BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP QUẢNG NINH Nguyễn Văn Hậu, Nguyễn Bá Thiện GIÁO TRÌNH THỰC TẬP GẦM Ô TÔ F2 (LƯU HÀNH NỘI BỘ) Quảng Ninh- 2017 LỜI NÓI ĐẦU Ô tô là một trong những phƣơng tiện vận tải đang đƣợc ngƣời dân trong nƣớc sử dụng tƣơng đối nhiều. Nhất là những năm gần đây do nhu cầu phát triển chung của x· hội Thực tế đó có nhiều loại Ô tô đƣợc sản xuất áp dụng nhiều công nghệ mới hiện nay, nên công tác sửa chữa càng đßi hỏi ngƣời thợ phải thực sự hiểu biết về kiến thức lý thuyết cơ bản cũng nhƣ tay nghề tƣơng đối vững vàng vµng. Trong chƣơng trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật ôtô của trƣờng Đại học công nghiệp Quảng Ninh có học phần “ Thực hành gầm ô tô F2 ” nhằm cung cấp cho sinh viên của ngành những kiến thức, kỹ năng cơ bản trong sửa chữa Ô tô giúp cho sinh viên có nhiều cơ hội cũng nhƣ thính ứng tốt với thị trƣờng lao động sau khi ra trƣờng. Ngoài ra có thể làm tài liệu tham khảo cho các đồng nghiệp trong công tác giảng dạy chuyên ngành, đào tạo ngắn hạn.
Để phục vụ cho nhu cầu đào tạo của nhà trƣờng chúng tôi gồm: Thầy giá thuộc bộ môn Cơ khí động lực – Khoa Cơ khí có biên soạn tập bài giảng ““ Thực hành gầm ô tô F2 theo chƣơng trình đào tạo đại học theo niên chế đó đƣợc bảo vệ và chƣơng trình chỉnh sửa dùng cho đào tạo theo tín chỉ. Tập bài giảng ““ Thực hành gầm ô tô F 2” bao gồm 8 bài đƣợc quy định trong chƣơng trình môn học. Đây là tài liệu đƣợc chỉnh lý, bổ sung và sửa chữa về nội dung và hình thức trình bày sau một thời gian dài rút kinh nghiệm trong giảng dạy của tập thể giáo viên ngành Công nghệ kỹ thuật ôtô trƣờng Đại học công nghiệp Quảng Ninh Trong quá trình thực hiện biện soạn mặc dù đó tham khảo một số các tài liệu hiện có cũng nhƣ các ý kiến đóng góp của đồng nghiệp nhƣng do chƣa có nhiều kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quí báu của đọc giả để chúng tôi rút kinh nghiệm và chỉnh sửa nhằm hoàn thiện hơn tập bài giảng này.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo trong bộ môn Cơ khí động lực, các cộng tác viên là giáo viên thỉnh giảng đẫ hỗ trợ và giúp đì chúng tôi hoàn thành việc biên soạn tập bài giảng đúng thời hạn qui định. 1 Bài 1 : THỰC TẬP VỀ HỆ THỐNG TRUYỀN LỰC TỰ ĐỘNG 1. Thực tập sửa chữa bé biÕn m«. Bé biÕn m« võa truyÒn võa khuyÕch ®¹i m«men tõ ®éng c¬ b»ng c¸ch sö dông dÇu hép sè lµm m«I chÊt lµm viÖc.
Bé biÕn m« bao gåm: C¸nh b¬m ®- îc dÉn ®éng b»ng trôc khuûu r«to tuabin ®- îc nèi víi trôc s¬ cÊp hép sè, stato ®- îc b¾t chÆt vµo vá hép sè qua khíp mét chiÒu vµ trôc stato, vá bé biÕn m« chøa tÊt c¶ c¸c bé phËn trªn. BiÕn m« ®- îc ®æ ®Çy dÇu thuû lùc cung cÊp bëi b¬m dÇu. DÇu nµy ®- îc v¨ng ra khái c¸nh b¬m thµnh mét dßng truyÒn c«ng suÊt lµm quay roto tuabin. Khíp mét chiÒu.
