Góp Vốn Của Nhà Đầu Tư Nước Ngoài Theo Pháp Luật Việt Nam

Tìm hiểu quy định pháp luật Việt Nam về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài. Cập nhật thông tin mới nhất, phân tích chuyên sâu, hỗ trợ đầu tư hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Góp Vốn Của Nhà Đầu Tư Nước Ngoài Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án
• 1.2. Những vấn đề cần đặt ra nghiên cứu trong luận án
• 1.3. Cơ sở lý thuyết của đề tài và câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ GÓP VỐN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀ PHÁP LUẬT VỀ GÓP VỐN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Lý luận về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2. Lý luận pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ GÓP VỐN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng quy định về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
• 3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 3.3. Đánh giá pháp luật và thực hiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam hiện nay
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ GÓP VỐN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Góp Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Tổng Quan Pháp Lý Thực Tiễn

Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Việc thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) trở nên vô cùng quan trọng. Chính phủ Việt Nam đã và đang tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn vốn này. Góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài đóng vai trò then chốt trong quá trình này, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, việc quản lý và điều chỉnh pháp luật về góp vốn đầu tư nước ngoài cũng đặt ra nhiều thách thức. Việc nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện khung pháp lý là vô cùng cần thiết để đảm bảo hiệu quả và bền vững trong thu hút FDI. Nguồn vốn FDI góp phần thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao giá trị cạnh tranh và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ mới. Điều này góp phần tạo điều kiện việc làm cho người dân và nâng cao chất lượng đời sống. Đồng thời, Việt Nam sẽ nhận được sự chuyển giao công nghệ và tri thức tiên tiến từ các nước phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong nước. Luận án này sẽ tập trung vào việc phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn liên quan đến góp vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2024, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

1.1. Tầm quan trọng của góp vốn trong thu hút FDI Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Góp vốn là một hình thức FDI phổ biến, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ nước ngoài. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động góp vốn đầu tư sẽ góp phần tăng cường thu hút FDI, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Theo Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, việc cải thiện môi trường đầu tư góp phần vào việc thu hút nguồn vốn đầu tư quan trọng cho việc phát triển kinh tế của đất nước. Đồng thời, hoạt động này cũng sẽ nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu pháp lý và thực tiễn góp vốn năm 2024

Nghiên cứu này tập trung vào hệ thống pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động góp vốn đầu tư nước ngoài. Mục tiêu là đánh giá tính hiệu quả của các quy định, xác định những bất cập và đề xuất giải pháp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đi sâu vào thực tiễn triển khai hoạt động góp vốn, phân tích những khó khăn, vướng mắc mà nhà đầu tư gặp phải. Nghiên cứu này mang hai mục đích quan trọng về mặt lý thuyết và thực tiễn. Về mặt lý thuyết, luận án sẽ nghiên cứu, đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành về việc góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, thông qua đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện tại.

II. Thách Thức Pháp Lý Rào Cản Góp Vốn Đầu Tư Nước Ngoài

Mặc dù luật đầu tư Việt Nam đã có nhiều cải thiện, vẫn còn tồn tại những thách thức pháp lý đối với hoạt động góp vốn đầu tư nước ngoài. Thủ tục hành chính phức tạp, quy định chồng chéo, thiếu minh bạch, và sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật là những rào cản phổ biến. Điều này gây khó khăn cho nhà đầu tư, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian thực hiện dự án. Bên cạnh đó, các vấn đề liên quan đến định giá tài sản góp vốn, chuyển nhượng vốn, và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư cũng cần được quan tâm giải quyết. Cần có những đánh giá và giải pháp cụ thể để tháo gỡ những rào cản này, tạo môi trường đầu tư thông thoáng và hấp dẫn hơn. Sự cần thiết về nguồn vốn cho sự phát triển cơ sở hạ tầng, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ngày cũng tỷ lệ thuận theo tốc độ phát triển của đất nước. Việt Nam cũng đã chứng minh được mình bằng việc duy trì tốc độ tăng trưởng GDP cao trong nhiều năm gần đây, đạt mức 6-7%/ năm.

2.1. Thủ tục hành chính phức tạp và thiếu minh bạch

Một trong những rào cản lớn nhất đối với góp vốn đầu tư là thủ tục hành chính rườm rà. Nhà đầu tư phải trải qua nhiều bước, liên hệ với nhiều cơ quan khác nhau, và chuẩn bị nhiều loại giấy tờ. Sự thiếu minh bạch trong quy trình và yêu cầu cũng gây khó khăn cho nhà đầu tư. Do đó, cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường công khai thông tin, và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư tiếp cận thông tin pháp luật.

2.2. Vấn đề định giá tài sản góp vốn và chuyển nhượng vốn

Việc định giá tài sản góp vốn, đặc biệt là tài sản phi tiền tệ, có thể gây tranh cãi giữa các bên. Quy định về chuyển nhượng vốn cũng cần được làm rõ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Cần có cơ chế định giá tài sản độc lập, khách quan và quy trình chuyển nhượng vốn đơn giản, rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Trong phạm vi luận án này, tác giả sẽ không nghiên cứu các lĩnh vực liên quan đến quản lý nhà nước đối với góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài; Tranh chấp và giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài đối với Nhà nước Việt Nam hoặc chính quyền địa phương trong góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài.

2.3. Các tranh chấp góp vốn và giải pháp

Hiện nay, có nhiều tranh chấp liên quan đến việc góp vốn. Việc nhà nước cần có những điều lệ pháp lý bảo vệ nhà đầu tư nước ngoài. Khi các tranh chấp xẩy ra, làm thế nào để các bên liên quan giải quyết một cách nhanh chóng và hiệu quả. Cần có hệ thống cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, thông qua hòa giải, trọng tài hoặc tòa án. Việc giải quyết tranh chấp nhanh chóng, công bằng sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo môi trường đầu tư ổn định.

