PHẦN MỞ ĐẦU Ngày nay với sự biến động không ngừng của nền kinh tế trong và ngoài nƣớc, nhu cầu đứng vững trong thƣơng trƣờng phần nào đã làm mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trở nên mạnh mẽ, điều này thể hiện trên nhiều khía cạnh trong đó hoạt động mua bán sáp nhập (M&A) diễn ra rất sôi động và thu hút đƣợc rất nhiều sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp toàn thế giới. Với sự bất ổn trong nền kinh tế, việc Mua bán và Sáp nhập là một trong các con đƣờng ngắn và hiệu quả của hoạt động đầu tƣ bởi nó tiết kiệm đƣợc nguồn lực, thời gian và tránh đƣợc các rào cản gia nhập. Cũng theo xu thế đó, hoạt động M&A tại Việt Nam trong những năm gần đây ngày càng gia tăng mạnh mẽ cả về số lƣợng và giá trị giao dịch. Tuy nhiên để tiến hành M&A thành công đòi hỏi các doanh nhân và các nhà quản lý phải có kiến thức vững chắc, am hiểu những rủi ro và những lợi ích của thƣơng vụ M&A.
Con số thống kê cho thấy có đến 65% các thƣơng vụ M&A trên thế giới không tạo ra giá trị cho các cổ đông, vì thế vấn đề làm thế nào để tạo ra giá trị cộng hƣởng thông qua các thƣơng vụ M&A vẫn còn là một thách thức lớn đối với hầu hết các doanh nghiệp trên thế giới và Việt Nam. Chính vì thế đề tài “Hoạt động M&A và giá trị cộng hƣởng” đƣợc nghiên cứu nhằm góp phần thúc đẩy hoạt động M&A và nâng cao giá trị cộng hƣởng tại Việt Nam, mang lại hiệu quả tối đa cho hoạt động mua bán và sáp nhập. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 Chƣơng 1: GIỚI THIỆU Trên thế giới hoạt động M&A ngày càng đóng vai trò quan trọng trong kinh doanh và đầu tƣ. Hàng năm giá trị giao dịch M&A theo số liệu thống kê của Thomson Reuters đạt mức trên 3.
Tại Việt Nam, khái niệm M&A dần đƣợc biết đến trong vòng một thập kỷ trở lại đây và giá trị M&A tại Việt Nam đã tăng trƣởng trên 40 lần trong gần 10 năm qua, từ mức khoảng 120 triệu USD năm 2003 đến 4,7 tỷ USD năm 2011. Đặc biệt, từ năm 2007, thị trƣờng M&A này trở nên rất sôi động, phát triển nhanh cả về số lƣợng và giá trị giao dịch, tốc độ tăng trƣởng hàng năm ở mức cao và xuất hiện hàng loạt thƣơng vụ M&A tầm cỡ. Trong các thƣơng vụ M&A ở Việt Nam, hầu hết các giao dịch vẫn mang yếu tố nƣớc ngoài là chủ yếu. Các doanh nghiệp nƣớc ngoài thƣờng đóng vai trò là ngƣời đi mua do có kinh nghiệm, trình độ quản lý và quan trọng nhất là khả năng tài chính lớn mạnh, điều này mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp nƣớc ngoài tiết kiệm đƣợc chi phí thâm nhập thị trƣờng nội địa.
Tuy nhiên nhờ các giao dịch M&A mà các doanh nghiệp trong nƣớc có cơ hội đa dạng hóa nguồn vốn, học hỏi những kinh nghiệm quý báu, công nghệ hiện đại của các nƣớc phát triển trên thế giới. Bên cạnh đó hoạt động M&A cũng đem lại những rủi ro cho nền kinh tế nhƣ việc phát sinh cơ chế độc quyền hay việc đánh mất các thƣơng hiệu Việt về tay các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài. Một vấn đề đƣợc quan tâm hàng đầu là tỷ lệ thất bại của các thƣơng vụ M&A còn khá cao, không đem lại giá trị cho các cổ đông thậm chí giá trị này còn bị hao mòn. Chính vì thế giá trị cộng hƣởng là một mục tiêu mà hầu hết các thƣơng vụ M&A cần hƣớng tới.
