Giáo trình tháo lắp các cụm máy công cụ nghề cơ điện tử CĐ Kỹ thuật Công nghệ

Giáo trình tháo lắp các cụm máy công cụ nghề cơ điện tử cao đẳng phần 1 Trường Cao đẳng Nghề Kỹ thuật Công nghệ cung cấp kiến thức và kỹ năng thực hành chuẩn.

• Tác giả: Nguyễn Công Hùng
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề Kỹ thuật Công nghệ
• Chuyên ngành: Cơ điện tử
• Đề tài: Tháo lắp các cụm máy công cụ
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình tháo lắp máy công cụ nghề cơ điện tử

Giáo trình tháo lắp các cụm máy công cụ thuộc chương trình đào tạo trình độ cao đẳng nghề Cơ điện tử tại Trường Cao đẳng Nghề Kỹ thuật Công nghệ. Tài liệu cung cấp kiến thức hệ thống về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và quy trình tháo lắp các cụm máy công cụ cắt gọt kim loại. Giáo trình gồm 5 bài học chính: trục truyền động, cụm bàn gá, trục chính, hệ thống thủy lực và khí nén. Mỗi bài tập trung vào chức năng, cấu tạo chi tiết, kỹ thuật thao tác an toàn và phương pháp khắc phục hư hỏng. Nội dung biên soạn dựa trên chuẩn đầu ra ngành Cơ điện tử, đảm bảo học viên nắm vững kiến thức lý thuyết kết hợp thực hành. Tài liệu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của vệ sinh công nghiệp và an toàn lao động trong quá trình tháo lắp.

1.1. Mục tiêu đào tạo của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức chuyên sâu về cấu trúc máy công cụ, bao gồm trục truyền động, hệ thống truyền động và cơ cấu điều khiển. Học viên được hướng dẫn lập quy trình tháo lắp chi tiết, xác định nguyên nhân hư hỏng và biện pháp phòng ngừa. Nội dung tập trung vào kỹ năng thực hành như sử dụng dụng cụ đo kiểm, vệ sinh chi tiết sau tháo lắp và đảm bảo an toàn lao động. Mục tiêu cuối cùng là hình thành năng lực sửa chữa, bảo trì máy móc công nghiệp cho học viên sau khi tốt nghiệp.

1.2. Đối tượng và phạm vi ứng dụng

Giáo trình hướng đến đối tượng là sinh viên cao đẳng nghề Cơ điện tử và kỹ thuật viên sửa chữa máy móc công nghiệp. Nội dung bao gồm các nguyên tắc kỹ thuật cơ bản áp dụng cho máy tiện, máy phay, máy bào và hệ thống truyền động cơ khí. Giáo trình không chỉ phục vụ đào tạo mà còn làm tài liệu tham khảo cho cán bộ kỹ thuật trong nhà máy. Phạm vi ứng dụng mở rộng từ thao tác bảo trì định kỳ đến sửa chữa sự cố đột xuất. Tất cả quy trình đều tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật ngành Cơ điện tử.

II. Những vấn đề thường gặp khi tháo lắp cụm máy công cụ

Tháo lắp cụm máy công cụ là quá trình kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao, nhưng vẫn tồn tại nhiều rủi ro gây hư hỏng thiết bị hoặc tai nạn lao động. Những vấn đề thường gặp bao gồm lệch tâm trục truyền động do mòn bề mặt trượt, khe hở quá mức giữa trục vít và đai ốc gây rung động, và hỏng hóc hệ thống thủy lực do nhiễm bẩn dầu. Ngoài ra, việc thiếu chuẩn bị dụng cụ đo kiểm hoặc sai sót trong quy trình tháo lắp cũng dẫn đến chất lượng kém. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu kiến thức về cấu tạo chi tiết, không tuân thủ quy trình an toàn hoặc sử dụng dụng cụ không phù hợp. Những sai sót này không chỉ ảnh hưởng đến tuổi thọ máy móc mà còn gây gián đoạn sản xuất.