III. Giải Pháp Pháp Lý Hướng Dẫn Góp Vốn Đầu Tư Nước Ngoài

Để thu hút đầu tư nước ngoài hiệu quả, cần có những giải pháp pháp lý đồng bộ và toàn diện. Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện khung pháp lý về góp vốn đầu tư. Các quy định cần rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và dễ áp dụng. Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu chi phí và thời gian cho nhà đầu tư. Cần tăng cường bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, tạo môi trường đầu tư an toàn và ổn định. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước để thực thi pháp luật hiệu quả. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, luận án tập trung thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau: (i) Sưu tầm, tìm kiếm các tư liệu cần thiết và tổng quan tình hình nghiên cứu; lựa chọn phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận phù hợp để nghiên cứu pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam; (ii) Hệ thống hóa, phân tích kiến thức, tri thức liên quan đến lĩnh vực góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài; từ đó làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam.

3.1. Rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về góp vốn

Cần rà soát toàn bộ các văn bản pháp luật liên quan đến góp vốn đầu tư, từ Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp đến các nghị định, thông tư hướng dẫn. Cần loại bỏ những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Cần bổ sung những quy định mới để điều chỉnh các vấn đề phát sinh trong quá trình góp vốn.

3.2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính giảm chi phí cho nhà đầu tư

Cần ứng dụng công nghệ thông tin để số hóa quy trình, giảm thiểu giấy tờ và thời gian xử lý hồ sơ. Cần công khai quy trình, thủ tục trên mạng để nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận thông tin. Cần thành lập bộ phận một cửa để tiếp nhận và giải quyết hồ sơ của nhà đầu tư. Một giải pháp nữa, là cần thành lập tổ công tác về việc góp vốn. Khi các công ty có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động không đúng với các điều lệ, nên tổ chức các buổi họp để xem xét.

3.3. Tăng cường bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư nước ngoài

Cần đảm bảo rằng nhà đầu tư được đối xử công bằng, minh bạch và không bị phân biệt đối xử. Cần có cơ chế bảo vệ quyền sở hữu tài sản, quyền chuyển lợi nhuận về nước, và quyền được giải quyết tranh chấp một cách công bằng. Cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động góp vốn.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Hiệu Quả Góp Vốn Đầu Tư Nước Ngoài 2024

Việc đánh giá hiệu quả của hoạt động góp vốn đầu tư nước ngoài là rất quan trọng để có những điều chỉnh chính sách phù hợp. Cần phân tích tác động của góp vốn đến tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và bảo vệ môi trường. Cần so sánh hiệu quả của các hình thức góp vốn khác nhau, từ đó khuyến khích những hình thức góp vốn mang lại lợi ích cao nhất cho đất nước. Đồng thời, cần đánh giá những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động góp vốn, từ đó có những biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu. Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu việc góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong công ty cổ phần, công ty TNHH, công ty hợp danh được quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành được đề cập ở đối tượng nghiên cứu ở trên và thực tiễn thực hiện pháp luật trong một số nội dung chủ yếu. Phạm vi thời gian: Luận án nghiên cứu các quy định góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài giai đoạn năm 2014 đến năm 2023 trong khoảng thời gian có hiệu lực và bắt đầu thi hành của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp hiện hành.

4.1. Tác động của góp vốn đến tăng trưởng kinh tế và việc làm

Phân tích số liệu thống kê về đóng góp của góp vốn vào GDP, thu ngân sách, và tạo việc làm. So sánh hiệu quả của các dự án có vốn đầu tư nước ngoài với các dự án trong nước. Đánh giá tác động lan tỏa của góp vốn đến các ngành kinh tế khác. FDI góp phần thúc đẩy việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao giá trị cạnh tranh và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ mới, tạo điều kiện việc làm cho người dân và nâng cao chất lượng đời sống của người dân khu vực.

4.2. Ảnh hưởng của góp vốn tới chuyển giao công nghệ và môi trường

Đánh giá mức độ chuyển giao công nghệ từ các dự án có vốn đầu tư nước ngoài. Phân tích tác động của góp vốn đến bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên, và phát thải khí nhà kính. Khuyến khích các dự án góp vốn sử dụng công nghệ thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng và tài nguyên.

4.3. Rủi ro và thách thức góp vốn Khuyến nghị giảm thiểu

Nhận diện những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động góp vốn, như rủi ro về tài chính, pháp lý, chính trị, và xã hội. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro, như tăng cường giám sát, kiểm tra, và xử lý vi phạm. Từ đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài ở nước ta.

V. Kết Luận Hoàn Thiện Pháp Luật Góp Vốn Hướng Tới Tương Lai

Hoạt động góp vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi là vô cùng cần thiết để thu hút nguồn vốn này một cách bền vững. Nghiên cứu này đã phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn liên quan đến góp vốn, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể. Hy vọng rằng những giải pháp này sẽ góp phần tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và hấp dẫn hơn, giúp Việt Nam trở thành điểm đến lý tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu lý luận mang ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tầm nhìn, nâng cao nhận thức về việc góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam.

5.1. Tổng kết các giải pháp hoàn thiện pháp luật góp vốn

Tóm tắt những giải pháp pháp lý đã được đề xuất trong nghiên cứu, bao gồm rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, và nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước.

