Giáo trình Tiện 3 (Full): Tiện Ren, Định Hình & Chi Tiết Phức Tạp

Giáo trình nghiên cứu tiện 3, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Đề tài: Giáo Trình Tiện 3

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Phần thứ nhất: TIỆN REN TRUYỀN ĐỘNG
• 1.1. Bài 1: TIỆN REN VUÔNG NGOÀI
• 1.1.1. Công dụng, hình dáng và kích thước của ren vuông
• 1.1.2. Các yêu cầu kỹ thuật đối với ren vuông
• 1.1.3. Phương pháp tiện ren vuông ngoài
• 1.1.4. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục
• 1.1.5. Các bước tiến hành tiện ren
• 1.2. Bài 2: TIỆN REN VUÔNG TRONG
• 1.2.1. Các yêu cầu kỹ thuật đối với ren vuông trong
• 1.2.2. Phương pháp tiện ren vuông trong
• 1.2.3. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân, cách khắc phục
• 1.2.4. Các bước tiến hành tiện ren
• 1.3. Bài 3: TIỆN REN THANG NGOÀI
• 1.4. Bài 4: TIỆN REN THANG TRONG
• 2. Phần thứ hai: TIỆN ĐỊNH HÌNH
• 3. Phần thứ ba: TIỆN CHI TIẾT CÓ GÁ LẮP PHỨC TẠP

Tóm tắt

I. Tổng quan Giáo trình Tiện 3 Nền tảng gia công cơ khí nâng cao

Giáo trình Tiện 3 là tài liệu học thuật chuyên sâu, được biên soạn dành cho trình độ trung cấp và cao đẳng nghề trong lĩnh vực gia công cơ khí. Đây là cuốn cuối cùng trong bộ ba giáo trình, nối tiếp kiến thức từ Tiện 1 và Tiện 2, tập trung vào các kỹ thuật tiện phức tạp. Nội dung chính của giáo trình được xây dựng dựa trên chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề cắt gọt kim loại, đảm bảo tính hệ thống và phù hợp với yêu cầu sản xuất thực tế. Tài liệu này cung cấp kiến thức toàn diện về ba mô đun tiện 3 quan trọng: Tiện ren truyền động (ren vuông, ren thang), Tiện định hình và Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp. Mỗi mô đun được trình bày theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành, giúp người học không chỉ hiểu nguyên lý mà còn thành thạo kỹ năng vận hành máy tiện. Các kiến thức về vật liệu học, dung sai và lắp ghép, và cách đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí được lồng ghép xuyên suốt, tạo nền tảng vững chắc cho người thợ tiện tương lai. Mục tiêu của giáo trình không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kỹ thuật, mà còn rèn luyện tư duy công nghệ, khả năng giải quyết vấn đề và tuân thủ các quy tắc về an toàn lao động trong tiện. Như nhóm tác giả Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo và Trần Sĩ Tuấn đã nhấn mạnh trong lời nói đầu, bộ giáo trình này được xây dựng "nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho học sinh, tài liệu tham khảo cho giáo viên, tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo". Việc nắm vững nội dung trong Giáo trình Tiện 3 giúp người học tự tin thực hiện các nguyên công tiện khó, đòi hỏi độ chính xác cao, đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe trong ngành chế tạo máy hiện đại.

1.1. Mục tiêu và cấu trúc chi tiết của mô đun tiện 3

Mục tiêu chính của mô đun tiện 3 là trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng chuyên sâu để gia công các loại ren truyền động và chi tiết phức tạp. Học xong mô đun này, người học có khả năng xác định chính xác thông số của ren vuông, ren thang; lựa chọn và mài sửa dao tiện phù hợp; tính toán và điều chỉnh máy tiện vạn năng để cắt đúng bước ren yêu cầu. Cấu trúc giáo trình được chia thành các bài học rõ ràng, bắt đầu từ tiện ren vuông ngoài, ren vuông trong, sau đó đến ren thang ngoài và ren thang trong. Mỗi bài học đều có mục tiêu thực hiện cụ thể, nội dung lý thuyết trọng tâm và phần hướng dẫn thực hành chi tiết. Phương pháp học tập đa dạng, bao gồm học trên lớp, thảo luận nhóm, xem trình diễn mẫu và thực hành trực tiếp tại xưởng. Cách tiếp cận này giúp người học nhanh chóng tiếp thu kiến thức và áp dụng vào thực tế, từ việc chuẩn bị phôi tiện đến hoàn thiện sản phẩm.