2.1. Hư hỏng trục truyền động và biện pháp khắc phục

Trục truyền động thường gặp vấn đề lệch tâm do mòn mặt tựa vỏ đai ốc hoặc hỏng ren trục vít. Hành trình chết vượt giới hạn cho phép xảy ra khi chêm khử khe hở bị mòn hoặc gãy. Độ tin cậy thấp thể hiện qua truyền động không đều giữa chế độ tay và cơ khí. Biện pháp khắc phục bao gồm cạo sửa mặt trượt, thay chêm mới, hoặc hiệu chỉnh tâm trục bằng dụng cụ chuyên dụng. Việc kiểm tra định kỳ bằng đồng hồ so giúp phát hiện sớm sai lệch để can thiệp kịp thời.

2.2. Sự cố hệ thống thủy lực và khí nén

Hệ thống thủy lực thường gặp tình trạng rò rỉ dầu do gioăng phớt bị mòn hoặc van điều khiển kém nhạy. Nhiễm bẩn dầu do cặn bẩn hoặc kim loại mài mòn gây tắc nghẽn đường ống. Hệ thống khí nén mất áp suất do rò rỉ khí tại các khớp nối hoặc bộ lọc bị tắc. Nguyên nhân sâu xa là do thiếu bảo trì định kỳ hoặc sử dụng dầu không đúng chủng loại. Giải pháp bao gồm thay thế gioăng phớt, vệ sinh hệ thống, kiểm tra áp suất định kỳ và sử dụng bộ lọc phù hợp.

III. Phương pháp tháo lắp cụm máy công cụ hiệu quả

Phương pháp tháo lắp cụm máy công cụ hiệu quả bắt đầu bằng chuẩn bị đầy đủ dụng cụ đo kiểm, vật tư thay thế và hệ thống an toàn. Quy trình tháo lắp phải tuân thủ nguyên tắc từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới, đảm bảo không làm biến dạng chi tiết. Kỹ thuật tháo lắp bao gồm sử dụng dụng cụ chuyên dụng như kìm phanh, tông đồng, búa nguội để tránh gây hư hỏng. Sau tháo lắp, chi tiết cần được vệ sinh bằng dung môi chuyên dụng và kiểm tra độ chính xác bằng dụng cụ đo. Việc ghi chép nhật ký bảo trì giúp theo dõi tình trạng máy móc theo thời gian. Đào tạo nhân viên về quy trình an toàn là yếu tố quan trọng ngăn ngừa tai nạn lao động.

3.1. Quy trình chuẩn bị trước thao tác

Chuẩn bị bao gồm kiểm tra tình trạng máy, lập kế hoạch thao tác, chuẩn bị dụng cụ đo kiểm và vệ sinh khu vực làm việc. Nhân viên phải mặc đồ bảo hộ đầy đủ, kiểm tra hệ thống điện và khí nén trước khi bắt đầu. Tất cả dụng cụ phải được kiểm định định kỳ để đảm bảo độ chính xác. Các chi tiết thay thế cần được kiểm tra thông số kỹ thuật trước khi lắp. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng giúp giảm thiểu sai sót và tai nạn trong quá trình thao tác.

3.2. Kỹ thuật lắp ráp chi tiết chính xác

Kỹ thuật lắp ráp yêu cầu đảm bảo dung sai cho phép giữa các chi tiết ghép. Sử dụng dụng cụ chuyên dụng như tuốc nơ vít lực, đồng hồ so để căn chỉnh tâm trục. Kiểm tra độ trượt giữa bánh răng và trục bằng thước đo khe hở. Sau lắp, tiến hành chạy thử không tải để phát hiện rung động hoặc tiếng ồn bất thường. Việc ghi lại thông số kỹ thuật sau lắp giúp theo dõi tình trạng máy trong tương lai. Kỹ thuật viên cần cập nhật kiến thức thường xuyên để áp dụng công nghệ mới vào quy trình.

