Hoàn thiện pháp luật về hoạt ðộng của ngân hàng nhà nước việt nam trong ðiều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chuyên khảo luật học phân tích Hoàn thiện pháp luật về hoạt ðộng của ngân hàng nhà nước việt nam trong ðiều kiện hội nhập kinh tế, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Phan Văn Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Về Hoạt Động Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 1.1.2. Vị trí pháp lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 1.2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 1.2.1. Những quy định pháp luật hiện hành về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 1.2.2. Nhận xét chung về thực trạng pháp luật về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Yêu cầu khách quan của việc hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2. Hội nhập kinh tế quốc tế - Thời cơ, thách thức đối với việc hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.3. Những đòi hỏi tất yếu của việc hoàn thiện pháp luật về hoạt động của NHNN Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.4. Các nguyên tắc cơ bản trong việc hoàn thiện pháp luật về hoạt động của NHNN Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.4.1. Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật phải bảo đảm sự tương thích của pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế
• 2.4.2. Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật phải xuất phát từ điều kiện đặc thù của Việt Nam
• 2.4.3. Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 2.4.4. Nguyên tắc hoàn thiện pháp luật nhằm xây dựng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trở thành Ngân hàng Trung ương hiện đại
• 2.5. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.5.1. Ban hành Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam mới
• 2.5.2. Khẩn trương xây dựng các văn bản pháp luật hỗ trợ hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 2.5.3. Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật có liên quan để tạo sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật NH nói chung và pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nói riêng
• 2.5.4. Nội luật hoá các chuẩn mực - pháp luật quốc tế về ngân hàng
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hiện nay

Pháp luật về Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc điều hành chính sách tiền tệ và đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô. Hệ thống pháp luật này không chỉ định hình khuôn khổ hoạt động của NHNN mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ hệ thống ngân hàng Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hoàn thiện pháp luật về NHNN trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh liên tục để phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, đồng thời vẫn duy trì được sự linh hoạt và hiệu quả trong điều hành kinh tế. Pháp luật NHNN cần tạo ra một môi trường minh bạch, công bằng và ổn định cho các tổ chức tín dụng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về NHNN là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia pháp lý và các nhà nghiên cứu.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Nhà nước

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) được thành lập ngày 6/5/1951, đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử tiền tệ, tín dụng Việt Nam. Từ một ngân hàng quốc gia thực hiện các nhiệm vụ cấp bách như phát hành giấy bạc, điều hòa lưu thông tiền tệ, NHNN đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Giai đoạn từ 1951-1987, NHNN hoạt động theo mô hình ngân hàng một cấp, vừa quản lý nhà nước, vừa kinh doanh tiền tệ. Từ năm 1987, NHNN chuyển đổi sang mô hình ngân hàng hai cấp, phân định rõ chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Quá trình này gắn liền với công cuộc đổi mới kinh tế, mở cửa và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

1.2. Vị trí pháp lý và vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NHNN có vị trí pháp lý đặc biệt, vừa là cơ quan của Chính phủ, vừa là Ngân hàng Trung ương. NHNN thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, ngân hàng và hoạt động ngân hàng. Đồng thời, NHNN điều hành chính sách tiền tệ quốc gia, đảm bảo ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. NHNN cũng là người cho vay cuối cùng đối với các tổ chức tín dụng, góp phần đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Vị trí pháp lý và vai trò của NHNN được quy định trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các văn bản pháp luật liên quan.

II. Thách thức pháp lý cho Ngân hàng Nhà nước trong hội nhập

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra nhiều thách thức đối với pháp luật về Ngân hàng Nhà nước. Các cam kết quốc tế, đặc biệt là trong các hiệp định thương mại tự do như WTO, CPTPP, EVFTA, đòi hỏi Việt Nam phải điều chỉnh pháp luật để phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Việc mở cửa thị trường tài chính, tự do hóa dòng vốn và sự phát triển của công nghệ tài chính (Fintech) tạo ra những áp lực lớn đối với hệ thống pháp luật hiện hành. Pháp luật NHNN cần phải đảm bảo sự ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát rủi ro hệ thống và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Đồng thời, pháp luật cũng cần tạo điều kiện cho sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số ngân hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

2.1. Yêu cầu tuân thủ các cam kết quốc tế về tài chính ngân hàng

Việt Nam đã tham gia nhiều cam kết quốc tế về tài chính ngân hàng, bao gồm các cam kết trong WTO, CPTPP, EVFTA và các điều ước quốc tế khác. Các cam kết này liên quan đến việc mở cửa thị trường dịch vụ tài chính, tự do hóa dòng vốn, minh bạch hóa chính sách và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về quản lý rủi ro. Việc thực thi các cam kết này đòi hỏi sự sửa đổi, bổ sung và ban hành mới các văn bản pháp luật về NHNN. Đồng thời, cần tăng cường năng lực giám sát và thực thi pháp luật để đảm bảo tuân thủ các cam kết quốc tế.

