Giáo Trình Thực Tập Điện Cơ Bản Nghề Vận Hành Nhà Máy Nhiệt Điện Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình nghiên cứu thực tập điện cơ bản nghề vận hành nhà máy nhiệt điện trình độ trung cấp, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kỹ thuật.

• Tác giả: Nguyễn Lê Cương
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Nhà Máy Nhiệt Điện
• Đề tài: Giáo Trình Thực Tập Điện Cơ Bản Cho Nghề Vận Hành Nhà Máy Nhiệt Điện
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: SỬ DỤNG ĐỒNG HỒ ĐA NĂNG VOM VÀ LÀM QUEN VỚI HỆ THỐNG PHÂN PHỐI ĐIỆN HẠ ÁP
• 1.1. Phân loại và cấu tạo đồng hồ VOM. Chức năng của đồng hồ VOM
• 1.2. Các sai hỏng thường gặp và biện pháp phòng ngừa. Mạng điện hạ áp và các phương pháp kiểm tra nguồn điện
• 2. BÀI 2: KỸ THUẬT NỐI DÂY VÀ BẤM ĐẦU CỐT
• 2.1. Nối dây lõi 1 sợi (dây đơn)
• 2.2. Nối dây lõi nhiều sợi
• 2.3. Hàn nối dây
• 2.4. Bấm đầu cốt dây dẫn
• 3. BÀI 3: LẮP CÁC MẠCH ĐÈN CHIẾU SÁNG
• 3.1. Lắp mạch đèn sợi đốt
• 3.2. Lắp các mạch đèn nối tiếp, song song
• 3.3. Lắp mạch đèn cầu thang
• 3.4. Lắp mạch đèn thay đổi độ sáng
• 3.5. Lắp mạch đèn huỳnh quang và đèn cao áp
• 3.6. Lắp mạch đèn hầm lò
• 3.7. Lắp mạch đèn giao thông
• 3.8. Lắp bảng điện cơ bản
• 4. BÀI 4: ĐẤU DÂY VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA & 3 PHA
• 4.1. Tổng quan về động cơ không đồng bộ
• 4.2. Đấu dây cho động cơ điện xoay chiều 1 pha
• 4.3. Đấu dây cho động cơ điện xoay chiều 3 pha
• 5. BÀI 5: ĐẤU DÂY KHỞI ĐỘNG TỪ ĐƠN VÀ KHỞI ĐỘNG TỪ KÉP
• 5.1. Nguyên lý làm việc của khởi động từ đơn và kép
• 5.2. Lắp khởi động từ đơn
• 5.3. Lắp khởi động từ kép
• 6. BÀI 6: ĐẤU DÂY CÔNG TƠ ĐO ĐIỆN NĂNG
• 6.1. Cấu tạo và nguyên lý làm việc công tơ điện
• 6.2. Đấu dây cho công tơ đo điện năng 1 pha
• 6.3. Đấu dây cho công tơ 3 pha đo trực tiếp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thực Tập Điện Cơ Bản

Giáo trình thực tập điện cơ bản cho nghề vận hành nhà máy nhiệt điện là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo kỹ thuật điện. Tài liệu này cung cấp kiến thức nền tảng về hệ thống điện, giúp học viên nắm vững các kỹ năng cần thiết để vận hành và bảo trì các thiết bị điện trong nhà máy nhiệt điện. Nội dung giáo trình được biên soạn chi tiết, bao gồm các bài học từ cơ bản đến nâng cao, giúp học viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng vào thực tế.

1.1. Mục tiêu của giáo trình thực tập điện cơ bản

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức về an toàn điện, cách sử dụng các dụng cụ đo lường và kiểm tra hệ thống điện. Học viên sẽ được thực hành các kỹ năng đấu nối mạch điện, lắp đặt thiết bị điện và kiểm tra an toàn trong quá trình làm việc.

1.2. Cấu trúc nội dung giáo trình

Nội dung giáo trình được chia thành 6 bài học chính, mỗi bài tập trung vào một khía cạnh cụ thể của hệ thống điện, từ sử dụng đồng hồ đo đa năng đến đấu dây cho động cơ điện. Điều này giúp học viên có cái nhìn tổng quan và chi tiết về các quy trình làm việc trong ngành điện.

II. Thách thức trong việc vận hành nhà máy nhiệt điện

Vận hành nhà máy nhiệt điện đối mặt với nhiều thách thức, từ việc đảm bảo an toàn điện đến việc duy trì hiệu suất hoạt động của thiết bị. Các vấn đề như sự cố điện, hỏng hóc thiết bị và yêu cầu bảo trì định kỳ là những yếu tố cần được quản lý chặt chẽ. Việc thiếu kiến thức và kỹ năng có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng trong quá trình vận hành.

2.1. An toàn điện trong vận hành nhà máy

An toàn điện là yếu tố hàng đầu trong vận hành nhà máy nhiệt điện. Việc tuân thủ các quy định về an toàn điện giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cho công nhân. Các biện pháp an toàn cần được thực hiện nghiêm ngặt trong mọi quy trình làm việc.