1.2. Vai trò của ren truyền động trong ngành chế tạo máy

Ren truyền động, chủ yếu là ren vuông và ren thang, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong ngành gia công cơ khí và chế tạo máy. Không giống ren tam giác dùng chủ yếu để kẹp chặt, ren truyền động được thiết kế để biến chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến, ứng dụng trong các cơ cấu như trục vít me của máy tiện vạn năng, máy phay, kích vít, và các hệ thống truyền lực khác. Việc chế tạo các loại ren này đòi hỏi độ chính xác cao về biên dạng, bước ren và chất lượng bề mặt để đảm bảo hiệu suất truyền động, giảm thiểu ma sát và mài mòn. Giáo trình Tiện 3 cung cấp kiến thức nền tảng để gia công chính xác các mối ghép này, đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về dung sai và lắp ghép. Sự thành thạo trong kỹ thuật tiện ren truyền động là một trong những tiêu chí đánh giá tay nghề của người thợ cơ khí cắt gọt.

II. Phân tích thách thức khi tiện ren vuông và các sai hỏng thường gặp

Việc tiện ren vuông và ren thang trên máy tiện vạn năng đặt ra nhiều thách thức kỹ thuật, đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao và sự cẩn trọng. So với tiện ren tam giác, quá trình này khó khăn hơn do biên dạng ren đặc thù và yêu cầu về độ chính xác lắp ghép. Một trong những thách thức lớn nhất là việc mài và gá đặt dao tiện. Dao phải có biên dạng chính xác, các góc cắt hợp lý để tránh va chạm vào sườn ren, đặc biệt là khi tiện ren có bước lớn. Các sai hỏng phổ biến thường gặp bao gồm sai bước ren, sườn ren không vuông góc với đường tâm, chiều cao ren không đủ, và bề mặt ren bị phá hủy. Nguyên nhân của những sai hỏng này rất đa dạng, có thể đến từ việc điều chỉnh máy sai, lắp bánh răng thay thế không chính xác, gá dao lệch tâm, hoặc chế độ cắt không phù hợp. Giáo trình Tiện 3 chỉ rõ: "Để thực hiện việc tiện ren truyền động trên máy tiện vạn năng đòi hỏi người thợ đã tiện được ren tam giác... khó hơn tiện ren tam giác, đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao". Việc hiểu rõ các nguyên nhân này là bước đầu tiên để tìm ra biện pháp khắc phục hiệu quả. Ngoài ra, việc kiểm soát rung động của hệ thống công nghệ (máy - đồ gá - chi tiết - dao) cũng là một yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và độ chính xác của ren. Do đó, việc tuân thủ quy trình công nghệ và các quy định về an toàn lao động trong tiện là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo thành công.

2.1. Các dạng sai hỏng nguyên nhân và cách khắc phục chi tiết

Giáo trình Tiện 3 hệ thống hóa các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục một cách khoa học. Ví dụ, sai hỏng về bước ren thường do điều chỉnh sai tay gạt trên hộp bước tiến hoặc lắp sai bộ bánh răng thay thế; cách khắc phục là phải kiểm tra lại cài đặt, tiện một đường mờ để đo kiểm trước khi cắt tinh. Sườn ren không vuông góc có thể do mài dao sai góc hoặc gá dao bị nghiêng; cần phải mài và gá lại dao bằng dưỡng chuyên dụng. Ren bị phá hủy hoặc bề mặt nhám thường do lượng chạy dao quá lớn, dao mòn, hoặc không sử dụng dung dịch trơn nguội; giải pháp là giảm chiều sâu cắt, mài lại dao và sử dụng dung dịch làm mát phù hợp. Việc phân tích kỹ lưỡng các lỗi này giúp người học hình thành thói quen làm việc cẩn thận và có phương pháp.

2.2. Yêu cầu kỹ thuật cần đạt khi gia công chi tiết ren vuông

Một chi tiết ren vuông đạt yêu cầu kỹ thuật phải thỏa mãn nhiều tiêu chí khắt khe được quy định trong bản vẽ kỹ thuật cơ khí. Các yêu cầu chính bao gồm: sườn ren phải vuông góc với đường tâm, đáy ren song song với đường tâm, ren không bị nghiêng, đổ hay phá hủy. Các kích thước hình học như đường kính đỉnh ren, đường kính chân ren, bước ren và chiều cao ren phải nằm trong giới hạn dung sai và lắp ghép cho phép. Ngoài ra, độ nhám bề mặt ren cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc của mối ghép. Việc kiểm tra các thông số này đòi hỏi kỹ năng đo lường cơ khí chính xác, sử dụng các dụng cụ như thước cặp, dưỡng kiểm ren và calip chuyên dụng. Đảm bảo các yêu cầu này là mục tiêu cuối cùng của quá trình gia công, quyết định chất lượng và độ tin cậy của sản phẩm.