2.2. Ảnh hưởng của công nghệ tài chính Fintech và ngân hàng số

Công nghệ tài chính (Fintech) và ngân hàng số đang phát triển mạnh mẽ, tạo ra những thay đổi lớn trong ngành ngân hàng. Các dịch vụ thanh toán điện tử, cho vay ngang hàng, tiền điện tử và các ứng dụng Fintech khác đặt ra những thách thức mới đối với pháp luật NHNN. Pháp luật cần phải điều chỉnh để quản lý rủi ro liên quan đến Fintech, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và tạo điều kiện cho sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng số. Đồng thời, cần đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa các ngân hàng truyền thống và các công ty Fintech.

III. Giải pháp hoàn thiện Pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển của ngành ngân hàng, cần có các giải pháp đồng bộ để hoàn thiện pháp luật về Ngân hàng Nhà nước. Các giải pháp này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật, rà soát và hệ thống hóa các quy định pháp luật liên quan. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế về ngân hàng, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của NHNN, nâng cao năng lực giám sát và thực thi pháp luật. Việc hoàn thiện pháp luật cần đảm bảo sự độc lập tương đối của NHNN, tạo điều kiện cho NHNN thực hiện hiệu quả chức năng điều hành chính sách tiền tệ và đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô.

3.1. Sửa đổi bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với tình hình mới. Cần làm rõ mục tiêu hoạt động của NHNN, tăng cường tính độc lập của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ, quy định rõ hơn về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của NHNN. Đồng thời, cần bổ sung các quy định về quản lý rủi ro, giám sát hoạt động ngân hàng và xử lý vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng. Việc sửa đổi, bổ sung Luật NHNN cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với các luật khác liên quan.

3.2. Nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế về ngân hàng

Việc nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế về ngân hàng là yêu cầu quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cần nghiên cứu, tiếp thu và nội luật hóa các chuẩn mực của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng, các chuẩn mực của IMF về chính sách tiền tệ và quản lý ngoại hối, và các chuẩn mực quốc tế khác liên quan đến hoạt động ngân hàng. Việc nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế giúp nâng cao tính minh bạch, an toàn và hiệu quả của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

IV. Nâng cao hiệu quả thực thi Pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Hoàn thiện khung pháp lý chỉ là một phần của quá trình. Điều quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về Ngân hàng Nhà nước. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, sự tham gia của các tổ chức tín dụng và sự giám sát của xã hội. Cần tăng cường năng lực của đội ngũ cán bộ ngân hàng, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật. Việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật góp phần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp vào hệ thống ngân hàng.

4.1. Tăng cường năng lực giám sát và thanh tra ngân hàng

Năng lực giám sát và thanh tra ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Cần tăng cường năng lực của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng thuộc NHNN, nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ thanh tra viên, áp dụng các phương pháp giám sát hiện đại dựa trên rủi ro. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng khác trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng.

4.2. Xây dựng cơ chế phòng chống rửa tiền hiệu quả

Phòng chống rửa tiền là một yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cần xây dựng cơ chế phòng chống rửa tiền hiệu quả, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Các tổ chức tín dụng cần tăng cường kiểm soát giao dịch, báo cáo các giao dịch đáng ngờ và hợp tác với các cơ quan chức năng trong việc điều tra, xử lý các vụ án rửa tiền. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về phòng chống rửa tiền.

V. Ứng dụng Pháp luật Ngân hàng Nhà nước vào thực tiễn Việt Nam

Việc áp dụng pháp luật về Ngân hàng Nhà nước vào thực tiễn Việt Nam cần linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Việc áp dụng pháp luật cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động ngân hàng.

5.1. Đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng trong bối cảnh hội nhập

An toàn hệ thống ngân hàng là ưu tiên hàng đầu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cần tăng cường giám sát rủi ro, kiểm soát nợ xấu và nâng cao năng lực tài chính của các tổ chức tín dụng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế xử lý khủng hoảng ngân hàng hiệu quả, đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng trong mọi tình huống.