Roto tua bin.Trôc s¬ cÊp hép sè. H- íng tuÇn hoµn dßng dÇu 9. §- êng ®i cña dßng dÇu. 2 CÊu t¹o cña bé biÕn m« A.
C¸nh b¬m ®- îc g¾n liÒn víi vá biÕn m«, rÊt nhiÒu c¸nh cã d¹ng cong ®- îc l¾p theo h- íng kÝnh ë bªn trong. Vµnh dÉn h- íng ®- îc l¾p trªn c¹nh trong cña c¸nh qu¹t ®Ó dÉn h- íng cho dßng ch¶y dÉn ®- îc ªm. Vá biÕn m« ®- îc l¾p víi trôc khuûu qua tÊm dÉn ®éng. Chó ý: c¸nh b¬m ®- îc nèi víi trôc khuûu vµ lu«n quay cïng víi nã.
H×nh 3: Roto tuabin. 3 Còng nh- c¸nh b¬m, rÊt nhiÒu c¸nh qu¹t ®- îc l¾p trong roto tuabin. H- íng cong cña c¸c c¸nh nµy ng- îc chiÒu víi c¸c c¸nh trªn c¸nh b¬m. Roto tuabin ®- îc l¾p trªn trôc s¬ cÊp hép sè sao cho c¸c c¸nh qu¹t cña nã ®èi diÖn víi c¸nh trªn c¸nh b¬m, gi÷a chóng cã mét khe hë.
Chó ý: Roto tuabin ®- îc nèi trôc s¬ cÊp hép sè vµ quay cïng víi nã khi xe ch¹y ë d·y sè “D”, “2”, “L”, hay “R”. v¯ nã quay tù do cïng víi chuyÓn ®éng quay cða c²nh b¬m khi hép sè ë d±y “P” hay “N”. Stato ®ù¬c ®Æt gi÷a c¸nh b¬m vµ roto tuabin. Nã ®- îc l¾p trªn trôc stato, trôc nµy l¾p cè ®Þnh vaß vá hép sè qua khíp mét chiÒu.
C¸c c¸nh cña stato nhËn dßng dÇu khi nã ®i ra khái roto tuabin vµ h- íng cho nã ®Ëp v¯o mÆt sau cða c²nh qu³t trªn c²nh b¬m l¯m cho c²nh b¬m ®îc “cêng ho²”. Khíp mét chiÒu cho phÐp stato quay cïng chiÒu víi trôc khuûu ®éng c¬. Tuy nhiªn nÕu stato cè g¾ng quay theo chiÒu ng- îc l¹i, khíp mét chiÒu sÏ kho¸ stato l¹i vµ kh«ng cho nã quay. Do vËy stato quay hay bÞ kho¸ phô thuéc vµo h- íng quay cña dßng dÇu ®Ëp vµo c¸nh qu¹t.
Ho¹t ®éng cña khíp mét chiÒu: Khi vßng ngoµi cè g¾ng quay theo h- íng nh- mòi tªn A trong h×nh d- íi ®©y, nã xÏ Ên vµo phÇn ®Çu cña c¸c con l¨n. Do kho¶ng c¸ch lµ mét L1 ng¾n h¬n L nªn con l¨n bÞ nghiªng ®i, cho phÐp vßng quay ngoµi quay. Tuy nhiªn khi vßng ngoµi cè g¾ng quay theo chiÒu ng- îc l¹i B, con l¨n kh«ng thÓ nghiªng ®i do kho¶ng c¸ch L2 ng¾n h¬n L. KÕt qu¶ lµ lµm cho con l¨n cã t¸c dông nh- mét miÕng chªm kho¸ vµnh ngoµi vµ gi÷ kh«ng cho nã chuyÓn ®éng.