III. Hướng dẫn phương pháp tiện ren vuông ngoài và trong lỗ chi tiết

Phương pháp tiện ren vuông được trình bày chi tiết trong Giáo trình Tiện 3, bao gồm cả tiện trụ ngoài và tiện trụ trong (tiện lỗ). Quy trình bắt đầu từ việc nghiên cứu bản vẽ kỹ thuật cơ khí để xác định các thông số ren như bước ren (P), đường kính đỉnh (d), và đường kính chân ren (d3). Bước tiếp theo là chuẩn bị phôi tiện, thường bao gồm các công đoạn tiện mặt đầu, khoan tâm, và tiện trụ ngoài đạt đường kính đỉnh ren. Công đoạn quan trọng nhất là chuẩn bị dao tiện. Lưỡi cắt chính của dao tiện thô thường được mài nhỏ hơn chiều rộng rãnh ren khoảng 0,3 - 0,6 mm để giảm lực cắt và tránh kẹt dao. Các góc của dao, như góc sau chính (α), góc sau phụ (α'), phải được mài cẩn thận để tránh va chạm vào sườn ren. Sau khi gá dao đúng tâm, người thợ tiến hành điều chỉnh máy tiện vạn năng để có bước tiến bằng với bước ren cần gia công. Quá trình cắt ren được thực hiện qua nhiều lát cắt mỏng. Chiều sâu mỗi lát cắt (t) được kiểm soát bằng du xích của bàn trượt ngang. Theo tài liệu, "Số lần chạy dao phụ thuộc vào bước ren và vật liệu gia công". Sau khi đạt đủ chiều cao ren, có thể thực hiện các lát cắt tinh để cải thiện độ bóng bề mặt. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay và mắt, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an toàn lao động trong tiện.

3.1. Kỹ thuật mài và gá lắp dao tiện ren vuông theo tiêu chuẩn

Chất lượng của ren vuông phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật mài và gá lắp dao tiện. Bề rộng lưỡi cắt chính phải được mài chính xác theo tính toán. Góc trước (γ) thường bằng 0° khi tiện tinh để đảm bảo biên dạng ren thẳng, nhưng có thể mài γ = 5° khi tiện thô để thoát phoi tốt hơn. Hai góc sau phụ (α') cần được mài đủ lớn để không cọ xát vào sườn ren, giá trị của góc này phụ thuộc vào góc nâng của ren. Việc gá dao yêu cầu mũi dao phải ngang tâm phôi và lưỡi cắt chính song song với đường tâm chi tiết. Sử dụng dưỡng gá dao là phương pháp hiệu quả để đảm bảo các yêu cầu này, giúp sườn ren gia công được vuông góc với đường tâm.

3.2. Quy trình vận hành máy tiện vạn năng để cắt ren an toàn

Quy trình vận hành máy tiện để cắt ren vuông đòi hỏi sự chính xác và tuần tự. Đầu tiên là gá chặt phôi tiện lên mâm cặp hoặc giữa hai mũi tâm. Tiếp theo, điều chỉnh tốc độ trục chính và bước tiến phù hợp với vật liệu và kích thước ren. Trước khi đóng đai ốc hai nửa, phải kiểm tra tốc độ trục chính. Trong quá trình cắt, việc tiến dao và lùi dao phải dứt khoát và đúng thời điểm. Sử dụng dung dịch trơn nguội là bắt buộc để làm mát, bôi trơn, giảm mài mòn dao và cải thiện chất lượng bề mặt. Cuối mỗi hành trình cắt, cần lùi dao nhanh ra khỏi phôi trước khi đảo chiều quay trục chính. Tuân thủ quy trình này không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn là yếu tố cốt lõi của an toàn lao động trong tiện.

