Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác thanh tra xây dựng Chương 2: Thực trạng công tác thanh tra xây dựng tại Sở Xây dựng tỉnh Bình Dương. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra xây dựng tại Sở Xây dựng Bình Dương. 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA XÂY DỰNG TẠI SỞ XÂY DỰNG TỈNH BÌNH DƢƠNG 1. Lý luận chung về thanh tra xây dựng.
Khái niệm thanh tra. - Thanh tra, theo Đại từ điển tiếng việt là điều tra, xem xét để làm rõ sự việc thanh tra cũng có nghĩa là chỉ người làm nhiệm vụ thanh tra. Người làm nhiệm vụ Thanh tra phải điều tra, xem xét để làm rõ vụ việc. - Thanh tra, theo từ điển Tiếng việt là cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, tổ chức để phát hiện và ngăn chặn những gì trái với quy định, giải quyết khiếu nại tố cáo, phòng chống tiêu cực trong phạm vi nhiệm vụ quản lý nhà nước của cơ quan, tổ chức cá nhận có thẩm quyền, thuật ngữ thanh tra cũng được dùng để chỉ người làm nhiệm vụ thanh tra.
- Nói cách khác thanh tra là hoạt động kiểm tra, xem xét việc thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước, nhiệm vụ được giao của các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân do các cơ quan thanh tra có thẩm quyền thực hiện nhằm phục vụ hoạt động quản lý nhà nước, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan. - Hoạt động thanh tra thường được tiến hành bởi các cơ quan chuyên trách. Cơ quan thanh tra tiến hành xem xét, đánh giá sự việc một cách khách quan, đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của Nhà nước, tổ chức cá nhân. Vì vậy, để đảm bảo sự công minh trong hoạt động thanh tra thanh tra cũng phải tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền, ra quyết định và kiến nghị thanh tra phải đúng quy định của pháp luật, chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình, có quyền bảo lưu và báo cáo cấp có thẩm quyền.
Tính độc lập tương đối của thanh tra được thể hiện thông qua những thẩm quyền, nhiệm vụ của cơ quan thanh tra. - Thanh tra còn được hiểu là chức năng quản lý nhà nước là hoạt động kiểm tra, xem xét việc làm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân thường được thực hiện bởi một cơ quan chuyên trách theo một trình tự, thủ tục do pháp luật quy định nhằm xác định tính đúng, sai của sự việc, những hành vi vi phạm từ đó đưa ra những kiến nghị góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà nước các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân. - Ngoài ra, thanh tra còn được hiểu là hoạt động chuyên trách do bộ máy thanh 5 tra đảm nhiệm nhằm thực hiện việc kiểm tra, đánh giá, kết luận chính thức về việc thực hiện chính sách pháp luật nhiệm vụ kế hoạch của cơ quan tổ chức cá nhân trong quản lý hành chính nhà nước với mục đích phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức cá nhân góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước. - Từ các khái niệm trên cho thấy Thanh tra là một loại hình đặc biệt của hoạt động quản lý nhà nước của cơ quan quản lý nhà nước, mục đích của thanh tra là nhằm phục vụ cho quản lý nhà nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước.
Chủ thể của thanh tra là các cơ quan quản lý nhà nước, các cuộc thanh tra được tiến hành thông qua Đoàn thanh tra và thanh tra viên. Đối tượng thanh tra là những việc làm cụ thể được tiến hành theo các quy định của pháp luật, thực hiện quyền,nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước tổ chức và cá nhân. - Hoạt động thanh tra của cơ quan thanh tra Nhà nước hỗ trợ đắc lực cho hoạt động kiểm tra, giám sát qua thanh tra nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật thì chuyển hồ sơ cho các cơ quan có thẩm quyền xử lý. Qua thanh tra, cơ quan thanh tra cũng nhận được thông tin phản hồi để đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra.
Hoạt động thanh tra thường xuyên diễn ra trong quá trình tổ chức, thực hiện các nhiệm vụ quản lý cũng như thực hiện đường lối chính sách, pháp luật. Xét về vị trí, vai trò, đặc điểm và nội dung của hoạt động thanh tra trong quản lý nhà nước có thể thấy thanh tra là một trong ba khâu của chu trình quản lý nhà nước; là phương thức và nội dung quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; là một trong những phương tiện phòng ngừa có hiệu quả những những vi phạm pháp luật. Hoạt động của các cơ quan thanh tra trong thực thi nhiệm vụ của mình theo quy định của pháp luật góp phần đảm bảo việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động quản lý Nhà nước phát huy dân chủ, bảo vệ lợi ích nhà nước phát huy dân chủ bảo vệ lợi ích nhà nước quyền và lợi ích hợp pháp của công dân cơ quan tổ chức cải cách hành chính nhà nước nâng cao phòng ngừa có hiệu quả đấu tranh chống tham nhũng hiện nay. - Mục đích hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà 6 nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân [3].
