CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN ĐIỆN TỬ.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm thanh toán điện tử - Theo nguyên nghĩa từ Electronic payment: Thanh toán điện tử là việc thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, trong đó sử dụng máy tính nối mạng để truyền các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. TTĐT là việc thanh toán tiền thông các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay bằng tiền mặt. - Theo góc độ tài chính: TTĐT được hiểu là việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên này sang một bên khác thông qua sử dụng các phương tiện điện tử. Quá trình chuyển đổi bao gồm tiền, quyền sở hữu, quyền sử dụng,… - Dưới góc độ viễn thông: TTĐT được hiểu là việc chuyển đổi các thông tin bằng phương tiện thanh toán qua các mạng viễn thông hoặc qua các phương tiện điện tử khác.
- Tiếp cận dưới góc độ công nghệ thông tin(CNTT) : Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng CNTT để xử lý các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử. giúp cho quá tình thanh toán được diễn ra một cách nhanh chóng an toàn và hiệu quả. - Tiếp cận dưới góc độ phương tiện sử dụng: TTĐT được hiểu là việc sử dụng các phương tiện điện tử để thanh toán cho các hàng hóa, dịch vụ được mua bán. - Dưới góc độ tự động hóa: Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng công nghệ chủ yếu là công nghệ thông tin để tự động hóa các giao dịch tài chính và các kênh thông tin thanh toán.
- Tiếp cận thanh toán điện tử dưới góc độ trực tuyến: Thanh toán điện tử được hiểu là việc chi trả cho các hàng hóa dịch vụ trao đổi thông tin trực tuyến trên internet cùng nhiều dịch vụ trực tuyến khác. Từ những khái niệm trên, tôi chọn khái niệm “Thanh toán điện tử là việc thanh toán dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, trong đó sử dụng máy tính nối mạng để truyền các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp cho quá trình thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Thanh toán điện tử là việc thanh toán tiền thông các thông 5 điệp điện tử thay cho việc trao tay bằng tiền mặt” làm khái niệm chính trong bài khóa luận của mình.2 Khái niệm hệ thống thanh toán điện tử Trong hai thập kỷ qua, hệ thống thanh toán điện tử đã thu hút nhiều sự chú ý từ các nhà nghiên cứu và thiết kế hệ thống thông tin do vai trò quan trọng của nó trong thương mại điện tử hiện đại. Điều này dẫn đến các nghiên cứu và có những quan điểm khác nhau về định nghĩa thanh toán điện tử của một số các nhà nghiên cứu.
Các khái niệm này chủ yếu là nhìn từ những góc độ khác nhau, từ các học giả trong lĩnh vực kế toán và tài chính, công nghệ kinh doanh và hệ thống thông tin. Theo Dennis (2004): “Hệ thống thanh toán điện tử như một hình thức cam kết tài chính có liên quan đến người mua và người bán thông qua việc sử dụng các thông tin liên lạc điện tử”. Theo Adeoti và Osotimehin (2012): “Hệ thống thanh toán điện tử dùng để chỉ một phương tiện điện tử thực hiện thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ mua sắm trực tuyến tại các siêu thị và trung tâm mua sắm”. Tóm lại “Hệ thống thanh toán điện tử có thể chỉ đơn giản là một tập hợp các thành phần và quy trình cho phép hai hoặc nhiều bên tham gia giao dịch và giá trị tiền trao đổi thông qua phương tiện điện tử”.
Hệ thống thanh toán điện tử là một hệ thống trao đổi tài chính giữa người mua và người bán trong môi trường mạng được hỗ trợ bởi các công cụ tài chính đã được số hóa (chẳng hạn như thẻ tín dụng đã được mã hóa, séc điện tử, hay tiền mặt số hóa) được công nhận bởi ngân hàng, trung gian hay nhà thầu hợp lệ.3 Khái niệm hoàn thiện, hoàn thiện hệ thống thanh toán điện tử trên website của doanh nghiệp. + Khái niệm hoàn thiện Hoàn thiện là việc đem một công việc, hoạt động nào đó trở nên đầy đủ, trọn vẹn. + Khái niệm hoàn thiện hệ thống thanh toán điện tử của website cho doanh nghiệp. Là hoạt động xây dựng, tăng cường những hoạt động thanh toán điện tử trên website của doanh nghiệp trong quá trình giao dịch của doanh nghiệp.
Từ đó nâng cao được chất lượng của thanh toán điện tử trên website của doanh nghiệp.4 Sự khác biệt giữa thanh toán điện tử và thanh toán trực tuyến 1.1 Giống nhau - Về phương tiện, công cụ thanh toán: Cả hai hình thức thanh toán đều không sử dụng các phương tiện, công cụ thanh toán truyền thống như tiền mặt, séc giấy, hay chứng từ có giá khác mà sử dụng các thiết bị, các phương tiện thanh toán hiện đại. - Về môi trường hoạt động: Đều hoạt động trong môi trường dựa trên các chuẩn chung về cơ sở hạ tầng pháp lý, cơ sở hạ tầng thông tin, cơ sở hạ tầng bảo mật.2 Khác nhau - Về quy mô thanh toán Về mặt bản chất thanh toán trực tuyến là tập con của thanh toán điện tử và cũng là hình thức chủ yếu để thực thi các giao dịch trong thương mại điện tử. Thanh toán trực tuyến mang đầy đủ tất cả các đặc điểm của thanh toán điện tử. Tuy nhiên, có nhiều hình thức TTĐT không có các đặc điểm của thanh toán trực tuyến.