5.2. Triển vọng và định hướng phát triển góp vốn đầu tư

Dự báo về xu hướng phát triển của hoạt động góp vốn đầu tư nước ngoài trong tương lai. Đề xuất các định hướng chính sách để thu hút nguồn vốn này một cách hiệu quả và bền vững, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

5.3. Ứng dụng pháp luật vào việc phát triển kinh tế xã hội

Cho thấy, việc tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài góp vốn vào Việt Nam chính là góp phần thu hút nguồn vốn đầu tư quan trọng cho việc phát triển kinh tế xã hội Việt Nam. FDI góp phần thúc đẩy việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao giá trị cạnh tranh và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ mới, tạo điều kiện việc làm cho người dân và nâng cao chất lượng đời sống của người dân khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học "Góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài theo pháp luật Việt Nam" của nghiên cứu sinh Lê Thị Dung, chuyên ngành Luật Kinh tế (mã số: 9 38 01 07), được thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam năm 2024, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Đức Minh và TS. Nguyễn Thanh Lý.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng, nhu cầu huy động nguồn vốn phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng, công nghiệp hóa và hiện đại hóa tăng cao, thể hiện rõ trong các chủ trương của Đảng và Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII năm 2021. Nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò bổ sung nguồn lực tài chính, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi quy mô góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) gia tăng, việc ban hành Luật Doanh nghiệp năm 2020 và Luật Đầu tư năm 2020 đã tạo ra khuôn khổ pháp lý mới với nhiều điều chỉnh quan trọng. Tuy nhiên, các công trình khoa học trước đây chủ yếu tiếp cận theo các văn bản luật cũ (Luật Đầu tư năm 2005, 2014; Luật Doanh nghiệp năm 2005, 2014), dẫn đến khoảng trống nghiên cứu về một hệ thống lý luận và thực tiễn hoàn chỉnh, chuyên sâu đánh giá hoạt động góp vốn của NĐTNN dưới hiệu lực của hệ thống pháp luật hiện hành.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án được xác định trên hai phương diện:

• Về mặt lý luận: Nghiên cứu, đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành về góp vốn của NĐTNN vào Việt Nam; làm rõ các khái niệm, nguyên tắc, quy trình, thủ tục; đưa ra các kiến giải mới bổ sung vào học thuyết pháp lý về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở dữ liệu và thông tin pháp lý cho các nhà đầu tư thực hiện giao dịch an toàn; đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế nhằm thu hút nguồn vốn FDI và hỗ trợ cơ quan nhà nước nâng cao hiệu quả quản lý.

Để hiện thực hóa mục đích trên, luận án thực hiện 04 nhiệm vụ cụ thể:

1. Sưu tầm, tìm kiếm tư liệu, tổng quan tình hình nghiên cứu; lựa chọn phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận phù hợp đối với pháp luật về góp vốn của NĐTNN.
2. Hệ thống hóa, phân tích tri thức lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động góp vốn của NĐTNN tại Việt Nam.
3. Khảo sát, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng; xác định những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc, bất cập và khoảng trống pháp lý chưa được điều chỉnh hoặc điều chỉnh chưa hợp lý.
4. Đề xuất các quan điểm, định hướng, kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về góp vốn của NĐTNN.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Lý luận pháp luật về góp vốn của NĐTNN, các quy định của pháp luật Việt Nam về góp vốn của NĐTNN và thực tiễn thực thi tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Hoạt động góp vốn của NĐTNN trong công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) và công ty hợp danh. Trọng tâm gồm 09 nội dung: (i) Quy định chung, nguyên tắc góp vốn; (ii) Chủ thể góp vốn và địa vị pháp lý; (iii) Đối tượng góp vốn (tài sản, tiền mặt, quyền tài sản, quyền sử dụng đất, thương hiệu, sở hữu trí tuệ); (iv) Điều kiện góp vốn; (v) Phương thức góp vốn; (vi) Hình thức và hợp đồng góp vốn; (vii) Định giá tài sản góp vốn; (viii) Thủ tục góp vốn; (ix) Biện pháp bảo đảm quyền lợi của NĐTNN.
• Giới hạn nghiên cứu: Luận án không nghiên cứu toàn diện công tác quản lý nhà nước đối với góp vốn của NĐTNN; không nghiên cứu tranh chấp giữa NĐTNN với Nhà nước Việt Nam hoặc chính quyền địa phương; về tài sản góp vốn, chỉ nghiên cứu tài sản pháp định, không nghiên cứu tài sản ảo hay tài sản kỹ thuật số.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2023, tương ứng với quá trình thi hành Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp năm 2014 cũng như năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế đã được tác giả điểm lại

Luận án tiến hành phân loại và tổng thuật các công trình nghiên cứu theo các nhóm chuyên đề:

Nhóm nội dung nghiên cứu	Các tác giả, công trình và ấn phẩm tiêu biểu được trích dẫn
Khái niệm, đặc điểm chủ thể NĐTNN	- Mai Hữu Đạt (2010), Tạp chí Nhà nước và Pháp luật (số 3/2010). - Nguyễn Minh Hằng (2010), Tạp chí Luật học (số 9/2010). - Doãn Hồng Nhung và Nguyễn Thị Lan Anh (2012), Tạp chí Luật học (số 10/2012). - Đặng Hùng Võ (2017), sách chuyên khảo về quản lý NĐTNN. - Trần Anh Tuấn và Trịnh Hải Yến (2020), sách về pháp luật đầu tư nước ngoài.
Bản chất pháp lý của hành vi góp vốn	- Lê Tài Triển, Nguyễn Vạng Thọ, Nguyễn Tấn (1972), Luật Thương mại Việt Nam dẫn giải. - Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình Luật Thương mại - Tập 1. - Nguyễn Thị Dung (2010), Tạp chí Luật học (số 9/2010). - Phạm Tuấn Anh (2019), sách Góp vốn thành lập công ty theo pháp luật Việt Nam. - Nguyễn Thị Ngọc Anh (2020); Nguyễn Thị Thu Trang (2018); Lưu Thu Hà (2015).
Quy định pháp luật và hợp đồng góp vốn của NĐTNN	- Nguyễn Thị Lan Anh (2011, 2012), nghiên cứu về góp vốn của NĐTNN trong doanh nghiệp Việt Nam. - Dương Thị Thu (2014, 2017), nghiên cứu thực tiễn tại Hà Nội theo Luật Đầu tư 2014. - Tường Thanh Thảo (2017), nghiên cứu thực tiễn tại Bắc Ninh. - Nguyễn Ngọc Oanh, nghiên cứu về hợp đồng mua bán doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài. - Trần Thị Ngân (2021), Tạp chí Nghề luật (số 4/2021). - Nguyễn Thị Vân Anh (2021), Trần Thu Yến (2022), Nguyễn Thanh Lý (2021), Nguyễn Thanh Hà (2021).
Thực tiễn thực hiện và các giải pháp hoàn thiện	- Nguyễn Thanh Phú (2003), Luận án Tiến sĩ về doanh nghiệp liên doanh. - Nguyễn Thị Ánh Vân (2002); Đỗ Phương Hiền (2014); Mai Đôn Hậu (2020). - Thu Hường (2019), Tạp chí Con số sự kiện về M&A và dòng vốn FDI. - Phan Quang Thịnh (2017); Hoàng Phước Hiệp (1996); Tào Thị Huệ (2019). - Phạm Thị Thanh Huyền (2022), Luận án Tiến sĩ; Lê Thị Thu Hằng (2023).
Tài liệu và công trình nghiên cứu quốc tế	- Michael J. Moser (2019), Foreign Investment Law in China. - Catherine Rogers (2018), International Investment Law: Treaties, Cases and Materials. - Antonia Eliason (2016), Foreign Direct Investment and International Law. - Chunlai Chen, Foreign Direct Investment in China: Location Determinants, Investor Differences and Economic Impacts. - Fathima Shamila Dawood Lebbe Mohamed Razik, nghiên cứu về đầu tư nước ngoài và phát triển bền vững từ góc độ Sri Lanka.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây đã tiếp cận từng khía cạnh riêng lẻ của việc đầu tư hoặc chỉ phân tích dựa trên khuôn khổ pháp lý giai đoạn Luật Đầu tư năm 2005 và 2014. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp, có hệ thống và toàn diện về hoạt động góp vốn của NĐTNN tại Việt Nam dưới tác động điều chỉnh của Luật Đầu tư năm 2020 và Luật Doanh nghiệp năm 2020. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này bằng cách hệ thống hóa lý luận, làm rõ tính đặc thù của chủ thể NĐTNN, phân tích các rào cản định giá tài sản vô hình, hợp đồng góp vốn, ngưỡng sở hữu vốn điều lệ và thủ tục đăng ký góp vốn để đưa ra các giải pháp đồng bộ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

