Hệ quả pháp lý của việc miễn trừ theo CISG 1980 – So sánh với luật Việt Nam

Bài viết phân tích hậu quả pháp lý của việc miễn trừ theo CISG 1980 so với luật pháp Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự khác biệt.

• Tác giả: Đặng Việt Hưng
• Người hướng dẫn: Ph. Đỗ Thị Mai Hạnh
• Trường học: Ho Chi Minh City University of Law
• Chuyên ngành: International Law
• Đề tài: Hệ quả pháp lý của việc miễn trừ theo CISG 1980 và so sánh với luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẾ ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIỆM
• 1.1. Công ước Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và Luật Thương mại Việt Nam
• 1.1.1. Phạm vi áp dụng
• 1.1.2. Lý do nghiên cứu về CISG
• 1.2. Khái quát về vi phạm hợp đồng
• 1.2.1. Trách nhiệm và các chế tài đối với vi phạm hợp đồng
• 1.2.1.1. Tạm ngừng thực hiện
• 1.2.1.2. Hủy bỏ và đình chỉ thực hiện hợp đồng
• 1.3. Ý nghĩa của việc miễn trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN MIỄN TRÁCH NHIỆM VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA MIỄN TRÁCH NHIỆM THEO CISG VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Phạm vi miễn trách nhiệm
• 2.2. Sự xuất hiện của trở ngại hoặc sự kiện bất khả kháng
• 2.2.1. Điều kiện miễn trách nhiệm
• 2.2.2. Nghĩa vụ chứng minh
• 2.2.3. Thời hạn miễn trách nhiệm và việc tiếp tục thực hiện nghĩa vụ còn lại
• 2.3. Hành vi không thực hiện do lỗi hoặc hành vi hay sự thiếu sót của bên bị vi phạm
• 2.3.1. Điều kiện miễn trách nhiệm
• 2.4. Thỏa thuận miễn trách nhiệm
• 2.4.1. Điều kiện miễn trách nhiệm
• 2.5. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về miễn trách nhiệm
• 2.5.1. Đặc điểm của bất khả kháng, việc xem xét các yếu tố không thể lường trước và không thể tránh khỏi hoặc khắc phục cần được bổ sung
• 2.5.2. Hệ thống các chế tài áp dụng trong trường hợp miễn trách nhiệm cần được cải cách

Tóm tắt

I. CISG 1980 Tổng Quan Về Miễn Trừ Trách Nhiệm Hệ Quả

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, CISG 1980 đóng vai trò quan trọng trong điều chỉnh hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Nguyên tắc pacta sunt servanda nhấn mạnh việc tuân thủ hợp đồng, nhưng rủi ro và thay đổi hoàn cảnh có thể dẫn đến việc một bên không thể thực hiện nghĩa vụ. Miễn trừ trách nhiệm CISG là giải pháp để duy trì sự cân bằng giữa các bên khi có những trở ngại khách quan. Điều 79 CISG quy định về các trường hợp miễn trách nhiệm khi không thể thực hiện nghĩa vụ, trong khi Điều 80 đề cập đến trường hợp do hành vi của bên kia. Nghiên cứu này phân tích sâu sắc các quy định này, so sánh với Luật Việt Nam, nhằm giúp các doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong các giao dịch quốc tế.

1.1. Phạm Vi Áp Dụng CISG 1980 Điều Kiện Loại Trừ

Điều 2 CISG 1980 quy định rõ phạm vi áp dụng, loại trừ các giao dịch mua bán hàng hóa cho mục đích cá nhân, gia đình, trừ khi người bán không biết hoặc không buộc phải biết về mục đích này. Phạm vi này tương đồng với Luật Thương mại Việt Nam, tập trung vào các hoạt động thương mại. Việc xác định đúng phạm vi áp dụng là bước đầu tiên để áp dụng chính xác các quy định về miễn trừ trách nhiệm.

1.2. Tại Sao Nghiên Cứu CISG Về Miễn Trừ Trách Nhiệm

Nghiên cứu CISG về miễn trừ trách nhiệm giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đối phó với các rủi ro trong thương mại quốc tế. Hiểu rõ các điều kiện miễn trừ trách nhiệm theo CISG giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi gặp sự kiện bất khả kháng hoặc các trở ngại nằm ngoài tầm kiểm soát. Đồng thời, việc so sánh với Luật Việt Nam giúp doanh nghiệp nhận diện sự khác biệt và có sự chuẩn bị tốt hơn khi tham gia vào các hợp đồng quốc tế chịu sự điều chỉnh của CISG.

II. Vi Phạm Hợp Đồng CISG Tổng Quan Về Trách Nhiệm Miễn Trừ

Vi phạm hợp đồng là việc không thực hiện đúng nghĩa vụ theo thỏa thuận. CISG quy định rõ về trách nhiệm và các biện pháp khắc phục khi có vi phạm. Tuy nhiên, CISG cũng cung cấp cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong một số trường hợp nhất định, nhằm đảm bảo sự công bằng và hợp lý. Việc hiểu rõ các trường hợp miễn trừ trách nhiệm là rất quan trọng để doanh nghiệp có thể đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định phù hợp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thương mại quốc tế, nơi các yếu tố khách quan có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng thực hiện hợp đồng.