Lß xo gi÷ ®- îc 4 l¾p thªm ®Ó trî gióp cho con l¨n nã gi÷ cho c¸c con l¨n lu«n nghiªng mét chót theo h- íng kho¸ vßng ngoµi. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña biÕn m«. Nguyªn lý truyÒn c«ng suÊt. C¸nh b¬m ®- îc dÉn ®éng bëi trôc khuûu cña ®éng c¬, dÇu trong c¸nh b¬m sÏ quay víi c¸nh b¬m theo cïng mét h- íng.
Khi tèc ®é cña c¸nh b¬m t¨ng lªn, lùc ly t©m sÏ lam cho dÇu b¾t ®Çu ch¶y ra phÝa ngoµi t©m cña c¸nh b¬m däc theo bÒ mÆt cña c¸nh qu¹t vµ bÒ mÆt bªn trong cña c¸nh b¬m.Khi tèc ®é cña c¸nh b¬m t¨ng lªn n÷a, dÇu sÏ bÞ dÈy ra khái c¸nh b¬m. DÇu sÏ ®Ëp vµo c¸c c¸nh qu¹t cña roto tuabin lµm cho roto b¾t dÇu quay cïng mét h- íng víi c¸nh b¬m. Sauk hi dÇu mÊt n¨ng l- îng do va ®Ëp vµo c¸nh qu¹t cña r«to tuabin.Nã ch¶y vµo phÇn trong cña roto,bÒ mÆt cong bªn trong cña roto h- íng dßng dÇu ch¶y ng- îc trë l¹i c¸nh b¬m vµ chu kú l¹i bÊt ®Çu. Nh- m« t¶ ë trªn viÖc truyÒn m«men ®- îc thùc hiÖn bëi dßng dÇu ch¶y qua c¸nh b¬m vµ roto tuabin.
KhuyÕch ®¹i m«men. ViÖc khuyÕch ®¹i m«men ®- îc thùc hiÖn b»ng c¸ch håi dßng dÇu ®Õn c¸nh b¬m, sau khi nã ®i qua roto tuabin nh- m« t¶ ë trªn, nhê sö dông c¸c c¸nh qu¹t cña mét stato. Nãi theo c¸ch kh¸c, c¸nh b¬m ®- îc quay bëi m«men tõ ®éng c¬ vµ nã ®- îc thªm vµo mét m«men cña dßng dÇu thuû lùc ch¶y håi vÒ tõ roto tuabin. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ, c¸nh b¬m xÏ khuyÕch ®¹i momen ®Çu vµo ban ®Çu ®Ó truyÒn ®Õn roto tuabin.
Chøc n¨ng cña khíp mét chiÒu stato. Khi dßng ch¶y xo¸y lín. H- íng cña dßng dÇu ®i tõ roto tuabin vµo stato phô thuéc vµo sù chªnh lÖch vÒ tèc ®é quay cña c¸nh b¬m vµ roto tuabin. Khi sù chªnh lÖch nµy lµ lín, tèc ®é cña dÇu(dßng chÈy xo¸y) tuÇn hoµn qua c¸nh b¬m vµ roto tuabin la lín, do vËy dÇu ch¶y tõ roto tuabin ®Õn stato theo h- íng sao cho nã ng¨n c¶n chuyÓn ®éng quay cña c¸nh b¬m, nh- trªn h×nh vÏ.
T¹i ®©y dÇu xÏ ®Ëp vµo mÆt tr- íc cña c¸nh qu¹t trªn stato lµm cho nã quay theo h- íng ng- îc l¹i víi h- íng quay cña c¸nh b¬m. Do stato bÞ kho¸ cøng bëi khíp mét chiÒu nªn nã kh«ng quay, nh- ng c¸c c¸nh cña nã lµm cho h- íng cña dßng dÇu thay ®æi sao cho chóng xÏ chî gióp cho chuyÓn ®éng quay cña c¸nh b¬m. Khi dßng ch¶y xo¸y nhá. Khi tèc ®é quay cña roto tua bin ®¹t ®- îc ®Õn tèc ®é cña c¸nh b¬m, tèc ®é cña dÇu(dßng quay) quay cïng mét h- íng víi roto tuabin t¨ng lªn.