Luận án vận dụng 03 cơ sở lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết về góp vốn: Xác định bản chất của góp vốn là hành vi pháp lý chuyển quyền sở hữu tài sản từ người góp vốn sang doanh nghiệp để nhận lại quyền và lợi ích từ tổ chức kinh tế (quyền quản trị, nhận cổ tức, chia sẻ lợi nhuận và rủi ro), dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và thỏa thuận. Khung lý thuyết này được đối chiếu trong Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Doanh nghiệp năm 2020 và Luật Đầu tư năm 2020.
2. Lý thuyết về quyền sở hữu: Tiếp cận quyền sở hữu là quyền dân sự cơ bản bao gồm chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Hoạt động góp vốn làm chấm dứt quyền sở hữu đối với tài sản gốc của NĐTNN và xác lập quyền sở hữu của doanh nghiệp, đồng thời làm phát sinh quyền đối với phần vốn góp/cổ phần của nhà đầu tư. Lý thuyết vận dụng các nguyên tắc: công nhận quyền sở hữu, bảo vệ quyền sở hữu và hạn chế quyền sở hữu theo quy định của pháp luật.
3. Lý thuyết về hợp đồng: Nhìn nhận thỏa thuận góp vốn có yếu tố nước ngoài là giao dịch dân sự, thương mại xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ giữa các bên, vận hành dựa trên nguyên tắc tự do ý chí, thiện chí và bình đẳng pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích và diễn giải: Được sử dụng xuyên suốt (chủ yếu ở Chương 2 và Chương 3) để mổ xẻ các khái niệm, phân tích nội dung quy phạm pháp luật và đánh giá các quan điểm pháp lý.
• Phương pháp lịch sử: Áp dụng tại Chương 2 và Chương 3 nhằm theo dõi tiến trình hình thành, phát triển và sửa đổi của các quy định pháp luật về đầu tư nước ngoài qua từng thời kỳ (Luật năm 2000, 2005, 2014 đến 2020).
• Phương pháp thực chứng: Thu thập các số liệu, vụ việc thực tế và tài liệu thực tiễn để đối chứng, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật và chỉ ra các hạn chế.
• Phương pháp tổng hợp: Tập trung tại Chương 3 để đúc kết các bất cập, mâu thuẫn giữa quy định pháp luật và thực tiễn vận hành.
• Phương pháp so sánh luật học và liên ngành: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với điều ước quốc tế (WTO, CPTPP, EVFTA, BIT, MLI) và pháp luật của một số quốc gia (như Trung Quốc, Pháp, Canada, Sri Lanka); kết hợp góc độ luật học với kinh tế học và quản trị.
• Các phương pháp bổ trợ: Phương pháp hệ thống hóa, phương pháp thống kê và phương pháp phân tích - dự báo khoa học.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Bộ luật Dân sự (2005, 2015), Luật Doanh nghiệp (2005, 2014, 2020), Luật Đầu tư (2000, 2005, 2014, 2020), Luật Chứng khoán (2019), Luật Trọng tài thương mại (2010), cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn.
• Cam kết và điều ước quốc tế: Biểu cam kết dịch vụ WTO, các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA), các hiệp định đầu tư song phương (BIT) và Công ước MLI.
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thống kê về thị trường M&A, thu hút vốn FDI, tài liệu tổng kết thi hành pháp luật của các bộ, ngành và các công trình sách chuyên khảo, luận án, bài báo khoa học được công bố trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Chương 1 khái quát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề góp vốn của NĐTNN. Tác giả chỉ ra rằng đa số nghiên cứu trước đây chỉ giải quyết các vấn đề đơn lẻ hoặc dựa trên cơ sở Luật Đầu tư năm 2005 và năm 2014. Chương này làm rõ tính cấp thiết của việc xây dựng công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên bám sát Luật Đầu tư năm 2020 và Luật Doanh nghiệp năm 2020. Đồng thời, chương 1 thiết lập khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên lý thuyết góp vốn, lý thuyết quyền sở hữu và lý thuyết hợp đồng, xác định rõ 04 câu hỏi nghiên cứu và các nhiệm vụ khoa học cần giải quyết.

