CHƯƠNG 1: CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Thẩm định dự án đầu tư tại các ngân hàng thương mại 1. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Theo GS. NGƯT Bùi Xuân Phong thẩm định dự án đầu tư là quá trình xem xét, phân tích, đánh giá dự án một cách khách quan, khoa học và toàn diện trên các nội dung, lựa chọn dự án để quyết định tài trợ hoặc cho vay vốn.
Theo ý kiến tác giả, trên góc độ các ngân hàng thì việc đánh giá dự án chủ yếu trên phương diện tính khả thi, hiệu quả tài chính và khả năng thu nợ của ngân hàng để từ đó đưa ra quyết định về việc tài trợ vốn. Sự cần thiết thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại Thẩm định dự án đầu tư là một bước vô cùng quan trọng trong quy trình tín dụng của ngân hàng, sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn chính xác hơn về khách hàng vay vốn cũng như dự án đầu tư, từ đó ngân hàng có thể đưa ra quyết định có nên cho vay hay không. Mục đích cơ bản của công tác thẩm định là: - Giúp ngân hàng đưa ra kết luận về tính khả thi, hiệu quả của dự án đầu tư, khả năng trả nợ và những rủi ro có thể xảy ra để phục vụ cho việc quyết định cho vay hoặc từ chối cho vay đầu tư dự án. Sau khi xem xét, đánh giá dự án của khách hàng vay vốn, ngân hàng sẽ đưa ra quyết định cho vay đối với các dự án đầu tư hiệu quả, có khả năng trả nợ và đồng thời từ chối những dự án kém hiệu quả và không có khả năng trả nợ.
- Làm cơ sở tham gia góp ý, tư vấn cho chủ đầu tư, tạo điều kiện để đảm bảo hiệu quả cho vay, thu được nợ gốc và lãi đúng hạn, hạn chế, phòng ngừa rủi ro. - Làm cơ sở để xác định giá trị cho vay, thời gian cho vay, dự kiến tiến độ giải ngân, mức độ thu nợ hợp lý, các điều kiện cho vay, tạo tiền đề cho khách hàng hoạt động có hiệu quả và đảm bảo mục tiêu đầu tư của ngân hàng Xuất phát từ vai trò cần thiết của công tác thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại mà các yêu cầu đặt ra đối với công tác này như sau: - Đảm bảo đánh giá một cách khách quan, toàn diện, chính xác, kịp thời các nội dung của dự án, lựa chọn được các dự án có tính khả thi, hiệu quả cao đảm bảo 8 khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân hàng. - Đảm bảo tính bền vững và độ an toàn trong hiệu quả hoạt động của dự án sau khi dự án được ngân hàng cấp tín dụng. Nội dung công tác thẩm định dự án đầu tư 1.
Tổ chức bộ máy Tổ chức bộ máy có nghĩa là quá trình sắp xếp và bố trí các công việc, giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực của tổ chức sao cho chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của ngân hàng. Hiện nay, ngân hàng TMCP ngoại thương Việt Nam được tổ chức và hoạt động dưới hình thức một NHTM cổ phần. Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam cùng với các công ty con và các công ty trực thuộc hình thành nhóm công ty hoạt động theo mô hình công ty mẹ- con. Trong giai đoạn tiếp theo, ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam sẽ tiếp tục các bước cổ phần hóa các công ty con để trở thành Tập đoàn đầu tư tài chính ngân hàng Vietcombank.
Nội dung thẩm định dự án đầu tư tại các ngân hàng thương mại Việc thẩm định dự án đầu tư tại các ngân hàng thương mại sẽ tập trung, phân tích đánh giá về khía cạnh hiệu quả tài chính và khả năng trả nợ của dự án. Các khía cạnh khác như hiệu quả về mặt xã hội, hiệu quả kinh tế nói chung cũng sẽ được đề cập tới tuỳ theo đặc điểm và yêu cầu của từng dự án Các nội dung chính khi thẩm định dự án cán bộ ngân hàng cần tiến hành phân tích đánh giá chủ yếu gồm: 1. Thẩm định sự cần thiết phải đầu tư và pháp lý của dự án Thẩm định sự cần thiết phải đầu tư Đối với bất kỳ dự án nào, việc phân tích, đánh giá nhằm làm rõ được sự cần thiết phải đầu tư là xuất phát điểm để tiếp tục hoạch định các nội dụng khác: lựa chọn hình thức đầu tư, địa điểm, quy mô, thời điểm, các giải pháp công nghệ, thiết bị để đánh giá, lựa chọn dự án, lĩnh vực, quy mô đầu tư phù hợp Nội dung thẩm định này cũng đồng thời phải đánh giá tính phù hợp của dự án với chiến lược, quy hoạch phát triển của từng ngành, vùng, địa phương và cả nước và quy định của pháp luật. Nội dung thẩm định này chỉ đánh giá một cách khái quát dự án để nhằm trả lời các câu hỏi: - Mục tiêu đầu tư của dự án có phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển của ngành, vùng, địa phương và nhu cầu thị trường hay không? 9 - Lựa chọn quy mô, hình thức đầu tư có phù hợp với khả năng mở rộng thị phần, yêu cầu thị trường, khả năng chiếm lĩnh/thâm nhập vào thị trường trong thời gian nhất định hay không? Đây là những cơ sở khái quát để có thể thấy rõ được những thuận lợi, khó khăn của dự án và là cơ sở để các ngân hàng thương mại quyết định việc đầu tư dự án có hợp lý không.