2.2. Quản lý sự cố và bảo trì thiết bị

Quản lý sự cố và bảo trì thiết bị là một phần quan trọng trong vận hành nhà máy. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu hỏng hóc và thực hiện bảo trì định kỳ giúp duy trì hiệu suất hoạt động và kéo dài tuổi thọ của thiết bị.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả cho giáo trình thực tập điện

Để đạt được hiệu quả cao trong việc giảng dạy giáo trình thực tập điện cơ bản, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp học viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Các hoạt động nhóm và thảo luận cũng nên được khuyến khích để tăng cường sự tương tác giữa giảng viên và học viên.

3.1. Sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực

Phương pháp giảng dạy tích cực như diễn giảng, vấn đáp và thảo luận nhóm giúp học viên chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Việc này không chỉ giúp học viên hiểu rõ hơn về nội dung mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

3.2. Kết hợp lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp lý thuyết và thực hành là rất quan trọng trong giáo trình thực tập điện. Học viên sẽ có cơ hội áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng thực hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong ngành điện

Giáo trình thực tập điện cơ bản không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các kỹ sư và công nhân trong ngành điện. Các kiến thức và kỹ năng được trang bị từ giáo trình giúp họ tự tin hơn trong công việc và nâng cao hiệu suất làm việc.

4.1. Tăng cường kỹ năng thực hành cho học viên

Giáo trình giúp học viên phát triển kỹ năng thực hành thông qua các bài tập cụ thể. Việc thực hành thường xuyên giúp học viên nắm vững quy trình làm việc và tự tin hơn khi đối mặt với các tình huống thực tế.

4.2. Nâng cao hiệu suất làm việc trong ngành điện

Kiến thức từ giáo trình giúp công nhân và kỹ sư nâng cao hiệu suất làm việc. Họ có thể áp dụng các kỹ thuật và phương pháp đã học để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành nhà máy.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình thực tập điện

Giáo trình thực tập điện cơ bản cho nghề vận hành nhà máy nhiệt điện đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành điện. Tương lai của giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động và công nghệ mới.

5.1. Cập nhật nội dung giáo trình theo xu hướng mới

Nội dung giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh các xu hướng mới trong công nghệ điện. Việc này giúp học viên luôn được trang bị kiến thức mới nhất và phù hợp với thực tế.

5.2. Định hướng phát triển nguồn nhân lực trong ngành điện

Định hướng phát triển nguồn nhân lực trong ngành điện cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng đào tạo. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thực tập điện cơ bản (Mã mô đun: KTĐ19MĐ49) là tài liệu đào tạo chuyên môn được ban hành theo Quyết định số 195/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 03 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Giáo trình do tập thể tác giả gồm Nguyễn Lê Cương, Lê Thị Thu Hường và Nguyễn Xuân Thịnh biên soạn, phục vụ cho chương trình đào tạo nghề Vận hành nhà máy nhiệt điện và ngành Điện công nghiệp ở trình độ Trung cấp.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo tổng thể gồm 60 tín chỉ (1395 giờ), mô đun Thực tập điện cơ bản nằm trong nhóm các môn học/mô đun chuyên môn nghề (nhóm II.2), có thời lượng 3 tín chỉ tương đương 75 giờ định mức (bao gồm 14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận và 3 giờ kiểm tra). Môn học giữ vai trò cầu nối bản lề, chuyển tiếp từ các môn lý thuyết cơ sở như Mạch điện cơ bản (KTĐ19MH33), An toàn điện (KTĐ19MH1), Điện kỹ thuật cơ bản (KTĐ19MH11), Đo lường điện (KTĐ19MĐ14) sang các học phần chuyên sâu của nhà máy nhiệt điện như Phần điện nhà máy điện và trạm biến áp (KTĐ19MĐ37), Thí nghiệm điện cơ bản (KTĐ19MĐ40) và Thực tập sản xuất (KTĐ19MĐ53).

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình tập trung vào ba chuẩn đầu ra chính:

1. Về kiến thức: Trình bày được các quy tắc an toàn điện, cấu tạo, nguyên lý làm việc của dụng cụ đo đa năng (VOM), khí cụ đóng cắt, động cơ điện không đồng bộ và hệ thống phân phối điện hạ áp.
2. Về kỹ năng: Thực hiện thành thạo thao tác đo kiểm đại lượng điện, gia công các loại mối nối dây dẫn (nối tiếp, phân nhánh, hàn thiếc, bấm đầu cốt), lắp đặt bảng điện, mạch chiếu sáng, đấu dây vận hành động cơ điện xoay chiều 1 pha, 3 pha và đấu nối công tơ đo đếm điện năng.
3. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ quy trình công nghệ, rèn luyện tính cẩn thận, chính xác và ý thức an toàn lao động trong môi trường xưởng kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo hướng module hóa kỹ năng thực hành, gồm 6 bài học được sắp xếp theo logic tăng dần về độ phức tạp: từ sử dụng dụng cụ đo, gia công cơ - điện cơ bản đến lắp ráp mạch điều khiển và thiết bị động lực.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 6 bài học với phân bổ thời lượng và khối lượng kiến thức cụ thể:

• Bài 1: Sử dụng đồng hồ đa năng VOM và làm quen với hệ thống phân phối điện hạ áp (6 giờ: 2 LT - 4 TH): Giới thiệu cấu tạo, nguyên lý cơ cấu đo từ điện của đồng hồ VOM kim (phần tĩnh là nam châm vĩnh cửu, phần động là khung dây mảnh) và VOM điện tử; phân tích các thang đo điện trở ($\Omega$), điện áp (DCV, ACV), dòng điện (DCA, ACA), hệ số khuếch đại transistor ($h_{FE}$), dòng rỉ ($I_{CEO}$); các lỗi sai hỏng và biện pháp phòng ngừa khi đo đạc. Phân tích cấu trúc lưới điện hạ áp 3 pha 4 dây (220/380V - 50Hz) cùng hai phương thức cấp nguồn: phân phối tải rẽ nhánh từ đường dây chính và phân phối tải tập trung từ tủ điện chính.
• Bài 2: Kỹ thuật nối dây và bấm đầu cốt (7 giờ: 2 LT - 4 TH - 1 KT): Trình bày quy trình bóc vỏ cách điện (gọt góc $30^\circ$, chiều dài bóc gấp 15–20 lần đường kính dây), cạo sạch lõi kim loại, kỹ thuật nối nối tiếp và nối phân nhánh cho dây dẫn lõi đơn và dây lõi nhiều sợi (kỹ thuật lồng nan quạt, cắt lõi trung tâm 40mm, vặn xoắn 5–6 vòng). Quy trình hàn mối nối bằng mỏ hàn 40W/60W ở góc $45^\circ$, nhiệt độ nóng chảy của thiếc khoảng $200^\circ\text{C}$ kết hợp nhựa thông; phương pháp cách điện bằng băng dính (quấn đè 1/3 bề rộng) hoặc ống gen; kỹ thuật chọn và bấm các loại đầu cốt (code tròn, code chỉa, code nối cáp bằng đồng, nhôm) bằng kìm cơ hoặc kìm thủy lực.
• Bài 3: Lắp các mạch đèn chiếu sáng (16 giờ: 3 LT - 13 TH): Hướng dẫn lắp đặt mạch đèn sợi đốt (1 công tắc điều khiển 1 đèn hoặc nhiều đèn; mắc nối tiếp và song song); mạch đèn cầu thang sử dụng 2 công tắc 3 chấu (sơ đồ tiêu chuẩn và sơ đồ tiết kiệm dây); mạch đèn thay đổi độ sáng; mạch đèn huỳnh quang 1,2m - 220V và chấn lưu 3 dây 1,2m - 110V; mạch đèn cao áp thủy ngân 2 điện cực và 4 điện cực (nguyên lý kích mồi bằng mạch diode D, điện trở R, tụ $C_2$ phóng qua khe phóng điện spark gap SG tạo xung cao áp 400–800V ở cuộn thứ cấp); mạch đèn hầm lò/kho nhiều ngăn; mạch đèn giao thông; quy trình 6 bước gia công bảng điện cơ bản (quan sát mẫu, chuẩn bị dụng cụ, vạch dấu, khoan lỗ mồi 2mm và lỗ luồn dây 5mm, lắp ráp khí cụ và đấu dây).
• Bài 4: Đấu dây vận hành động cơ không đồng bộ 1 pha & 3 pha (16 giờ: 3 LT - 12 TH - 1 KT): Trình bày tổng quan máy điện không đồng bộ (Stator cấu tạo từ các lá thép kỹ thuật điện dày 0,5mm phủ sơn cách điện; Rotor lồng sóc hoặc rotor dây quấn; khái niệm từ trường quay $n_1 = 60f/p$ và tốc độ trượt $n_2 = n_1 - n$). Kỹ thuật dò tìm, xác định cực tính cuộn làm việc (cuộn chạy) và cuộn khởi động (cuộn đề) của động cơ 1 pha 4 đầu dây và 6 đầu dây bằng thang đo Ohm hoặc phương pháp cảm ứng điện từ (dùng mA kế); phương pháp đảo chiều quay động cơ 1 pha; phương pháp đấu nối sao (Y) và tam giác ($\Delta$) cho động cơ 3 pha.
• Bài 5: Đấu dây khởi động từ đơn và khởi động từ kép (22 giờ: 3 LT - 19 TH): Phân tích cấu tạo và nguyên lý làm việc của công tắc tơ (CTT); sơ đồ nguyên lý và quy trình lắp đặt mạch động lực, mạch điều khiển khởi động từ đơn cho động cơ không đồng bộ 3 pha; sơ đồ và quy trình lắp đặt mạch khởi động từ kép thực hiện đảo chiều quay động cơ có khóa liên động chéo bằng tiếp điểm phụ và nút nhấn kép nhằm chống ngắn mạch giữa các pha.
• Bài 6: Đấu dây công tơ đo điện năng (8 giờ: 1 LT - 6 TH - 1 KT): Trình bày cấu tạo đĩa nhôm, nam châm hãm, cuộn dòng điện và cuộn điện áp trong điện năng kế; sơ đồ và kỹ thuật đấu dây công tơ 1 pha trực tiếp; kỹ thuật đấu dây công tơ 3 pha trực tiếp loại 3 phần tử (3 cuộn áp, 3 cuộn dòng) và loại 2 phần tử (2 cuộn áp, 2 cuộn dòng).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố và hệ thống hóa các nền tảng kỹ thuật điện:

• Lý thuyết trường và máy điện: Quy tắc bàn tay phải xác định chiều sức điện động cảm ứng, quy tắc bàn tay trái xác định chiều lực điện từ tác dụng lên rotor, khái niệm trượt cơ - điện trong máy điện xoay chiều.
• Nguyên lý phân phối và bảo vệ điện áp thấp: Cấu trúc mạng điện 220/380V, cân bằng tải giữa các pha, chức năng bảo vệ quá tải và ngắn mạch của cầu chì, aptomat (CB).
• Nguyên lý bù công suất và chỉnh lưu: Tác dụng của tụ điện ($C_3$) trong việc nâng cao hệ số công suất $\cos\varphi$ của bộ đèn cao áp, mạch chỉnh lưu nửa chu kỳ dùng diode tạo điện áp nạp cho tụ kích mồi.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật cơ bản: Sử dụng thiết bị đo VOM (kim và số) đúng phương đặt và thang đo; kỹ thuật gia công cơ khí phục vụ lắp ráp điện (vạch dấu, khoan, gá lắp); bóc vỏ, uốn gập, vặn xoắn, hàn thiếc và bấm đầu cosse đúng tiêu chuẩn tiếp xúc điện.
• Kỹ năng phân tích mạch: Đọc, vẽ và phân tích sơ đồ nguyên lý, sơ đồ đi dây của mạng chiếu sáng, tủ điều khiển khởi động từ và mạch đo đếm điện năng; phát hiện sự cố đứt dây ($R = \infty$) hoặc ngắn mạch ($R = 0$).
• Năng lực thực hành nghề nghiệp: Đấu nối hoàn chỉnh bảng điện dân dụng/công nghiệp; vận hành, đảo chiều quay và xử lý sự cố cho động cơ không đồng bộ 1 pha và 3 pha theo đúng quy trình công nghệ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy tích hợp (kết hợp đồng thời giữa trang bị lý thuyết và hướng dẫn rèn luyện kỹ năng thực hành tại xưởng). Tỷ trọng thực hành chiếm ưu thế rõ rệt (58 giờ thực hành trên tổng số 75 giờ, tương đương 77,3% thời lượng mô đun).

Giảng viên triển khai bài giảng thông qua phương pháp dạy học theo vấn đề và trực quan hóa quy trình bằng các panel lắp đặt mẫu. Người học được tổ chức thực hành theo ca hoặc nhóm nhỏ, sử dụng các phiếu học tập và phiếu hướng dẫn thực hành theo từng bước công nghệ.

Bài tập, bài thực hành và tình huống kỹ thuật

Các bài tập trong giáo trình gắn liền với thao tác kỹ thuật cụ thể:

• Thực hành đo kiểm: Xác định dây pha, dây trung tính trong mạng điện 3 pha; đo điện trở của ballast đèn cao áp ($20\text{--}30,\Omega$); đo kiểm tra tiếp điểm công tắc tơ.
• Thực hành gia công: Gia công mối nối dây đơn, dây nhiều sợi, thực hiện kỹ thuật si chì và bọc cách điện đạt tiêu chuẩn chịu lực cơ học và thẩm mỹ.
• Tình huống kỹ thuật: Khắc phục sự cố mất số đánh dấu cực tính trên động cơ 1 pha (4 đầu dây hoặc 6 đầu dây) bằng cách dùng ôm kế xác định cuộn chạy/cuộn đề hoặc dùng mA kế xác định chiều cực tính cảm ứng.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

Quy chế đánh giá kết quả học tập của mô đun KTĐ19MĐ49 được quy định cụ thể tại Mục 7 của giáo trình:

Hình thức kiểm tra	Số lượng	Nội dung kiểm tra	Thời gian	Hình thức thực hiện
Kiểm tra thường xuyên	02 bài	Kiểm tra kiến thức và kỹ năng trong quá trình học	$\le 30$ phút	Vấn đáp, kiểm tra viết hoặc chấm điểm bài tập thực hành
Kiểm tra định kỳ số 1	01 bài	Lý thuyết Bài 1 và Bài 2	45–60 phút	Làm bài kiểm tra lý thuyết viết
Kiểm tra định kỳ số 2	01 bài	Kỹ năng thực hành Bài 3 và Bài 4	45–60 phút	Thao tác trên mô hình/panel xưởng điện
Kiểm tra định kỳ số 3	01 bài	Kỹ năng thực hành Bài 5 và Bài 6	45–60 phút	Thao tác trên mô hình/panel xưởng điện
Thi kết thúc mô đun	01 bài	Toàn bộ kỹ năng thực hành của mô đun	45–60 phút	Bài thi thực hành kỹ năng tổng hợp

