LỜI GIỚI THIỆU Công việc lắp đặt, vận hành hay sửa chữa mạch điện trong máy công nghiệp là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với công nhân nghề Điện công nghiệp. Mô đun này có ý nghĩa nâng cao kỹ năng cho người học làm tiền đề để học tiếp các kỹ năng cao hơn như lắp đặt các bộ điều khiển lập trình hay các mạch điện tử công suất. Khi biên soạn giáo trình này, chúng tôi dựa trên chương trình đào tạo mô đun Trang bị điện 2 dành cho hệ Trung cấp và Cao đẳng do Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề Cần Thơ ban hành. Chúng tôi đã xem xét, cân nhắc đến đặc điểm và thời gian đào tạo.
Mô đun trang bị điện 2 không những trang bị cho học viên các kiến thức tối thiểu về công nghệ và trang bị điện của các loại máy công nghiệp dùng trong sản xuất và vận chuyển vv. mà còn tạo điều kiện cho học viên nâng cao kỹ năng lắp ráp các mạch điện trong các máy công nghiệp. Chúng tôi xin chân thành cám ơn Ban Giám Hiệu Trường Cao đẳng nghề Cần Thơ và các cá nhân, các đồng nghiệp đã góp nhiều công sức để nội dung giáo trình được hoàn thành một cách tốt nhất. Mặc dù chúng tôi đã rất cố gắng khi biên soạn, nhưng chắc chắn cuốn giáo trình cũng khó tránh khỏi sai sót.
Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ các thầy cô giáo, đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau. Cần Thơ, ngày 15 tháng 12 năm 2021 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Phạm Bỉnh Tiến 2. Nguyễn Ngọc Đăng Khoa 1 MỤC LỤC Trang Bài 1: Hệ thống trang bị điện – điện tử thiết bị công nghiệp dùng chung.
Đặc điểm truyền động điện của nhóm thiết bị công nghiệp dùng chung. Yêu cầu trang bị điện thiết bị công nghiệp dùng chung. 5 Bài 2: Trang bị điện máy cắt gọt kim loại. Khái niệm chung về máy cắt gọt kim loại.
Trang bị điện nhóm máy tiện. Trang bị điện nhóm máy phay. Trang bị điện nhóm máy khoan. 27 Bài 3: Trang bị điện nhóm máy nâng vận chuyển.
Trang bị điện cầu trục. Trang bị điện băng tải. 48 Bài 4: Trang bị điện các máy bơm, quạt gió. Trang bị điện máy bơm.
Trang bị điện quạt gió. 64 Tài liệu tham khảo. 77 2 GIỚI THIỆU MÔ ĐUN Tên mô đun: Trang bị điện 2 Mã mô đun: MĐ19 Vị trí tính chất của mô đun - Vị trí: Mô đun này cần phải học sau khi đã học xong các môn học/mô đun Máy điện, Cung cấp điện,Truyền động điện, trang bị điện 1. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn của nghề.
Mục tiêu của mô đun - Kiến thức: + Phân tích đúng qui trình làm việc và yêu cầu về trang bị điện cho máy cắt gọt kim loại (máy khoan, tiện, phay. + Trình bày đúng nguyên lý làm việc và yêu cầu về trang bị điện cho cơ cấu sản xuất (băng tải, cầu trục, thang máy, lò điện. - Kỹ năng: + Lắp ráp mạch điện một số cơ cấu đơn giản đúng trình tự và yêu cầu kỹ thuật. + Phát hiện và sửa chữa một số hư hỏng thường gặp trong các máy sản suất như băng tải, cầu trục.
+ Vận hành đúng yêu cầu kỹ thuật các máy công cụ theo nguyên tắc, theo qui trình đã định. Từ đó sẽ vạch ra kế hoạch bảo trì hợp lý, đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo, đảm bảo an toàn, tiết kiệm, vệ sinh công nghiệp. Nội dung chính của mô đun: Bài 1 HỆ THỐNG TRANG BỊ ĐIỆN – ĐIỆN TỬ TRONG THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP DÙNG CHUNG Mã bài: MĐ19-01 Giới thiệu Để học tốt và luyện tập tốt các bài học trong mô đun trang bị điện 2 thì đòi hỏi người học phải thật sự nắm vững các đặc điểm truyền động và các yêu cầu trang bị điện – điện tử trong thiết bị điện công nghiệp dùng chung từ đó làm cơ sở để đọc, hiểu, vẽ và phân tích các sơ đồ mạch điện điều khiển dùng rơle, công tắc tơ, các linh kiện điện tử trong tự động khống chế động cơ 3 pha, động cơ một chiều theo yêu cầu và vận dụng phù hợp, linh hoạt, đảm bảo an toàn cho từng loại động cơ, thiết bị điện.
Mục tiêu - Phân tích được các đặc điểm truyền động và trang bị điện máy công nghiệp dùng chung. - Hiểu và vận dụng đúng các yêu cầu trang bị điện thiết bị công nghiệp dùng chung. 3 - Rèn luyện tính tỉ mỉ, cẩn thận trong công việc Nội dung 1. Đặc điểm truyền động điện của nhóm thiết bị công nghiệp dùng chung 2.
Yêu cầu trang bị điện thiết bị công nghiệp dùng chung 1. Đặc điểm truyền động điện của nhóm thiết bị công nghiệp dùng chung 1. Chức năng Hệ thống truyền động điện của nhóm thiết bị công nghiệp dùng chung là tổng hợp các thiết bị điện được lắp ráp theo một sơ đồ phù hợp nhằm đảm bảo cho thiết bị công nghiệp, máy sản xuất vận hành và thực hiện nhiệm vụ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. * Truyền động điện nhóm thiết bị công nghiệp giúp cho việc: - Nâng cao năng suất máy - Đảm bảo độ chính xác gia công - Rút ngắn thời gian máy - Thực hiện các công đoạn gia công khác nhau theo một trình tự cho trước.
