PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ngân hàng thương mại đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển nền kinh tế. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường với tốc độ hội nhập ngày càng nhanh và sâu rộng, mô hình quản lý tập trung trở thành tất yếu để đảm bảo sự nhất quán trong chiến lược phát triển, đồng bộ trong chính sách điều hành và trong hoạt động kinh doanh của cả ngân hàng, thì công tác kế toán hữu hiệu ngày càng trở nên quan trọng, với vai trò là công cụ quản lý, giám sát chặt chẽ, có hiệu quả mọi hoạt động kinh tế tài chính, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, trung thực, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tổ chức, quản lý điều hành của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân.
Các ngân hàng thương mại trên thế giới đã sớm quan tâm đến việc thiết lập một bộ máy kế toán mạnh, tập trung với hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng, dữ liệu tài chính được phân tích thấu đáo. Hiện nay ở Việt Nam, các ngân hàng thương mại đang có xu hướng dịch chuyển mô hình kế toán từ phân tán sang tập trung để giúp tăng năng lực cạnh tranh thông qua việc tập trung năng lực tài chính, quản trị doanh nghiệp, phát triển và ứng dụng công nghệ mới. Hình thức tổ chức bộ máy kế toán tập trung là hình thức tổ chức mà toàn bộ công tác kế toán trong ngân hàng thương mại được tiến hành tập trung tại Trung tâm thuộc Hội sở chính. Ở các Chi nhánh không tổ chức bộ máy kế toán riêng mà chỉ bố trí các nhân viên làm nhiệm vụ hướng dẫn kiểm tra công tác kế toán ban đầu, thu nhận kiểm tra chứng từ, ghi chép sổ sách, hạch toán nghiệp vụ phục vụ cho nhu cầu quản lý tại từng đơn vị, lập báo cáo nghiệp vụ và chuyển chứng từ cùng báo cáo về Trung tâm kế toán để xử lý và tiến hành công tác kế toán.
Mô hình tổ chức bộ máy kế toán tập trung có ưu điểm là gọn nhẹ, đảm bảo sự lãnh đạo tập trung thống nhất đối với công tác kế toán, tạo điều kiện thuận lợi để vận dụng các phương tiện kỹ thuật tính toán hiện đại, bộ máy kế toán ít nhân viên 2 nhưng đảm bảo được việc thực hành kế toán thống nhất, cung cấp thông tin kế toán kịp thời cho việc quản lý và chỉ đạo hoạt động của đơn vị. Cùng với xu hướng dịch vụ ngân hàng ở Việt Nam đang phát triển hết sức nhanh chóng, đem lại tiện ích cho người dân, thúc đẩy chu chuyển vốn trong xã hội và thúc đẩy nền kinh tế phải triển với ba xu hướng cạnh tranh chính là thị trường tài chính, dịch vụ ngân hàng bán kẻ tiện ích, hiện đại và mở rộng dịch vụ ngân hàng quốc tế, thời gian qua, không ít băn khoăn được đưa ra về việc số lượng ph ng giao dịch và chi nhánh ngân hàng hiện diện quá nhiều ở các đô thị tại iệt Nam dẫn đến mức độ cạnh tranh cao. Tuy nhiên, số liệu so sánh với các nước trong khu vực lại phản ánh một bức tranh đáng quan tâm. Theo số liệu do Ngân hàng Thế giới orld Bank cập nhập mới nhất thì đến hết năm 2015, trung bình ở iệt Nam có 3,8 chi nhánh và ph ng giao dịch ngân hàng phục vụ 100.000 người dân trưởng thành.
Trong khi đó, con số này ở Indonesia là 17,8; Thái Lan là 12,6; Singapore là 9,3; Malaysia là 10,7; Campuchia là 6,1 Như vậy, t lệ bao phủ của ngân hàng iệt Nam tính trên dân số c n khá thấp so với các nước trong khu vực. Tương tự, t lệ bao phủ của máy rút tiền tự động TM tại iệt Nam cũng thấp hơn nhiều nước ở Đông Nam. ẫn theo số liệu do orld Bank, số lượng TM trung bình trên 100.000 người dân trưởng thành của iệt Nam là 24,1 c n của Thái Lan là 113,54 hay Singapore là 59,98 và Malaysia là 51,12 Thị trường tài chính của Việt Nam còn tiềm năng lớn, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam sẽ cần tiếp tục mở rộng mạng lưới, quy mô để đáp ứng yêu cầu phát triển. Việc duy trì bộ máy kế toán phân tán sẽ tạo ra một bố máy cồng kềnh, rời rạc, lãng phí chi phí và gây khó khăn trong việc quản lý hoặc vận hành.
Việc tập trung do vậy là tất yếu và có ý nghĩa cả về chiến lược lẫn hoạt động. Từ những năm 2005, khi tư vấn chiến lược tài chính hàng đầu của Mỹ là Mc Kenzy đặt bút ký những hợp đồng chiến lược ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam, thì tập trung là một trong những chiến lược được đưa ra nhằm đảm bảo sự nhất quán trong chiến lược phát triển, đồng bộ trong chính sách điều hành và trong hoạt động 3 kinh doanh của toàn ngân hàng, giảm thiểu các chi phí hành chính, và tập trung để tối đa hóa các nguồn lực của tổ chức. Về mặt lý luận: Mô hình tập trung hóa kế toán tại các Ngân hàng thương mại còn là vấn đề mới mẻ, còn nhiều quan điểm, cần được nghiên cứu, thống kê hiệu quả, đánh giá vai tr và tầm quan trọng của mô hình này một cách có hệ thống. Việc xây dựng một phương pháp luận hoàn chỉnh về tập trung hóa kế toán tại ngân hàng thương mại còn cần tiếp tục bổ sung, hoàn chỉnh về thiết kế tổ chức các trung tâm xử lý một cách tổng thể, thiết kế tổ chức nơi làm việc, hoàn chỉnh cơ chế quản lý hiệu quả công việc và các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc cho các bộ phận kế toán từ chi nhánh đến hội sở, thiết kế các quy trình quản lý tập trung và thiết lập hạ tầng cơ bản được cải tiến không ngừng, đáp ứng yêu cầu phát triển của tổ chức và các thay đổi về chính sách kế toán, thuế, pháp luật liên quan.
