Chương 1: Cơ sá lý luÁn và cơ sá pháp lý vÁ quản lý thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo. - Chương 2: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luÁt vÁ quản lý thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo. 6 PHÀN NÞI DUNG CH£¡NG 1 C¡ Sâ LÝ LUÀN VÀ C¡ Sâ PHÁP LÝ VÀ QUÀN LÝ THÔNG BÁO DANH MĀC HO¾T ĐÞNG TÔN GIÁO 1. Các khái niám liên quan 1.
Khái niám tôn giáo, ho¿t đßng tôn giáo 1.1 Tôn giáo Có thể đưa ra khái niệm chung vÁ tôn giáo, cũng là khái niệm theo quy định tại khoản 5 ĐiÁu 2 LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016 [22] như sau: <Tôn giáo là niÁm tin căa con ngưßi tồn tại với hệ thống quan niệm và hoạt đáng bao gồm đối tưÿng tôn thß, giáo lý, giáo luÁt, lễ nghi và tổ chąc=. VÁ cơ bản, tôn giáo đưÿc hình thành khi có đầy đă các các y¿u tố: giáo lý, giáo luÁt, lễ nghi. Giáo lý và giáo luÁt là tất cả những lßi nói, lßi dạy căa ngưßi sáng tạo ra tôn giáo đưÿc ghi chép và truyÁn đạt lại để tín đồ căa tôn giáo thực hành. Lễ nghi là các hình thąc cầu, cúng khác nhau đưÿc đÁ cÁp trong giáo lý căa các tôn giáo.
Ngoài ra, mát tôn giáo cần có hệ thống tổ chąc thống nhất, phải có ngưßi đąng đầu (thưßng gọi là giáo chă) và những tín đồ sống tách biệt khỏi gia đình, thưßng xuyên thực hiện các hoạt đáng theo các giáo lý, giáo luÁt, quy định riêng căa tôn giáo ấy (gọi chung là nhà tu hành).2 Ho¿t đßng tôn giáo. Theo khoản 11 ĐiÁu 2 LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016 [22]: <Hoạt đáng tôn giáo là hoạt đáng truyÁn bá tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo và quản lý tổ chąc căa tôn giáo.= Như vÁy, pháp luÁt đã phân hoạt đáng tôn giáo thành ba loại như sau: sinh hoạt tôn giáo, truyÁn bá tôn giáo và quản lý tổ chąc căa tôn giáo. <Sinh hoạt tôn giáo= đưÿc định nghĩa tại khoản 10 ĐiÁu 2 LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016 [22] như sau: <Sinh hoạt tôn giáo là việc bày tỏ niÁm tin tôn giáo, thực hành giáo lý, giáo luÁt, lễ nghi tôn giáo=. Hiểu mát cách đầy đă hơn, khi các tín đồ, ngưßi theo tôn giáo thực hiện những điÁu đưÿc đÁ cÁp trong giáo lý, giáo 7 luÁt, thực hiện các cuác lễ nghi riêng căa tôn giáo mình mát cách thưßng xuyên, các hoạt đáng này đưÿc gọi là <sinh hoạt tôn giáo=.
<TruyÁn bá tôn giáo= là những hoạt đáng căa các nhà tu hành, tín đồ, ngưßi theo tôn giáo thực hiện truyÁn bá, phổ bi¿n vÁ giáo lý, giáo luÁt, lễ nghi, tư tưáng căa tôn giáo mình cho mọi ngưßi với māc tiêu phát triển và má ráng tôn giáo ấy. <Quản lý tổ chąc căa tôn giáo= là việc làm căa những ngưßi đưÿc chọn ra để đąng đầu tôn giáo với vai trò thống nhất quản lý. Quản lý tổ chąc căa tôn giáo bao gồm quản lý vÁ các mặt: nhân sự, hoạt đáng căa tôn giáo, các vấn đÁ khác tùy vào quy mô căa tổ chąc tôn giáo. Mát tôn giáo với số lưÿng nhà tu hành nhất định cần phải có sự quản lý mát cách thống nhất, việc quản lý đó thuác vÁ trách nhiệm căa những ngưßi đąng đầu tôn giáo, phải đảm bảo những nhà tu hành hoặc tín đồ căa tôn giáo đó thực hiện đúng các giáo lý, giáo điÁu, lễ nghi và không vi phạm pháp luÁt, không làm ảnh hưáng đ¿n quyÁn và lÿi ích căa ngưßi khác.
