CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI NIỆM, MỤC TIÊU, VAI TRÒ CỦA PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG TẠI NHTM 1. Khái niệm phân tích báo cáo tài chính khách hàng tại NHTM Báo cáo tài chính là những báo cáo được lập dựa vào phương pháp kế toán tổng hợp số liệu từ các sổ sách kế toán, theo các chỉ tiêu tài chính phát sinh, phản ánh một cách có hệ thống tình hình tài sản của đơn vị tại những thời điểm, kết quả hoạt động kinh doanh và tình hình sử dụng vốn của đơn vị trong những thời kỳ nhất định nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ DN, cơ quan Nhà nước và nhu cầu hữu ích của những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. Phân tích BCTC khách hàng trong hoạt động tín dụng tại NHTM là là một quá trình thu thập, xử lý, đánh giá số liệu bằng các phương pháp kỹ thuật thích hợp để giúp ngân hàng nắm được thực trạng tài chính doanh nghiệp.
Thông qua phân tích BCTC, các NHTM có thể có thể đánh giá sức mạnh tài chính, khả năng hoạt động cũng như dự đoán về tương lai của khách hàng, từ đó để đưa ra quyết định tài trợ một cách có hiệu quả, đảm bảo cho ngân hàng giám sát việc sử dụng vốn vay, thu được cả gốc và lãi đúng hạn, giảm thiểu rủi ro tín dụng, tránh gây thất thoát vốn cho ngân hàng 1. Mục tiêu của phân tích báo cáo tài chính khách hàng tại NHTM Mục tiêu chung và tổng quát của mọi đối tượng sử dụng thông tin khi phân tích BCTC là đánh giá được tình hình tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm hiện tại, dự đoán được kết quả tài chính trong tương lai để phục vụ 8 việc ra quyết định kinh doanh. Đối với NHTM, cho vay là hoạt động nhiều rủi ro nhất, do vậy hạn chế rủi ro trong hoạt động cho vay là vấn đề bức thiết luôn được các ngân hàng quan tâm.Với vai trò là nhà đầu tư – là chủ nợ, lợi ích mà NHTM thu được ở một khách hàng thể hiện dưới dạng tiền lãi và tiền gốc cho vay. Khoản cho vay này có thể là ngắn hạn hoặc dài hạn.
Đối với cho vay ngắn hạn và dài hạn có cách thức phân tích BCTC tương đối khác nhau, cho vay ngắn hạn thường chỉ tập trung vào khả năng thanh toán lãi vay của doanh nghiệp và thanh toán gốc vay vào ngày đáo hạn, những phân tích này được giới hạn trong một khung thời gian cụ thể. Các chủ nợ dài hạn lại có những đánh giá và xem xét kỹ lưỡng hơn đối với khả năng thanh toán của doanh nghiệp, họ cần xem xét khả năng duy trì sự tồn tại và sức sinh lời của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian tương đối dài. Như vậy, một số biến động trong ngắn hạn của doanh nghiệp có thể là mối quan tâm lớn đối với ngân hàng khi cho vay ngắn hạn, nhưng những sự kiện đó chưa hẳn đã được quan tâm khi cho vay dài hạn. Ngân hàng không chỉ quan tâm tới tình hình tài chính hiện tại của khách hàng mà còn phải quan tâm tới khả năng phát triển trong tương lai của họ.
Phân tích BCTC khách hàng giúp cho ngân hàng nhìn nhận toàn diện bộ mặt của khách hàng trong kỳ hoạt động đã qua một cách khách quan và tương đối trung thực. Bên cạnh đó, việc phân tích cũng giúp ngân hàng hiểu rõ được nguyên nhân gây ra sự biến động của các chỉ tiêu và khoản mục; nhận biết được các nhân tố ảnh hưởng đến các khoản mục đó để từ đó có hướng đầu tư thích hợp cho khách hàng. Phân tích BCTC khách hàng giúp cho ngân hàng nhận biết và dự đoán trước những rủi ro cũng như tiềm năng trong tương lai của khách hàng. Bởi rủi ro là nguy cơ lúc nào cũng có thể gặp phải và gây ra các hậu quả nghiêm trọng, do vậy việc nhận biết các rủi ro giúp ngân hàng có hướng đầu tư thích 9 hợp, có quyết định tài chính và các dự thảo tài chính trong tương lai như kế hoạch đầu tư, kế hoạch ngân quỹ để tư vấn cho khách hàng.
Đối lập với rủi ro, những tiềm năng và cơ hội sẽ mang đến cho NHTM những khách hàng có sức mạnh tài chính. Nhận biết điều đó là một bước đầu thắng lợi của ngân hàng trên con đường phát triển đồng hành cùng khách hàng. Vai trò của phân tích báo cáo tài chính khách hàng tại NHTM Hoạt động tín dụng doanh nghiệp là một trong những hoạt động chiếm tỷ trọng lớn, mang lại thu nhập chủ yếu nhưng đồng thời cũng mang lại rủi ro cao nhất trong quá trình kinh doanh của ngân hàng thương mại. Rủi ro tín dụng có thể phát sinh do những nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan từ hai phía khách hàng và ngân hàng.
