Giáo trình Vi sinh vật đại cương hệ cao đẳng, trung cấp - Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

Giáo trình Vi sinh vật đại cương của Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng cung cấp kiến thức nền tảng về vi khuẩn, virus, nấm cho nghề nông nghiệp và thủy sản.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Xuyến
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật; Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ
• Đề tài: Giáo trình môn học: Vi sinh vật đại cương
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Cần Thơ

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình Vi sinh vật đại cương Cao đẳng Sóc Trăng

Tài liệu do Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng ban hành vào năm 2025 phục vụ hệ trung cấp và cao đẳng. Tác phẩm hướng đến người học ngành Bảo vệ thực vật cùng ngành Nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ. Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết sinh học hiện đại. Cấu trúc bài giảng bao gồm năm chương hoàn chỉnh. Chương một giới thiệu lịch sử hình thành môn học cùng các đặc điểm hình thái cơ bản. Chương hai đi sâu vào nhóm vi khuẩn với cấu tạo màng và vách tế bào. Chương ba mô tả chi tiết hạt virus cùng cơ chế lây nhiễm. Chương bốn trình bày các nhóm nấm, tảo đơn bào và nguyên sinh động vật. Chương năm tổng kết các quá trình sinh lý chuyển hóa vật chất và năng lượng. Nội dung sách gắn kết chặt chẽ giữa lý luận học thuật và kỹ năng sản xuất nông nghiệp. Nguồn học liệu giúp đào tạo kỹ thuật viên có tay nghề vững vàng cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Văn bản tuân thủ quy định đào tạo nghề nghiệp và hỗ trợ chuyển giao công nghệ sinh học hiệu quả.

1.1. Mục tiêu đào tạo nghề và đối tượng tiếp cận

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho người học hệ trung cấp và cao đẳng nghề nông nghiệp. Nội dung sách hướng đến việc trang bị kiến thức nhận diện vi sinh vật gây hại. Người học nắm vững nguyên lý hoạt động của vi sinh vật có ích trong tự nhiên. Chương trình học gắn kết giảng dạy lý thuyết với rèn luyện kỹ năng ngoài đồng ruộng và ao nuôi. Nông dân địa phương có thể tiếp cận tài liệu nhằm nâng cao trình độ thâm canh. Sách đóng vai trò cầu nối chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi trồng bền vững. Các thuật ngữ sinh học được diễn đạt ngắn gọn, súc tích và dễ nhớ. Học viên dễ dàng ứng dụng kiến thức vào thực tế sản xuất và kiểm soát rủi ro sinh học.

1.2. Bố cục năm chương học phần vi sinh căn bản

Nội dung giáo trình được phân bổ mạch lạc thành năm chương lý thuyết và thực hành. Chương đầu tiên giải thích lịch sử phát triển ngành vi sinh cùng hình thái học. Chương hai và chương ba phân loại chi tiết các nhóm vi khuẩn và virus gây bệnh nông nghiệp. Chương bốn khảo sát cấu tạo nấm sợi, nguyên sinh động vật cùng quần thể vi tảo ao nuôi. Chương cuối cùng phân tích quá trình dinh dưỡng, hô hấp và sinh trưởng tế bào vi sinh. Bố cục logic này giúp sinh viên tiếp thu bài học theo trình tự từ đơn giản đến phức tạp. Mỗi chương đều lồng ghép các ví dụ cụ thể trong canh tác cây trồng và chăn nuôi thủy sản. Nhờ đó, người học hình thành tư duy phân tích khoa học toàn diện.

II. Phân tích mầm bệnh từ Giáo trình Vi sinh vật đại cương mới

Sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh đe dọa trực tiếp đến an toàn sinh học. Giáo trình chỉ rõ những tổn thất do vi khuẩn, nấm và virus gây ra trên cây trồng. Vi khuẩn Leptospira canicola có thể truyền qua nguồn nước bẩn và gây tổn thương nội tạng vật nuôi. Nhóm xoắn khuẩn sở hữu cấu trúc di động linh hoạt với tiên mao đặc biệt. Chúng dễ dàng xuyên qua các hàng rào cơ học của cơ thể vật chủ. Mặt khác, các chủng virus thực vật gây hiện tượng biến dạng lá và làm suy giảm năng suất mùa màng. Môi trường ao nuôi thủy sản nước mặn, lợ thường xuyên tích tụ chất thải hữu cơ. Điều kiện yếm khí kích thích vi sinh vật kỵ khí phát triển và sinh độc tố. Hệ sinh thái vi sinh mất cân bằng khiến tôm cá phát sinh dịch bệnh hàng loạt. Nhận diện cấu tạo tế bào mầm bệnh là bước mở đầu quyết định thành bại của vụ mùa.