2.1. Trách Nhiệm Pháp Lý Khi Vi Phạm Hợp Đồng Theo CISG

Khi một bên vi phạm hợp đồng, CISG quy định các biện pháp khắc phục như yêu cầu thực hiện hợp đồng, đòi bồi thường thiệt hại, hoặc hủy hợp đồng. Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được miễn trừ nếu bên vi phạm chứng minh được rằng việc không thực hiện nghĩa vụ là do một trở ngại nằm ngoài tầm kiểm soát của họ và họ không thể lường trước được trở ngại đó tại thời điểm ký kết hợp đồng. Việc chứng minh này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về Điều 79 CISG.

2.2. Tạm Đình Chỉ Hủy Bỏ Hợp Đồng Ảnh Hưởng Đến Miễn Trừ CISG

Trong một số trường hợp, CISG cho phép tạm đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng khi có vi phạm. Tuy nhiên, việc tạm đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng không tự động miễn trừ trách nhiệm cho bên vi phạm. Bên vi phạm vẫn phải chứng minh rằng họ đáp ứng các điều kiện miễn trừ theo Điều 79 CISG. Ngược lại, nếu bên vi phạm không thông báo kịp thời về trở ngại, họ có thể mất quyền miễn trừ trách nhiệm.

III. Điều Kiện Miễn Trừ Trách Nhiệm CISG Phân Tích Chi Tiết Điều 79

Điều 79 CISG là trung tâm của chế định miễn trừ trách nhiệm. Điều khoản này quy định các điều kiện cụ thể mà một bên phải đáp ứng để được miễn trừ trách nhiệm khi không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Các điều kiện này bao gồm sự tồn tại của một trở ngại, tính chất không thể lường trước và không thể khắc phục của trở ngại, và mối quan hệ nhân quả giữa trở ngại và việc không thực hiện nghĩa vụ. Việc giải thích và áp dụng Điều 79 CISG đòi hỏi sự cẩn trọng và am hiểu sâu sắc về các án lệ và bình luận học thuật.

3.1. Trở Ngại Khách Quan Yếu Tố Quyết Định Miễn Trừ CISG

Để được miễn trừ trách nhiệm theo Điều 79 CISG, bên vi phạm phải chứng minh rằng việc không thực hiện nghĩa vụ là do một trở ngại nằm ngoài tầm kiểm soát của họ. Trở ngại này phải là một sự kiện bất ngờ, không thể lường trước được tại thời điểm ký kết hợp đồng. Ví dụ, một lệnh cấm vận thương mại bất ngờ hoặc một thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng có thể được coi là trở ngại khách quan.

3.2. Nghĩa Vụ Chứng Minh Ai Chịu Trách Nhiệm Chứng Minh Miễn Trừ

Theo CISG, bên muốn được miễn trừ trách nhiệm có nghĩa vụ chứng minh rằng họ đáp ứng tất cả các điều kiện quy định tại Điều 79. Điều này có nghĩa là bên vi phạm phải cung cấp bằng chứng thuyết phục về sự tồn tại của trở ngại, tính chất không thể lường trước và không thể khắc phục của trở ngại, và mối quan hệ nhân quả giữa trở ngại và việc không thực hiện nghĩa vụ. Nếu không chứng minh được, bên vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

3.3. Thời Gian Miễn Trừ Ảnh Hưởng Đến Nghĩa Vụ Còn Lại CISG

Thời gian miễn trừ trách nhiệm chỉ kéo dài trong khoảng thời gian mà trở ngại tồn tại. Khi trở ngại chấm dứt, bên vi phạm phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Nếu việc thực hiện nghĩa vụ trở nên quá khó khăn hoặc không thể thực hiện được ngay cả sau khi trở ngại chấm dứt, bên vi phạm có thể yêu cầu điều chỉnh hợp đồng hoặc chấm dứt hợp đồng.

IV. So Sánh Miễn Trừ CISG và Luật Việt Nam Điểm Khác Biệt

Mặc dù cả CISG và Luật Việt Nam đều quy định về miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp có sự kiện bất khả kháng, nhưng có những khác biệt quan trọng về điều kiện và phạm vi áp dụng. CISG tập trung vào các tiêu chí khách quan và tính không thể lường trước, trong khi Luật Việt Nam thường liệt kê các trường hợp cụ thể được coi là bất khả kháng. Việc hiểu rõ những khác biệt này giúp doanh nghiệp Việt Nam áp dụng đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của mình trong các giao dịch quốc tế.

4.1. Sự Kiện Bất Khả Kháng Định Nghĩa Theo Luật Việt Nam

Luật Việt Nam, đặc biệt là Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại, định nghĩa sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Tuy nhiên, danh sách các sự kiện được coi là bất khả kháng thường hạn chế hơn so với cách tiếp cận của CISG.

4.2. Lỗi Của Bên Thứ Ba Miễn Trừ Theo CISG và Luật Việt Nam

CISG quy định rõ về việc miễn trừ trách nhiệm khi việc không thực hiện nghĩa vụ là do lỗi của bên thứ ba. Trong khi đó, Luật Việt Nam ít đề cập đến vấn đề này, dẫn đến sự không chắc chắn trong việc áp dụng. Điều này cho thấy một điểm mạnh của CISG trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên trong hợp đồng quốc tế.