IV. Bí quyết tiện ren thang hệ mét Từ tính toán đến gia công chính xác

Tiện ren thang, đặc biệt là tiện ren hệ mét với góc biên dạng 30°, là một kỹ thuật phổ biến trong gia công cơ khí để chế tạo các bộ truyền động vít me. So với ren vuông, biên dạng hình thang giúp việc chế tạo và thoát phoi dễ dàng hơn. Giáo trình Tiện 3 cung cấp đầy đủ các công thức và bảng tra để tính toán các kích thước cơ bản của ren thang. Các thông số quan trọng cần xác định từ bản vẽ kỹ thuật cơ khí bao gồm đường kính danh nghĩa (d), bước ren (P), chiều cao ren (h3), và bề rộng đỉnh ren. Quá trình gia công bắt đầu bằng việc chuẩn bị dao tiện có góc mũi dao 30° và các góc cắt phù hợp. Tương tự ren vuông, dao có thể được tiến theo hướng kính hoặc tiến xiên. Sách hướng dẫn: "Trong trường hợp tiện ren thang hệ mét có góc biên dạng của ren 30°, ta quay bàn trượt trên cùng chiều kim đồng hồ 15°." Phương pháp tiến dao xiên giúp giảm lực cắt, do chỉ có một lưỡi cắt chính làm việc, giúp cải thiện chất lượng bề mặt và tuổi thọ dao. Việc lựa chọn chế độ cắt (tốc độ cắt, chiều sâu cắt) phải dựa trên vật liệu học của phôi và dao. Đối với ren có bước lớn hoặc yêu cầu độ chính xác cao, có thể sử dụng phương pháp cắt bằng nhiều dao: một dao phá thô và hai dao sửa đúng hai bên sườn ren. Kỹ thuật này đảm bảo biên dạng ren chính xác và bề mặt đạt độ bóng cao, đáp ứng yêu cầu của các mối ghép truyền động quan trọng.

4.1. Công thức tính và bảng tra kích thước ren thang quốc tế

Việc tính toán chính xác các kích thước là bước đầu tiên và quan trọng nhất khi tiện ren thang. Giáo trình cung cấp các công thức chuẩn, ví dụ: Chiều cao ren ngoài h₃ = 0,5P + aₑ; đường kính chân ren ngoài d₃ = d - 2h₃; bề rộng đáy rãnh L₄ = 0,366P. Các giá trị khe hở (aₑ) và bán kính cung lượn (R) thường được tra trong các bảng tiêu chuẩn dựa trên bước ren (P). Việc nắm vững các công thức và cách tra bảng này giúp người thợ xác định đúng các kích thước gia công, đảm bảo mối ghép ren thang hoạt động trơn tru và chính xác theo yêu cầu dung sai và lắp ghép.

4.2. Các sơ đồ tiến dao hiệu quả khi cắt ren thang bước lớn

Khi tiện ren thang có bước lớn, việc chọn sơ đồ tiến dao ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng. Có ba sơ đồ chính: tiến dao ngang (hướng kính), tiến dao xiên, và tiến dao kết hợp. Tiến dao ngang đơn giản nhưng gây rung động và dao nhanh mòn. Tiến dao xiên một góc bằng nửa góc biên dạng (15° đối với tiện ren hệ mét) là phương pháp tối ưu, giúp phoi thoát dễ dàng và bề mặt ren tốt hơn. Đối với ren đòi hỏi độ chính xác cao, phương pháp dùng nhiều dao được ưu tiên: một dao thô cắt rãnh vuông, sau đó dùng hai dao tiện phải và trái để hoàn thiện biên dạng. Việc lựa chọn tốc độ cắt khi tiện và lượng chạy dao cho mỗi sơ đồ cần được tính toán cẩn thận để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Ứng dụng thực tiễn và phương pháp kiểm tra chất lượng ren truyền động