2.1. Đặc điểm cấu tạo tế bào và độc lực vi khuẩn

Thành tế bào vi khuẩn có vai trò bảo vệ và định hình cấu trúc cơ thể. Thành tế bào duy trì áp suất thẩm thấu nội bào chống lại sự tan vỡ. Vỏ bao nhầy và lớp màng ngoài giúp vi sinh vật trốn thoát thực bào. Lớp màng sinh chất gồm hai lớp phospholipid điều hòa quá trình trao đổi chất. Protein xuyên màng kiểm soát sự thẩm thấu dinh dưỡng và bài tiết độc chất. Nhiều loài trực khuẩn sở hữu tiên mao giúp chúng di chuyển linh hoạt trong chất dịch. Một số vi khuẩn Gram âm có độc lực cao nhờ lớp lipopolysaccharide ngoài vách. Cấu tạo này ngăn chặn sự tác động của kháng sinh thông thường. Việc nắm rõ cấu trúc tế bào hỗ trợ lựa chọn hoạt chất tiêu diệt mầm bệnh.

2.2. Tác hại của virus và nguyên sinh động vật

Virus là dạng sinh vật chưa có cấu tạo tế bào hoàn chỉnh. Chúng bắt buộc phải ký sinh nội bào để nhân lên và gây hoại tử mô. Trên cây trồng, virus gây đốm lá, xoăn đọt và còi cọc nghiêm trọng. Trong khi đó, các loài nguyên sinh động vật ký sinh trực tiếp trên da và mang động vật thủy sản. Trùng quả dưa và bánh xe làm cá suy hô hấp và bỏ ăn. Tảo lam phát triển bùng phát ở dạng tập đoàn tạo bọc chất keo nguy hại. Chúng tiết độc tố gây ngộ độc đường ruột và làm suy giảm oxy hòa tan vào ban đêm. Khi xác tảo chết phân hủy, khí độc tích tụ khiến tôm cá nổi đầu. Việc xác định sớm các nhóm vi sinh này giúp chủ động khống chế dịch hại.

III. Phương pháp thực nghiệm của Giáo trình Vi sinh vật đại cương

Để giải quyết nguy cơ nhiễm khuẩn, giáo trình xây dựng quy trình thực hành chuẩn xác. Sinh viên được rèn luyện kỹ thuật sử dụng kính hiển vi quang học và kính soi nền đen. Việc tạo tiêu bản vi sinh vật sống giúp quan sát chuyển động xoắn uốn khúc. Kỹ thuật nhuộm màu Gram phân biệt rõ ràng hai nhóm vi khuẩn chính. Kỹ thuật nhuộm nhiễm bạc hỗ trợ phát hiện các loài vi khuẩn mảnh khó bắt màu. Bên cạnh việc quan sát, phương pháp pha chế môi trường dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi. Môi trường nhân tạo cung cấp nguồn cacbon, nitơ và khoáng chất cho tế bào phát triển. Kỹ thuật cấy vô trùng loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các chủng. Các bước phân lập thuần khiết giúp tuyển chọn vi sinh vật có ích phục vụ sản xuất. Đây là nền tảng thực hành vững chắc giúp người học làm chủ công nghệ sinh học nông nghiệp.

3.1. Kỹ thuật soi kính hiển vi và nhuộm tiêu bản

Phương pháp soi kính hiển vi cho phép xác định hình dạng tế bào vi sinh vật. Kính hiển vi quang học phóng đại mẫu vật từ bốn mươi đến một nghìn lần. Tiêu bản giọt ép sống giúp khảo sát chuyển động tự nhiên của xoắn khuẩn và trùng roi. Phương pháp nhuộm đơn cho phép đo đạc kích thước tế bào chính xác. Trong khi đó, quy trình nhuộm Gram phân loại vi khuẩn thành hai nhóm âm và dương. Kỹ thuật nhuộm nhiễm bạc giúp làm dày sợi tiên mao mỏng manh để dễ nhận biết. Người thực hiện phải tuân thủ nghiêm ngặt thao tác cố định nhiệt trên ngọn lửa đèn cồn. Tiêu bản chuẩn xác mang lại dữ liệu khoa học tin cậy cho chẩn đoán bệnh nông nghiệp.