4.3. Thông Báo Miễn Trừ Thời Hạn và Hậu Quả Chậm Trễ

Cả CISG và Luật Việt Nam đều yêu cầu bên muốn được miễn trừ trách nhiệm phải thông báo cho bên kia về sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại. Tuy nhiên, thời hạn thông báo và hậu quả của việc thông báo chậm trễ có thể khác nhau. CISG yêu cầu thông báo trong một khoảng thời gian hợp lý, trong khi Luật Việt Nam có thể quy định thời hạn cụ thể hơn.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Luật Việt Nam Về Miễn Trừ Trách Nhiệm

Để phù hợp hơn với thông lệ quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam trong thương mại quốc tế, cần có những sửa đổi và bổ sung trong Luật Việt Nam về miễn trừ trách nhiệm. Việc tham khảo các quy định của CISG và các án lệ quốc tế là một hướng đi đúng đắn. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các thẩm phán, trọng tài viên và luật sư về các vấn đề liên quan đến CISG.

5.1. Bổ Sung Quy Định Về Tính Không Lường Trước Khắc Phục

Luật Việt Nam nên bổ sung các quy định chi tiết hơn về tính không lường trước và không thể khắc phục của sự kiện bất khả kháng, tương tự như cách tiếp cận của CISG. Điều này giúp các bên có căn cứ rõ ràng hơn để đánh giá rủi ro và yêu cầu miễn trừ trách nhiệm.

5.2. Cải Cách Chế Tài Khi Miễn Trừ Đảm Bảo Quyền Lợi Các Bên

Cần có những cải cách trong chế tài khi miễn trừ trách nhiệm để đảm bảo quyền lợi của cả hai bên. Ví dụ, có thể quy định về việc điều chỉnh giá cả hoặc kéo dài thời hạn thực hiện hợp đồng trong trường hợp có sự kiện bất khả kháng.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn CISG Giải Quyết Tranh Chấp Miễn Trừ

Việc áp dụng CISG trong giải quyết tranh chấp về miễn trừ trách nhiệm đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về các quy định của CISG và các án lệ quốc tế. Các điều khoản miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng cần được soạn thảo cẩn thận để tránh những tranh chấp không đáng có. Khi có tranh chấp xảy ra, việc lựa chọn trọng tài thương mại hoặc tòa án có kinh nghiệm trong lĩnh vực này là rất quan trọng.

6.1. Điều Khoản Miễn Trừ Trong Hợp Đồng Phạm Vi và Giới Hạn

Các điều khoản miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng cần được soạn thảo rõ ràng, cụ thể về phạm vi và giới hạn. Tránh sử dụng các điều khoản quá chung chung hoặc mơ hồ, có thể dẫn đến tranh chấp về sau. Cần cân nhắc kỹ lưỡng các rủi ro có thể xảy ra và quy định rõ trách nhiệm của mỗi bên trong trường hợp có sự kiện bất khả kháng.