IV. Ứng dụng giáo trình vào thực tế sản xuất

Giáo trình tháo lắp máy công cụ đóng vai trò nền tảng giúp kỹ thuật viên Cơ điện tử áp dụng kiến thức vào thực tế sản xuất. Nội dung giáo trình được tích hợp vào chương trình đào tạo cao đẳng nghề, kết hợp lý thuyết với 45% thời lượng thực hành. Sau khi hoàn thành khóa học, học viên có thể tự tin thao tác trên các loại máy công cụ phổ biến như máy tiện CNC, máy phay đứng. Giáo trình cũng cung cấp kiến thức nền tảng để học viên tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về tự động hóa và robot công nghiệp. Trong môi trường sản xuất, giáo trình giúp giảm thiểu thời gian bảo trì nhờ quy trình chuẩn hóa. Ứng dụng giáo trình góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong ngành cơ khí.

4.1. Đào tạo nhân lực kỹ thuật theo chuẩn ngành

Chương trình đào tạo dựa trên giáo trình đảm bảo học viên đạt chuẩn đầu ra ngành Cơ điện tử theo quy định của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Nội dung giảng dạy kết hợp giữa lý thuyết chuyên ngành và kỹ năng thực hành, giúp học viên đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Trường Cao đẳng Nghề Kỹ thuật Công nghệ thường xuyên cập nhật giáo trình để theo kịp tiến bộ công nghệ. Đối tượng đào tạo bao gồm sinh viên chính quy và kỹ thuật viên đang đi làm nâng cao trình độ.

4.2. Nâng cao hiệu quả sản xuất nhờ quy trình chuẩn

Áp dụng quy trình tháo lắp từ giáo trình giúp doanh nghiệp giảm thiểu thời gian chết máy do sự cố kỹ thuật. Việc chuẩn hóa quy trình cũng giảm thiểu sai sót do yếu tố con người, nâng cao độ tin cậy của thiết bị. Các doanh nghiệp sản xuất có thể sử dụng giáo trình làm tài liệu hướng dẫn cho nhân viên mới. Ngoài ra, giáo trình còn hỗ trợ trong việc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001. Áp dụng giáo trình góp phần tiết kiệm chi phí bảo trì và kéo dài tuổi thọ máy móc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BỘ LAO ĐỘNG-THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN:THÁO LẮP CÁC CỤM MÁY CÔNG CỤ NGÀNH/NGHỀ: CƠ ĐIỆN TỬ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số 248a/QĐ-CĐNKTCN ngày 17/9/2019 Của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ Hà Nội, năm 2019 2 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình “Tháo lắp các cụm máy công cụ” được biên soạn trên cơ sở Chương trình dạy trình độ Cao đẳng nghề Cơ điện tử. Giáo trình là một phần trong nội dung của chuyên ngành đào tạo vì vậy người dạy và người học cần tham khảo thêm các tài liệu có liên quan đối với ngành học để việc sử dụng có hiệu quả hơn. Mục tiêu Mô đun cung cấp cho học sinh, sinh viên những kiến thức cơ bản nhất và có hệ thống trong các máy công cụ nhằm phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu, thực tập tay nghề và là cơ sở phát triển nâng cao nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Cán bộ kỹ thuật và công nhân nghề Cơ điện tử được đào tạo phải có kiến thức cơ bản, đồng thời phải biết vận dụng những kiến thức đó để giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tế sản xuất như sử dụng, sửa chữa, lắp ráp.

Với mục đích đó, tài liệu cung cấp những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất trong lĩnh vực tháo lắp máy công cụ cắt gọt kim loại. Giáo trình được biên soạn với thời lượng 45 tiết, bao gồm 5 bài: Bài 1: Tháo, lắp trục truyền động Bài 2: Tháo, lắp cụm bàn gá Bài 3: Tháo, lắp cụm trục chính Bài 4: Tháo, lắp hệ thống thuỷ lực Bài 5: Tháo, lắp hệ thống khí nén Giáo trình được biên soạn cho đối tượng là học sinh, sinh viên, do tính chất phức tạp của mô đun nên công việc biên soạn nên chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong người sử dụng đóng góp ý kiến. Xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày 17 tháng 9 năm 2019 Tham gia biên soạn 1.