3.2. Quy trình nuôi cấy và phân lập chủng vi sinh

Nuôi cấy vi sinh vật đòi hỏi môi trường dinh dưỡng phù hợp và vô trùng tuyệt đối. Giáo trình hướng dẫn cách chuẩn bị môi trường tổng hợp và tự nhiên. Kỹ thuật viên tiến hành cân đong hóa chất và khử trùng bằng nồi hấp áp suất cao. Phương pháp cấy ria trên đĩa thạch giúp tách rời từng tế bào riêng biệt. Sau thời gian ủ nhiệt độ thích hợp, khuẩn lạc đơn lẻ sẽ hình thành rõ rệt. Người làm thí nghiệm thu thập khuẩn lạc thuần để cấy chuyền bảo quản giống. Quy trình này cho phép sàng lọc các chủng vi khuẩn đối kháng có lợi trong đất. Ngoài ra, việc kiểm soát pH và độ ẩm ngăn ngừa vi sinh vật tạp nhiễm phát sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ Giáo trình Vi sinh vật đại cương chuẩn

Giáo trình mang lại giá trị ứng dụng cao cho ngành nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long. Trong bảo vệ thực vật, tri thức vi sinh giúp xây dựng các chế phẩm sinh học trừ sâu hại. Nông dân thay thế hóa chất độc hại bằng nấm đối kháng và vi khuẩn có ích. Đất canh tác phục hồi độ phì nhiêu nhờ hệ vi sinh vật phân giải chất hữu cơ và cố định đạm. Trong nuôi trồng thủy sản, vi sinh vật hữu hiệu xử lý bùn đáy ao và khử khí độc hydro sunfua. Quần thể vi tảo có lợi được kiểm soát nhằm tạo nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào cho ấu trùng tôm cá. Mô hình nuôi thâm canh giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm. Việc áp dụng đúng kỹ thuật giúp gia tăng giá trị nông sản và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tài liệu khẳng định vai trò cầu nối giữa nghiên cứu khoa học cơ bản và thực tiễn sản xuất bền vững.

4.1. Ứng dụng trong bảo vệ thực vật và cải tạo đất

Ứng dụng vi sinh vật giúp nông nghiệp hạn chế phụ thuộc vào phân bón hóa học. Các chủng vi khuẩn cố định đạm cung cấp dinh dưỡng tự nhiên cho cây lúa và rau màu. Vi nấm Trichoderma ức chế các loài nấm bệnh truyền qua đất nhờ cơ chế cạnh tranh dinh dưỡng. Người canh tác tận dụng xạ khuẩn để phân hủy nhanh rơm rạ sau mỗi vụ thu hoạch. Quá trình này tạo ra nguồn mùn hữu cơ màu mỡ và tiêu diệt nguồn mầm bệnh tồn dư. Các chế phẩm sinh học từ vi khuẩn Bacillus trừ sâu hại hiệu quả mà không để lại dư lượng độc hại. Đất trồng duy trì được cấu trúc tơi xốp và hệ sinh thái đa dạng lâu dài.