Dựa trên quy định tại ĐiÁu 7, khoản 1 ĐiÁu 20 LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016 [22], có thể tổng hÿp mát số hoạt đáng tôn giáo chă y¿u căa các tổ chąc gồm: - Hoạt đáng tôn giáo theo hi¿n chương, điÁu lệ và văn bản có nái dung tương tự căa tổ chąc tôn giáo. - Hoạt đáng bổ nhiệm, bầu cử, suy cử chąc việc. - Tổ chąc đại hái thông qua hi¿n chương. - Tổ chąc các cuác lễ tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo, giảng đạo, bồi dưỡng giáo lý.
- Xuất bản kinh sách và xuất bản các ấn phẩm khác vÁ tôn giáo. - Sản xuất, xuất khẩu, nhÁp khẩu văn hóa phẩm tôn giáo, đồ dùng tôn giáo. - Cải tạo, nâng cấp, sửa chữa, xây dựng mới trā sá tôn giáo. - NhÁn tài sản hÿp pháp do tổ chąc, cá nhân trong nước và tổ chąc, cá nhân nước ngoài tự nguyện tặng cho.
- Tham gia hoạt đáng từ thiện, nhân đạo. - Các quyÁn khác theo quy định căa pháp luÁt. Các hoạt đáng trên có thể đưÿc coi là những hoạt đáng tôn giáo cơ bản căa mát tổ chąc tôn giáo nói chung. Tuy nhiên, ngoài các hoạt đáng đưÿc liệt kê trên, 8 các tổ chąc tôn giáo còn có rất nhiÁu hoạt đáng khác nhau mà hiện nay pháp luÁt chưa thể cā thể hóa đưÿc, sự khác nhau này xuất phát từ nái dung giáo lý căa mßi tôn giáo.
Vì vÁy, để xác định đưÿc <hoạt đáng tôn giáo=, cần xác định hoạt đáng ấy có thuác mát trong ba loại là sinh hoạt tôn giáo, truyÁn bá tôn giáo và quản lý tổ chąc tôn giáo hay không. Khái niám thông báo ho¿t đßng tôn giáo Từ khái niệm vÁ hoạt đáng tôn giáo, có thể định nghĩa thông báo hoạt đáng tôn giáo như sau: Xét trên phương diện tāc pháp lý, thông báo hoạt đáng tôn giáo cām từ nói chung dùng để chỉ các thă tāc hành chính theo quy định căa pháp luÁt. Theo đó, pháp luÁt quy định vÁ các hoạt đáng mà tổ chąc phải có văn bản thông báo tới cơ quan nhà nước có thẩm quyÁn để thông báo vÁ hoạt đáng tôn giáo căa tổ chąc mình. VÁ hình thąc, thông báo hoạt đáng tôn giáo đưÿc thực hiện dưới hình thąc văn bản, gồm có tên tổ chąc, địa điểm, thßi gian diễn ra hoạt đáng, tên các hoạt đáng, ngưßi đại diện thực hiện và mát số nái dung khác.
Tùy vào mßi loại hoạt đáng sẽ có các quy định vÁ hình thąc và m¿u văn bản thông báo hoạt đáng tôn giáo khác nhau Các cơ quan quản lý nhà nước vÁ tôn giáo á các cấp theo thẩm quyÁn căa mình có trách nhiệm ti¿p nhÁn mà không cần phản hồi lại vÁ thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo, đồng thßi lưu trữ và quản lý văn bản nhằm nắm bắt thông tin vÁ hoạt đáng căa các tổ chąc tôn giáo. Khái niám thông báo danh māc ho¿t đßng tôn giáo Để làm rõ hơn các vấn đÁ liên quan đ¿n thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo, trước h¿t, xin đưÿc nêu khái niệm thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo. Cām từ <thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo= có thể đưÿc hiểu theo nhiÁu nghĩa như sau: D¤ßi góc đß thă tāc pháp lý, thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo là mát thă tāc hành chính trong lĩnh vực tôn giáo đưÿc quy định riêng trong LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016. Thă tāc này đưÿc thể hiện dưới hình thąc văn bản và đưÿc 9 thực hiện bái các tổ chąc tôn giáo, tổ chąc trực thuác tôn giáo, tổ chąc đưÿc cấp chąng nhÁn đăng ký hoạt đáng tôn giáo, đưÿc quản lý bái các cơ quan nhà nước có thẩm quyÁn.
