90100260 HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYẾN TRUYÉN KHOA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT GIÁO TRÌNH XU LY TINH HUONG TRONG QUAN LY NHA NUOC (Lưu hành nội bộ) Hà Nội - 2014 Chương Í NHẬP MÔN A. MOT SO VAN DE CHUNG VE TINH HUONG VÀ XỬ LÝ TINH HUONG TRONG QUAN LY NHA NUOC I. Cac khai niệm cơ bản 1. Quản lý nhà nước Trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ, khi xã hội chưa phân chia thành giai cấp, chưa có sự đối lập về lợi ích kinh tế giữa các tập đoàn người thì những quy tắc xử sự chung của toàn xã hội, mà hình thức biểu hiện của nó là.
các phong tục tập quán, các quy tắc lễ nghỉ tôn giáo được thực hiện bằng sự | tự giác của mỗi con người trong xã hội và bằng uy tín của các thủ lĩnh, của các lãnh tụ trong cộng đồng. Sau khi chế độ cộng sản nguyên thuỷ bị tan rã, xã hội loài người phân chia thành giai cấp, bắt đầu xuất hiện sự dối lập về lợi ích kinh tế giữa các nhóm, các tập đoàn người, thì sự tranh đấu giữa họ với nhau ngày càng trở nên gay gắt. Trong điều kiện đó, để giữ cho xã hội trong vòng kỷ cương nhất định, giai cấp thống trị năm trong tay những lực lượng sản xuất chủ yếu, những công cụ bạo lực lớn (quán đội, toà án, nhà fù.) — Các yếu tố chủ yếu tạo ra quyền lực xã hội - tìm cách tổ chức nên một thiết chế đặc biệt với những cộng cụ đặc biệt - thiết chế Nhà nước và Nhà nước bắt đầu xuất hiện. Như vậy, Nhà nước chỉ ra đời khi sản xuất và văn mỉnh xã hội phải phát triển đạt đến một trình độ nhất định, cùng với sự phát triển đó là sự xuất hiện của cải dư thừa, chế độ tư hữu và sự xuất hiện giai cấp trong xã hội.
nước ra đời không chỉ là để thống trị giai cấp, mà còn là tổ chức công quyền thống nhất quản lý toàn xã hội hoặc đến các đối tượng có liên quan đến xã hội, nhằm mục đích sắp xếp, tô chức, bảo toàn, hoàn thiện và phát triển chúng theo định hướng nhất định và góp phần phát triển xã hội. Như vậy, Nhà nước không chỉ là công cụ trong tay giai cấp thống trị mà còn là tổ chức quyên lực công đại diện cho lợi ích chung của cộng đông xã hội. Để xã hội vận hành và phát triển, hoạt động quản lý của Nhà nước là một đòi hỏi tất yếu khách quan. Quản jÿ nhà nước là sự tác động của chủ thé mang quyên lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đỗi tượng quan ly nhém thực hiện các chức năng đổi nội và đôi ngoại của Nhà nước.
Pháp luật là phương tiện chủ yếu để quản lý nhà nước. Điều 12, Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bồ sung tháng 12/2001) xác định: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Bằng pháp luật, Nhà nước có thể trao quyền cho các tổ chức hoặc cá nhân (rong những trường hợp nhất định) đễ họ thay mặt Nhà nước tiến hành các hoạt động quản lý nhà nước. Như vậy, chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan Nhà nước và các tổ chức, cá nhân được Nhà nước trao quyền (ong những trường hợp luật định) để tiễn hành hoạt động quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhằm tác động vào hành vi của con người (cá nhân, tổ chức) và các quá trình xã hội, hướng những hành vi và các quá trình xã hội đó phát triển theo đúng mục tiêu và định hướng của Nhà nước.
Tình huỗng và tình huỗng trong quan lý nhà nước Tình huống là một phạm trù khái niệm rất rộng được nghiên cứu ở những góc độ khác nhau, Theo từ điển tiếng Việt năm 2008: “7?nb buống là hoàn cảnh diễn biến, thường bất lợi, cân đối phó” hay nói cách khác: Tình huống là thực tế khách quan có sự diễn biến, thường là những diễn biến bất lợi cần phải đối phó. Như vậy, tình huống là một sự kiện thực tế khách quan nào đó (sự kiện đột biến) xuất hiện trong quá trình vận động, phát triển của đời sống xã hội , đặt ra yêu cầu phải xử lý, giải quyết một cách cụ thé. Khi nghiên cứu về quản lý xã hội, GS. Đỗ Hoàng Toàn đã đựa ra - các tình huống thường gặp trong quản lý, đó là: - Phát triển xã hội; - Biến đổi xã hội; - Tăng trưởng xã hội.
Trong đó, biến đổi xã hội được xác định là tình huống trung tâm của quan ly. Dé Hoàng Toàn, “Biến đổi xã hội là sự thay đổi xã hội từ một ngưỡng phải triển này sang một ngưỡng phát triển khác (cao hơn hoặc thấp hơn) về chát xét dưới góc độ tổng thể các thiết chế xã hội và cấu trúc xã hội”. Đỗ Hoàng Toàn, Giáo trình quản lý xố hội, NXB Khoa học & kỹ thuật, Hà Nội, Tr 236) Biến đổi xã hội là quy luật tat yếu, khách quan đối với mọi xã hội. Sự biến đổi rất phức tạp và có thể diễn ra theo nhiều chiều hướng khác nhau.