Về mặt thực tiễn: Mô hình kế toán ở các ngân hàng thương mại nói chung và tại Ngân hàng TMCP Quân đội nói riêng, bước đầu triển khai tập trung còn có tính phân quyền cao cả về mặt tổ chức và về mặt con người, nên rất kho đáp ứng khi tăng quy mô, từ đó việc kiểm soát rủi ro và duy trì được tính chuyên nghiệp cao sẽ ngày càng trở nên khó khăn ở các chi nhánh. Khi các công việc kế toán còn nhiều bước thực hiện mang tính chất hành chính, giấy tờ, luân chuyển thủ công (chiếm 40%-60%, trong khi mức tối ưu theo thông lệ chỉ 20%-25%), các thao tác nhập liệu, hạch toán, phê duyệt và báo cáo c n chưa được tự động hóa (t lệ tự động hóa là 30%-50%, trong khi mức tối ưu theo thông lệ là 70%-80%), thì sẽ còn các vấn đề về quá tải, sai lỗi, sai quy trình, thao tác thừa, thao tác lại. Trong những năm qua, một số ngân hàng thương mại đã xây dựng và thí điểm áp dụng mô hình kế toán tập trung, trên cơ sở tối ưu hóa nguồn lực về con người, công nghệ, quy trình. Tuy nhiên, thực tế việc áp dụng còn nhiều vướng mắc, lộ trình bị kéo dài, phát sinh sai sót hoặc thậm chí là ảnh hưởng đến tâm lý người lao động.
Việc vận dụng các quy định, văn bản pháp luật về kế toán cũng c n có điểm bất cập, thiếu đồng bộ. Các ngân hàng thương mại cần tiếp tục nghiên cứu 4 hoàn thiện mô hình kế toán tập trung theo hướng: giải phóng công việc hành chính, giấy tờ cho nhân viên kế toán, tăng tự động hóa, giảm tải công việc hoặc quản lý tập trung những hoạt động đó đến các trung tâm theo khu vực/toàn quốc đồng thời cải thiện và duy trì chất lượng giao dịch đồng đều và cạnh tranh; tăng quy mô, cá biệt hóa và chuyên nghiệp hóa các mảng nghiệp vụ kế toán tại Trung tâm xử lý để có thể tăng năng lực; thống nhất và hợp lý hóa các tuyến báo cáo, phê duyệt. Xuất phát từ những phân tích trên, tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện mô hình tập trung hóa kế toán tại Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Quân đội” làm đề tài nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu về chiến lược tập trung theo hướng quản trị, Tác giả Michael E.Porter – Giáo sư khoa học Quản trị kinh doanh Harvard trong cuốn sách “Competitive Strategy- Techniques for nalyzing Industries and Competitors” cho rằng chiến lược tập trung khi thành công sẽ giúp doanh nghiệp đạt được chi phí thấp, hoặc/và sự khác biệt hóa trong thị trường mục tiêu mà doanh nghiệp đã chọn.
Tập trung hóa cũng có nghĩa là để các quyết định phù hợp với các mục tiêu của toàn tổ chức, như Merrill Lynch- Tập đoàn tài chính tại Mỹ- tập trung hóa bằng việc thiết lập hệ thống thông tin để các nhà quản trị kiểm soát tốt hơn các hoạt động Chi nhánh, hay - Tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu Thế giới- tập trung hóa trách nhiệm nghiên cứu và phát triển ở cấp Công ty để cung cấp một chiến lược Công ty trực tiếp hơn. Xu hướng tập trung hóa trong hoạt động Ngân hàng trên Thế giới, tham khảo Monatsbericht der EZB, Mai/2005, PGS. Lê Đình Hợp đã cho biết đây là đặc điểm tiêu biểu của thời kỳ phát triển ngân hàng hiện đại, diễn ra ở hầu hết các quốc gia, nhất là ở các nước công nghiệp phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Tâu Âu, đặc biệt là trong điều kiện tiến bộ công nghệ. Nghiên cứu mô hình tổ chức của một số Ngân hàng thương mại trên Thế giới như tại Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, cho thấy mô hình kế toán được tập trung tại 5 Hội sở chính với các Trung tâm xử lý lớn mà hệ thống công nghệ hỗ trợ tối đã việc luân chuyển, hạch toán và lữu trữ thông tin giao dịch.
Trong đó, mô hình tập trung kế toán cho vay là một cấu phần của mô hình tập trung hỗ trợ tín dụng, đã được chứng minh là phương thức quản lý tiến bộ, đã được triển khai thực hiện tại nhiều Ngân hàng lớn trên thế giới, là xu hướng và yêu cầu của chiến lược của nhiều ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Mô hình quản lý tiền mặt, kho quỹ tập trung đã được thực hiện tại nhiều quốc gia như Malaysia, New Zealand, Anh, Thái Lan và khẳng định những hiệu quả và cải tiến đáng kể trong công tác quản lý tiền mặt.