5.2. Thúc đẩy phát triển các dịch vụ ngân hàng hiện đại

Pháp luật cần tạo điều kiện cho sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng hiện đại, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp. Cần khuyến khích các tổ chức tín dụng ứng dụng công nghệ tài chính (Fintech), phát triển các dịch vụ thanh toán điện tử, cho vay trực tuyến và các dịch vụ ngân hàng số khác. Đồng thời, cần đảm bảo an ninh, bảo mật thông tin và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng khi sử dụng các dịch vụ ngân hàng hiện đại.

VI. Triển vọng và Tương lai Pháp luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Pháp luật về Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong thời gian tới, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển của ngành ngân hàng. Xu hướng chung là tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, độc lập tương đối của NHNN và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế. Pháp luật sẽ tạo điều kiện cho NHNN thực hiện hiệu quả chức năng điều hành chính sách tiền tệ, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, pháp luật sẽ tạo môi trường thuận lợi cho các tổ chức tín dụng phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

6.1. Hướng tới một Ngân hàng Trung ương hiện đại và hiệu quả

Mục tiêu là xây dựng NHNN trở thành một Ngân hàng Trung ương hiện đại và hiệu quả, ngang tầm với các ngân hàng trung ương tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Điều này đòi hỏi sự đổi mới liên tục về tổ chức, hoạt động và quản lý, cũng như sự đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao.

6.2. Góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam

Pháp luật về NHNN đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và các chính sách kinh tế vĩ mô khác, cũng như sự quan tâm đến các vấn đề xã hội và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ðỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ðỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM: 1. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hình thành và phát triển trong những ñiều kiện lịch sử, kinh tế - xã hội nhất ñịnh. Lịch sử ra ñời và phát triển của NHNN Việt Nam gắn liền với quá trình phát triển trong từng giai ñoạn của cách mạng Việt Nam, gắn liền với quá trình hình thành, chuyển ñổi hệ thống NH một cấp sang hệ thống NH hai cấp ở nước ta.

Giai ñoạn trước năm 1951 (giai ñoạn trước khi NHNN Việt Nam ra ñời): Từ giữa thế kỷ XIX trở về trước ở Việt Nam chưa có một NH nào xuất hiện. Lý do chính là nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, mang nặng tính tự cung tự cấp, thương mại kém phát triển nên hầu như nhu cầu giao dịch tiền tệ không ñáng kể. ðến cuối thế kỷ XIX, sau khi thực dân Pháp xâm chiếm nước ta và thiết lập xong chế ñộ ñô hộ, do các hoạt ñộng kinh tế của người Pháp phát triển mạnh ở Việt Nam nên Pháp phải lập ra các NH ñể hỗ trợ cho các hoạt ñộng ấy. Lúc ñầu có hai NH ñược Pháp thành lập, trụ sở chính ñặt tại chính quốc, những chi nhánh ñược ñặt khắp các ñô thị Việt Nam, là NH ðông Dương (Banque De I’fndo Chine) và Pháp – Hoa NH (Banque Fcomeo – Chinoise), trong ñó NH ðông Dương vừa ñóng vai trò là NHTƯ trên toàn cõi ðông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia), vừa là NHTM [73, 24].

NH này là công cụ phục vụ ñắc lực chính sách thuộc ñịa của Chính phủ Pháp và làm giàu cho Tư bản Pháp. 7 ðến năm 1927, ở Miền Nam Việt Nam, một nhóm Tư bản Tài chính Việt Nam thành lập tại Sài Gòn một NH lấy tên là An Nam NH. ðây là sự kiện khẳng ñịnh tiếng nói của người Việt Nam trong giới tài chính. Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra ñời và từ thời gian này ñến tháng 5/1951, tại Việt Nam không có một loại hình NH mới nào.

Mọi lĩnh vực thuộc tiền tệ, tín dụng ñều do Bộ Tài chính ñảm nhiệm. Giai ñoạn từ năm 1951 - 1987 (giai ñoạn phát triển hệ thống NH một cấp): Ngày 06/5/1951, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ñược thành lập theo Sắc lệnh số 15/SL nhằm thực hiện các nhiệm vụ cấp bách: (i) Phát hành giấy bạc, ñiều hòa sự lưu thông tiền tệ; (ii) Huy ñộng vốn của nhân dân, ñiều hòa và mở rộng tín dụng ñể nâng cao sản xuất của nhân dân và phát triển kinh tế Nhà nước; (iii) Quản lý Ngân quỹ quốc gia; (iv) Quản lý ngoại tệ và thanh toán các khoản giao dịch với nước ngoài; (vi) Quản lý tín dụng bằng các thể lệ hành chính, thể lệ vàng bạc, thể lệ về quỹ của các doanh nghiệp quốc gia; (vi) ðấu tranh tiền tệ với ñịch. Nói chung NH Quốc gia Việt Nam làm những công việc ñể thi hành chính sách tiền tệ, chính sách tín dụng và chính sách NH của Chính phủ [4,1]. NH Quốc gia Việt Nam ra ñời là một bước ngoặt lịch sử trong lĩnh vực tiền tệ - tín dụng ở nước ta.