4.2. Quản lý chất lượng nước ao nuôi thủy sản

Trong nuôi trồng thủy sản nước mặn và lợ, kiểm soát vi sinh là giải pháp sống còn. Người nuôi bổ sung vi khuẩn quang dưỡng để xử lý khí amoniac và nitrit độc hại. Nhóm vi khuẩn dị dưỡng phân giải thức ăn thừa tích tụ dưới đáy ao nuôi tôm. Điều này ngăn chặn hiện tượng nhớt đáy và ổn định màu nước ao nuôi. Việc duy trì mật độ vi tảo lục cung cấp oxy dồi dào qua quá trình quang hợp. Đồng thời, chế phẩm vi sinh ức chế trực tiếp vi khuẩn Vibrio gây bệnh hoại tử gan tụy. Môi trường nước duy trì chỉ số sinh hóa an toàn giúp tôm cá tăng trưởng nhanh chóng. Kỹ thuật quản lý vi sinh góp phần phát triển mô hình nuôi trồng bền vững, giảm thiểu chi phí thuốc hóa chất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VI SINH VẬT Giới thiệu: Đối tượng của vi sinh vật học học đại cương là vi khuẩn, virus, nấm men, nấm mốc tảo và protozoa. Vi sinh vật phân bố rộng rãi trong tự nhiên và ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của con người và mọi sinh vật khác. Là môn học đại cương nên người học cần nắm vững đặc điểm hình thái, cấu tạo, tính chất lý hóa của mỗi đối tượng đồng thời nghiên cứu phương pháp để phát triển vi sinh vật có lợi phát triển và tìm cách để ức chế, hạn chế sự phát triển của vi sinh vật có hại trong cuộc sống. Lịch sử nghiên cứu về vi sinh vật được thể hiện qua 4 giai đoạn: trước khi phát minh ra kính hiển vi, kính hiển vi ra đời, Pasteur với các thực nghiệm, giai đoạn sau Pasteur và sinh học hiện đại.

Ngày nay con người đã có thể có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về vi sinh vật nhờ sự phát triển của sinh học phân tử và các kỹ thuật di truyền hiện đại. Mục tiêu: - Trình bày được các khái niệm, đối tượng, vai trò, đặc điểm chung và phương pháp nghiên cứu hình thái, cấu tạo tế bào vi sinh vật. - Xác định được đối tượng vi sinh vật; Sử dụng được các loại dụng cụ, thiết bị, máy móc trong phòng this nghiệm vi sinh. - Thể hiện được sự tích cực, hoạt động nhóm và nghiêm túc trong học tập.

- Chấp hành tốt nội quy, quy chế sử dụng thiết bị và giữ an toàn vệ sinh lao động trong phòng thí nghiệm. Nội dung chính: 1. Đối tượng và nhiệm vụ của vi sinh vật 1. Đối tượng Xung quanh chúng ta, ngoài các sinh vật lớn mà chúng ta có thể nhìn thấy được, còn có vô vàn vi sinh vật nhỏ bé, muốn nhìn thấy chúng phải sử dụng kính hiển vi, người ta gọi chúng là vi sinh vật.

Môn khoa học nghiên cứu về hoạt động sống của các vi sinh vật được gọi là Vi sinh vật học. Vi sinh vật học phát triển rất nhanh và đã dẫn đến việc hình thành các lĩnh vực khác nhau: vi khuẩn học (Bacteriology), nấm học (Mycology), tảo học (Algology) virus học (Virolory),. Việc phân chia các lĩnh vực còn có thể dựa vào phương hướng ứng dụng. Do đó chúng ta thấy hiện nay còn có y sinh vi sinh vật học, vi sinh vật học thú y, vi sinh vật công nghiệp, vi sinh vật học nông nghiệp.

[1] Ngay trong vi sinh vật học nông nghiệp cũng có rất nhiều chuyên ngành: vi sinh vật lương thực, vi sinh vật thực phẩm,. Mỗi lĩnh vực có đối tượng cụ thể riêng, cần đi sâu. Tuy nhiên ở mức độ nhất định các chuyên ngành trên đều có những điểm cơ bản giống nhau. Vi sinh vật học đại cương, nghiên cứu những quy luật chung nhất về vi sinh vật.

Đối 10 tượng nghiên cứu của vi sinh vật học là vi khuẩn, xạ khuẩn (Actinomycetes), virus, Bacteriophage (thể thực khuẩn), nấm, tảo, nguyên sinh động vật. Vi khuẩn: là nhóm vi sinh vật có nhân nguyên thủy, cơ thể đơn bào, sinh sản chủ yếu bằng hình thức trực phân, cơ thể nhỏ bé, muốn quan sát được phải sử dụng kính hiển vi quang học. Virus: là những sinh vật mà kích thước của chúng vô cùng nhỏ bé, ký sinh nội bào tuyệt đối, muốn quan sát chúng phải sử dụng kính hiển vi điện tử. Nấm: trước đây được coi là thực vật bậc thấp nhưng không có diệp lục tố, thường đơn bào, có nhóm giả đa bào, cơ thể phân nhiều nhánh nhưng không có vách ngăn hoặc vách ngăn nhưng chính giữa có lỗ thông, thuộc tế bào nhân thật.