Chủ biên : Nguyễn Công Hùng Cùng các đồng nghiệp 3 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 4 MỤC LỤC TRANG LỜI GIỚI THIỆU .Error! Bookmark not defined. BÀI 1: THÁO, LẮP TRỤC TRUYỀN ĐỘNG.

Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động .Cụm cơ cấu vít - đai ốc (Hình 1.Cơ cấu truyền động vô cấp tốc độ: .Bộ truyền đai: .Bộ truyền xích: .Bộ truyền bánh răng .Trục tâm và trục truyền. Lập quy trình tháo, lắp .Cụm cơ cấu vít - đai ốc:.Quy trình tháo: .Quy trình lắp: .Cơ cấu truyền động vô cấp tốc độ và bộ truyền đai: .Quy trình tháo: .Quy trình lắp: .Bộ truyền xích: .Bộ truyền bánh răng: .Quy trình tháo: .Quy trình lắp: .Trục tâm và trục truyền:. Công tác chuẩn bị trước khi tháo. Kỹ thuật tháo, lắp trục truyền động .Tháo vít cấy, bulông- đai ốc: .Tháo chi tiết lắp chặt ra khỏi trục: .Rửa, làm sạch chi tiết và cụm máy:.

Công tác an toàn, các dạng hỏng-nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp trục truyền động .Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm trục truyền động:24 5.Công tác an toàn .Vệ sinh công nghiệp: .Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp cụm trục truyền động: .Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp cụm trục vít đai ốc: .Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp cụm cơ cấu truyền động vô cấp tốc độ: .Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp bộ truyền đai: 28 5.Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp bộ truyền xích: .Các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp trục truyền động:. 32 BÀI 2: THÁO, LẮP CỤM BÀN GÁ. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm bàn gá .Cấu tạo của cụm bàn gá dao: .Nguyên lý làm việc:. Lập quy trình tháo, lắp.

Công tác chuẩn bị trước khi tháo. Kỹ thuật tháo, lắp cụm bàn gá. Công tác an toàn, các dạng hỏng, nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm bàn gá.41 BÀI 3: THÁO, LẮP CỤM TRỤC CHÍNH. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc cụm trục chính .Nguyên lý làm việc của hộp trục chính máy tiện:.

Lập quy trình tháo, lắp cụm trục chính .Quy trình tháo .Quy trình lắp. Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp cụm trục chính. Kỹ thuật tháo, lắp cụm trục chính .Kỹ thuật tháo ô bi .Kỹ thuật lắp ổ bi:. Công tác an toàn, các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm trục chính.61 BÀI 4: THÁO, LẮP HỆ THỐNG THUỶ LỰC.

Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc hệ thống thuỷ lực .Thiết bị xử lý dầu thuỷ lực .Yêu cầu đối với dầu thủy lực.Bộ lọc dầu .Hệ thống phân phối thuỷ lực .Bình trích chứa .Ông dẫn và ống nối.Cơ cấu đo áp suất và lưu lượng:. Công dụng, tính chất và phân loại dầu thuỷ lực trong máy công cụ. Lập quy trình tháo, lắp hệ thống thủy lực. Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp hệ thống thủy lực.

Kỹ thuật tháo, lắp hệ thống thủy lực .Yêu cầu kỹ thuật của hệ thống thủy lực: .Kỹ thuật tháo lắp, sửa chữa và xử lý sự cố của hệ thống thuỷ lực:. Công tác an toàn, các dạng hỏng, nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống thuỷ lực .Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống thủy lực .Các dạng hỏng-nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa khi tháo, lắp hệ thống thủy lực 84 BÀI 5: THÁO, LẮP HỆ THỐNG KHÍ NÉN. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc hệ thống khí nén .Cơ cấu chấp hành: .Van đảo chiều: .Van một chiều: .Van logic OR: .Van logic AND: .Van xả khí nhanh: .Van điều chỉnh thời gian: .Van chân không: .Cảm biến bằng tia: .Hệ thống phân phối khí nén: .Bình nhận và trích khí nén: .Xử lý khí nén:. Lập quy trình tháo, lắp hệ thống khí nén.

Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp hệ thống khí nén. Kỹ thuật tháo, lắp hệ thống khí nén .Ưu nhược điểm của hệ thống khí nén: .Kỹ thuật tháo lắp hệ thống khí nén:. Công tác an toàn, các dạng hỏng, nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống khí nén.Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống khí nén: .Các hư hỏng, nguyên nhân và cách sửa chữa hệ thống khí nén trong máy công cụ: ………………………………………………………………………………100 5.Thết bị điều khiển và điều chỉnh:. 101 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

102 8 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TÊN MÔ ĐUN: THÁO, LẮP CÁC CỤM MÁY CÔNG CỤ MÃ MÔ ĐUN: MĐ CĐT 28 VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT, Ý NGHĨA VÀ VAI TRÒ MÔ ĐUN: - Vị trí: Mô đun được bố trí học sau các môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở và các mô đun chuyên môn nghề MĐ25, MĐ26, MĐ27 - Tính chất: Là mô đun tích hợp lý thuyết với thực hành - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: + Ý nghĩa: Mô đun đưa ra nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động, cụm bàn gá, cụm trục chính, hệ thống thủy lực - khí nén trong máy công cụ, qui trình và các bước tháo, lắp cụm trục truyền động, cụm bàn gá, tháo, lắp cụm trục truyền động, cụm bàn gá, cụm trục chính, hệ thống thủy lực - khí nén trong máy công cụ. + Vai trò: Là mô đun chuyên môn nghề. MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN: - Về kiến thức: + Trình bày cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động, cụm bàn gá, cụm trục chính, hệ thống thủy lực – khí nén trong máy công cụ; - Về kỹ năng: + Lập qui trình và trình bày các bước tháo, lắp cụm trục truyền động, cụm bàn gá, cụm trục chính, hệ thống thủy lực – khí nén trong máy công cụ; + Tháo, lắp cụm trục truyền động, cụm bàn gá, cụm trục chính, hệ thống thủy lực – khí nén trong máy công cụ đạt yêu cầu kỹ thuật. - Về thái độ: + Tổ chức nơi làm việc gọn gàng, ngăn nắp và đúng các biện pháp an toàn.

+ Có tư thế tác phong công nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật, khả năng làm việc độc lập cũng như khả năng phối hợp làm việc nhóm trong quá trình học tập và sản xuất. 9 NỘI DUNG CỦA MÔ ĐUN: Thời gian (giờ) Thực hành, Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý thí nghiệm, TT Kiểm tra số thuyết thảo luận, bài tập 1 Bài 1: Tháo, lắp trục truyền động 1. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động; 2. Lập quy trình tháo, lắp; 3.

Công tác chuẩn bị trước khi tháo; 4. Kỹ thuật tháo, lắp trục truyền 7 3 4 động; 5. Công tác an toàn, các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp trục truyền động. 2 Bài 2: Tháo, lắp cụm bàn gá 1.

Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm bàn gá; 2. Lập quy trình tháo, lắp; 3. Công tác chuẩn bị trước khi tháo; 6 2 4 4. Kỹ thuật tháo, lắp cụm bàn gá; 5.

Công tác an toàn, các dạng hỏng, nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm bàn gá. 3 Bài 3: Tháo, lắp cụm trục chính 1. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý 10 3 6 1 làm việc cụm trục chính; 2. Lập quy trình tháo, lắp cụm trục 10 chính; 3.

Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp cụm trục chính; 4. Kỹ thuật tháo, lắp cụm trục chính; 5. Công tác an toàn, các dạng hỏng - nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm trục chính. 4 Bài 4: Tháo, lắp hệ thống thuỷ lực 1.

Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc hệ thống thuỷ lực; 2. Công dụng, tính chất và phân loại dầu thuỷ lực trong máy công cụ; 3. Lập quy trình tháo, lắp hệ thống thủy lực; 9 3 6 4. Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp hệ thống thủy lực; 5.

Kỹ thuật tháo, lắp hệ thống thủy lực; 6. Công tác an toàn, các dạng hỏng, nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống thuỷ lực.