Hướng dẫn tự học

Người học được yêu cầu:

1. Nghiên cứu trước nội dung lý thuyết và các sơ đồ nguyên lý trong giáo trình trước khi đến lớp.
2. Trả lời đầy đủ hệ thống câu hỏi củng cố cuối mỗi bài (ví dụ: câu hỏi củng cố về nguyên lý làm việc của mạch đèn ở Bài 3, phương pháp nối dây ở Bài 2).
3. Chuẩn bị dụng cụ cá nhân (kìm điện, tuốc nơ vít, dao bóc vỏ cáp, đồng hồ đo) và tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn lao động tại xưởng thực tập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật của giáo trình

Giáo trình Thực tập điện cơ bản (2020) mang các đặc điểm kỹ thuật và bối cảnh đào tạo cụ thể:

• Chuẩn hóa theo khung chương trình Cao đẳng Dầu khí: Văn bản được xây dựng bám sát chuẩn đầu ra của nghề Vận hành nhà máy nhiệt điện, ban hành chính thức theo Quyết định 195/QĐ-CĐDK, đảm bảo tính pháp lý và tính đồng bộ với hệ thống giáo trình kỹ thuật của trường.
• Tích hợp tiêu chuẩn lưới điện Việt Nam: Giáo trình xây dựng các bài học dựa trên tiêu chuẩn điện áp hạ thế phổ biến tại Việt Nam ($220/380\text{V} - 3\text{ pha} - 50\text{Hz}$), phản ánh trực tiếp điều kiện vận hành tại các cơ sở dân dụng và công nghiệp.
• Mô tả chi tiết quy trình công nghệ thao tác: Không dừng lại ở sơ đồ nguyên lý, tài liệu hướng dẫn cụ thể các thông số cơ học như góc đặt dao ($30^\circ$), số vòng quấn mối nối (5–6 vòng), công suất và nhiệt độ mỏ hàn ($40\text{W}/60\text{W}$, $200^\circ\text{C}$), kích thước mũi khoan ($2\text{mm}$ cho vít bắt khí cụ, $5\text{mm}$ cho lỗ luồn dây).
• Liên kết ứng dụng thực tế phong phú: Đưa vào chương trình các dạng mạch đặc thù trong công nghiệp và đời sống, bao gồm mạch đèn hầm lò/kho phân ngăn, mạch đèn tín hiệu giao thông, mạch chiếu sáng cao áp thủy ngân có tụ bù công suất, mạch đảo chiều quay động cơ sử dụng bộ nút nhấn kép chống ngắn mạch.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Sinh viên, học viên: Học sinh - sinh viên theo học trình độ Trung cấp và Cao đẳng các ngành:
  • Vận hành nhà máy nhiệt điện.
  • Điện công nghiệp.
  • Các khối ngành kỹ thuật có mô đun thực tập điện cơ sở.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc tích lũy song song các kiến thức cơ bản từ:
  • An toàn vệ sinh lao động (Mã: ATMT19MH01).
  • An toàn điện (Mã: KTĐ19MH1).
  • Mạch điện cơ bản (Mã: KTĐ19MH33).
  • Điện kỹ thuật cơ bản (Mã: KTĐ19MH11).
• Giảng viên và kỹ thuật viên hướng dẫn xưởng: Dùng làm căn cứ xây dựng giáo án tích hợp, thiết kế bài giảng thực hành, biên soạn đề thi lý thuyết và bảng biểu chấm điểm thực hành theo định mức 75 giờ đào tạo.
• Công nhân kỹ thuật tự học và bồi dưỡng tay nghề: Phù hợp cho công nhân vận hành, kỹ thuật viên bảo trì tại các nhà máy, xí nghiệp cần tra cứu quy trình đấu dây động cơ, đo đếm điện năng và sử dụng dụng cụ đo hạ thế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề thuộc ngành Vận hành nhà máy nhiệt điện, Điện công nghiệp và các ngành kỹ thuật cơ sở cần rèn luyện kỹ năng thực hành điện hạ áp.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần nắm vững kiến thức về an toàn điện, an toàn lao động, các khái niệm cơ bản về mạch điện một chiều, xoay chiều một pha và ba pha, cũng như nguyên lý hoạt động của các khí cụ điện đóng cắt cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết mạch điện thông thường là gì?

Giáo trình tập trung vào kỹ năng thao tác thực tế với 77,3% thời lượng (58/75 giờ) dành cho thực hành tại xưởng. Mọi bài học đều có hướng dẫn từng bước (step-by-step) về cách dùng dụng cụ, bóc dây, hàn chì, đấu nối mạch động lực, mạch điều khiển và kiểm tra an toàn trước khi đóng điện.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học cần đối chiếu sơ đồ nguyên lý với sơ đồ đi dây thực tế, trả lời các câu hỏi củng cố cuối bài, nắm vững bảng mã ký hiệu quy ước (U, I, P, S, Q, CTT, ĐCKĐB) và tuân thủ các bước thử nghiệm cực tính cuộn dây trước khi tiến hành cấp nguồn.