Vi sinh vật tuy có kích thước nhỏ bé và có cấu trúc cơ thể tương đối đơn giản nhưng chúng có tốc độ sinh sôi nẩy nở rất nhanh chóng và hoạt động trao đổi chất vô cùng mạnh mẽ. Vi sinh vật có thể phân giải hầu hết tất cả các loại chất có trên thế giới, kể cả những chất rất khó phân giải, hoặc những chất gây hại đến nhóm sinh vật khác. Bên cạnh khả năng phân giải, vi sinh vật còn có khả năng tổng hợp nhiều hợp chất hữu cơ phức tạp, trong điều kiện nhiệt độ, áp suất bình thường. Sự phân bố Trong thủy vực do tập tính sống, đặc tính dinh dưỡng mà vùng phân bố của sinh vật sẽ khác nhau.

Các yếu tố môi trường quan trọng quyết định sự phân bố của vi sinh vật là hàm lượngmuối, chất hữu cơ, pH, nhiệt độ, ánh sáng. Số lượng và thành phần vi sinh vật thấy trong nước mang đặc trưng vùng đất bị nhiễm mà nước chảy qua. Nước mưa, tuyết và băng có rất ít vi khuẩn. Số lượng vi sinh vật thay đổi tuỳ theo mùa tuyết rơi trên các vùng khác nhau của trái đất.

Trong 2 ml nước mưa rơi trên vùng không khí nhiễm bẩn nhiều như các thành phố có thể có tới hàng trăm vi khuẩn. Nếu như rơi trên sông, hồ, biển, cánh đồng…thì trong 1ml chỉ có một vài đến vài chục vi khuẩn. Nước ngầm (nước giếng phun, nước mạch ) có số lượng vi sinh vật tương đối ít, bởi vì nước đã thấm qua đất làm màng lọc rất tốt, nên hầu hết vi khuẩn bị giữ lại qua màng lọc thiên nhiên đó. Nước bề mặt cũng như nước trong những thuỷ vực mở ( ao, hồ, sông ngòi, đầm vực… ) khác nhau rất lớn về số lượng cũng như thành phần hệ vi sinh vật có trong đó, thành phần hoá học của các loại thuỷ vực này luôn luôn không ổn định và khác nhau rất xa.Trong nước thường có xác động, thực vật và rác thải công nghiệp và sinh hoạt, nước chảy tràn vào trong canh tác nông nghiệp.

Ô nhiễm các thuỷ vực chủ yếu là nước mưa, nước canh tác, nước thải công nghiệp và sinh hoạt. Cùng với ô nhiễm các chất hữu cơ và vô cơ ta thấy các vi sinh vật, trong đó có thể có vi sinh vật gây bệnh ở trong nước. Thành phần và số lượng vi sinh vật của các thủy vực phụ thuộc vào thành phần hóa học của nước, vào số cư dân sống ven bờ, cách thức xử lý chất thải, thời gian trong năm. và nhiều nguyên nhân khác Trong các thủy vực được coi là sạch thấy có 80% vi khuẩn họai sinh, hiếu khí ở dạng hình cầu, số còn lại dạng hình que không sinh bào tử.

Trong thế giới thuỷ sinh gần gũi với vi sinh vật là các loài tảo. Khi tảo hiển vi phát triển 11 mạnh sẽ làm nước có hiện tượng “ nở hoa “. Hiện tượng này làm nước giảm chỉ tiêu cảm quan, làm cho nước khó lọc hơn ở các trạm dẫn nước. Một số loài tảo xanh lục phát triển có thể là nguyên nhân gây dịch cho súc vật, gây ngộ độc cho cá và gây bệnh cho người Sự phân bố của vi sinh vật ở các tầng nước trong thủy vực dạng hồ.