Lần ñầu tiên, dưới chế ñộ dân chủ mới - Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Việt Nam ñã thành lập ñược một NH, ñó là kết quả nối tiếp của quá trình ñấu tranh xây dựng tiền tệ, tín dụng ñộc lập, tự chủ, ñánh dấu bước phát triển mới, thay ñổi về chất trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng ở nước ta. Ngày 21/01/1960, NH Quốc gia Việt Nam ñổi tên thành NHNN Việt Nam cho phù hợp với Hiến pháp năm 1959 và tránh sự nhầm lẫn với NH của chính quyền Ngô ðình Diệm ở miền Nam. Ngày 26/10/1961, Hội ñồng Chính phủ ra Nghị ñịnh số 171/CP quy ñịnh nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy NHNN Việt Nam. Các chức năng, nhiệm 8 vụ và quyền hạn của NHNN ñược mở rộng, hệ thống tổ chức ñược phát triển cả về số lượng và chất lượng, hình thành một hệ thống từ trung ương xuống ñịa phương nhằm bao quát các hoạt ñộng kinh tế và ñóng vai trò trung tâm tiền mặt, trung tâm tín dụng và trung tâm thanh toán của nền kinh tế quốc dân.

Hệ thống này ñược tổ chức theo mô hình NH một cấp và tồn tại ñến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng và sau ñó nó thay thế luôn hệ thống NH Sài gòn cũ ở miền Nam Việt Nam cho ñến năm 1987. Ngày 31/12/1954 ở miền Nam, Bảo ðại ký Quyết ñịnh số 48/Qð thành lập NH quốc gia Việt Nam và nó tồn tại cho ñến năm 1975. Thời gian này, hệ thống NH miền Nam ñược tổ chức theo mô hình NH hai cấp, bởi lẽ nền kinh tế miền Nam trong giai ñoạn này vận hành theo cơ chế thị trường, bao gồm: NH quốc gia Việt Nam (ñóng vai trò là NHTƯ) và các NH trung gian ((NH phát triển (công lập); NH phát triển nông nghiệp (1967, có 25 chi nhánh); NH phát triển công nghệ Việt Nam (1971); các NHTM (17 NHTM tư nhân, 2 NHTM công lập với 144 chi nhánh ở khắp miền Nam); các NH nước ngoài (14 NH với 21 chi nhánh); các cơ sở tín dụng và tiết kiệm công lập) [73, 27]. + Từ năm 1975 ñến năm 1987: Sau ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, ñất nước thống nhất Nhà nước ta ñã tiến hành quốc hữu hóa hệ thống NH của chế ñộ Sài Gòn.

ðối với các NH tư nhân, Nhà nước tổ chức thanh lý, bởi lẽ chủ các NH này ñã tẩu tán tài sản và chạy ra nước ngoài. Còn các NH nước ngoài và chi nhánh NH nước ngoài ñều ñã rút khỏi miền Nam Việt Nam. Cụ thể, ngày 16/6/1977, Hội ñồng Chính phủ ban hành Nghị ñịnh số 163/CP thống nhất hệ thống NH trong toàn quốc hợp nhất vào NHNN, tạo thành hệ thống NHNN duy nhất của cả nước. Hệ thống tổ chức thống nhất của NHNN bao gồm: NHTƯ ñặt trụ sở chính tại thủ ñô Hà Nội, các chi nhánh NH tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các chi ñiếm NH có cơ sở tại các huyện, quận trên phạm vi cả nước.