Ren truyền động gia công từ kiến thức của Giáo trình Tiện 3 có ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất. Chúng là thành phần cốt lõi trong các cơ cấu vít me của máy tiện vạn năng, máy phay, bàn máy CNC, các loại kích nâng, ê tô và các thiết bị truyền lực chính xác khác. Chất lượng của các chi tiết này ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác và tuổi thọ của toàn bộ máy móc. Do đó, công đoạn kiểm tra chất lượng sau gia công là cực kỳ quan trọng. Quy trình kiểm tra bao gồm nhiều bước, từ kiểm tra trực quan đến sử dụng các thiết bị đo lường cơ khí chuyên dụng. Kiểm tra trực quan giúp phát hiện các lỗi bề mặt như ren bị sứt mẻ, cháy hoặc có ba via. Các kích thước hình học cơ bản như đường kính đỉnh ren, đường kính chân ren được kiểm tra bằng thước cặp hoặc panme. Để kiểm tra biên dạng và bước ren, người ta sử dụng dưỡng kiểm ren chuyên dụng. Theo hướng dẫn trong giáo trình, "Kiểm tra biên dạng ren bằng dưỡng như hình 3.7, kiểm tra tổng thể bằng đai ốc chuẩn, ren lắp ghép sít êm là đạt". Việc kiểm tra tổng thể bằng cách lắp ghép với một chi tiết đối tiếp chuẩn (trục ren chuẩn hoặc đai ốc chuẩn) là phương pháp hiệu quả nhất để đánh giá khả năng làm việc của ren, đảm bảo các tiêu chuẩn về dung sai và lắp ghép được tuân thủ.

5.1. Kỹ thuật đo lường cơ khí và sử dụng dưỡng kiểm chuyên dụng

Kỹ thuật đo lường cơ khí trong kiểm tra ren đòi hỏi sự chính xác và đúng phương pháp. Thước cặp có thanh đo sâu được dùng để kiểm tra chiều cao ren. Panme đo ren chuyên dụng có thể đo trực tiếp đường kính trung bình. Tuy nhiên, phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất trong xưởng sản xuất là sử dụng dưỡng kiểm. Dưỡng biên dạng ren được dùng để áp vào rãnh ren, kiểm tra góc và hình dáng sườn ren. Lược đo ren được dùng để kiểm tra bước ren. Calip vòng và calip trục (Go/No-Go gauges) là các dụng cụ kiểm tra nhanh, cho phép xác định ren có nằm trong giới hạn dung sai cho phép hay không, đảm bảo tính lắp lẫn trong sản xuất hàng loạt.

5.2. Đánh giá độ nhám bề mặt và dung sai lắp ghép cho chi tiết

Độ nhám bề mặt của sườn ren ảnh hưởng lớn đến ma sát và độ mài mòn của bộ truyền. Bề mặt càng nhẵn thì hiệu suất truyền động càng cao và tuổi thọ càng dài. Độ nhám có thể được cải thiện bằng cách sử dụng chế độ cắt hợp lý (lát cắt tinh mỏng, tốc độ cắt phù hợp), dao tiện sắc bén và dung dịch trơn nguội chất lượng tốt. Về dung sai và lắp ghép, các mối ghép ren truyền động thường được thiết kế với một khe hở nhất định giữa đỉnh ren của trục và đáy ren của đai ốc, cũng như giữa các sườn ren không làm việc. Khe hở này cho phép bôi trơn và bù trừ cho các sai số chế tạo, đảm bảo bộ truyền hoạt động trơn tru mà không bị kẹt.

VI. Kết luận Tầm quan trọng của Giáo trình Tiện 3 trong đào tạo nghề

Giáo trình Tiện 3 đóng vai trò là tài liệu học thuật then chốt, hoàn thiện chương trình đào tạo nghề cắt gọt kim loại ở trình độ nâng cao. Nội dung của giáo trình không chỉ cung cấp các kiến thức lý thuyết sâu sắc mà còn tập trung vào rèn luyện kỹ năng thực hành các nguyên công phức tạp như tiện ren truyền động và tiện định hình. Việc nắm vững các bài giảng tiện 3 giúp người học xây dựng một nền tảng vững chắc về gia công cơ khí truyền thống trên máy tiện vạn năng. Đây là những kỹ năng cốt lõi, không chỉ có giá trị ứng dụng trực tiếp trong sản xuất mà còn là tiền đề quan trọng để tiếp cận các công nghệ gia công hiện đại hơn như tiện CNC. Bằng cách hệ thống hóa các phương pháp tính toán, quy trình công nghệ, các dạng sai hỏng và biện pháp khắc phục, giáo trình giúp chuẩn hóa quá trình đào tạo, đảm bảo người thợ tương lai có đủ năng lực để tạo ra các sản phẩm cơ khí chính xác, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và các tiêu chuẩn về an toàn lao động trong tiện. Tóm lại, đây là một nguồn tài liệu vô giá, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp chế tạo máy của đất nước, đúng như kỳ vọng của nhóm tác giả: "Với bộ giáo trình này người dạy và người học có thể nhanh chóng truyền đạt và tiếp thu đầy đủ những kiến thức về nguyên công tiện".

