CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THI CÔNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1. Khái niệm vaı trò ý nghĩa quản lý thi công xây dựng công trình. Khái niệm Quản lý thi công xây dựng công trình là quá trình lập kế hoạch, điều phối thời gian, nguồn lực và giám sát quá trình phát triển của dự án nhằm đảm bảo cho công trình hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt, đạt được các yêu cầu đã định về kỹ thuật, chất lượng, đảm bảo an toàn lao động, vệ sinh môi trường bằng phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép. Chức năng của quản lý thi công có thể khái quát thành chức năng quyết định, nhiệm vụ lên kế hoạch, tổ chức, điều hành, khống chế dự án.
Nếu tách rời các chức năng này thì dự án không thể vận hành có hiệu quả, mục tiêu quản lý cũng không thực hiện được. Quá trình thực hiện mỗi dự án đều cần có tính sáng tạo, vì thế chúng ta thường coi việc quản lý dự án xây dựng là quản lý sáng tạo. Thi công xây dựng công trình là hoạt động thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình mà nhiệm vụ chủ yếu là xây dựng và lắp đặt thiết bị đối với các công trình xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, di dời, tu bổ, phục hồi, phá dỡ công trình, bảo hành, bảo trì công trình, mục tiêu cao nhất của thi công xây dựng công trình là hoàn thành công việc xây dựng đúng thiết kế, đảm bảo chất lượng, hiệu quả, đúng tiến độ, đưa công trình vào khai thác sử dụng. Quản lý là sự kết hợp của ba phương diện: - Thứ nhất: Thông qua tập thể để thúc đẩy tính tích cực của cá nhân.
- Thứ hai : Điều hòa quan hệ giữa người với người, giảm mâu thuẫn giữa các bên. - Thứ ba : Tăng cường hợp tác hỗ trợ lẫn nhau, thông qua hỗ trợ để làm được những việc mà một cá nhân không thể làm được, thông qua hợp tác tạo ra giá trị lớn hơn giá trị cá nhân – giá trị tập thể. Xây dựng công trình là một loại công việc có đặc trưng điển hình của một dự án. Cho dù đó là một khu chung cư, một cao ốc văn phòng hay là một chiếc cầu thì cũng đều là một nhiệm vụ mang tính một lần, đều có chức năng và tiêu chuẩn chất 4 lượng nhất định, đều có yêu cầu về kỳ hạn, chất lượng của công trình và có dự toán đã phê duyệt, vì vậy, nó đều có thể trở thành đối tượng của quản lý dự án.
Quản lý thi công: Là việc phân chia quá trình sản xuất phức tạp thành các quá trình thành phần, trên cơ sở đó áp dụng những hình thức công nghệ, các biện pháp tổ chức phân công lao động và các phương tiện, công cụ lao động thích hợp, đồng thời tìm ra biện pháp, phối hợp một cách hợp lý giữa các bộ phận tham gia trong quá trình thi công theo không gian và thời gian để đạt tiến độ, chất lượng công trình và đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho doanh nghiệp. Quản lý dự án công trình phải là các tổ chức tham gia vào hoạt động xây dựng, trong đó bao gồm chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và đơn vị thi công. Thông thường, chủ đầu tư là đơn vị tiến hành quản lý chung dự án công trình, tức là quản lý toàn bộ quá trình xây dụng. Công việc quản lý này bao gồm toàn bộ quá trình từ chuẩn bị thi công đến lúc nghiệm thu công trình và bàn giao đưa vào sử dụng.
Chức năng quản lý thi công xây dựng công trình: a.Các chức năng quyết định chính là: Trong quá trình xây dựng công trình là một quá trình ra quyết định có hệ thống, việc khởi công mỗi một giai đoạn xây dựng đều phải dựa vào quyết định đó. Việc đưa ra quyết định ngay từ đầu có ảnh hưởng quan trọng đến giai đoạn thiết kế thi công, giai đoạn thi công cũng như sự vận hành công trình sau khi dự án đã được đã được đưa vào sử dụng.Các chức năng kế hoạch: Chức năng kế hoạch có thể đưa toàn bộ quá trình, toàn bộ mục tiêu và toàn bộ hoạt động của dự án vào quỹ đạo kế hoạch, dùng hệ thống kế hoạch ở trạng thái động để điều hành và khống chế toàn bộ dự án. Sự điều hành hoạt động công trình là sự thể hiện theo trình tự mục tiêu dự định. Chính vì có chức năng kế hoạch nên mọi công việc đều có thể dự kiến và khống chế.Chức năng tổ chức: Là thông qua việc xây dựng một tổ chức ban quản lý dự án để đảm bảo dự án được thực hiện theo hệ thống, xác định chức trách và trao quyền cho hệ thống đó thực hiện, hoàn thiện chế độ quy định để hệ thống đó có thể vận hành một cách hiệu quả, đảm bảo cho mục tiêu dự án được thực hiện.Chức năng điều hành: 5 Giữa các giai đoạn thi công xây dựng, giữa các tầng cấp liên quan và các bộ phận liên quan có rất nhiều bộ phận liên kết.