5. Giáo trình có danh mục tài liệu tham khảo nào đi kèm?

Giáo trình trích dẫn và khuyến nghị người đọc tham khảo 3 tài liệu chuyên môn:

1. Bùi Hồng Quế, Lê Nho Khanh, Giáo trình hướng dẫn thực hành Điện công nghiệp, NXB Xây Dựng.
2. Trần Duy Phụng, Hướng dẫn thực hành lắp đặt Điện công nghiệp, NXB Đà Nẵng.
3. ThS. Võ Châu Tuấn, Giáo trình Thực tập điện cơ bản ngành điện công nghiệp, Trường Cao đẳng Dầu khí.

---

Kết luận

Giáo trình Thực tập điện cơ bản (Mã: KTĐ19MĐ49) của Trường Cao đẳng Dầu khí cung cấp hệ thống kiến thức thực hành kỹ thuật điện hạ thế có cấu trúc chuẩn mực, mạch lạc và bám sát thực tiễn công nghệ. Tài liệu thiết lập lộ trình học tập logic qua 6 bài học: từ kỹ năng đo kiểm dụng cụ và gia công mối nối cơ bản (Bài 1, 2), đến lắp đặt các mạng phân phối chiếu sáng, đo đếm điện năng (Bài 3, 6), và vận hành các hệ thống động lực, điều khiển động cơ không đồng bộ (Bài 4, 5). Đây là học phần cơ sở kỹ thuật hỗ trợ người học xây dựng kỹ năng nghề nghiệp trước khi bước vào các học phần chuyên sâu về vận hành thiết bị nhiệt điện và mạng lưới điện công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN: THỰC TẬP ĐIỆN CƠ BẢN NGHỀ: VẬN HÀNH NHÀ MÁY NHIỆT ĐIỆN TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số: 195 /QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 03 năm 2020 của Trường Cao Đẳng Dầu Khí) Bà Rịa-Vũng Tàu, năm 2020 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Thực tập Điện cơ bản 1 là một trong những môn học chính trong chương trình đào tạo các ngành thuộc khối kỹ thuật nói chung và chuyên ngành Điện nói riêng ở mọi bậc học. Các kiến thức và kỹ năng của môn học này rất cần thiết cho các Công nhân, Kỹ sư đang làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật, và là nền tảng cơ bản giúp cho các bạn học sinh - sinh viên học tốt các môn học khác của chuyên ngành Với một vai trò vô cùng quan trọng như vậy và xuất phát từ yêu cầu, kế hoạch đào tạo, chương trình môn học nghề Vận hành nhà máy nhiệt điện trình độ Trung cấp nghề của Trường Cao đẳng nghề Dầu khí.

Chúng tôi đã biên soạn cuốn giáo trình thực ttapj điện cơ bản 1 gồm 6 bài với những nội dung cơ bản như sau: Bài 1: Sử dụng đồng hồ đa năng vom và làm quen với hệ thống phân phối điện hạ áp Bài 2: Kỹ thuật nối dây và bấm đầu cốt Bài 3: Lắp các mạch đèn chiếu sáng Bài 4: Đấu dây vận hành động cơ không đồng bộ 1 pha & 3 pha Bài 5: Đấu dây khởi động từ đơn và khởi động từ kép Bài 6: Đấu dây công tơ đo điện năng Do phạm vi hạn chế về khồi lượng cuốn sách, thời gian biên soạn, kiến thức và phạm vi kinh nghiệm của tác giả chắc chắn là chưa thỏa mãn được yêu cầu của bạn đọc và khó tránh khỏi sai sót, nhầm lẫn. Vì thế rất cần có sự đóng góp ý kiến chỉ đạo kịp thời của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn Bà Rịa – Vũng Tàu tháng 03 năm 2020 Tham gia biên soạn 1. Nguyễn Lê Cương 2.

Lê Thị Thu Hường 3. Nguyễn Xuân Thịnh MỤC LỤC BÀI 1: SỬ DỤNG ĐỒNG HỒ ĐA NĂNG VOM VÀ LÀM QUEN VỚI HỆ THỐNG PHÂN PHỐI ĐIỆN HẠ ÁP------------------------------------------------------------------ 12 1. Phân loại và cấu tạo đồng hồ VOM. Chức năng của đồng hồ VOM ---------------------------------------------------------- 15 1.