Trên thế giới khái niệm này không còn xa lạ đối với các doanh nghiệp, tuy nhiên tại Việt Nam giá trị cộng hƣởng vẫn còn là một khái niệm mới. Vậy giá trị cộng hƣởng bao gồm những giá trị nào và lợi ích của nó đến hoạt động của doanh nghiệp sau khi tiến hành M&A là gì? Và có thể ƣớc lƣợng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 giá trị này bằng một phƣơng pháp cụ thể trƣớc khi tiến hành sáp nhập hai doanh nghiệp hay không? Đó chính là những nội dung nghiên cứu của chính bài luận văn. Tóm lƣợc các nội dung chính của bài nghiên cứu nhƣ sau: Phần 1: Những vấn đề chung về M&A và giá trị cộng hƣởng: khái niệm M&A và giá trị cộng hƣởng. Phần 2: Tình hình M&A và giá trị cộng hƣởng tại Việt Nam, trong đó đơn cử một trƣờng hợp tiến hành M&A tại Việt Nam và ứng dụng phƣơng pháp trên để tiến hành ƣớc lƣợng giá trị cộng hƣởng này.
Đồng thời tác giả cũng tiến hành một cuộc khảo sát để đánh giá mức độ am hiểu và nhận định về M&A nói chung và giá trị cộng hƣởng nói riêng trong các doanh nghiệp Việt Nam. Phần 3: Trên cơ sở những dự báo tình hình M&A tại Việt Nam trong thời gian sắp tới, cơ hội và khó khăn cho việc phát triển hoạt động M&A, và có một số đề xuất để đẩy mạnh hoạt động M&A và gia tăng giá trị cộng hƣởng là điều cần thiết. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Chƣơng 2: TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2.1 Bài nghiên cứu “The value of synergy” của tác giả Aswath Damodaran (2005): Giáo sƣ Aswath Damodaran là giảng viên Tài chính tại trƣờng Đại Học New York. Ngoài vô số ấn bản trong các tạp chí giáo dục, Giáo sƣ Damodaran là tác giả của nhiều bài viết đƣợc đánh giá cao và sử dụng rộng rãi về sự đánh giá, tài chính công, và quản lý Đầu tƣ.
Trong “The value of synergy”, tác giả đƣa ra cái nhìn tổng quát đầy đủ về giá trị cộng hƣởng trong mua bán và sáp nhập, các nguồn gốc khác nhau của giá trị cộng hƣởng và phân chia giá trị cộng hƣởng thành hai loại là cộng hƣởng hoạt động và cộng hƣởng tài chính. Ngoài ra tác giả còn xem xét các phƣơng án để định giá giá trị cộng hƣởng trong đầu tƣ, làm rõ giá trị đƣợc tạo ra là bao nhiêu và giá trị phải trả cho các thƣơng vụ sáp nhập là bao nhiêu. Tổng quát tác giả đƣa ra sơ đồ các nhân tố ảnh hƣởng đến giá trị cộng hƣởng sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Bên cạnh bài nghiên cứu, ông còn đƣa ra bảng tính mẫu excel “Synergy” nhằm hƣớng dẫn việc tính toán giá trị cộng hƣởng một cách nhẹ nhàng hơn đƣợc nêu rõ hơn trong chƣơng 3 & 4. Tuy nhiên, điểm hạn chế của bài phân tích này là đa phần dữ liệu trong các ví dụ là những con số giả định chƣa xác thực với các trƣờng hợp sáp nhập cụ thể.
