mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo; Luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Các vấn đề lý luận về an sinh xã hội Chƣơng 2: Thực trạng công tác an sinh xã hội tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng Chƣơng 3: Một số giải pháp để hoàn thiện công tác an sinh xã hội cho 4 huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng thời gian đến. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Trong cuộc sống, con ngƣời luôn tự khắc phục những khó khăn, rủi ro của chính mình và đồng thời họ còn đƣợc sự san sẻ, đùm bọc, cƣu mang của cộng đồng. Sự tƣơng trợ dần dần đƣợc mở rộng và phát triển dƣới nhiều hình thức khác nhau. Trong quá trình phát triển xã hội, đặc biệt là từ sau cuộc cách mạng công nghiệp, hệ thống ASXH đã có những cơ sở để hình thành và phát triển.Ở Đức năm 1850, lần đầu tiên nhiều bang đã thành lập quỹ ốm đau và yêu cầu công nhân phải đóng góp để dự phòng khi bị giảm thu nhập vì bệnh tật.
Đến cuối những năm 1880, ASXH (lúc này là BHXH) đã mở rộng, sự tham gia là bắt buộc và không chỉ ngƣời lao động đóng góp mà giới chủ và Nhà nƣớc cũng phải thực hiện nghĩa vụ của mình. Sau đó các nƣớc Mỹ Latinh, rồi đến Bắc Mỹ và Canada vào những năm 30 của thế kỷ XX cũng bắt đầu thành lập các quỹ theo mô mình tƣơng tự nhƣ ở Đức. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, ASXH đã lan rộng sang các nƣớc Châu Á, Châu Phi và vùng Caribê. - Theo những tài liệu hiện có thì thuật ngữ ASXH đƣợc chính thức sử dụng năm 1935 ở Mỹ.
Đến năm 1941, trong Hiến chƣơng Đại Tây Dƣơng và sau đó Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) chính thức dùng thuật ngữ này trong các công ƣớc quốc tế. ASXH đã đƣợc tất cả các nƣớc thừa nhận là một trong những quyền con ngƣời. Nội dung của ASXH đã đƣợc ghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền do Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 10/12/1948. Trong bản Tuyên ngôn có viết: “Tất cả mọi ngƣời với tƣ cách là thành viên của xã hội có quyền hƣởng ASXH.
Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển con ngƣời…” - Theo khái niệm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đang sử dụng 5 thì: “ASXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thƣơng tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con ”. Cho đến nay có rất nhiều nhà kinh tế học trên thế giới đã nghiên cứu vấn đề ASXH, nhƣng do sự đa dạng về nội dung, phƣơng thức và góc độ tiếp cận nên vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về ASXH. - Ở Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều công trình khoa học, luận án, luận văn nghiên cứu về công tác ASXH, góp phần rất lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH ở nƣớc ta, cụ thể nhƣ là: - Đề tài cấp Nhà nƣớc do Viện Khoa học lao động và các vấn đề xã hội, thuộc Bộ LĐTB &XH chủ trì đề tài mã số KX 04.05: “ Luận cứ khoa học cho việc đổi mới và hoàn thiện các chính sách bảo đảm xã hội trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [10]. Đề tài đã nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề bảo đảm xã hội ở Việt Nam; nghiên cứu BHXH trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở Việt Nam: về chế độ BHXH, cơ chế quản lý BHXH; xây dựng các chính sách chế độ ƢĐXH.
Kết quả nghiên cứu của để tài đã hệ thống một cách khái quát các bộ phận cấu thành quan trọng của bảo đảm xã hội đó là BHXH, CTXH, ƢĐXH; đã đánh giá tổng thể thực trạng bảo đảm xã hội ở Việt Nam: đi từ sự hình thành, phát triển bảo đảm xã hội ở Việt Nam cho đến đánh giá tổng thể thực trạng bảo đảm xã hội và chỉ ra quan điểm, phƣơng hƣớng giải pháp phát triển trong tƣơng lai của hệ thống bảo đảm xã hội ở nƣớc ta. - Luận án tiến sĩ kinh tế, Mai Ngọc Anh (2009): “ An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam” [7]. Theo quan điểm của tác giả, trong thời gian tới để hệ thống an sinh xã hội đối với nông 6 dân đi vào thực tế một cách hiệu quả hơn, Nhà nƣớc cần phải quan tâm đến bốn vấn đề cơ bản sau: Cần phải tiến hành hỗ trợ tài chính đối với ngƣời các đối tƣợng tham gia BHYT và BHXH tự nguyện, để thực hiện đƣợc điều này trƣớc hết cần phải thay đổi lại cơ cấu chi NSNN hiện nay; nên tổng kết, đánh giá lại mô hình BHXH cho nông dân để tìm ra những mặt mạnh, điểm yếu, từ đó tiếp tục phát triển mô hình bảo hiểm xã hội cộng đồng dành cho những đối tƣợng nông dân có thu nhập thấp, không thể tham gia BHXH tự nguyện dù sẽ đƣợc Nhà nƣớc hỗ trợ 50% kinh phí đóng góp tham gia; cần phát triển hình thức bảo hiểm sản xuất để đảm bảo thu nhập ổn định cho ngƣời nông dân; Nhà nƣớc cũng cần phải đào tạo lại đội ngũ cán bộ thực thi ASXH, xem xét lại hệ thống luật pháp trong việc thực thi ASXH nói chung, ASXH đối với nông dân nói riêng. - Trong nghiên cứu: “Hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam: Thực trạng và định hƣớng phát triển” của Nguyễn Hữu Dũng (2010) [14], Trợ lý Bộ trƣởng Bộ Lao động, Thƣơng binh và Xã hội đã trình bày khái niệm cơ bản về an sinh xã hội và thực trạng cũng nhƣ định hƣớng chính sách an sinh xã hội của Việt Nam trong thời gian đến.