Trong phần lắng đọng của hồ, lớp bùn trên cùng có hàm lượng chất dinh dưỡng caonhất nên có nhiều vi sinh vật, trong đó vi sinh vật hoại sinh chiếm ưu thế. Càng xuống sâu visinh vật càng giảm. Vai trò Trong thiên nhiên, vi sinh vật giữ những mắt xích trọng yếu trong sự chu chuyển liên tục và bất diệt của vật chất, nếu không có vi sinh vật hay vì một lý do nào đó mà hoạt động của vi sinh vật bị ngừng trệ dù chỉ trong thời gian ngắn, có thể nó sẽ làm ngưng mọi hoạt động sống trên trái đất. Thật vậy người ta đã tính toán nếu không có vi sinh vật hoạt động để cung cấp CO2 cho khí quyển thì đến một lúc nào đó lượng CO2 sẽ bị cạn kiệt, lúc bây giờ cây xanh không thể quang hợp được, sự sống của các loài sinh vật khác không tiến hành bình thường được, bề mặt trái đất sẽ trở nên lạnh lẽo.

[1] Vi sinh vật còn là nhân tố tham gia vào việc giữ gìn tính bền vững của các hệ sinh thái trong tự nhiên. Đối với sản xuất nông nghiệp, vi sinh vật có vai trò rất lớn, vi sinh vật tham gia vào việc phân giải các hợp chất hữu cơ, chuyển hóa các chất khoáng, cố định nitơ phân tử để làm giàu thêm dự trữ nitơ của đất. Trong quá trình sống, vi sinh vật còn sản sinh ra rất nhiều chất có hoạt tính sinh học cao có tác dụng trực tiếp đối với quá trình sinh trưởng, phát triển của cây trồng, vật nuôi. Người ta nhận thấy nếu không có vi sinh vật tiêu thụ các sản phẩm trao đổi chất do cây trồng tiết ra quanh bộ rễ thì một số sản phẩm này sẽ đầu độc trở lại cây trồng.

Trong chăn nuôi và ngư nghiệp, vi sinh vật cũng có tác dụng rất to lớn, trong cơ thể của các loài động vật đều có một hệ vi sinh vật rất phong phú, hệ vi sinh vật này giúp cho quá trình đồng hóa các chất dinh dưỡng và thải các chất cặn bã trong quá trình sống. Trong chăn nuôi một vấn đề lớn là làm thế nào để phòng chống được các bệnh truyền nhiễm, môn vi sinh vật thú y đã cùng môn dịch tễ học đã đề ra những biện pháp phòng dịch bệnh của súc vật và một số bệnh có thể lây sang người, như dại, lao, nhiệt thán,. Hiện nay vi sinh vật là một môn khoa học mũi nhọn trong cuộc cách mạng sinh học. Nhiều vấn đề quan trọng của sinh học hiện đại như, nguồn gốc sự sống, cơ chế thông tin, cơ chế di truyền, cơ chế điều khiển học và các tổ chức sinh vật học, vi sinh vật học đang có những bước tiến vĩ đại, đang trở thành vũ khí sắc bén trong tay con người để nhằm chinh phục thiên nhiên phục vụ đắc lực cho sản xuất và đời sống.

Vi sinh vật tham gia tích cực vào quá trình phân giải các chất hữu cơ, biến chúng thành CO2 và các hợp chất vô cơ, cung cấp dinh dưỡng cho tảo, cây trồng. Các vi sinh vật cố định nitơ thực hiện quá trình biến khí nitơ trong không khí thành hợp chất nitơ cho thực vật. Vi sinh vật có khả năng phân giải các hợp chất khó tan chứa P, K, S, tạo ra các vòng tuần hoàn trong tự nhiên. Các vi sinh vật sống trong đất tham gia hình thành 12 mùn cho cây.

Một số loài vi sinh vât tham gia tích cực vào việc phân giải các phế thải nông nghiệp, công nghiệp và đô thị, góp phần bảo vệ môi trường. Ngoài ra vi sinh vật có vai trò quan trọng trong ngành năng lượng. Vi sinh vật còn là yếu tố quan trọng trong ngành công nghiệp lên men. Nhiệm vụ Nhiệm vụ của vi sinh vật học đại cương - Nghiên cứu các đặc điểm cơ bản về hình thái, cấu tạo, di truyền, hoạt động sinh lý hóa học,.của các nhóm vi sinh vật.