Chương 2: Lý luận về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài và pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm khoa học và bản chất pháp lý của hoạt động góp vốn của NĐTNN. Tác giả phân tích:

• Đặc điểm của NĐTNN và quan hệ góp vốn: NĐTNN mang quốc tịch nước ngoài hoặc được thành lập theo pháp luật nước ngoài, có nguồn vốn từ nước ngoài đưa vào Việt Nam. Hành vi góp vốn của NĐTNN gắn liền với sự di chuyển dòng vốn và tài sản xuyên biên giới, làm thay đổi cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp tiếp nhận đầu tư.
• Bản chất pháp lý và kinh tế: Xét về kinh tế, đây là việc chuyển giao tài sản để hình thành vốn điều lệ phục vụ kinh doanh; xét về pháp lý, đây là hành vi chấm dứt quyền sở hữu tài sản gốc của nhà đầu tư để xác lập quyền sở hữu của pháp nhân doanh nghiệp, đổi lại nhà đầu tư nhận quyền thành viên/cổ đông.
• Cấu trúc nội dung pháp luật điều chỉnh: Bao gồm các quy định về điều kiện tiếp cận thị trường, chủ thể, đối tượng tài sản góp vốn (tiền tệ, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ), phương thức góp vốn, hình thức hợp đồng, định giá tài sản, trình tự thủ tục và cơ chế bảo hộ quyền sở hữu của NĐTNN.
• So sánh pháp luật quốc tế: Điểm qua kinh nghiệm điều chỉnh pháp lý về FDI và bảo hộ đầu tư của một số quốc gia nhằm rút ra các giá trị tham khảo cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 phân tích chi tiết các quy định thực định và dữ liệu thực tế thi hành pháp luật giai đoạn 2014 – 2023:

• Thực trạng quy định pháp luật: Phân tích những điểm mới của Luật Đầu tư năm 2020 như: giảm tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài từ mức trên 51% xuống còn 50% để xác định tổ chức kinh tế phải áp dụng điều kiện như NĐTNN; minh bạch hóa điều kiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; bổ sung yêu cầu kiểm soát an ninh quốc phòng và điều kiện tiếp cận đất đai khi NĐTNN góp vốn, mua phần vốn góp.
• Thực tiễn thực hiện:
  • Dòng vốn gián tiếp và trực tiếp thông qua hình thức M&A tăng mạnh. Thị trường M&A tại Việt Nam ghi nhận số lượng lớn các thương vụ quy mô nhỏ từ 5-6 triệu USD (khoảng 100-120 tỷ VND), chiếm trên 90% tổng số thương vụ; trong khi NĐTNN (chủ yếu từ Singapore, Hồng Kông, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản) chiếm ưu thế áp đảo ở các thương vụ quy mô vừa và lớn (từ 20-100 triệu USD).
  • Hình thức góp vốn bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi và tiền mặt chiếm tỷ trọng cao nhất nhờ tính linh hoạt, nhưng thực tiễn kiểm tra, thanh tra cho thấy vốn thực hiện của một số dự án thấp hơn nhiều so với vốn đăng ký.
• Bất cập, hạn chế phát hiện:
  • Tình trạng nhà đầu tư nước ngoài nhờ cá nhân Việt Nam đứng tên sở hữu cổ phần, phần vốn góp hoặc đầu tư chéo qua mô hình công ty mẹ - con để lách quy định về tỷ lệ sở hữu.
  • Khó khăn trong việc kiểm soát tỷ lệ sở hữu nước ngoài khi bán đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) tại các ngân hàng thương mại nhà nước cổ phần hóa.
  • Thiếu quy định cụ thể và hướng dẫn chi tiết về cơ chế định giá tài sản vô hình (quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu, bí quyết kỹ thuật, quyền hưởng dụng), dẫn đến nguy cơ chuyển giao máy móc công nghệ trung bình hoặc lạc hậu vào Việt Nam.
  • Quy định về hợp đồng góp vốn có yếu tố nước ngoài chưa có chế định riêng; thiếu sự tương thích, đồng bộ giữa Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và pháp luật chuyên ngành.

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 đề xuất các phương hướng và giải pháp cụ thể:

• Phương hướng hoàn thiện: Đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật; bảo đảm quyền tự do kinh doanh và quyền tự do ý chí của các bên trong hợp đồng; hài hòa giữa thu hút đầu tư nước ngoài với bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, phát triển bền vững và bảo vệ môi trường; tương thích với các cam kết quốc tế.
• Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
  • Sửa đổi, chuẩn hóa và thống nhất các khái niệm pháp lý ("nhà đầu tư", "điều kiện đầu tư kinh doanh", "mua bán doanh nghiệp").
  • Xây dựng hành lang pháp lý và ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về định giá tài sản vô hình (thương hiệu, quyền sở hữu công nghiệp) và quyền sử dụng đất khi góp vốn.
  • Bổ sung quy định khung về hợp đồng góp vốn (mục đích, hình thức văn bản, thời điểm hiệu lực, thỏa thuận định giá, cơ chế giải quyết tranh chấp và thỏa thuận bảo mật theo quy định trọng tài).
  • Hoàn thiện cơ chế kiểm soát vốn thực tế, kiểm soát đầu tư chéo và ngăn chặn việc "đứng tên hộ".
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành:
  • Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, liên thông thủ tục đăng ký góp vốn và thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp.
  • Nâng cao năng lực chuyên môn, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cơ quan đăng ký đầu tư; bổ sung cán bộ chuyên trách xác minh nguồn vốn và hình thức vốn trước khi thành lập doanh nghiệp.
  • Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hậu kiểm sau cấp phép; minh bạch hóa thông tin thị trường và cơ sở dữ liệu doanh nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án tổng hợp, xây dựng và chuẩn hóa định nghĩa khoa học về góp vốn của NĐTNN; phân tích toàn diện các đặc điểm pháp lý đặc thù phân biệt giữa NĐTNN và nhà đầu tư trong nước trong quan hệ góp vốn.
2. Làm rõ bản chất kinh tế và bản chất pháp lý của hành vi góp vốn dưới lăng kính lý thuyết chuyển dịch quyền sở hữu và lý thuyết hợp đồng.
3. Hệ thống hóa cấu trúc nội dung pháp luật điều chỉnh quan hệ góp vốn của NĐTNN, xác định các tiêu chí đánh giá chất lượng hệ thống pháp luật và các yếu tố tác động đến hiệu quả thực thi trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp

1. Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng thi hành pháp luật giai đoạn 2014 – 2023, chỉ ra các hành vi lách luật (đứng tên hộ, đầu tư chéo) và bất cập trong định giá tài sản vô hình.
2. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp cụ thể nhằm tháo gỡ sự chồng chéo giữa Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và Bộ luật Dân sự; xây dựng khung quy định riêng cho hợp đồng góp vốn có yếu tố nước ngoài.
3. Kiến nghị các biện pháp quản lý nhà nước mang tính ứng dụng: bổ sung quy trình xác minh nguồn vốn, tăng cường hậu kiểm, chuẩn hóa cơ chế định giá tài sản và hoàn thiện quy trình bảo mật thông tin trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Về phạm vi nội dung: Luận án không đi sâu vào toàn bộ các khía cạnh quản lý nhà nước đối với NĐTNN; không nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế giữa NĐTNN và Nhà nước Việt Nam (ISDS); không phân tích các loại tài sản phi truyền thống như tài sản ảo, tiền mã hóa, tài sản kỹ thuật số mà giới hạn ở các tài sản pháp định theo quy định của pháp luật Việt Nam.
• Về phạm vi thời gian: Dữ liệu thực tiễn và văn bản quy phạm pháp luật được khảo sát tập trung chủ yếu trong khung thời gian từ năm 2014 đến hết năm 2023.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng nghiên cứu cơ chế điều chỉnh pháp lý đối với các hình thức tài sản mới phát sinh từ kinh tế số (tài sản kỹ thuật số, dữ liệu, tài sản ảo) tham gia vào quan hệ góp vốn.
• Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa NĐTNN và cơ quan công quyền (ISDS) trong khuôn khổ các Hiệp định bảo hộ đầu tư thế hệ mới.
• Đánh giá tác động dài hạn của các cam kết thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar 2) và Công ước MLI đến cấu trúc giao dịch góp vốn của các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Luật: Cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh, cơ sở dữ liệu văn bản và các bài học so sánh quốc tế về pháp luật đầu tư, doanh nghiệp và thương mại quốc tế (đặc biệt là nội dung Chương 2 và Chương 3).
• Cơ quan xây dựng và thực thi chính sách (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cơ quan đăng ký đầu tư các tỉnh, thành phố): Cung cấp các luận cứ thực chứng và đề xuất sửa đổi các quy định pháp luật về thủ tục đăng ký góp vốn, tỷ lệ sở hữu vốn và biện pháp hậu kiểm (tại Chương 4).
• Cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài và luật sư tư vấn: Tài liệu hướng dẫn nhận diện các rủi ro pháp lý trong quá trình đàm phán hợp đồng góp vốn, định giá tài sản sở hữu trí tuệ, lựa chọn phương thức góp vốn và thiết lập các điều khoản bảo đảm an toàn giao dịch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Đầu tư năm 2020 đã điều chỉnh tỷ lệ sở hữu vốn nào đối với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài?

Luật Đầu tư năm 2020 đã điều chỉnh giảm tỷ lệ nắm giữ vốn điều lệ của NĐTNN từ mức "trên 51%" xuống mức "từ 50% trở lên" đối với tổ chức kinh tế khi thành lập tổ chức kinh tế khác hoặc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, nhằm ngăn chặn tình trạng NĐTNN lách quy định bằng cách nắm giữ từ trên 50% đến dưới 51% để vừa kiểm soát doanh nghiệp mục tiêu, vừa được đối xử như nhà đầu tư trong nước.

2. Những hình thức tài sản góp vốn nào phát sinh nhiều vướng mắc nhất trong thực tiễn được luận án chỉ ra?

Bên cạnh hình thức góp vốn bằng tiền mặt/ngoại tệ (chiếm tỷ trọng cao nhất), các tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu, quy trình công nghệ, bí quyết kỹ thuật và quyền hưởng dụng gặp nhiều vướng mắc nhất do hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có quy định và hướng dẫn cụ thể về phương pháp định giá, dẫn đến rủi ro đưa công nghệ lạc hậu vào doanh nghiệp.

3. Quy mô các thương vụ M&A tại Việt Nam giai đoạn 2014 – 2023 có đặc điểm gì nổi bật?

Theo số liệu được luận án trích dẫn, thị trường Việt Nam chủ yếu là các giao dịch quy mô nhỏ từ 5-6 triệu USD (khoảng 100-120 tỷ VND), chiếm trên 90% tổng số lượng thương vụ. Trong khi đó, các NĐTNN (chủ yếu đến từ Singapore, Hồng Kông, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản) đóng vai trò chi phối ở các thương vụ quy mô vừa và lớn từ 20-100 triệu USD.

4. Luận án sử dụng những cơ sở lý thuyết khoa học nền tảng nào?

Luận án vận dụng 03 cơ sở lý thuyết chính: Lý thuyết về góp vốn (bản chất chuyển giao tài sản nhận quyền lợi công ty, thỏa thuận tự nguyện, bình đẳng), Lý thuyết về quyền sở hữu (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt và các nguyên tắc bảo vệ/hạn chế quyền sở hữu), và Lý thuyết về hợp đồng (tự do ý chí, xác lập quyền và nghĩa vụ pháp lý).