Biến đổi xã hội sẽ dẫn tới trạng thái bất bình thường trong xã hội. Theo hướng tích cực, đó là hiện tượng bất thường tạo ra các bước phát triển xã hội phù hợp với mục đích quản lý của Nhà nước. Theo hướng tiêu cực, các trạng thái bất thường diễn ra trong điều kiện bất ổn của xã hội, các quan hệ xã hội bị phá vỡ, vị thế xã hội bị đảo lộn, thiết chế xã hội mất hiệu lực, chuẩn mực và các giá trị xã hội bị xem xét lại, kinh tế ngừng trệ, niềm tin giảm sút, mất mát, con người đòi hỏi phải có sự biến đổi, thậm chí thay thế thiết chế xã hội. Các trạng thái bat thường rất đa dạng và phức tạp, có khi là đột biến như: tội phạm xã hội gia tăng (bạo /ực xã hội, bất công xã hội, tham những, trấn lột, trộm cắp, buôn lậu, làm hang giả, hối lộ, mại dâm, thoái hod, biển chất về đgo đức của cắn bộ, công chức và các cơ quan quan lý nhà nước.); coi thường pháp luật, kỷ cương xã hội bị buông lỏng, thất nghiệp, chống đối chính quyền; mê tín dị đoan tăng nhanh.
Với vị trí, vai trò, chức năng của mình, Nhà nước là chủ thể đầu tiên, quan trọng nhất phải giải quyết những bất thường xã hội đó thông qua các thiết chế quan trọng - với tư cách là một công cụ của nhà nước - nhằm bảo toàn và phát triển xã hội theo định hướng phát triển xã hội của nhà nước. Trong đó, vai trò đặc biệt quan trọng của Nhà nước được thể hiện trong việc giải quyết những bat thường mang tính tiêu cực nảy sinh trong quá trình quản lý Nhà nước, nhằm đảm bảo sự phát triển bình thường của xã hội. Như vậy, theo quan điểm của GS. Đỗ Hoàng Toàn thì tình huống (bắt thường) trong quản lý có hai dạng biểu hiện đó là tình huống tích cực và tình huống tiêu cực.
Trong đó, đặc biệt là tình huống tiêu cực khi nảy sinh liên quan tới trách nhiệm quản lý của Nhà nước và nó đòi hỏi Nhà nước phải xử lý nhăm đảm bảo sự phát triển của xã hội theo định hướng của Nhà nước. Tình huống trong quản lý nhà nước là những tình huống nay sinh trong quá trình điều khiến hoạt động và quan hệ quản lý buộc người quản lý phải giải quyết để đưa các hoạt động và quan hệ đó trở về trạng thái ổn định, phát triển khớp nhịp, nhằm hướng tới mục đích, yêu cầu, kế hoạch đã được xác định của nhà quản lý. Tình huống trong quản lý nhà nước là những sự kiện, vụ việc, hoàn cảnh có vấn đề bức xúc (có chứa mâu thuẫn) nảy sinh trong hoạt động quản ý nhà nước va quan hệ quản lý giữa con người với tự nhiên, với xã hội và giữa con người với con người buộc nhà quản lý phải giải quyết, ứng phó, xử ly kip thời nhằm đưa các hoạt động và quan hệ có chứa đựng trạng thái có ` vấn đề bức xúc đó trở lại ổn định và tiếp tục pháp triển. Hoạt động quản lý nhà nước là hoạt động mang tính chủ động, sáng tao.
Chu thé quan ly phải luôn luôn dự tính những công việc của tương lai phù hợp với sự vận động, phát triển của thực tế khách quan, nhưng trên thực tế người quản ly chỉ dự tính được những đường hướng cơ bản, những vấn đề có tính tất yếu, tính quy luật, không thể dự tính hết được những sự kiện không bình thường, những “cái ngẫu nhiên” trong quá trình phát triển - những sự kiện không bình thường đó là tình huống. Phân biệt tình huống với một số phạm trù khái niệm có liên quan 1. Tình hình Tình hình là một phạm trù khái niệm rất rộng trong đó chứa đựng tổng hợp các quá trình vận động của tự nhiên, xã hội, hoạt động của con người diễn ra trong khoảng thời gian và bối cảnh nhất định có tính quy luật mà người ta có thể dự đoán trước được, hoặc nắm bắt quy luật để điều khiển các hoạt động theo quy luật. Nhưng trong diễn biến của từng tình hình cũng có những sự kiện, vụ việc xuất hiện đột nhiên, bất ngờ ngoài dự đoán hoặc ngoài mục đích hành động của con người, lúc đó được gọi là tình huống.
Sự biến đổi của tự nhiên ngày càng trở nên phức tạp, hoạt động của con người và sự phát triển của xã hội ngày càng phát triển phong phú, vì vậy, trong quá trình quản lý nhà nước, các tỉnh huống đa dạng, phức tạp xuất hiện ngày càng nhiều, đan xen trong diễn biến của tình hình. Như vậy, trong “tinh hình” có hàm chứa “tình huỗng”. Tình trạng Tình trạng có thể hiểu một cách đơn giản là trạng thái phát triển của tự nhiên, xã hội và của con người ở một thời điểm nhất định có thể nhận biết được hiện trạng ở mức độ xác định khác nhau (bh thường, tốt, xấu, thuận lợi, khó khăn, đột biến hay tuần tự như tiến.) hoặc có thé chưa biết, hay biết chưa rõ ràng. Như vậy, trong tình trạng có thể có những trạng thái thời điểm xuất hiện tình huống 3.
Tình thế Tình thế là sự phát triển của tình hình và dẫn tới một đỉnh điểm, thời điểm nào đó tạo ra một mối tương quan, một vị thế nhất định: thế mạnh hay thế yếu, thế thắng hay bại, thể chủ động hay bị động, thể thủ hay thế công - hoặc có khi lầm vào thế tiến thoái lưỡng nan. buộc phải có cách giải quyết kịp thời độc đáo để vượt ra khỏi mói tương quan về thế .d6 theo hướng tích cực và có lợi nhất cho mình.