6.1. Tóm tắt kiến thức cốt lõi từ các bài giảng tiện 3 nâng cao

Các bài giảng tiện 3 tập trung vào ba mảng kiến thức cốt lõi. Thứ nhất là khả năng phân tích bản vẽ kỹ thuật cơ khí để tính toán chính xác thông số của ren vuông và ren thang. Thứ hai là kỹ năng lựa chọn, mài sắc và gá đặt dao tiện đúng kỹ thuật, yếu tố quyết định đến biên dạng và chất lượng ren. Thứ ba là kỹ năng vận hành máy tiện một cách thành thạo, từ việc thiết lập chế độ cắt đến việc thực hiện các thao tác cắt gọt chính xác và an toàn. Cuối cùng là năng lực kiểm tra và đánh giá chất lượng sản phẩm bằng các dụng cụ đo lường cơ khí, đảm bảo chi tiết đạt yêu cầu về kích thước và dung sai và lắp ghép.

6.2. Hướng phát triển kỹ năng từ tiện cơ sang tiện CNC

Mặc dù công nghệ CNC ngày càng phổ biến, các kỹ năng tiện cơ bản được học từ Giáo trình Tiện 3 vẫn giữ nguyên giá trị. Một người thợ hiểu sâu về nguyên lý cắt gọt kim loại, về vai trò của các góc dao, về ảnh hưởng của tốc độ cắt khi tiện và lượng chạy dao trên máy tiện vạn năng sẽ có lợi thế rất lớn khi chuyển sang vận hành và lập trình máy tiện CNC. Các kiến thức về gá đặt phôi tiện, lựa chọn dao cụ, và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình cắt là hoàn toàn có thể chuyển đổi. Do đó, việc thành thạo kỹ thuật tiện cơ không phải là một bước lùi, mà là một bước đệm vững chắc để trở thành một chuyên gia gia công cơ khí toàn diện trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGUYEN THi QUYNH PHAM MINH DAO - TRAN Si TUAN em (DUNG CHO TRINH DO TRUNG CAP NGHE VA CAO DANG NGHE) 1 TIÊNIRENITRUYÊN ĐŨNG 2 TIÊN ĐINH HÌNH 3 TIEN) GHISMIETIGO GA\LAPJPHUGHTAP NGUYEN THỊ QUỲNH - PHAM MINH DAO - TRAN SI TUAN GIAO TRINH TIEN @ (DUNG CHO TRINH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ VÀ CAO ĐĂNG NGHỆ) @ TIEN REN TRUYEN DONG @ TIEN ĐỊNH HÌNH © TIEN CHI TIET CO GA LAP PHUC TAP NHA XUAT BAN LAO DONG Hà Nội - 2009 LOI NO! DAU Gia công kim loại bằng cắt gọt là phương pháp gia công kim loại phổ biến trong ngành cơ khí chế tạo máy. Cắt gọt kim loại là quá trình con người sử dụng dụng cụ cắt để hót bỏ lớp kim loại thừa khỏi chi tiết, nhằm đạt được những yêu cầu cho trước về hình dáng, kích thước, vị trí tương quan giữa các bề mặt và chất lượng bề mặt của chi tiết gia công. Tiện là nguyên công cắt gọt thông dụng nhất được thực hiện trong các phân xưởng cơ khí của các nhà máy, xí nghiệp, vì vậy thợ tiện có số lượng lớn nhất trong các nhóm thợ cơ khí cắt gọt. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, nh vực cơ khí chế tạo nói chung và ngành tiện nói chung ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể về số lượng và chất lượng đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước.

Việc biên soạn tài liệu chuyên môn nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho học sinh, tài liệu tham khảo cho giáo viên, tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo, phù hợp với tiêu chuẩn Quốc tế và đáp ứng yêu cầu sản xuất thực tế là một điều cấp thiết. Nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập và giảng dạy kỹ thuật Tiện trong khối các trường nghề, chúng tôi tổ chức biên soạn bộ Giáo trình Tiện, gồm 3 cuốn: ». Giáo trình tiện 1 - dành cho trình độ cao đẳng nghề và trung cấp nghề - gồm 2 môđun Tién co ban va Tién truc dai không dùng giá đỡ. »a Giáo trình tiện 2 - dành cho trình độ cao đẳng nghề và trung cấp nghề - gầm 4 môđun Tiện kết hợp, Tiện lỗ, Tiện côn và Tiện ren tam giác.