5. Luận án đề xuất giải pháp gì đối với quy định về hợp đồng góp vốn có yếu tố nước ngoài?

Luận án đề xuất cần bổ sung quy định cụ thể về hợp đồng góp vốn có yếu tố nước ngoài trong hệ thống pháp luật, bao gồm: xác định rõ mục đích kinh doanh, quy định hình thức bắt buộc bằng văn bản, xác lập thời điểm có hiệu lực, thỏa thuận về định giá tài sản, chuyển nhượng và rút vốn, phân chia lợi nhuận, quyền và nghĩa vụ các bên, cũng như lựa chọn luật áp dụng và thỏa thuận bảo mật trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài theo pháp luật Việt Nam" của tác giả Lê Thị Dung là công trình nghiên cứu chuyên khảo có hệ thống về chế định góp vốn của NĐTNN theo khuôn khổ Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp năm 2020. Tác giả đã làm rõ các vấn đề lý luận về chuyển dịch quyền sở hữu và hợp đồng góp vốn, đồng thời phân tích thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2014 – 2023 với những phát hiện cụ thể về thị trường M&A, định giá tài sản vô hình và các hành vi né tránh quy định pháp lý. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án bao gồm cả phương diện hoàn thiện thể chế lập pháp lẫn nâng cao hiệu lực quản lý thực thi, mang lại giá trị khoa học và giá trị ứng dụng thiết thực cho hoạt động thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án 1. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài Các vấn đề lý luận về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài và pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài là những vấn đề được quan tâm nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau. * Về khái niệm, đặc điểm nhà đầu tư nước ngoài Tại Việt Nam, lý luận về nhà đầu tư nước ngoài cũng được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu: Các khái niệm “nhà đầu tư”, “nhà đầu tư chuyên nghiệp” theo Luật Chứng khoán 20191; khái niệm “cổ đông”, trong đó có “cổ đông phổ thông”, “cổ đông ưu đãi”; “cổ đông sáng lập” theo Luật Doanh nghiệp năm 2005; khái niệm “nhà đầu tư chiến lược” đã được giải thích trong bài viết của tác giả Nguyễn Minh Hằng (2010) [29], “Khái niệm nhà đầu tư theo quy định của pháp Luật Chứng khoán và pháp luật doanh nghiệp Việt Nam” tại Tạp chí Luật học số 9/2010.

Khái niệm nhà đầu tư nước ngoài cũng được giải thích trong bài viết “Thực trạng pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong doanh nghiệp Việt Nam” của tác giả Doãn Thị Nhung - Nguyễn Thị Lan Anh, Tạp chí Luật học, số 10/2012. Các tác giả đã phân tích và cho rằng do khái niệm nhà đầu tư nước ngoài không được giải thích đồng bộ ở văn bản dưới luật nên cần có sự giải thích thống nhất về khái niệm này để thuận lợi cho việc áp dụng pháp luật và quản lý nhà nước. Tác giả đã dẫn chiếu đến bài viết của tác giả Mai Hữu Đạt, “Một số bất cập của pháp luật về đầu tư gián tiếp nước ngoài tại Việt Nam và phương hướng hoàn 1 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (Quốc hội ngày 26/11/2019) (“Luật Chứng khoán 2019”) 8 thiện” trong Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 3/2010, tr. 32 với kiến nghị về định nghĩa khái niệm về nhà đầu tư nước ngoài như sau: “Nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân không mang quốc tịch Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức được thành lập và hoạt động theo pháp luật nước ngoài trước khi đầu tư vào Việt Nam cũng như các chi nhánh, văn phòng đại diện (không có tư cách pháp nhân) của họ”.

Khái niệm “nhà đầu tư nước ngoài” cũng được giới thiệu trong cuốn sách Pháp luật về đầu tư nước ngoài, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế trong thời kỳ đổi mới của tác giả Tiến sĩ Trần Anh Tuấn và Tiến sĩ Trịnh Hải Yến xuất bản năm 2020 [56] ; Hoặc cuốn cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam của tác giả PGS. Đặng Hùng Võ xuất bản năm 2017 [57] cũng nêu về khái niệm và đặc điểm của nhà đầu tư nước ngoài. Trên cơ sở phân tích khái niệm nhà đầu tư theo Luật Đầu tư 2014, một số đặc điểm của nhà đầu tư nước ngoài đã được khái quát trong một số công trình nghiên cứu như: (i) Nhà đầu tư nước ngoài có quốc tịch nước ngoài; (ii) Nhà đầu tư nước ngoài có trụ sở chính tại nước ngoài; (iii) Nhà đầu tư nước ngoài có nguồn vốn từ nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Như vậy, có thể thấy ở nước ta đã có nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến khái niệm “nhà đầu tư nước ngoài”.

* Về lý luận về khái niệm góp vốn Phương diện pháp lý của khái niệm góp vốn đã được phân tích trong nghiên cứu của các tác giả Lê Tài Triển, Nguyễn Vạng Thọ, Nguyễn Tấn trong cuốn “Luật Thương mại Việt Nam dẫn giải”, Quyền II, Kim Lai ấn quán, Sài Gòn (1972). Theo đó, góp vốn được hiểu là nghĩa vụ pháp lý quan trọng nhất của các thành viên, khi các thành viên cam kết góp vốn là họ đã tự ràng buộc mình trở thành con nợ của công ty do chính họ tạo lập nên, và công ty là pháp nhân đã trở thành chủ nợ của chính người chủ của mình. Nếu một thành viên đã đăng ký góp vốn mà không góp hoặc góp không đủ, không đúng hạn thì công ty sẽ đòi. Việc góp chậm, 9 thành viên phải trả lãi mà không cần phải có điều kiện là đã bị thúc nợ, và có thể phải bồi thường thiệt hại mà không cần phải chứng minh sự gian tình.

Bản chất của góp vốn được giải thích trong Giáo trình “Luật Thương mại - Tập 1” của Trường Đại học Luật Hà Nội (2018). Ở đó, giáo trình xác định: “Bản chất của góp vốn xét dưới góc độ kinh tế là góp tài sản để tạo thành vốn điều lệ của công ty, phần vốn góp của các cổ đông trở thành tài sản của công ty. Nhờ đó mà công ty mới tiến hành được các hoạt động kinh doanh cũng như bảo đảm quyền lợi cho các đối tác của công ty. Từ phương diện pháp lý, hành vi góp vốn là hành vi chuyển quyền sở hữu tài sản cho công ty để đổi lấy quyền lợi công ty.