VÁ trình tự, thă tāc, thẩm quyÁn ti¿p nhÁn, nái dung, hình thąc thực hiện thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo đưÿc thực hiện theo quy định tại ĐiÁu 43 LuÁt Tín ngưỡng tôn giáo 2016 và các văn bản quy phạm pháp luÁt có liên quan. D¤ßi góc đß mßt lo¿i văn bÁn hành chính, thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo là mát loại <văn bản đ¿n= (1) , do các tổ chąc tôn giáo, tổ chąc trực thuác tôn giáo, tổ chąc đưÿc cấp chąng nhÁn đăng ký hoạt đáng tôn giáo gửi đ¿n cơ quan nhà nước theo quy định căa pháp luÁt. Tùy thuác vào quy định nái bá căa từng cơ quan, đơn vị quản lý nhà nước vÁ tôn giáo nên có sự khác khác nhau vÁ cách phân loại, sắp x¿p các văn bản thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo. Tuy nhiên, chă y¿u có thể phân loại sắp x¿p theo các cách sau: - Phân loại theo tôn giáo: gồm 16 tôn giáo đưÿc Nhà nước công nhÁn theo Công văn số 6955/BNV-TGCP căa Bá Nái vā [2].
- Phân loại theo nái dung thông báo gồm: văn bản thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo hằng năm và văn bản thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo bổ sung. Theo đó, có thể phân biệt cơ bản đối với hai khái niệm <thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo= và <thông báo hoạt đáng tôn giáo= như sau: Thông báo danh māc ho¿t Thông báo ho¿t đßng tôn Tiêu chí so sánh đßng tôn giáo giáo - ĐiÁu 31, 33, 34, 35, 36, 39, 42, 43, 44, 53 LuÁt Tín ĐiÁu 43 LuÁt Tín ngưỡng tôn Cơ sá pháp lý ngưỡng tôn giáo 2016. giáo 2016 - ĐiÁu 25, 26 Nghị định 95/2023/NĐ-CP Tổ chąc tôn giáo, tổ chąc tôn giáo trực thuác, tổ chąc đưÿc Chă thể thực hiện cấp chąng nhÁn đăng ký hoạt đáng tôn giáo 1 Theo định nghĩa tại khoản 6 ĐiÁu 3 Nghị định 30/2020/NĐ-CP: <Văn bản đ¿n= là tất cả các loại văn bản do cơ quan, tổ chąc nhÁn đưÿc từ cơ quan, tổ chąc, cá nhân khác gửi đ¿n. 10 Chă thể ti¿p nhÁn và Cơ quan nhà nước có thẩm quyÁn quản lý - 30 ngày đối với thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo hằng năm Tùy vào từng thă tāc thßi hạn Thßi gian thực hiện - 20 ngày đối với thông báo khác nhau danh māc hoạt đáng tôn giáo bổ sung Quy định tại Phā lāc danh māc các biểu m¿u kèm theo Nghị M¿u văn bản định số 95/2023/NĐ-CP ngày 29 tháng 12 năm 2023 căa Chính phă BÁng 1.1 So sánh <thông báo danh māc ho¿t đßng tôn giáo= và <thông báo ho¿t đßng tôn giáo 1.
Khái niám quÁn lý thông báo danh māc ho¿t đßng tôn giáo Quản lý thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyÁn thực hiện các công việc chỉ đạo tổ chąc, thực hiện và kiểm tra việc ti¿p nhÁn, lưu trữ sau khi nhÁn đưÿc văn bản thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo căa các tổ chąc theo trình tự, thă tāc đưÿc pháp luÁt quy định. Do vÁy, việc thực hiện pháp luÁt vÁ quản lý thông báo danh māc hoạt đông tôn giáo bao gồm các hoạt đáng: xây dựng k¿ hoạch, ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng d¿n tổ chąc thực hiện và kiểm tra việc thực hiện pháp luÁt vÁ thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo Quản lý thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo bao gồm các nái dung sau đây: - Quản lý thă tāc thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo. - Quản lý thẩm quyÁn ti¿p nhÁn hồ sơ thông báo danh māc hoạt đáng tôn giáo.