Giáo trình tiện 8 - dành cho trình độ cao đẳng nghề và trung cấp nghề - gồm 3 môdun Tiện ren truyền động, Tiện định hình và Tiện chỉ tiết có gó lắp phúc tạp. Đây là bộ Giáo trình được xây dựng và soạn thảo trên cod sở chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề Cắt gọt kim loại ban hành kèm theo Quyết định số 30/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/4/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), trong đó có bố sung một số phần tự chọn để phù hợp với đặc trưng của mỗi trường. Nội dung biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Với bộ giáo trình này người dạy và người học có thể nhanh chóng truyền đạt và tiếp thu đầy đủ những kiến thức về nguyên công tiện.

Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu lên quan của các trường Đại học khối kỹ thuật, các trường nghề, chúng tôi xin gửi lời cảm chân thành đến quý cơ quan, đơn vị và cá nhân đã giúp chúng tôi hoàn thiện bộ tài liệu này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Nhóm tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn học sinh, sinh viên cùng đông đảo bạn đọc để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! NHÓM TÁC GIẢ Phần thứ nhát TIEN REN TRUYEN BONG Trong thực tế ren dùng để truyền chuyển động các bộ phận, các chỉ tiết với nhau như ren vuông, ren thang.

Dé thực hiện việc tiện ren truyền động trên máy tiện vạn năng đòi hỏi người thợ đã tiện được ren tam giác. Việc tiện ren truyền động như ren vuông, ren thang ngoài và trong khó hơn tiện ren tam giác, đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao mới có thể đạt chất lượng của chỉ tiết gia công và năng suất. _ Mục tiêu của mô đun này nhằm rèn luyện cho học sinh có đầy đủ kiến thức để đánh giá các yếu tố của các loại ren truyền động có biên dạng hình vuông, hình thang; ren trái, ren phải; ren trong, ren ngoài. Có đủ kỹ năng tính toán các kích thước ren và tiện ren lắp ghép đúng yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn.

GIOI THIEU MO DUN MUC TIEU THUC HIEN CUA MO DUN Học xong mô đun này học sinh cé kha nang: - Xác định được các thông số của ren vuông, ren thang đầy đủ và chính xác. ~ Chọn được dao tiện ren vuông, ren thang ngoài và trong đúng với công nghệ. - Mài sửa được dao tiện ren vuông, ren thang phù hợp với yêu cầu gia công. - Chọn chế độ cắt phù hợp với các loại vật liệu làm đao và vật liệu gia công.

_ ~ Chọn và điều chỉnh được các bước ren có trong bảng hướng dẫn của máy dé tiện ren. - Tính toán đúng bánh răng thay thế và điều chỉnh máy để tiện được các bước ren cần thiết không có trong bảng hướng dẫn của máy. - Sử dụng hợp lý dung dịch trơn nguội. - Thực hiện các biện pháp nâng cao độ bóng bề mặt ren - Tiện các loại ren truyền động đạt các tiêu chí về kỹ thuật, kinh tế.

- Thực hiện được các biện pháp an toàn và sắp xếp nơi làm việc khoa học MO DUN GOM CO 4 BAI STT Danh muc bai hoc Thời lượng (giờ) — ‘ Ly thuyét | Thuc hanh |Kiém tra ne ‡_ [Tiên ren vuông ngoài von bet 22. 32 “fsTiện ren hạng lên ren vuông ngoài trong. 22 sa 4 Tién ren thang trong _ 3 20 Cộng 10 86 4 CÁC HÌNH THỨC HỌC TẬP CHÍNH TRONG MÔ DUN A. Học trên lớp - Kích thước các loại ren truyền chuyển động: ren vuông, ren thang.

- Các phương pháp tiện ren vuông, ren thang ngoài và trong lễ. - Các phương pháp kiểm tra ren. - Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. Thảo luận nhóm - Xác định các loại ren tam giác: vuông, ren thang ren một đầu mối, nhiều đầu mỗi, ren trái, ren phải.

- Xác định các kích thước ren trong và ngoài. ~ Lập trình tự các bước tiện ren vuông, ren thang. ~ Các biện pháp an toàn trong khi tiện ren. Xem trình diễn mầu: Quan sát từng thao tác mẫu của giáo viên 2.

Học sinh làm thử, nhận xét và đánh giá sau khi học sinh được chọn làm thử ð. Thực hành tiện: a. Chuẩn bị công việc b. Chuẩn bị vị trí làm việc c.