Về phương diện lý luận sở hữu, thì công ty là chủ sở hữu tài sản, còn các cổ đông là chủ sở hữu công ty. Các cổ đông cùng nhau khai thác công ty (đưa công ty vào hoạt động) để kiếm lời chia nhau. Hành vi góp vốn để đổi lấy quyền lợi từ công ty, khác với các hành vi mua bán tài sản, cho thuê tài sản. Nếu như hành vi bán tài sản, hay cho thuê tài sản thì người bán hay người cho thuê tài sản sẽ nhận được ngay số tiền bán hoặc tiền cho thuê tài sản khi chuyển giao tài sản đó.

Còn hành vi góp vốn khi chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho công ty, thì người góp vốn sẽ nhận được “quyền lợi” từ công ty. Quyền lợi đó vừa có tính hữu hình vừa có tính vô hình và có chuyển đổi thành tiền, thông qua hoạt động của công ty bằng hình thức trả cổ tức, cùng với các quyền lợi khác như, quyền được tham gia quản lý công ty, quyền được biết thông tin về hoạt động của công ty…”. Như vậy, có thể nhận thấy giáo trình đã đưa ra khái niệm liên quan đến góp vốn ở nhiều khía cạnh khác nhau từ khía cạnh kinh tế đến khía cạnh pháp lý. Gần đây nhất, chủ đề góp vốn thành lập công ty cổ phần được tác giả Nguyễn Thị Ngọc Anh (2020) bàn luận trong bài viết “Pháp luật Việt Nam về góp vốn thành lập công ty cổ phần và thực tiễn thực hiện”.

Theo đó, góp vốn thành lập công ty cổ phần được giải thích là việc các nhà đầu tư góp tài sản thuộc sở hữu của mình để tạo thành tài sản chung ban đầu cho hoạt động của công ty cổ phần, được gọi là vốn điều lệ. Đây là những tài sản đầu tiên của công ty cổ phần, được 10 hình thành bởi sự đóng góp của các cổ đông sáng lập và được ghi công nhận thành vốn điều lệ của công ty. Việc góp vốn thành lập công ty được thực hiện bằng việc đăng ký mua cổ phần của công ty và được ghi nhận tại Điều lệ công ty trước khi công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhà đầu tư phải chuyển quyền sở hữu tài sản cho công ty trong thời hạn được phép theo quy định của pháp luật sau khi công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Hết thời hạn này, bất kỳ hành vi góp vốn nào cũng không được gọi là góp vốn thành lập công ty cổ phần. Ngoài ra, cũng có nhiều công trình khác có đi vào nghiên cứu, phân tích lý luận về góp vốn như cuốn sách: Góp vốn thành lập công ty theo pháp luật Việt Nam [58] năm 2019 của tác giả Phạm Tuấn Anh có nêu rõ khái niệm và bản chất pháp lý của góp vốn thành lập công ty; Nguyễn Thị Dung (2010), Hoàn thiện quy định về góp vốn và xác định tư cách thành viên công ty theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, Tạp chí Luật học, số 9/2010, tr.28-37; Doãn Hồng Nhung - Nguyễn Thị Lan Anh (2012), Pháp luật về góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam, NXB.Tư pháp, Hà Nội; Nguyễn Thị Thanh Tú (2017), Hoàn thiện pháp luật về góp vốn mua cổ phần của ngân hàng thương mại, Tạp chí Luật học số 10/2017, tr.58-69; Nguyễn Thị Thu Trang (2018), Góp vốn dưới góc độ quyền tự do kinh doanh, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 16/2018, tr. Trong các bài viết đó cho thấy nhận thức về về góp vốn như sau: Góp vốn thành lập doanh nghiệp là việc nhà đầu tư chuyển quyền sở hữu tài sản của mình cho doanh nghiệp, trong một số trường hợp việc chuyển quyền phải được đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Sau đó nhà đầu tư sẽ trở thành chủ sở hữu của doanh nghiệp.

Một số tác giả khác như tác giả Lê Ngọc Thắng, Đỗ Thị Thìn, Vũ Thị Loan, Tường Thanh Thảo phân tích rằng hành vi góp vốn vào công ty là việc một cá nhân hay tố chức chuyển dịch tài sản của mình (tiền, tài sản và quyền tài sản) theo một trình tự, thủ tục nhất định vào công ty và theo đó được hưởng các quyền và 11 nghĩa vụ phát sinh từ việc góp vốn. Hơn thế nữa, các tác giả cũng đưa ra những phân tích về bản chất kinh tế và bản chất pháp lý của hành vi góp vốn. Phân tích Luật Doanh nghiệp năm 2005, có tác giả Vũ Thị Loan đã đưa ra nhận định, đánh giá, phân tích về khái niệm góp vốn. Theo họ, góp vốn luôn gắn liền với tài sản; góp vốn sẽ đưa tài sản của người góp vốn thành tài sản của công ty và thông qua góp vốn, người góp vốn sẽ trở thành chủ sở hữu hoặc đồng chủ sở hữu chung của công ty.

Có tác giả Dương Thị Thu phân tích khái niệm của góp vốn thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và phân biệt góp vốn thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với các hình thức đầu tư góp vốn khác. Theo đó, góp vốn thành lập có vốn đầu tư nước ngoài là một hình thức đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam thông qua một hành vi pháp lý tự nguyện chuyển giao một phần hoặc toàn bộ tài sản của ít nhất một hoặc nhiều nhà đầu tư nước ngoài vào một hoạt động sản xuất kinh doanh để thành lập một doanh nghiệp mới tại Việt Nam nhằm đảm bảo cho những chi phí đối với những hoạt động của công ty để thực hiện các mục tiêu đã đặt ra của các nhà đầu tư.