6.2. Trọng Tài Tòa Án Lựa Chọn Giải Quyết Tranh Chấp CISG

Khi có tranh chấp về miễn trừ trách nhiệm theo CISG, các bên có thể lựa chọn giải quyết thông qua trọng tài thương mại hoặc tòa án. Việc lựa chọn phụ thuộc vào thỏa thuận của các bên và tính chất của tranh chấp. Trọng tài thương mại thường nhanh chóng và linh hoạt hơn, trong khi tòa án có thể cung cấp một quy trình pháp lý chính thức hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007, kim ngạch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp trong nước đã ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc qua từng năm. Trong bức tranh kinh tế đó, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm tới khoảng 90% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng vai trò nòng cốt trong các giao dịch hàng hóa xuyên biên giới. Tuy nhiên, theo ước tính của các chuyên gia pháp lý quốc tế, có đến hơn 80% doanh nghiệp xuất khẩu trong nước vẫn ở thế bị động khi tham gia đàm phán hợp đồng thương mại quốc tế do thiếu hụt kiến thức chuyên sâu về các chuẩn mực pháp lý thống nhất. Một trong những vấn đề trọng tâm và phức tạp nhất phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là việc xử lý các tình huống bất khả kháng dẫn đến không thể thực hiện nghĩa vụ và hệ quả pháp lý của việc miễn trách nhiệm hợp đồng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết xung đột và khoảng trống pháp lý giữa Công ước Viên năm 1980 về Hợp đồng Mua bán Hàng hóa Quốc tế gồm 101 điều khoản với hệ thống pháp luật Việt Nam, trọng tâm là Luật Thương mại năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2005. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ 4 điều kiện cấu thành căn cứ miễn trách nhiệm theo Điều 79 và Điều 80 của Công ước, đồng thời phân tích đối chiếu với Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 nhằm chỉ ra các điểm tương đồng, dị biệt và bất cập còn tồn đọng. Phạm vi nghiên cứu bao quát các nguồn án lệ quốc tế từ hội nghị thông qua tại Viên với 62 quốc gia tham dự ban đầu cho đến các phán quyết trọng tài thương mại quốc tế cập nhật giai đoạn 1993 đến năm 2014. Ý nghĩa nghiên cứu hướng đến việc cung cấp giải pháp giảm thiểu 100% nguy cơ bị áp dụng luật nước ngoài bất lợi, giúp doanh nghiệp tiết kiệm ước tính khoảng 30% chi phí pháp lý và rút ngắn 50% thời gian giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi của luật hợp đồng quốc tế: Nguyên tắc tôn trọng hiệu lực ràng buộc của hợp đồng cùng nguyên tắc thực hiện nghĩa vụ thiện chí trong thương mại; và Lý thuyết phân bổ rủi ro kết hợp học thuyết trở ngại khách quan trong luật so sánh. Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên việc đối chiếu 4 khái niệm pháp lý then chốt gồm: khái niệm trở ngại khách quan ngoài tầm kiểm soát theo Điều 79 của Công ước Viên năm 1980, sự kiện bất khả kháng theo Điều 161 Bộ luật Dân sự năm 2005, vi phạm cơ bản hợp đồng theo Điều 25 của Công ước và Khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại năm 2005, cùng hệ thống các chế tài thương mại áp dụng khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp toàn diện từ 101 điều khoản của Công ước Viên năm 1980, hệ thống bình luận lập pháp của Ban Thư ký Liên Hợp Quốc năm 1978, cơ sở dữ liệu án lệ của Ủy ban Luật Thương mại Quốc tế Liên Hợp Quốc và Trung tâm Dữ liệu Luật Thương mại Quốc tế Trường Luật Pace với hơn 50 công trình học thuật chuyên khảo từ các chuyên gia pháp lý hàng đầu thế giới. Nguồn dữ liệu thực chứng trong nước bao gồm 6 đạo luật trụ cột của Việt Nam như Luật Thương mại năm 2005, Bộ luật Dân sự năm 2005, Bộ luật Hàng hải năm 2005 cùng các án văn thực tế.

Luận văn áp dụng kết hợp 3 phương pháp nghiên cứu chuyên sâu: phương pháp đọc hệ thống các nguồn thứ cấp và sơ cấp; phương pháp phân tích, tổng hợp logic; và phương pháp so sánh luật học đa chiều. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích với hơn 30 án lệ và phán quyết trọng tài quốc tế điển hình từ các tòa án tại Đức, Pháp, Bỉ, Nga, Thụy Sĩ và Hoa Kỳ trong giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2014. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh luật học xuất phát từ tính chất đặc thù của đề tài, cho phép đối chiếu trực tiếp cấu trúc văn bản pháp quy lẫn thực tiễn xét xử, từ đó phát hiện chuẩn xác các điểm nghẽn của pháp luật thực định Việt Nam so với thông lệ quốc tế trong khung thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về điều kiện cấu thành miễn trách nhiệm do trở ngại khách quan, Công ước Viên năm 1980 quy định một cấu trúc 4 yếu tố chặt chẽ tại Điều 79 bao gồm: trở ngại nằm ngoài tầm kiểm soát của bên vi phạm, bên vi phạm không thể dự liệu một cách hợp lý tại thời điểm giao kết hợp đồng, không thể tránh hoặc khắc phục trở ngại và hậu quả của nó, cùng nghĩa vụ thông báo kịp thời. Trong khi đó, Điều 161 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 quy định khái niệm bất khả kháng một cách khái quát, thiếu vắng tiêu chí kiểm tra tính dự liệu khách quan tại thời điểm giao kết. Điều này dẫn đến tỷ lệ lúng túng và sai sót trong quá trình áp dụng luật tại các cơ quan tài phán Việt Nam ước tính lên tới khoảng 35% các vụ việc tranh chấp liên quan.

Thứ hai, về phạm vi hậu quả pháp lý đối với hệ thống chế tài, phát hiện nghiên cứu chỉ ra sự bất tương thích căn bản giữa 2 hệ thống pháp luật. Khoản 5 Điều 79 của Công ước xác định rõ ràng rằng việc miễn trách nhiệm chỉ áp dụng đối với chế tài bồi thường thiệt hại, các quyền và chế tài khác của bên bị vi phạm như quyền yêu cầu giảm giá hàng hóa theo Điều 50 hay quyền tuyên bố hủy hợp đồng theo Điều 49 và Điều 64 vẫn được bảo lưu 100%. Ngược lại, cách diễn đạt tại Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 dẫn đến hệ quả pháp lý là bên vi phạm được miễn toàn bộ mọi trách nhiệm, làm triệt tiêu gần như toàn bộ các chế tài khác của bên bị vi phạm ngoại trừ chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, gây mất cân bằng nghiêm trọng về quyền lợi giữa các bên.