Các sai hỏng thường gặp và biện pháp phòng ngừa. Mạng điện hạ áp và các phương pháp kiểm tra nguồn điện. ------------------------ 17 BÀI 2: KỸ THUẬT NỐI DÂY VÀ BẤM ĐẦU CỐT ---------------------------------- 22 2.1 Nối dây lõi 1 sợi (dây đơn): ------------------------------------------------------------- 23 2.2 Nối dây lõi nhiều sợi --------------------------------------------------------------------- 26 2.3 Hàn nối dây -------------------------------------------------------------------------------- 27 2.4 Bấm đầu cốt dây dẫn. -------------------------------------------------------------------- 29 BÀI 3: LẮP CÁC MẠCH ĐÈN CHIẾU SÁNG ----------------------------------------- 30 3.1 Lắp mạch đèn sợi đốt -------------------------------------------------------------------- 32 3.2 Lắp các mạch đèn nối tiếp, song song ------------------------------------------------- 32 3.3 Lắp mạch đèn cầu thang ----------------------------------------------------------------- 33 3.4 Lắp mạch đèn thay đổi độ sáng --------------------------------------------------------- 33 3.5 Lắp mạch đèn huỳnh quang và đèn cao áp -------------------------------------------- 34 3.6 Lắp mạch đèn hầm lò -------------------------------------------------------------------- 37 3.7 Lắp mạch đèn giao thông ---------------------------------------------------------------- 37 3.8 Lắp bảng điện cơ bản -------------------------------------------------------------------- 37 BÀI 4: ĐẤU DÂY VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA & 3 PHA ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 43 4.1 Tổng quan về động cơ không đồng bộ------------------------------------------------- 44 4.2 Đấu dây cho động cơ điện xoay chiều 1 pha------------------------------------------ 47 4.3 Đấu dây cho động cơ điện xoay chiều 3 pha------------------------------------------ 48 BÀI 5: ĐẤU DÂY KHỞI ĐỘNG TỪ ĐƠN VÀ KHỞI ĐỘNG TỪ KÉP ---------- 53 5.1 Nguyên lý làm việc của khởi động từ đơn và kép------------------------------------ 54 5.2 Lắp khởi động từ đơn -------------------------------------------------------------------- 56 5.3 Lắp khởi động từ kép -------------------------------------------------------------------- 56 BÀI 6: ĐẤU DÂY CÔNG TƠ ĐO ĐIỆN NĂNG ---------------------------------------- 58 6.1 Cấu tạo và nguyên lý làm việc công tơ điện ------------------------------------------ 59 6.2 Đấu dây cho công tơ đo điện năng 1 pha ---------------------------------------------- 60 6.3 Đấu dây cho công tơ 3 pha đo trực tiếp ----------------------------------------------- 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO ------------------------------------------------------------------- 63 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.

VOM chỉ thị kim. Mặt chia độ của V. VOM điện tử. Hệ thống mạng điện 3 pha.

Mạch phân phối tải từ đường dây chính. Mạch phân phối tải tập trung từ tủ điện chính. Vặn xoắn và siết chặt. Nối phân nhánh dây lõi một sợi.

Nối nối tiếp dây lõi nhiều sợi. Dùng hai kìm vặn xoắn ngược chiều. Nối phân nhánh dây lõi nhiều sợi. Hàn mối nối.

Cách điện bằng băng dính cách điện. Mạch điện một công tắc điều khiển một đèn. Mạch điện một công tắc điều khiển nhiều đèn. Sơ đồ mạch hai đèn mắc song song.

Sơ đồ mạch hai đèn mắc nối tiếp. Mạch đèn cầu thang dùng hai công tắc ba chấu. Mạch đèn cầu thang tiết kiệm dây dẫn điện đến đèn. Sơ đồ mạch đèn thay đổi độ sáng.

Sơ đồ mạch đèn huỳnh quang loại 1,2m - 220V. Sơ đồ mạch đèn huỳnh quang với Ballast 3 dây 1,2m - 110V. Đèn cao áp thủy ngân và ballast của nó. Sơ đồ mắc mạch đèn cao áp thủy ngân với loại đèn có bốn điện cực.

Sơ đồ mắc mạch đèn cao áp thủy ngân với loại đèn có hai điện cực. Sơ đồ mạch đèn hầm lò. Sơ đồ mạch đèn giao thông. Bảng điện mẫu.

Vạch dấu bảng điện. Nối dây vào cầu chì, công tắc. Nối dây vào ổ điện. Lắp các khí cụ vào ổ điện.

Đấu dây ĐCKĐB 1 pha khi U = 110V. Đấu dây ĐCKĐB 1 pha khi U = 220V. Thử nghiệm lần 1(AX, BY). Thử nghiệm lần 2 (CZ).

Thử nghiệm với nguồn 1 chiều accu. Thử nghiệm với mA kế. Đấu dây tam giác và hình sao. Mạch điều khiển khởi động từ đơn.

Mạch động lực khởi động từ đơn. Mạch điều khiển đảo chiều quay động cơ ba pha dùng khởi động từ kép và sử dụng bộ nút nhấn kép để khóa lẫn nhau. Mạch động lực đảo chiều quay động cơ ba pha dùng khởi động từ kép và sử dụng bộ nút nhấn kép để khóa lẫn nhau. Cấu tạo của điện năng kế một pha.