- Về xác thực giao dịch Quy trình thanh toán điện tử đơn thuần diễn ra trên các thiết bị điện tử như ATM, POS yêu cầu khách hàng, người thanh toán phải xuất trình phương tiện thanh toán một cách vật lý và cho tiếp xúc thực với các thiết bị điện tử này. Với thanh toán trực tuyến khách hàng chỉ cần khai báo thông tin về phương tiện thanh toán trực tuyến mà không cần phải xuất trình phương tiện này một cách vật lý. Đối với thanh toán điện tử thông thường: Để xác thực thanh toán thiết bị POS, ATM sẽ truyền đi thông tin về phương tiện thanh toán tới ngân hàng của người bán. Và sau đó ngân hàng của người bán tiếp tục truyền thông tin về phương tiện thanh toán tới ngân hàng của người mua thông qua trung tâm xử lý dữ liệu thẻ để ngân hàng của người mua kiểm tra và xác thực thanh toán.
Với thanh toán trực tuyến: thông tin về phương tiện thanh toán sẽ được nhà cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian truyền tải thẳng tới ngân hàng của người mua thông qua trung tâm xử lý dữ liệu thẻ để ngân hàng của người mua kiểm tra và xác thực thanh toán. - Về thời gian thực 7 Về thời gian thực: Thanh toán điện tử vẫn chịu sự ràng buộc về không gian và thời gian nên quá trình thanh toán đòi hỏi phải mất thời gian; trong khi đó thanh toán trực tuyến cho phép khách hàng tham gia thanh toán theo thời gian thực bởi nó phá vỡ được các rào cản về không gian và thời gian của thanh toán điện tử.5 Phân biệt thanh toán điện tử và thanh toán truyền thống Toàn bộ hệ thống thanh toán điện tử đều được thực hiện trên cơ sở kĩ thuật số, chúng được xây dựng và phát triển để thực hiện các thanh toán trên internet. Về bản chất, nhiều hệ thống trong thanh toán điện tử là phiên bản điện tử của thanh toán truyền thống, đang sử dụng hàng ngày như séc, tiền mặt, thẻ tín dụng. Điểm khác biệt lớn nhất của thanh toán điện tử và thanh toán truyền thống là thông qua các phương tiện điện tử, loại bỏ hầu hết việc giao nhận giấy tờ và việc kí truyền thống thay vào đó là các phương pháp xác thực mới.
Tất cả được số hóa và ảo hóa bằng những chuỗi bit ( đơn vị nhớ của máy tính) Thứ hai, trong thanh toán truyền thống, chỉ ngân hàng mới có quyền phát hành tiền và các giấy tờ có giá trị. Đối với thanh toán điện tử, tiền và các giá trị của nó được tổ chức phát hành và đảm bảo bằng việc cam kết sẽ chuyển đổi tiền điện tử sang tiền giấy theo yêu cầu của chủ sở hữu. Thứ ba là phương thức giao dịch. Trước đây hình thức mua bán chủ yếu của con người là gặp nhau trực tiếp sau đó thỏa thuận để đi tới thống nhất đảm bảo lợi ích cho cả bên mua lẫn bên bán.
Với hình thức mua này chúng ta phải mất thời gian đi đến tận nơi bán để mua. Chưa kể trong quá trình đi lại có thể xảy ra các bất trắc khó lường trước được. Sau khi đến nơi họ bắt đầu tiến hành giao dịch,và người mua sẽ trả tiền cho người bán. Người bán có thể gặp rủi ro khi người mua vô tình hoặc cố tình dùng tiền giả mà người bán khó có thể nhận ra được điều đó.
Điểu này gây thiệt hại cho người bán khi tiền không có mà sản phẩm thì mất đi. Còn các hệ thống thanh toán trong thương mại điện tử thì thực hiện chủ yếu qua máy tính cá nhân và các thiết bị hỗ trợ kĩ thuật. Việc giao dịch bằng tiền được số hóa và sẽ chuyển đổi ra tiền mặt qua ngân hàng thương mại khi chủ sở hữu yêu cầu. Do đó, khả năng bị thanh toán bằng tiền giả rất khó xảy ra.
Đó là một ưu điểm lớn của thanh toán điện tử so với thanh toán truyền thống.2 Một số lý thuyết về công cụ thanh toán điện tử trên website 1.1 Phân loại các phương thức thanh toán trên website 1.1 Thanh toán trực tuyến bằng các loại thẻ - Khái niệm thẻ thanh toán: Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt mà người chủ thẻ có thể sử dụng để rút tiền mặt hoặc thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán bằng thẻ. - Phân loại thẻ thanh toán: + Thẻ tín dụng (Credit Card): là loại thẻ được sử dụng phổ biến nhất, theo đó người chủ thẻ được phép sử dụng một hạn mức tín dụng không phải trả lãi để mua sắm hàng hoá, dịch vụ tại những cơ sở kinh doanh, khách sạn, sân bay. chấp nhận loại thẻ này. + Gọi đây là thẻ tín dụng vì chủ thẻ được ứng trước một hạn mức tiêu dùng mà không phải trả tiền ngay, chỉ thanh toán sau một kỳ hạn nhất định.
Cũng từ đặc điểm trên mà người ta còn gọi thẻ tín dụng là thẻ ghi nợ hoãn hiệu (delayed debit card) hay chậm trả. + Thẻ ghi nợ (Debit card): đây là loại thẻ có quan hệ trực tiếp và gắn liền với tài khoản tiền gửi.