Thực hiện theo quy trình d. Thực hiện các biện pháp an toàn D. Tự nghiên cứu các tài liệu và làm bài tập Các kiến thức và hình vẽ liên quan đến kích thước ren vuông và ren thang, các loại dụng cụ cắt, chế độ cắt, đánh giá chất lượng bề mặt gia công, phương pháp gia công trong quá trình tiện ren, các bài tập, bài học tiếp sau. YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN KIEN THUC Noi dung danh gia - Các kích thước ren vuông, ren thang - Các phương pháp kiểm tra chất lượng ren - Các yếu tế của đầu dao tiện ren thang, ren vuông - Cac dang sai hong, nguyên nhân và cách khắc phục Phương pháp đónh giá - Đánh giá kết quả qua câu hỏi miệng, bài kiểm tra viết với câu tự luận và trắc nghiệm.

KỸ NĂNG Noi dung danh gia. - Lập được quy trình hợp lý cho từng chỉ tiết. - Nhận đạng, lựa chọn và sử dụng các loại dụng cụ đo, dao cắt và đồ gá cho từng công việc cụ thê. - Tiện được các loại ren vuông, ren thang ngoài và trong lỗ đạt yêu cầu kỹ thuật, đảm bão an toàn và thời gian.

Phuong phap danh gia Được đánh giá bang quan sát với bảng kiểm. THÁI ĐỘ Nói dung đánh giá. - Tính nghiêm túc trong học tập. - Có trách nhiệm với dụng cụ, thiết bị.

- Tuân thú quy trình và đề phòng tai nạn. - Chấp hành đúng giờ giấc học tập. Phương phap danh gid Được đánh giá bằng quan sát với chất lượng sản phẩm. Bài 1 TIỆN REN VUÔNG NGOÀI MỤC TIÊU THỰC HIỆN ~ Trình bày và tính toán được các kích thước cơ bản của ren vuông ngoài.

~- Chọn, mài sửa và gá lắp dao tiện ren vuông ngoài đúng kỹ thuật. - Tiện được ren vuông ngoài đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn. NỘI DUNG CHÍNH 1. Công dụng, hình dáng và kích thước của ren vuông 2.

Các yêu cầu kỹ thuật đối với ren vuông 3. Phương pháp tiện ren vuông ngoài 4. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục 5. Cac bước tiến hành tiện ren A.

HOC TREN LOP 1. Công dụng, hình dáng và kích thước của ren vuông Ren vuông dùng để truyền chuyển động giữa các bộ phận, các chỉ tiết với nhau. Ren vuông là ren không tiêu chuẩn, hiện nay ít dùng. Mối ghép ren vuông có hình dáng và kích thước như hình 1.

Kích thước của ren vuông ngoài hình 1.2 P+Z dị =d; hạ= 2 L,=L, = 0,5P; d,=d - 2h,=d - (P+ Z) ch trong. AN = 7 Ren ngeai -| 4 2 1⁄⁄⁄⁄ True ren O Hình 1. Hình dáng uà bích thước của mối ghép ren vuéng 10 Hình 1. Kích thước của ren 0uuông ngoài Bảng 1.

Kích thước của khe hé Z va cung lượn R Bước ren P (mm) Khe hở Z (mm) Bán kính R (mm) 2:4 0. Các yêu cầu kỹ thuật đối với ren vuông Ren sau khi tiện xong phải đảm bảo: - Sườn ren vuông góc với đường tâm - Day ren song song với đường tâm - Ren không bị đổ, không bị phá huỷ - Ren không bị côn theo chiều dài - Các kích thước phải chính xác và lắp sít ghép êm Hình 1. Hình dáng đầu dao tiện ren uuông - Độ nhám bề mặt 3. Phương pháp tiện ren vuông ngoài Khi tiện ren vuông ngoài thường dùng dao cắt thanh bằng thép gió (hình 1.

Bề rộng lưỡi cắt chính của dao tiện thô B nhỏ hơn bề rộng rãnh ren từ 0,3 + 0,6 mm. Khi tiện tỉnh ren ngoài có thể mài bề rộng lưỡi cắt 11 chính lớn hơn bề rộng rãnh ren khoảng 0,01 + 0,04 mm tính cho sự biến dạng đàn hồi của kim loại. Nếu cắt ren có bước ren nhỏ hơn 4 mm dùng một dao tiện thì biên dạng cần mài đúng với đúng biên dạng của ren cần cắt.