* Truyền động điện nhóm thiết bị công nghiệp cần có: - Các thiết bị động lực - Các thiết bị điều khiển - Các phần tử tự động Nhằm tự động hóa một phần hoặc toàn bộ các quá trình sản xuất của máy, Truyền động điện nhóm thiết bị công nghiệp sẽ điều khiển các bộ phận công tác thực hiện các thao tác cần thiết với những thông số phù hợp với quy trình sản xuất. Nhiệm vụ của Truyền động điện nhóm thiết bị công nghiệp - Nhận và biến đổi năng lượng điện thành dạng năng lượng khác để thực hiện nhiệm vụ sản xuất thông qua bộ phận công tác - Khống chế và điều khiển bộ phận công tác làm việc theo trình tự cho trước với thông số kỹ thuật phù hợp. - Góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của quá trình sản xuất, giảm nhẹ điều kiện lao động cho con người. - Đảm bảo an toàn cho người và thiết bị trong quá trình sản xuất.
Kết cấu của hệ thống truyền động điện a. Phần thiết bị động lực Là bộ phận thực hiện việc biến đổi năng lượng điện thành các dạng năng lượng cần thiết cho quá trình sản xuất. Thiết bị động lực có thể là: - Động cơ điện - Nam châm điện, li hợp điện từ trong các truyền động từ động cơ sang các máy sản xuất hay đóng mở các van khí nén, thuỷ lực. - Các phần tử đốt nóng trong các thiết bị gia nhiệt.
- Các phần tử phát quang như các hệ thống chiếu sáng. - Các phần tử R, L, C, để thay đổi thông số của mạch điện để làm thay đổi chế 4 độ làm việc của phần tử động lực b. Thiết bị điều khiển Là các khí cụ đóng cắt, bảo vệ, tín hiệu nhằm đảm bảo cho các thiết bị động lực làm việc theo yêu cầu của máy công tác. - Các trạng thái làm việc của thiết bị động lực được đặc trưng bằng: - Tốc độ làm việc của các động cơ điện hay của máy công tác - Dòng điện phần ứng hay dòng điện phần cảm của động cơ điện - Mômen phụ tải trên trục động cơ.
Tùy theo quá trình công nghệ yêu cầu mà động cơ truyền động có các chế độ công tác khác nhau. Khi động cơ thay đổi chế độ làm việc, các thông số trên có thể có giá trị khác nhau. Việc chuyển chế độ làm việc của động cơ truyền động được thực hiện tự động nhờ hệ thống điều khiển. Như vậy: Hệ thống truyền động điện là tập hợp các khí cụ điện và dây nối được lắp ráp theo một sơ đồ nào đó nhằm đáp ứng việc việc điều khiển, khống chế và truyền động và bảo vệ cho phần tử động lực trong quá trình làm việc theo yêu cầu công nghệ đặt ra.
Yêu cầu trang bị điện thiết bị công nghiệp dùng chung 2. Phù hợp nhất với quy trình công nghệ Đây là yêu cầu quan trọng nhất của hệ thống trang bị điện thiết bị công nghiêp hệ thống trang bị điên được hình thành từ yêu cầu công nghệ. Một hệ thống trang bị điên được gọi là "phù hợp nhất với quy trình công nghệ" phải có các đặc điểm sau: - Động cơ điện truyền động phải có đặc tính cơ và đặc tính điều chỉnh tốc độ phù hợp với đặc tính cơ của cơ cấu sản xuất mà nó dẫn động - Động cơ phải có được các chế độ công tác cần thiết đáp ứng được đòi hỏi của máy công tác. Khi đó hệ thống truyền động sẽ được khai thác triệt để nhất về mặt công suất, hiệu suất, nâng cao được hiệu quả kinh tế- kỹ thuật của phương án lựa chọn.
Đóng cắt Là quá trình đưa phần tử động lực vào hoặc ra khỏi mạch điện để thay đổi trạng thái làm việc của hệ thống truyền động Chức năng đóng cắt do các khí cụ đóng cắt thực hiện Các thiết bị đóng cắt bao gồm: - Cầu dao, áp tômát - Contactor, khởi động từ - Nút ấn, công tắc hành trình - Bộ khống chế chỉ huy hay động lực. Kết quả hoạt động của quá trình đóng cắt sẽ đưa hệ thống động lực đến trạng thái làm việc mới trong đó có ít nhất một thông số đặc trưng của hệ thống động lực nhận giá trị mới. Khống chế Nhằm đảm bảo cho quá trình đóng cắt xảy ra đúng thời điểm, đúng trình tự yêu cầu. Nhờ chức năng khống chế của hệ thống mà thiết bị động lực sẽ làm việc với tốc 5 độ, dòng điện, mô men,thời gian, trình tự theo yêu cầu của quy trình công nghệ đòi hỏi.
Chức năng khống chế do các khí cụ khống chế thực hiện Các khí cụ khống chế bao gồm: - Các loại rơle như rơle điện áp, dòng điện, tốc độ, thời gian - Công tắc hành trình - Các phần tử tự động như đát trích nhiệt độ, đát trích kiểm tra kích thước, áp suất,. Các khí cụ khống chế đóng vai trò là các phần tử tín hiệu, còn các khí cụ đóng cắt đưa thiết bị động lực vào hoặc ra khỏi mạch điện. Kết cấu đơn giản, tác động tin cậy a. Tính đơn giản được thể hiện - Kết cấu của thiết bị đơn giản.
- Sử dụng ít chủng loại thiết bị. Số lượng thiết bị là ít nhất.