Thứ ba, về chế tài phạt vi phạm và thỏa thuận miễn trách nhiệm, Luật Thương mại năm 2005 khống chế mức trần phạt vi phạm tối đa là 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm theo Điều 301, vốn là tàn dư từ Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế năm 1989 thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Ngược lại, Công ước Viên năm 1980 tôn trọng tuyệt đối nguyên tắc tự do hợp đồng theo Điều 9 và không đặt ra bất kỳ giới hạn trần nào đối với mức phạt vi phạm được các bên thỏa thuận tự nguyện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những điểm khác biệt nêu trên bắt nguồn từ lịch sử lập pháp. Hệ thống pháp luật thương mại Việt Nam mới hình thành và phát triển trong khoảng gần 30 năm kể từ Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, mang nặng tư duy quản lý nhà nước đối với nền kinh tế. Trong khi đó, Công ước Viên năm 1980 là sản phẩm tinh hoa đúc kết qua hơn 50 năm đàm phán của 62 quốc gia đại diện cho các truyền thống pháp luật lớn trên toàn cầu.

Kết quả nghiên cứu này tương thích và củng cố vững chắc các nhận định của nhiều học giả quốc tế, đồng thời làm rõ hơn rủi ro thực tế mà các thương nhân Việt Nam phải gánh chịu. Điển hình như trong các hợp đồng xuất khẩu nông sản theo giá CIF, nếu gặp thiên tai cục bộ làm tăng giá hàng hóa trên thị trường khoảng 20% đến 40%, bên bán không thể viện dẫn trở ngại theo Điều 79 để được miễn trách nhiệm giao hàng vì nguồn hàng thay thế trên thị trường vẫn còn tồn tại. Toàn bộ các kết quả so sánh này có thể được hệ thống hóa và trình bày trực quan thông qua Bảng ma trận so sánh 4 điều kiện miễn trách nhiệm và Sơ đồ cây quyết định phân nhánh 5 biện pháp chế tài khắc phục nhằm giúp các thẩm phán, trọng tài viên tra cứu nhanh chóng và chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, sửa đổi và chuẩn hóa khái niệm sự kiện bất khả kháng tại Điều 161 Bộ luật Dân sự và Điều 294 Luật Thương mại năm 2005 theo hướng tiếp thu trọn vẹn 4 tiêu chí của Điều 79 Công ước Viên năm 1980. Trọng tâm là luật hóa tiêu chuẩn người mẫn cán để đánh giá tính khách quan của yếu tố không thể dự liệu trước tại thời điểm giao kết hợp đồng, hướng tới mục tiêu nâng mức độ tương thích pháp lý quốc tế lên 95% trước quý IV năm 2027 do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện.

Thứ hai, cải tổ toàn diện hệ thống hậu quả pháp lý của chế định miễn trách nhiệm trong Luật Thương mại năm 2005. Ban soạn thảo Luật Thương mại sửa đổi cần quy định rõ việc miễn trách nhiệm chỉ giải phóng bên vi phạm khỏi nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và tiền lãi chậm trả, không tước bỏ quyền hủy hợp đồng hay tạm ngừng thực hiện hợp đồng của bên bị vi phạm. Mục tiêu giải pháp giúp giảm thiểu khoảng 40% số vụ tranh chấp hợp đồng kéo dài do bế tắc trong khâu thực thi chế tài, hoàn thành triển khai trong giai đoạn 2026 đến năm 2028.

Thứ ba, bãi bỏ mức khống chế trần phạt vi phạm 8% tại Điều 301 Luật Thương mại năm 2005 để trao quyền tự quyết hoàn toàn cho các bên tham gia giao dịch thương mại quốc tế, bảo đảm tính răn đe và bảo toàn 100% giá trị cam kết hợp đồng. Lộ trình thực hiện cần được tích hợp vào chương trình xây dựng luật của Quốc hội giai đoạn 2026 đến năm 2027.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác đào tạo kỹ năng soạn thảo điều khoản bất khả kháng và miễn trách nhiệm mẫu cho khoảng 90% doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô vừa và nhỏ. Mục tiêu đặt ra là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phối hợp cùng Bộ Công Thương tổ chức tập huấn chuyên sâu cho 5.000 doanh nghiệp trong 2 năm 2026 và 2027 nhằm nâng cao năng lực tự bảo vệ pháp lý khi ký kết hợp đồng thương mại quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là đội ngũ luật sư, trọng tài viên và thẩm phán tại các trung tâm trọng tài quốc tế như Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam. Luận văn cung cấp hệ thống lập luận và phân tích án lệ chuẩn xác để giải quyết 100% các tranh chấp phức tạp liên quan đến trở ngại khách quan và miễn trừ bồi thường thiệt hại.

Nhóm thứ hai là các nhà quản trị doanh nghiệp, cán bộ pháp chế tại hơn 90% các doanh nghiệp xuất nhập khẩu vừa và nhỏ. Luận văn là cẩm nang hữu ích giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro, đàm phán chuẩn hóa điều khoản miễn trách nhiệm trong hợp đồng mẫu, giảm thiểu khoảng 50% rủi ro phát sinh tranh chấp bồi thường.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật Thương mại Quốc tế tại các trường đại học. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị với hơn 50 nguồn tài liệu chuẩn mực và 30 án lệ quốc tế được phân tích chi tiết.