Khái niệm thanh tra xây dựng Thanh tra xây dựng là hoạt động thanh tra chuyên ngành do các cơ quan và cá nhân thanh tra xây dựng có thẩm quyền tiến hành nhằm đảm bảo thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về xây dựng, bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Thanh tra xây dựng là thanh tra chuyên ngành về xây dựng được tổ chức và hoạt động theo quy định của Chính phủ. Có bộ máy chuyên trách đảm nhiệm các công việc liên quan đến lĩnh vực xây dựng, được thành lập và đi vào hoạt động trên cơ sở hệ thống các quy định của pháp luật. Thanh tra xây dựng là hoạt động mang tính chuyên trách để tiến hành hoạt động kiểm tra xem xét thực hiện các nhiệm vụ trong phạm vi quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng gồm: xây dựng; kiến trúc; quy hoạch xây dựng; hạ tầng kỹ thuật; khu công nghiệp; khu công nghệ cao; phát triển đô thị; nhà ở và công sở; kinh doanh bất động sản; vật liệu xây dựng.
Đặc điểm của Thanh tra xây dựng. Là một loại hoạt động thanh tra có tính chuyên ngành, hoạt động thanh tra xây dựng có một số đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, hoạt động thanh tra xây dựng gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước về xây dựng Thanh tra chuyên ngành gắn liền với công tác quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Mỗi lĩnh vực khác nhau đòi hỏi phải có tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành phù hợp để bảo đảm được tính linh hoạt, kịp thời trong phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành các quy định về quản lý nhà nước theo lĩnh vực. Chính vì vậy, nói đến thanh tra xây dựng, trong nhận thức cần hiểu vượt ra khỏi các quy định của thanh tra chuyên ngành trong Luật Thanh tra hiện nay.
Về bản chất, thanh tra xây dựng là một loại hình hoạt động kiểm tra hành chính nhưng không chỉ do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện mà các cơ quan, tổ chức, đơn vị nói chung được trao quyền hành chính trong lĩnh vực quản lý xây dựng thì đều có thể có hoạt động thanh tra xây dựng. Đây cũng là điểm khác biệt xuất phát từ sự khác biệt giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. 7 Thứ hai, hoạt động thanh tra xây dựng là hình thức thực thi quyền lực nhà nước, liên quan trực tiếp với đối tượng quản lý và gắn liền với tính cưỡng chế nhà nước quyền lực nhà nước được thực hiện có thể liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đối tượng quản lý. Thực hiện quyền quản lý trong lĩnh vực xây dựng cũng có nhiều giai đoạn (xây dựng chính sách, pháp luật; tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật: thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện; xử lý vi phạm…) với các mức độ ảnh hướng khác nhau đến đối tượng quản lý.
Hoạt động thanh tra xây dựng là một hình thức thực thi quyền lực nhà nước và trực tiếp liên quan đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong các lĩnh vực quản lý xây dựng. Đồng thời, chủ thể có thẩm quyền tiến hành hoạt động thanh tra xây dựng có thể xử phạt vi phạm hành chính đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật. Thứ ba, tổ chức thanh tra chuyên ngành là một bộ phận không tách rời của chủ thể có thẩm quyền quản lý theo ngành, lĩnh vực Hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm các cơ quan quản lý có thẩm quyền chung và cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực. Trong đó, tổ chức có chức năng thanh tra xây dựng là bộ phận không thể tách rời khỏi cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực xây dựng.
Đây là đặc điểm quan trọng để thiết lập mô hình tổ chức thanh tra chuyên ngành phù hợp với sự phân công, phân cấp trong quản lý nhà nước. Từ những đặc điểm trên đây có thể hiểu thanh tra xây dựng là thanh tra chuyên ngành xây dựng thực hiện chức năng nhiệm vụ trong phạm vi quản lý nhà nước theo lĩnh vực xây dựng: Quy hoạch, xây dựng, đô thị, nhà ở, vật liệu xây dựng, hạ tầng đô thị, an toàn trong thi công xây dựng… Cơ quan thanh tra nhà nước trong lĩnh vực thanh tra xây dựng được tổ chức tương ứng với sự phân cấp trong quản lý lĩnh vực xây dựng theo hai cấp thanh tra bộ xây dựng và thanh tra sở xây dựng.