5 Nãi theo c¸ch kh¸c tèc ®é cña dÇu(dßng ch¶y xo¸y) tuÇn hoµn qua c¸nh b¬m vµ roto tuabin gi¶m xuèng. Do vËy h- íng cña dßng dÇu mµ ®i tõ roto tuabin ®Õn stato cïng h- ín víi h- íng quay cña c¸nh b¬m. Do lóc nµy dÇu vµo mÆt trªn cña c¸c c¸nh trªn stato nªn c¸c c¸nh nµy ng¨n dßng ch¶y cña dÇu l¹i. Trong tr- êng hîp nµy, khíp mét chiÒu cho phÐp stato quay cïng h- íng víi c¸nh b¬m, nh- vËy cho phÐp dÇu trë vÒ c¸nh b¬m.
Nh- m« t¶ ë trªn, stato b¾t ®Çu quay theo cïng mét h- íng víi c¸nh b¬m khi tèc ®é quay cña roto tuabin ®¹t ®- îc ®Õn mét tØ lÖ nhÊt ®Þnh so víi tèc ®é quay cña c¸nh b¬. HiÖn t- îng ®ã gäi lµ ®iÓm ly hîp hay ®iÓm nèi. Sau khi ®· ®¹t ®ùoc ®iÓm ly hîp, momen khuyÕch ®¹i vµ choc n¨ng cña biÕn m« t- ong tù nh- mét khíp thuû lùc th«ng th- êng. Ho¹t ®éng cña biÕn m« ở các dãy số D- íi ®©y sẽ kh¸i qu¸t ho¹t ®éng cña bé biÕn m« víi cÇn chän sè ë vÞ trÝ “D”, “2”, “L”, hay “R”.
Xe ®ang ®ç, ®éng c¬ ch¹y kh«ng t¶i. Khi ®éng c¬ ch¹y kh«ng t¶i m«men do chÝnh ®éng c¬ t¹o ra lµ nhá nhÊt. NÕu ®¹p phanh(phanh tay hay phanh ch©n), t¶i träng t¸c dông lªn roto tuabin lín do nã kh«ng thÓ quay. MÆc dï vËy, xe ®ang ®ç nªn tØ sè truyÒn tèc ®é cña roto tuabin vµ c¸nh b¬m lµ b»ng kh«ng trong khi tØ sè truyÒn m«men lµ lín nhÊt.
Do vËy, roto tuabin lu«n s½n sµng quay víi m«men cao h¬n so víi momen do ®éng c¬ t¹o ra. Khi xe khëi hµnh Khi phanh ®- îc nh¶ ra, roto tuabin cã thÓ quay cïng trôc s¬ cÊp hép sè. Do vËy khi ®¹p ch©n ga xÏ lµm cho roto tuabin quay víi momen lín h¬n xo víi momen do ®éng c¬ t¹o ra, lµm cho xe b¾t ®Çu chuyÓn ®éng. Xe ch¹y víi tèc ®é thÊp.
Khi tèc ®é cña xe t¨ng lªn, tèc ®é quay cña roto tubin nhanh chãng b»ng víi c¸nh b¬m. TØ sè truyÒn m«men do ®ã nhanh chãng ®¹t ®Õn gi¸ trÞ 1,0. Khi tØ sè truyÒn tèc ®é cña roto tuabin so víi tèc ®é c¸nh b¬m ®¹t tíi mét gi¸ trÞ x¸c ®Þnh(®iÓm ly hîp), stato b¾t ®Çu quay vµ sù khuyÕch ®¹i m«men b¾t ®Çu gi¶m xuèng.