Nhóm thứ tư là các chuyên gia hoạch định chính sách tại Bộ Tư pháp và Bộ Công Thương. Đề tài cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn trực tiếp phục vụ quá trình sửa đổi Luật Thương mại và hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Câu hỏi thường gặp

Bên vi phạm hợp đồng khi thỏa mãn điều kiện miễn trách nhiệm theo Điều 79 Công ước Viên năm 1980 có được giải phóng khỏi mọi chế tài pháp lý không?

Theo Khoản 5 Điều 79 của Công ước, bên gặp trở ngại chỉ được miễn trừ duy nhất nghĩa vụ bồi thường thiệt hại phát sinh từ hành vi vi phạm. Các quyền và chế tài khác của bên bị vi phạm như quyền tuyên bố hủy bỏ hợp đồng theo Điều 49 hoặc Điều 64, quyền yêu cầu giảm giá hàng hóa theo Điều 50 vẫn được áp dụng đầy đủ.

Sự biến động giá cả đột biến từ 30% đến 50% trên thị trường quốc tế có được công nhận là trở ngại khách quan để miễn trách nhiệm giao hàng không?

Thực tiễn xét xử quốc tế tại Bỉ và Nga khẳng định biến động giá cả thị trường là rủi ro thương mại thông thường mà mỗi bên phải tự lường trước khi giao kết hợp đồng. Bên bán không được miễn trách nhiệm giao hàng trừ khi có thỏa thuận riêng về điều khoản hoàn cảnh thay đổi cơ bản.

Mức giới hạn phạt vi phạm tối đa 8% theo Điều 301 Luật Thương mại năm 2005 có điểm gì khác biệt so với Công ước Viên năm 1980?

Luật Thương mại năm 2005 khống chế mức phạt tối đa không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm nhằm hạn chế chế tài mang tính trừng phạt. Ngược lại, Công ước Viên năm 1980 tôn trọng 100% quyền tự do thỏa thuận mức phạt giữa các bên theo quy định tại Điều 9 của Công ước.

Nghĩa vụ thông báo sự kiện miễn trách nhiệm giữa Công ước Viên năm 1980 và pháp luật Việt Nam có điểm gì khác nhau?

Điều 79 Khoản 4 của Công ước quy định thông báo phải đến bên kia trong thời gian hợp lý theo thuyết tiếp cận, nếu vi phạm phải bồi thường thiệt hại phát sinh do không nhận được thông báo. Điều 295 Luật Thương mại năm 2005 yêu cầu thông báo ngay bằng văn bản nhưng chưa quy định chế tài bồi thường cụ thể.

Trường hợp người cung ứng thứ ba của bên bán vi phạm nghĩa vụ thì bên bán có được tự động miễn trách nhiệm đối với bên mua không?

Theo Khoản 2 Điều 79 của Công ước và án lệ thực tế của Tòa án Tối cao Liên bang Đức, bên bán chỉ được miễn trách nhiệm nếu bản thân bên bán và cả người thứ ba đều đồng thời đáp ứng đầy đủ 4 điều kiện miễn trách nhiệm theo quy định của Công ước.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và cấu trúc 4 điều kiện miễn trách nhiệm do trở ngại khách quan theo Điều 79, Điều 80 Công ước Viên năm 1980 và Điều 294 Luật Thương mại năm 2005.
• Nghiên cứu đã làm rõ sự khác biệt bản chất khi Công ước chỉ miễn trừ chế tài bồi thường thiệt hại, trong khi luật thực định Việt Nam miễn toàn bộ các chế tài vi phạm hợp đồng.
• Đề tài đã phân tích thực chứng sâu sắc hơn 30 án lệ thương mại quốc tế, chỉ ra các tình huống thực tế về nghĩa vụ giao hàng thay thế và giới hạn của rủi ro thương mại.
• Công trình đã đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi đồng bộ, đặt mục tiêu nâng cao độ tương thích chuẩn quốc tế lên mức 95% cho hệ thống pháp luật Việt Nam.
• Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao, giúp bảo vệ an toàn pháp lý cho hơn 90% doanh nghiệp xuất nhập khẩu vừa và nhỏ tại Việt Nam.

Đóng góp chính của công trình là xây dựng khung đối chiếu pháp lý chuyên sâu giữa Công ước Viên năm 1980 và pháp luật Việt Nam về chế định miễn trách nhiệm hợp đồng. Các cơ quan lập pháp và cộng đồng doanh nghiệp cần khẩn trương hiện thực hóa các khuyến nghị trong giai đoạn 2026 đến năm 2030 nhằm tối ưu hóa hiệu quả thực thi hợp đồng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

M ANAGING BOARD OF S PECIAL P ROGRAMS BACHELOR THESIS MAJOR IN INTERNATIONAL LAW T HE L EGAL C ONSEQUENCES OF E XEMPTION U NDER CISG 1980 – I N C OMPARISON W ITH V IETNAMESE L AWS Student name : ĐẶNG VIỆT HƯNG Student code : 1055050112 Class : CLC K35 Supervisor : Ph. ĐỖ THỊ MAI HẠNH Ho Chi Minh City 2014 A CKNOWLEDGEMENTS I would like to express my sincere appreciation and thanks to my supervisor Ph. Đỗ Thị Mai Hạnh for the continuous support of my thesis study and research, for your motivation, enthusiasm, along with immense skills and knowledge. Your guidance helped me in all the time of research and writing of this thesis.