Sơ đồ mắc dây công tơ điện 1 pha. Công tơ điện 3 pha 3 phần tử( 1-2-3: cuộn áp; 4-5-6: cuộn dòng). Công tơ điện 3 pha 2 phần tử( 1-2: cuộn áp; 3-4 :cuộn dòng) .61 5 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT VOM Đồng hồ đo đa năng ĐCKĐB Động cơ không đồng bộ CTT Công tắc tơ U Hiệu điện thế I Cường độ dòng điện S Công suất biểu kiến Q Công suất phản kháng P Công suất tác dụng Pđ Công suất đặt Pmax Công suất cực đại A Điện năng Ktb Hệ số trung bình Kđn Hệ số đồng thời Ktbbp Hệ số trung bình bình phương Ksd Hệ số sử dụng Kcn Hệ số nhu cầu Kđ Hệ số đóng điện Kđk Hệ số điền kín Khd Hệ số hình dáng B Dung dẫn G Điện dẫn R Điện trở 6 CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC: THỰC TẬP ĐIỆN CƠ BẢN 1. Tên mô đun: Thực tập điện cơ bản Mã mô đun: KTĐ19MĐ49 2.

Thời gian thực hiện mô đun: 75 giờ; (Lý thuyết: 14 giờ; Thực hành: 58 giờ; Kiểm tra: 03 giờ). Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun Thực tập Điện cơ bản là mô đun đào tạo nghề trong danh mục các môn học/mô đun cơ sở thuộc chương trình cao đẳng nghề Điện công nghiệp. - Tính chất: Mô đun giúp học sinh vận dụng những kiến thức cơ bản về Điện đã được học vào thực hành tay nghề. Mục tiêu mô đun: - Về kiến thức: Có kiến thức về an toàn điện, cách sử dụng các dụng cụ kiểm tra hệ thống điện, phương pháp sử dụng các dụng cụ đồ nghề, các thiết bị kiểm tra đo lường về điện.

- Về kỹ năng: Đấu nối các mạch điện chiếu sáng và mạch đo đếm điện năng, đấu nối các động cơ điện xoay chiều 1 pha và 3 pha đơn giản. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thực hiện được nội dung các bước công nghệ của từng bài tập thực hành qua đó rèn luyện tính tự lập, tự chủ, phát huy tính sáng tạo trong mỗi bài thực hành 5. Nội dung mô đun: 5.1 Chương trình khung: Thời gian đào tạo (giờ) Thực Kiểm Tín hành tra TT Mã MH/MĐ Tên môn học, mô đun Tổng Lý chỉ thí nghiệm số thuyết thảo luận, bài tập LT TH Các môn học chung/đại I 12 255 94 148 8 5 cương 1 MHCB19MH01 Giáo dục chính trị 2 30 15 13 2 0 2 MHCB19MH03 Pháp luật 1 15 9 5 1 0 3 MHCB19MH05 Giáo dục thể chất 1 30 4 24 0 2 7 Giáo dục quốc phòng và An 4 MHCB19MH07 2 45 21 21 1 2 ninh 5 MHCB19MH09 Tin học 2 45 15 29 0 1 6 TA19MH01 Tiếng Anh 4 90 30 56 4 0 Các môn học, mô đun II 48 1140 349 737 24 30 chuyên môn ngành, nghề II.1 Môn học, mô đun cơ sở 16 315 152 147 11 5 7 ATMT19MH01 An toàn vệ sinh lao động 2 30 26 2 2 0 8 KTĐ19MH33 Mạch điện cơ bản 4 90 28 58 2 2 9 KTĐ19MH1 An toàn điện 2 30 28 0 2 0 10 KTĐ19MH11 Điện kỹ thuật cơ bản 3 45 42 0 3 0 11 KTĐ19MĐ14 Đo lường điện 3 75 14 58 1 2 12 KTĐ19MĐ15 Khí cụ điện 2 45 14 29 1 1 Môn học, mô đun chuyên II.2 32 825 197 590 13 25 môn ngành, nghề 13 KTĐ19MĐ49 Thực tập điện cơ bản 3 75 14 58 1 2 Tổng quan về nhà máy nhiệt 14 KTĐ19MH56 2 30 28 0 2 0 điện Phần điện nhà máy điện và 15 KTĐ19MĐ37 2 45 14 29 1 1 trạm biến áp Lò hơi và hệ thống thiết bị 16 KTĐ19MH30 4 75 42 29 3 1 phụ Tua-bin hơi và hệ thống 17 KTĐ19MH59 4 75 42 29 3 1 thiết bị phụ Vận hành lò hơi và hệ thống 18 KTĐ19MĐ60 5 135 14 116 1 4 thiết bị phụ 1 Vận hành Tua-bin hơi và hệ 19 KTĐ19MĐ62 5 135 14 116 1 4 thống thiết bị phụ 1 20 KTĐ19MĐ40 Thí nghiệm điện cơ bản 3 75 14 58 1 2 21 KTĐ19MĐ53 Thực tập sản xuất 4 180 15 155 0 10 Tổng cộng 60 1395 443 885 32 35 5.