện tượng tội phạm. Cách tiếp cận cơ cấu xã hội trong nghiên cứu hiện tượng tội phạm. Theo khu vực địa lý, cơ câu này gắn với vùng lãnh thé, theo hình thức tồn tại của cư dân trên một địa bàn sinh sống gan với những đặc trưng về điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội như: chính trị, kinh tế, văn hoa. Trong phạm vi quốc gia, việc phân định khu vực địa lý có thể theo nhiều tiêu chí khác nhau.
Tuy nhiên, xã hội học tiếp cận nghiên cứu về khu vực địa lý phân chia cơ cau xã hội thành hai khu vực đô thị và nông thôn. Với đặc điểm về địa lý nước ta có tới 54 tộc người được phân bố ở khắp các vùng miền với nét đặc trưng riêng về kinh tế, văn hóa, xã hội. Do đó khu vực sinh sống của con người có ảnh hưởng không nhỏ đến tình trạng phạm tội nói chung và tội phạm cụ thể nói riêng. Đồ thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh té phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gom noi thanh, ngoai thanh cua thanh pho; nội thị, ngoại thị của thi xã; thị trấn (khoản 1 Điều 3 Luật Quy hoạch đô thị năm 2009).
Như vậy, đô thị là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ của một địa phương, vùng, miền, của cả nước, là động lực cho sự phát triển đối với địa phương, vùng, miền đó hoặc cả nước. Đồng thời, đô thị là nơi tập trung dân cư, mật độ dân số cao, gồm nhiều thành phần dân cư sống đan xen có lỗi sống khác nhau, tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội đa dạng nên việc quản lí dân cư đô thị có nhiều phức tạp. Lao động chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, đa ngành, đa lĩnh vực, có tốc độ phát triển cao, là địa bàn hoạt động của các loại thị trường, là nơi trao đôi thông tin do đó dễ nảy sinh các tệ nạn xã hội, tội phạm. Tính đến tháng 4/2019, cả nước có 830 đô thị, bao gồm 2 đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hỗ Chí Minh, 19 đô thị loại I, 29 đô thi loại II, 45 đô thị loại III, 80 đô thị loại IV va 655 đô thi loại V.
Dân số khu vực thành thị ở nước ta là 33.735 người, chiếm 34,4% dân số của cả nước!. Nghiên cứu hiện tượng tội phạm ở nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, tỷ lệ tội phạm ở khu vực đô thị cao hơn ở khu vực nông thôn. Theo thống kê năm 2010 ở Việt ! Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế - xã hội Quốc gia (ncif.vn) 14 Nam, tội phạm xảy ra chủ yếu ở các thành phó, thị xã, thị tran chiếm tới 70%. Đặc biệt tại năm thành phố lớn là Hà Nội, Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ chiếm tới 25% - 30% trong tổng số vụ phạm tội trên toàn quốc hàng năm!.
Hành VI cua con nĐƯỜI, ké cả hành vi phạm tội là sự nhào nặn của môi trường xã hội, thông qua đó được cá thể hoá trong hành vi của cá nhân. Bởi hiện tượng tội phạm là một hiện tượng xã hội, có quá trình phát sinh, phát triển trong lòng xã hội chịu sự quyết định của chính điều kiện xã hội. Hành vi phạm tội bắt nguồn từ chính xã hội, là sản pham của quá trình xã hội hoá có khiếm khuyết của cá nhân trong các môi trường xã hội. Mà đặc trưng của đô thị là nơi tập trung sinh sống của người dân chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp.
Với điều kiện kinh tế phát triển, mật độ dân cư cao, thành phần dân cư đa dạng. Do đó, khu vực đô thị có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phạm tội: nhiều trung tâm thương mại, khu tập trung đông người, khu công nghiệp,. với mật độ dân cư cao. Ở khu vực đô thị kiểm soát tội phạm chủ yếu băng các thiết chế chính thức được thực hiện bởi các chủ thé có thâm quyền trong các cơ quan nhà nước dựa trên các quy định của pháp luật.