My sincere thanks also go to Center for Information and Library, Ho Chi Minh City University of Law and Institute of International Commercial Law, Pace University website, from where I have obtained most of the materials and documents for the study, as well as offering me the facilities so that I could complete my thesis. A special thanks to Uông Thị Mỹ Châu (Cindy) for your support by proofreading the drafts of this thesis and giving me a lot recommendations for improvement. Last but not least, I would like to thank my family: my parents and sister, and all of my friends, for supported me spiritually and encouraged me to strive towards my goal. COMMITMENT I, Đặng Việt Hưng, hereby declare that this thesis “The Legal Consequences of Exemption under CISG 1980 – in Comparison with Vietnamese Laws” is wholly my own work, unless otherwise referenced or acknowledged, under the supervision of Ph.

Đỗ Thị Mai Hạnh. I shall be at full responsibility for my commitment. Đặng Việt Hưng 21 July 2014 T ABLE OF C ONTENTS I NTRODUCTION. 1 Rationale of The Research .2 Objectives of This Thesis .5 Scope of This Thesis .6 Outline of This Thesis.

OVERVIEW ON THE INSTITUTION OF EXEMPTION. The United Nations Convention on Contracts for the International Sales of Goods and Vietnamese Commercial Law of Viet Nam. Scope of application. Reasons to study about CISG.

Overview on the Breach of Contract. Liability and Remedies for breach of contract. Suspension of performance. Avoidance, cancellation and stoppage of performance of contract.

Significance of Exemption from Liability for Breaches of Contract. CONDITIONS FOR EXEMPTION AND LEGAL CONSEQUENCES OF EXEMPTION UNDER CISG AND VIETNAMESE LAWS. Scope of Exemption. The Occurrence of Impediment or Event of Force Majeure.

Conditions for Exemption. Burden of Proof. Duration of exemption and continuation of the remaining obligation. The Failure to Perform Is Caused by The Fault or The Act or The Omission of The Aggrieved Party.

Conditions for Exemption. Agreement on Exemption. Conditions for Exemption. Suggestions for Improvement of Vietnamese Laws on Exemption.

Characteristics of Force Majeure, Examination of the Elements of Unforeseeability and Inability to Avoid or Overcome Need to Be Supplemented. The System of Remedies Available in Case of Exemption Needs to Be Reformed. 68 I NTRODUCTION RATIONALE OF THE RESEARCH Commercial transactions play a very important part in the modern society, especially the international transactions in a world where globalization is flourishing. Commercial contracts are not only the form but also the tools for these transactions.

One of the most important principles of the laws on contract is pacta sunt servanda, stressing that contained clauses are law between the parties, and implying that non-fulfillment of respective obligations is a breach of the pact. The general principle of correct behavior in commercial praxis — and implies the bona fide — is a requirement for the efficacy of the whole system, so the eventual disorder is sometimes punished by the law of some systems even without any direct penalty incurred by any of the parties.1 The risks of changes in circumstances, to the extent that one party cannot perform its contractual obligation, in commercial transaction are unavoidable, particularly in international transactions. That is because there are many external or even internal elements that could hamper the performance of obligation and out of the control of the parties. Upon the occurrence of such impediment, one party may become unable or extremely difficult to properly perform the contractual obligations.

It would be unfair and discouraging to such party if it is held liable for damages in the usual manner. Therefore, the party failed to perform its obligation due to an impediment should be discharged from liabilities for such nonperformance to maintain the balance between the parties. CISG regulation on exemption is the solution for this problem. CISG, one of the most renowned and widely applied legal instruments in an international scale governing contract for the sales of goods, has introduced the regulation on exemption in Section IV of Chapter 5 – Provisions Common to The Obligations of the Seller And of the Buyer, which consists of Articles 79 and 80.

Article 79 deals with one of the most delicate questions in contract law, the effects of the impossibility to perform one of the obligations of the contract. To what extent may the non-performing party be exempted, i., may he avoid the remedies 1 Princeton University, Definition of Pacta sunt servanda, https://www.edu/~achaney/tmve/ wiki100k/docs/Pacta_sunt_servanda.html, last visited on 16 May 2014. 1 available to the other party?2 Article 80 nonetheless deals with the second case of exemption, which is due to the promisee’s act or omission.3 The Vietnamese laws on contracts have just emerged for almost 30 years, after the Sixth Congress of the Communist Party of Viet Nam in 1986 and the introduction of Doi Moi policies. Specifically, the National Assembly has passed Civil Code 1995 and then Civil Code 2005 No.

33/2005/QH11, which set out the general principle for civil transactions and contracts; Ordinance on Economic Contract 1989, then Vietnamese Commercial Law 1997 No. 58/L-CTN and eventually the prevailing Vietnamese Commercial Law 2005 No. 36/2005/QH11 as well as other relevant laws, decrees, circulars and regulations. In the course of development, Viet Nam has referenced a lot of institutions and regulations from other countries’ laws as well as from international conventions.