Trên cơ sở nghiên cứu và phân tích các khái niệm an sinh xã hội do Liên hiệp quốc và ASEAN đƣa ra, tác giả chỉ ra rằng chính sách an sinh xã hội có phạm vi bao phủ rộng, gồm các chính sách thị trƣờng lao động và việc làm, chính sách bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, chính sách trợ giúp xã hội và chƣơng trình mạng lƣới an toàn xã hội. - Nguyễn Trọng Đàm (2010), “ Hệ thống chính sách an sinh xã hội nƣớc ta trong giai đoạn phát triển mới ”, Tạp chí Lao động và xã hội [13]. Theo tác giả: mục tiêu tổng quát về an sinh xã hội ở Việt Nam là cơ bản đáp ứng đƣợc nhu cầu an sinh xã hội của ngƣời dân một cách toàn diện thông qua việc Nhà nƣớc tạo cơ chế để mọi ngƣời dân có quyền đƣợc tham gia việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, phổ cập giáo dục. Nhà nƣớc hỗ trợ cho các nhóm yếu 7 thế, các đối tƣợng đặc thù, trong đó, hỗ trợ toàn bộ cho ngƣời có hoàn cảnh khó khăn tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, tiếp cận đến giáo dục, nƣớc sạch, thông tin truyền thông và các trợ giúp xã hội khác; hỗ trợ một phần cho ngƣời thất nghiệp, ngƣời cận nghèo, ngƣời dân có mức thu nhập dƣới trung bình,.
để nhóm đối tƣợng này có điều kiện tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội. Các nghiên cứu trên đều góp phần xây dựng và hoàn thiện công tác ASXH ở nƣớc ta trong thời gian qua. Tuy vậy, tính tới thời điểm này vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu cụ thể nào về vấn đề công tác ASXH trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Cho nên việc lựa chọn đề tài “ Hoàn thiện công tác an sinh xã hội tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng ” để làm đề tài nghiên cứu là cần thiết.
8 CHƢƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ AN SINH XÃ HỘI 1. KHÁI QUÁT VỀ AN SINH XÃ HỘI 1. Khái niệm an sinh xã hội - Theo khái niệm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đang sử dụng: ASXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thƣơng tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con. - Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng: “An sinh xã hội là những biện pháp công cộng nhằm giúp cho các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng đƣơng đầu và kiềm chế đƣợc nguy cơ tác động đến thu nhập nhằm giảm tính dễ bị tổn thƣơng và những bấp bênh về thu nhập”.
- Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) quan niệm: “An sinh xã hội là một hệ thống chính sách công nhằm giảm nhẹ tác động bất lợi của những biến động đối với các hộ gia đình và cá nhân”. - Ở Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề ASXH, góp phần rất lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH ở nƣớc ta. + Trong “ Chiến lƣợc ASXH giai đoạn 2011-2020” của Việt Nam đã nêu ra: ASXH là sự đảm bảo mà xã hội cung cấp cho mọi thành viên trong xã hội thông qua việc thực thi hệ thống các cơ chế, chính sách và biện pháp can thiệp trƣớc nguy cơ, rủi ro có thể dẫn đến suy giảm hoặc mất đi nguồn sinh kế ”.[1] + Theo quan điểm của GS. TS Mai Ngọc Cƣờng cho rằng, để hiểu hết 9 đƣợc bản chất của ASXH chúng ta phải tiếp cận theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp: Theo nghĩa rộng: “ASXH là sự đảm bảo thực hiện các quyền để con ngƣời đƣợc an bình, đảm bảo an ninh, an toàn trong xã hội”.
Theo nghĩa hẹp: “ASXH là sự đảm bảo thu nhập và một số điều kiện thiết yếu khác cho cá nhân, gia đình và cộng đồng khi họ bị giảm hoặc mất việc làm; cho những ngƣời già cô đơn, trẻ em mồ côi, ngƣời tàn tật, những ngƣời yếu thế, ngƣời bị thiên tai dịch họa.[11] - Còn có rất nhiều quan điểm khác xoay quanh vấn đề ASXH do các học giả, các nhà nghiên cứu đƣa ra. Nhƣng theo tác giả quan điểm của TS.