Nếu hợp lý, tiếp tục phân tích các nội dung trên cụ thể trong các phần sau Thẩm định hồ sơ, thủ tục pháp lý của dự án Điều kiện đầu tiên để một dự án có thể được thực hiện là dự án đó phải có tính khả thi về mặt pháp lý. Do vậy, một dự án dù có mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng không tuân thủ theo luật pháp, các chính sách quy hoạch kế hoạch phát triển kinh tế xã hội thì dự án cũng không thể được chấp nhận, chính vì vậy cần phải tiến hành thẩm định khía cạnh pháp lý của dự án. Thông thường hồ sơ pháp lý của dự án đầu tư cần có bao gồm: Giấy chứng nhận đầu tư Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (nếu có), báo cáo nghiên cứu khả thi Thiết kế kỹ thuật và tổng dự toán đã được phê duyệt Các quyết định, văn bản, hợp đồng kinh tế cần thiết khác 1. Thẩm định về phương diện thị trường dự án Thị trường là một khâu hết sức quan trọng quyết định sự thành bại của một dự án, do vậy thẩm định phương diện thị trường là một trong những nội dung không thể thiếu khi đánh giá tính khả thi của dự án đầu tư.
Các nội dung thẩm định bao gồm : Đánh giá tổng quan về cung-cầu sản phẩm dự án Khi đánh giá tổng quan nhu cầu sản phẩm của dự án cần đánh giá các mặt sau: - Phân tích quan hệ cung - cầu đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án - Định dạng sản phẩm của dự án - Đặc tính nhu cầu đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án. Tình hình sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm, dịch vụ thay thế đến thời điểm thẩm định dự án - Xác định tổng nhu cầu hiện tại và dự đoán nhu cầu tương lai đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án, ước tính mức tiêu thụ gia tăng hàng năm của thị trường nội địa và khả năng xuất khẩu sản phẩm dự án trong đó lưu ý với mức độ gia tăng trong quá khứ, khả năng sản phẩm dự án bị thay thế bởi các sản phẩm khác có cùng công dụng. 10 - Xác định tổng lượng cung ứng hiện tại và số lượng sản phẩm cung ứng từ các nguồn, mức độ đáp ứng thị trường hiện tại. Thẩm định thị trường mục tiêu và khả năng cạnh tranh của sản phẩm dự án Trên cơ sở đánh giá tổng quan về quan hệ cung cầu sản phẩm của dự án, xem xét, ngân hàng sẽ đánh giá việc xác định thị trường mục tiêu của dự án là thay thế hàng nhập khẩu, xuất khẩu hay chiếm lĩnh thị trường nội địa của các nhà sản xuất khác đã hợp lý hay không? Và để đánh giá khả năng đạt được các mục tiêu thị trường, khi đánh giá dự án ngân hàng cần thẩm định khả năng cạnh tranh của sản phẩm dự án đối với: Thị trường nội địa - Hình thức, mẫu mã, kết cấu, chất lượng sản phẩm của dự án so với các sản phẩm cùng loại trên thị trường thế nào, có ưu điểm gì không? - Sản phẩm có phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, xu hướng tiêu thụ hiện nay hay không? - Giá cả so với các sản phẩm cùng loại trên thị trường như thế nào, có cạnh tranh hơn không, có phù hợp với xu hướng thu nhập, khả năng tiêu thụ hay không? Thị trường nước ngoài - Những cơ chế, chính sách, quy định của Nhà nước đối với các sản phẩm xuất khẩu: doanh nghiệp được phép xuất khẩu, sản phẩm, mẫu mã, khối lượng, giá trị, tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh, đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường… - Sản phẩm có khả năng đạt các yêu cầu về tiêu chuẩn để xuất khẩu hay không (tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh,…).
- Quy cách, chất lượng, mẫu mã, giá cả có những ưu thế như thế nào so với các sản phẩm cùng loại trên thị trường dự kiến xuất khẩu. - Thị trường dự kiến xuất khẩu có bị hạn chế bởi hạn ngạch không. - Sản phẩm cùng loại của Việt Nam đã thâm nhập được vào thị trường xuất khẩu dự kiến này hay chưa, kết quả như thế nào? - Các đại lý, bạn hàng tiêu thụ sản phẩm đã có hoặc đang thiết lập ở thị trường dự kiến xuất khẩu (nếu có)? Đánh giá, dự kiến khả năng tiêu thụ sản phẩm của dự án Trên cơ sở đánh giá thị trường tiêu thụ, công suất thiết kế và khả năng cạnh tranh của sản phẩm dự án, cán bộ thẩm định phải đánh giá những dự kiến về khả năng tiêu thụ sản phẩm của dự án sau khi đi vào hoạt động đã hợp lý chưa? 11 - Sản lượng sản xuất, sản lượng tiêu thụ hàng năm, sự thay đổi cơ cấu sản phẩm nếu dự án có nhiều loại sản phẩm. - Diễn biến giá bán sản phẩm, dịch vụ đầu ra hàng năm.
- Những thay đổi về cơ chế chính sách trong và ngoài nước ảnh hưởng đến giá bán, cơ cấu sản phẩm của dự án.