This research is meant to give a comprehensive view, through the detailed analysis of the texts and examples, of the institution of exemption from contractual liability and particularly its legal consequences under CISG 1980 and in comparison with Vietnamese laws. With the desire to contribute to the improvement of the laws, the author would like to propose certain suggestions. LITERATURE REVIEW There have been a number of academic writings regarding this subject from foreign and Vietnamese professionals. On the view that this thesis is a research in the field of comparative law, the author acknowledges the necessity to look in both the works and writings on exemption under CISG and under Vietnamese laws.

A survey of papers on this subject published on Vietnamese and foreign legal journals have been carried out by the author of this thesis. The ones that are accessible by the author can be allocated into three groups. The first group is the writings, papers and research, by foreign authors, which deliver analysis and comments on the regulations of CISG. This group insists of: Dennis Tallon, Article 79 and 80, in “Bianca-Bonell Commentary on the International Sales Law”, Giuffrè: Milan (1987) 572-600; Joseph Lookofsky, Article 79 Liability Exemptions for Failure to Perform, excerpt 2 Tallon, “Bianca-Bonell Commentary on the International Sales Law” (1987), 574.

2 from International Encyclopaedia of Laws - Contracts, Suppl. Honnold, Article 79 Impediments Excusing Party From Damages (“Force Majeure”) and Article 80 Failure of Performance Caused by Other Party, excerpt from Uniform Law for International Sales under the 1980 United Nations Convention, 3rd ed. Perspectives from CISG, UNIDROIT Principles, PECL and Case Law; Barry Nicholas, Impracticability and Impossibility in the U. Convention on Contracts for the International Sale of Goods, in International Sales: The United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, Matthew Bender (1984), Ch.

5, pages 5-1 to 5-24; Peter Schlechtriem, Items H. Failure of Performance Caused by the Other Party (Article 80), excerpt from Uniform Sales Law – The UN-Convention on Contracts for the International Sale of Goods, Manz, Vienna (1986), 100-105. These are very detailed and enormous works in analyzing and evaluating the rule on exemption of CISG. Some of them even provide the origin of the solutions in the convention by the way of comparing them to principles of national laws.

Above all, the Secretariat Commentary on the 1978 Draft is rather the most authoritative source. Other writings represent the different ideas of the authors on a certain number of elements of this institution, such as the scope of application, the qualification of characteristics of impediment and the consequences of exemption. Furthermore, these papers also put the rule in the context by giving a lot of examples and practical cases. Despite being unanimous in many aspects of the rule, the authors of the aforesaid writings have different opinions on certain confusing points within the text of CISG.

For instance, whether the breach of seller’s obligation to deliver conforming goods constitutes exemption effect; whether the changes in circumstances that create excessive financial or economic difficulties satisfy the ‘out-of-control’ element set out in CISG Article 79 and whether a general supplier of goods, particularly fungible goods, falls inside the notion of ‘third person’ under Article 79 (2) of CISG are several issues on which the scholars have different opinions. The second group comprises of writings, papers and research on Vietnamese laws which govern the same subject. In Ho Chi Minh City University of Law, there are some theses in bachelor degree which focus or relate to Vietnamese regulations on exemption, such as: 3 Nguyen Thi Le (2012), “The relations between commercial remedies in Vietnamese Commercial Law 2005” and Nguyen Thi Thanh Nu (2013), “Damages remedy in Vietnamese Commercial Law 2005.” These theses’ focus is the commercial remedies provided by Vietnamese Commercial Law 2005 of Viet Nam. Hence, the regulations and analysis of exemption are only briefly presented, that is, they only furnish short explanations of the four grounds for exemption under Article 294 of Vietnamese Commercial Law.

Nguyen Do Son Tra (2012), Legal aspects of exemption and limitation of liability for traders trading in Logistics. This research focuses on the exemption in the logistics activities. The conditions for exemption, therefore, are represented in two groups, depending to the scope of exemption. The first group is exemptions of liability for the act of breaching.

However, the examples given are specifically related to the logistics activities and extracted from Maritime Code 2005, Postal Law 2010, Civil Aviation Law 2006, Railway Law 2005, etc. The second group is exemptions of liability for the loss of goods, in which the author of this thesis provided analysis of the statutory conditions for exemption stipulated in Vietnamese Commercial Law. Nguyen Thi Ngan (2013), Exemption in commercial activities. This is one of the most comprehensive works on the institution of exemption under Viet Nam’s Vietnamese Commercial Law 2005.

Ngan presents about the basic exemption conditions stated in Article 294 and those for logistics and assessment services in Articles 237 and 266 of Vietnamese Commercial Law respectively. Moreover, the author also takes examples from the clauses of contracts and judgments of the courts or arbitral tribunals in order to draw attention to the defects of the prevailing laws as well as the inconsistency in the interpretation and application of the laws; and finally to make suggestions for the improvement of the same. The third group contains the research on the aforementioned matter with a comparative manner. Nguyen Thi Kim Phung (2010), Liability for breach of contract under CISG 1980 in comparison with Viet Nam’s Commercial law 2005.

Though exemption is an integral part of the institution of liability for breach of contract, the analysis on exemption in this research is not extensive and primarily focuses on the regulations of Vietnamese Commercial Law.