Bên cạnh đó, phƣơng pháp định giá bằng bảng tính trên không thể áp dụng đƣợc trong các trƣờng hợp công ty có chi tiêu vốn (Current Capital Spending) khá lớn so với doanh thu, vì khi đó kết quả thƣờng cho ra giá trị cộng hƣởng âm.2 Bài nghiên cứu “Quantifying Synergy value in Mergers and Acquisitions” của tác giả Albert De Graaf (2010): Đây là bài nghiên cứu của tác giả Albert De Graaf tại trƣờng Đại Học Nam Phi. Tác giả cho rằng thật cần thiết khi tiến hành định lƣợng giá trị cộng hƣởng trƣớc khi sáp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Qua tham khảo rất nhiều tài liệu về mua bán, sáp nhập và các vấn đề tƣơng tự, theo Albert De Graaf, giá trị cộng hƣởng đƣợc chia một cách logic thành hai loại: cộng hƣởng chi phí và cộng hƣởng doanh thu nhƣ bảng sau: Các loại cộng hƣởng đƣợc đề cập nhƣ cộng hƣởng hoạt động, cộng hƣởng đầu tƣ, cộng hƣởng tài chính, lợi ích thuế… đƣợc xếp vào dạng cộng hƣởng chi phí. Còn cộng hƣởng doanh thu bao gồm các loại cộng hƣởng nhƣ cộng hƣởng kinh doanh, gia tăng doanh thu, cải tiến quy trình… Tuy nhiên điểm hạn chế trong bài nghiên cứu này là tác giả chƣa đƣa ra phƣơng pháp định lƣơng cụ thể để xác định giá trị cộng hƣởng và ví dụ cụ thể minh họa.3 Bài nghiên cứu “Strategic Analysis of Synergistic Effect on M&A of Volvo Car Corporation by Geely Automobile” của tác giả Xia Zhou, Xiuzhi Zhang (2011): Hai tác giả Xia Zhou và Xiuzhi Zhang là các nhà nghiên cứu thuộc trƣờng đại học khoa học và công nghệ Jiangxi của Trung Quốc.
Các tác giả đã nghiên cứu, đánh giá khả năng và tính toán giá trị cộng hƣởng dựa trên một trƣờng hợp sáp nhập thực tế là thƣơng vụ sáp nhập của hai tập đoàn xe hơi lớn là Volvo và Geely vào tháng 3 năm 2010. Trong bài tác giả đƣa ra những luận cứ và dẫn chứng cho việc tính toán giá trị cộng hƣởng nhằm đạt kết quả chính xác nhất 3 loại giá trị cộng hƣởng: cộng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 hƣởng quản lý, cộng hƣởng hoạt động và cộng hƣởng tài chính. Phƣơng pháp xác định giá trị cộng hƣởng có sử dụng mô hình CAPM để tính chi phí vốn và dùng mô hình Watson để tính giá trị cộng hƣởng. Giả sử hai công ty tiến hành sáp nhập là A và B.
Theo thị trƣờng, chúng ta có những thông số sau: - Lãi suất phi rủi ro Rf - Tỷ suất sinh lời kỳ vọng của thị trƣờng E(Rm) - Tỷ suất lãi vay cho mỗi công ty KB. - Thuế thu nhập T - Thời gian (năm) tăng trƣởng kỳ vọng, giả định là n = 10 - Hệ số rủi ro β Bƣớc 1: Tính hệ số βAB của công ty sau sáp nhập bằng cách tính trung bình cộng của hai giá trị β riêng rẽ. Bƣớc 2: Tính WACCAB của công ty kết hợp. Bƣớc 3: Tính giá trị của công ty cộng hƣởng VAB, từ đó xác định Giá trị cộng hƣởng.
(Chi tiết xin xem phụ lục 3) Qua bài nghiên cứu của hai tác giả này, ta cũng rút ra một phƣơng pháp chung để tiến hành xác định giá trị cộng hƣởng của hai công ty bất kỳ trên những giả định theo thị trƣờng hiện hành. Tuy nhiên trong bài nghiên cứu còn một số yếu tố ƣớc lƣợng chƣa giải thích căn cứ cụ thể khiến ta khó vận dụng vào các trƣờng hợp cụ thể khác.4 Sách “Đi tìm giá trị cộng hƣởng” do tác giả Vũ Anh Dũng, Đặng Xuân Minh biên soạn, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật phát hành (2012): Là sách đầu tiên tại Việt Nam viết về giá trị cộng hƣởng. Các tác giả đã trình bày tổng quát những xu hƣớng và hoạt động M&A trên thế giới, khu vực và tại Việt TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Nam, đặc biệt trong giai đoạn 2009-2011. Những thƣơng vụ M&A đáng chú ý đƣợc tổng hợp một cách logic, thể hiện rõ xu hƣớng M&A qua 3 năm trở lại đây.
Tuy nhiên điểm hạn chế của sách là chƣa giới thiệu phƣơng pháp định lƣợng giá trị cộng hƣởng cụ thể.