Về phía ngân hàng, rủi ro tín dụng có thể phát sinh do quá trình phân tích và thẩm định tín dụng không kỹ lưỡng dẫn đến sai lầm trong quyết định cho vay. Mặt khác, cũng có thể do ngân hàng thiếu kiểm tra, kiểm soát sau khi cho vay dẫn đến khách hàng sử dụng vốn vay không đúng mục đích, tình hình tài chính khách hàng suy giảm nhưng ngân hàng vẫn không phát hiện để có biện pháp xử lý kịp thời. Chính vì vậy, công tác phân tích BCTC khách hàng trong hoạt động tín dụng không chỉ là nhu cầu thiết thực mà còn là đòi hỏi bắt buộc đối với mỗi ngân hàng thương mại nhằm giúp ngân hàng giảm thiểu được rủi ro khi chấp nhận cấp tín dụng cho khách hàng. Phân tích BCTC khách hàng trước khi cho vay là bước quan trọng nhất, giúp ngân hàng không chỉ đánh giá tình hình tài chính, khả năng sinh lợi của khách hàng nhằm lựa chọn khách hàng tốt để cho vay mà còn giúp ngân hàng ước lượng nhu cầu vốn vay, đánh giá khả năng hoàn trả nợ vay đồng thời ước lượng các thiệt hại có thể có nếu khách hàng vay không hoàn trả để quyết định cấp tín dụng hay không cấp tín dụng.
Đồng thời, làm cơ sở để ngân hàng xác định thời hạn cho vay, tỷ lệ cho vay với lãi suất vay hợp lý cũng như quy định giới hạn các cam kết cho vay, yêu cầu về tài sản bảo đảm và các điều 10 khoản hạn chế trong hợp đồng nhằm đảm bảo hoạt động tín dụng an toàn, hiệu quả. Trong và sau khi cho vay, ngân hàng vẫn thường xuyên phải phân tích BCTC khách hàng để kiểm tra, giám sát món vay, nhằm đảm bảo tiền vay được sử dụng đúng mục đích. Qua đó, giúp ngân hàng thấy được hiệu quả sử dụng vốn vay của khách hàng; tình hình sản xuất kinh doanh của khách hàng có diễn ra theo dự doán hay không, có xu hướng biến động tốt hay xấu để ngân hàng quyết định tiếp tục cấp tín dụng hay không và có biện pháp xử lý kịp thời, đảm bảo an toàn vốn vay của ngân hàng. Ngoài ra, BCTC khách hàng là cơ sở để ngân hàng phân tích, đánh giá và chấm điểm các chỉ tiêu tài chính phục vụ công tác XHTDNB.
Như vậy, công tác phân tích BCTC khách hàng được thực hiện trong suốt quá trình vay vốn của khách hàng và nó có vai trò vô cùng quan trọng, đó là: - Góp phần hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại, giúp ngân hàng sàng lọc khách hàng vay vốn, kiểm soát tốt đồng vốn cho vay và có những quyết định đúng đắn, kịp thời. - Làm cơ sở để ngân hàng chấm điểm các chỉ tiêu tài chính và một số chỉ tiêu phi tài chính phục vụ cho việc xếp hạng tín dụng doanh nghiệp vay vốn, đo lường rủi ro tín dụng; - Giúp ngân hàng đa dạng hoá hợp lý danh mục cho vay và hoạch định được một chính sách tín dụng an toàn và hiệu quả. NỘI DUNG CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG TẠI NHTM 1. Thu thập thông tin Trong phân tích BCTC khách hàng, ngân hàng phải thu thập, sử dụng mọi nguồn tài liệu, thông tin từ nội bộ doanh nghiệp đến những thông tin bên ngoài, từ các thông tin chung của nền kinh tế đến các thông tin cụ thể có liên 11 quan trực tiếp đến doanh nghiệp … Gồm có: - BCTC của khách hàng: Hệ thống BCTC gồm BCTC năm (được lập định kỳ hàng năm hoặc tròn 12 tháng) và BCTC giữa niên độ (được lập định kỳ cuối mỗi quý của năm tài chính không bao gồm quý 4).
Luận văn này sẽ đi vào hệ thống BCTC năm, bao gồm: Bảng cân đối kế toán (BCĐKT), báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (BCKQKD), báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT) và thuyết minh BCTC. Ngoài ra còn kèm theo sổ chi tiết, sổ cái các tài khoản - Các thông tin tài khác về khách hàng: + Đặc điểm tình hình huy động và sử dụng nguồn vốn cũng như cơ cấu nguồn vốn. + Chu kỳ kinh doanh, sự đa dạng hóa và vòng đời của sản phẩm + Vị thế của doanh nghiệp trong ngành cũng như trong quan hệ với các đối tác: ngân hàng, người mua hàng, người cung cấp. + Chính sách, chiến lược phát triển và cạnh tranh - Thông tin về môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp, cơ quan quản lý của khách hàng, Trung tâm thông tin tín dụng của ngân hàng nhà nước - CIC, cơ quan thuế, Đặc tính cạnh tranh trong ngành với những đối thủ cạnh tranh ở thời điểm hiện tại và tiềm năng trong tương lai, các quy định và định hướng của cơ quan quản lý của Nhà nước đối với ngành trong hiện tại và cả tương lai,.
Thẩm định thông tin và độ tin cậy của báo cáo tài chính Chất lượng công tác phân tích phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của các thông tin thu thập được. Bởi vậy, ngân hàng phải kiểm tra tính hợp pháp của tài liệu chứa đựng thông tin (trình tự lập, ban hành, người lập, cấp thẩm quyền phê duyệt …) cũng như độ tin cậy, tính nhất quán, tính trung thực, hợp lý của nguồn thông tin đó. 12 - Thẩm định độ tin cậy của BCTC là công việc cần thiết đầu tiên trước khi tiến hành phân tích do doanh nghiệp có thể cung cấp BCTC khác biệt so với thực tế.