Như vậy, từ khi thành lập ngày 06/5/1951 ñến năm 1987, hệ thống NHNN có một số ñặc ñiểm sau: 9 + Hệ thống NHNN là hệ thống NH một cấp, gắn với những ñặc trưng của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. + Theo mô hình này, NHNN là hệ thống thống nhất toàn ngành, là một pháp nhân duy nhất hoạt ñộng trong lĩnh vực NH, vừa với tư cách là cơ quan quản lý nhà nước về NH, vừa tiến hành các hoạt ñộng của NHTƯ trên lãnh thổ Việt Nam; ñồng thời cũng kiêm luôn chức năng của một NHTM, tức là huy ñộng vốn và cho vay ñối với khu vực kinh tế quốc doanh và khu vực kinh tế tập thể. Giai ñoạn từ năm 1987 ñến nay: + Từ năm 1987 ñến năm1990: ðây là giai ñoạn thực hiện thí ñiểm mô hình hệ thống NH hai cấp. Cùng với sự chuyển ñổi cơ chế quản lý kinh tế, vào năm 1987 hệ thống NHNN Việt Nam ñã bắt ñầu có sự cải cách từng bước nhằm mục ñích phân ñịnh rõ ràng hai chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh của hệ thống NH; ñồng thời chuyển hẳn hệ thống NH một cấp sang cơ chế kinh doanh theo nguyên tắc hạch toán kinh tế và kinh doanh XHCN.

Quá trình chuyển ñổi hệ thống NH một cấp sang hệ thống NH hai cấp ñược bắt ñầu bằng việc tách dần chức năng quản lý nhà nước ra khỏi chức năng kinh doanh tiền tệ, tín dụng của hệ thống NHNN Việt Nam. Các NH chuyên doanh cũ và ñược thành lập mới ñã tiến hành áp dụng hạch toán kinh tế bắt buộc theo tinh thần Quyết ñịnh số 218/CT ngày 03/7/1987 về chuyển hoạt ñộng NH sang hạch toán XHCN và tại ðiều 1 Nghị ñịnh số 53-HðBT ngày 26/3/1988 của Hội ñồng Bộ trưởng về tổ chức bộ máy NHNN Việt Nam. Theo ñó, NHNN là cơ quan của Hội ñồng Bộ trưởng ñược tổ chức thành hệ thống thống nhất trong cả nước, gồm hai cấp là NHNN và các NH chuyên doanh trực thuộc. Hệ thống NHNN Việt Nam hoạt ñộng theo chế ñộ hạch toán kinh tế và kinh doanh XHCN [26, 1].

NHNN hoạt ñộng với tư cách là NH ñộc quyền phát hành, quản lý nhà nước về tiền tệ, tín dụng, NH và là cơ quan quản lý dự trữ ngoại hối. Với chức năng như vậy, NHNN Việt Nam thực sự trở thành một NHTƯ. Nhờ ñó, những ñường nét ban ñầu của cơ chế mới về hoạt ñộng NH ñã dần dần hình thành và ñược thể chế hoá bằng hai Pháp lệnh NH năm 1990. 10 + Từ năm 1990 ñến nay: là thời gian khẳng ñịnh tính hiệu quả của mô hình hệ thống NH hai cấp ở nước ta sau khi chuyển từ mô hình hệ thống NH một cấp và việc thực hiện thử nghiệm mô hình hệ thống NH hai cấp thành công.

Pháp lệnh NHNN Việt Nam và Pháp lệnh NH, Hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính ngày 23/5/1990 ñã chính thức chuyển cơ chế hoạt ñộng của hệ thống NH Việt Nam từ một cấp sang hai cấp. Theo ñó, lần ñầu tiên ñối tượng, nhiệm vụ và mục tiêu hoạt ñộng của mỗi cấp ñã ñược pháp luật phân ñịnh rạch ròi: “Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, gọi tắt là Ngân hàng Nhà nước, là cơ quan của Hội ñồng Bộ trưởng, có chức năng quản lý nhà nước về hoạt ñộng tiền tệ, tín dụng, ngân hàng trong cả nước, nhằm ổn ñịnh giá trị ñồng tiền; là cơ quan duy nhất phát hành tiền của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam” [27, 1]. NHNN là một pháp nhân, ñặt trụ sở chính tại thủ ñô Hà Nội, có những chi nhánh ở những nơi cần thiết trong cả nước và văn phòng ñại diện ở nước ngoài. Theo ñó, NHNN thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về mọi mặt hoạt ñộng kinh doanh tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ñiều hoà lưu thông tiền tệ; bước ñầu thực hiện nhiệm vụ của một NHTƯ – là NH phát hành tiền; là NH của các NH và là cơ quan quản lý của Nhà nước, thực hiện việc ñiều hành CSTT, lấy nhiệm vụ giữ ổn ñịnh giá trị ñồng tiền làm mục tiêu chủ yếu và chi phối căn bản CSTT, thực hiện nhiệm vụ ñối ngoại của Nhà nước về NH với các tổ chức NH - tài chính của các Chính phủ hoặc Tổ chức Quốc tế trên thế giới.