Các chủ thê đó bao gồm công an, viện kiểm sát, tòa án, thanh tra,. thực hiện các biện pháp có tính chất cưỡng chế thông qua các hoạt động nghiệp vụ như thanh tra, kiểm tra, giám sát, điều tra, truy tô, xét xử, thi hành án. Trong khi đó ở nông thôn - hình thức cư trú mang tính không gian lãnh thổ của con người, nơi tập trung sinh sống của những người chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp hoặc những ngành nghề khác có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động sản xuất nông nghiệp”. Xã hội nông thôn là một bộ phận cấu thành cơ bản của cơ cầu xã hội, có quá trình hình thành và phát triển lâu dài trong lịch sử.
Ở nông thôn, giai cấp nông dân chiếm da số với nghé nghiệp chính là trồng trot và chăn nuôi. Nhưng hiện nay do sự tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, co cau xã hội nông thôn đang trong quá trình chuyền dich theo xu hướng giảm dan tỉ trọng lao động nông nghiệp, tăng tỉ trọng lao động phi nông nghiệp, giai cấp nông dân nước ta ngày càng giảm đi về số lượng. Sự biến đổi xã hội có tác động tích cực đối với sự tiễn bộ và phát triển của xã hội nông thôn, tạo điều kiện cải thiện đời sống vật chất của người nông dân, mở mang, phát triển văn hóa, giáo dục, nâng cao trình độ hiểu biết của người nông dân, tăng cường khả năng ứng dụng các thành tựu khoa học, kĩ thuật vào nông nghiệp, thúc đây quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội ở nông thôn góp phần xây dựng nông thôn mới. 1 Tình hình tội phạm ở Việt Nam - Cổng Thông Tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (hoilhpn.vn) Truy cập ngày 9/11/2021.
? Trường Dai học Luật Hà Nội. Giáo trình xã hội học pháp luật. Tư pháp, Hà Nội, 2018, tr. 163 Là Tuy nhiên, sự biến đổi cơ cấu xã hội nông thôn, sự phân hóa giàu - nghèo ở xã hội nông thôn ngày một gia tăng đã làm nảy sinh nhiều van dé mâu thuẫn phức tap nảy sinh tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật cần nghiên cứu và giải quyết.
Các mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, mâu thuẫn giữa quần chúng nhân dân với một bộ phận cán bộ chính quyền. Cán bộ chính quyền cơ sở ở các vùng nông thôn vi phạm các quyên tự do dân chủ, làm sai chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước khiến lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng, chính quyền giảm sút. Cùng với đó, tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội ở các vùng nông thôn cũng đang diễn biến phức tạp. Điều này đã và đang khiến tình hình an ninh, trật tự ở các vùng nông thôn diễn biến phức tạp.
Van đề an ninh, tôn giáo, an ninh nông thôn với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, liều lĩnh, nồi lên chủ yếu là các loại tội phạm cướp, cướp giật, hủy hoại, trộm cắp tài sản, đánh bạc, cố ý gây thương tích. Đặc biệt, trước, trong và sau các giải bóng đá trong nước và quốc tế, thống kê ở nhiều địa phương tình hình trộm cắp tài sản có xu hướng gia tăng do hiện tượng ca độ bóng đá, nợ nan và sử dụng chất ma túy. Trong xã hội có giai cấp, thì những mâu thuẫn về lợi ích trong xã hội là một tất yếu, ở nước ta dang trong quá trình công nghiệp hóa — hiện đại hóa đất nước với sự chuyền đổi mạnh mẽ từ nền sản xuất nông nghiệp sang công nghiệp. Khu vực nông thôn phát sinh các mâu thuẫn là điều không thé tránh khỏi.
Hiện tượng tranh chấp, khiếu kiện, nhất là tranh chấp, khiếu kiện về đất đai không được giải quyết kịp thời ở các vùng nông thôn dẫn đến mâu thuẫn, xung đột, bạo lực có xu hướng tăng lên. Đó là điều kiện thuận lợi để lực lượng thù địch lợi dụng nhằm kích động người dân, chống phá Nhà nước.