Trong bộ phận liên kết này có mối quan hệ và mâu thuẫn phức tạp, nếu xử lý không tốt sẽ tạo nên những trở ngại trong việc hợp tác phối hợp, ảnh hưởng đến việc thực hiện mục tiêu dự án. Vì vậy, phải thông qua chức năng điều hành của quản lý dự án để tiến hành kết nối, khắc phục trở ngại, đảm bảo cho hệ thống có thể vận hành một cách bình thường.Chức năng khống chế: Dự án công trình rất hay có khả năng xa mục tiêu dự định, phải thông qua một số biện pháp như quyết sách, kế hoạch, điều hòa, phản hồi thông tin, lựa chọn các phương pháp quản lý khoa học để điều chỉnh khoảng cách đó, đảm bảo cho mục tiêu được thực hiện. Mục tiêu bao gồm mục tiêu tổng thể, mục tiêu con và mục tiêu giai đoạn, các mục tiêu này lại phải hợp thành một hệ thống. Vì vậy, việc khống chế mục tiêu cũng phải là một hệ thống liên tục.
Nhiệm vụ chính của quản lý dự án công trình là tiến hành khống chế mục tiêu. Mục tiêu chính là đầu tư, tiến độ và chất lượng. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình thi công xây dựng công trình : Những sản phẩm ngành xây dựng là những công trình xây dựng như cao ốc, chung cư, nhà văn phòng, công trình dân dụng, công trình công cộng. Bên cạnh những đặc điểm chung như sản phẩm của các ngành khác, nó còn mang những đặc điểm riêng, đó là: Công trình xây dựng được mua trước theo yêu cầu định trước với giá định trước: Các yêu cầu định trước như yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng công trình, tiến độ bàn giao công trình, giá cả của công trình.
+ Sản phẩm xây dựng bao giờ cũng gắn liền với một địa điểm, một địa phương nhất định. Công trình xây dựng chủ yếu thi công ngoài trời. Vì vậy phải phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của địa phương đó. Những điều kiện đó bao gồm: địa lý, khí hậu, thời tiết, môi trường, tập quán phong tục của địa phương.
Đặc điểm đó chi phối tới việc thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh như: khảo sát thiết kế, lựa chọn phương án thi công. Sản phẩm có liên quan đến nhiều ngành cả về phương diện cung cấp các yếu tố đầu vào và cả về phương diện khai thác sử dụng công trình. - Sản phẩm xây dựng được sản xuất ra tại nơi tiêu thụ: Các công trình được sản xuất tại một địa điểm mà nơi đó đồng thời gắn liền với việc tiêu thụ và thực 6 hiện giá trị sử dụng của sản phẩm. Địa điểm tiêu thụ sản phẩm sẽ do người chủ sở hữu quyết định.
Vì vậy nếu được định nơi tiêu thụ sản phẩm thì đồng thời cũng xác định nơi sản xuất sản phẩm. Do đó khi tiến hành xây dựng phải chú ý ngay từ khâu lập dự án để chọn địa điểm xây dựng, khảo sát thiết kế và tổ chức thi công xây dựng công trình sao cho hợp lý, tránh phải phá đi làm lại, hoặc sửa chữa gây thiệt hại vốn đầu tư và giảm tuổi thọ công trình. - Chi phí sản xuất sản phẩm lớn và khác biệt theo từng công trình: Giá trị của sản phẩm xây dựng thường rất lớn hơn rất nhiều so với những sản phẩm hàng hóa thông thường. Chi phí đầu tư cho công trình thường kéo dài trong một thời kỳ dài.
Nhà thầu nhiều khi phải có một lượng vốn đủ lớn để đảm bảo hoạt động trong một thời gian chờ vốn thanh toán của chủ đầu tư. Mỗi công trình xây dựng được thực hiện theo một đơn đặt hàng của chủ đầu tư thông qua đấu thầu, do vậy mang tính chất đơn chiếc, riêng lẻ, đòi hỏi công tác quản lý thi công phải luôn được hoàn thiện, sáng tạo để phù hợp với từng dự án tại các địa điểm thi công cụ thể. Đặc điểm này ảnh hưởng nhiều đến công tác quản lý thi công xây dựng công trình. Cụ thể như sau: + Vốn đầu tư xây dựng của chủ đầu tư và vốn sản xuất của các tổ chức xây dựng thường bị ứ động lâu tại công trình.
+ Thanh toán, giải ngân vốn đầu tư gặp nhiều khó khăn, bị kéo dài. + Thời gian xây dựng kéo dài. - Sản xuất xây dựng thiếu tính ổn định, có tính lưu động cao: Khác với nhiều ngành khác, trong hoạt động xây dựng, nhân lực và máy móc trang thiết bị luôn phải di chuyển từ công trình này đến công trình khác, còn các công trình xây dựng có tính chất cố định, nơi sản xuất gắn liền với nơi tiêu thụ sản phẩm. Do quá trình thi công xây dựng biến động, lực lượng lao động, thiết bị thi công, phục vụ thi công, vật tư kỹ thuật… luôn phải di chuyển địa điểm làm cho việc tổ chức xây dựng không ổn định.
Dẫn tới công tác quản lý thi công gặp nhiều khó khăn, nảy sinh những vấn đề mới cần phải giải quyết. Dự án xây dựng đòi hỏi nhiều lực lượng cùng hợp tác để tham gia thực hiện: 7 - Dự án xây dựng nói chung và đặc biệt là xây dựng công trình có liên quan đến nhiều ngành, vùng địa phương. Mặt khác, dự án xây dựng công trình mang tính chất tổng hợp về kỹ thuật, kinh tế, xã hội, văn hóa nghệ thuật và quốc phòng. Từ đó dễ dẫn đến những mâu thuẫn, mất cân đối trong quan hệ phối hợp đồng bộ giữa các khâu công tác từ quá trình chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị xây dựng cũng như quá trình thi công xây dựng.