Giáo trình môn Mạng máy tính nghề Quản trị mạng máy tính - Trường Cao đẳng Nghề An Giang

Giáo trình mạng máy tính cho nghề quản trị mạng cao đẳng tại trường cao đẳng nghề An Giang, cung cấp kiến thức và kỹ năng chuyên sâu.

• Tác giả: Huỳnh Thị Mỹ Ngọc
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề An Giang
• Chuyên ngành: Quản Trị Mạng Máy Tính
• Đề tài: Giáo Trình Mạng Máy Tính Nghề Quản Trị Mạng Máy Tính Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ MẠNG
• 1.1. LỊCH SỬ MẠNG MÁY TÍNH
• 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MẠNG
• 1.2.1. Định nghĩa mạng máy tính
• 1.2.2. Băng thông, Đơn vị đo lưu lượng
• 1.2.3. Phương tiện điều khiển truy cập (Media Access Control - MAC)
• 1.2.4. Internet, Intranet, Extranet, Ethernet
• 1.3. MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG MẠNG
• 1.4. CÁC MÔ HÌNH MẠNG MÁY TÍNH
• 1.4.1. Peer-to-Peer
• 1.5. PHÂN LOẠI MẠNG MÁY TÍNH
• 1.5.1. Phân loại mạng theo khoảng cách địa lý
• 1.5.2. Phân loại mạng theo kỹ thuật chuyển mạch
• 1.5.3. Phân loại mạng theo kiến trúc mạng sử dụng
• 1.5.4. Phân loại mạng theo hệ điều hành mạng sử dụng
• 1.6. GIỚI THIỆU MỘT SỐ MÔ HÌNH MẠNG MÁY TÍNH HIỆN NAY
• 1.7. CÁC ỨNG DỤNG, DỊCH VỤ MẠNG VÀ CÁC CỔNG (PORT) THÔNG DỤNG
• 1.7.1. NAT, DNS, FTP, DHCP, WEB, MAIL, CHAT. ISP, IAP, ISP dùng riêng, ICP, OSP
• 1.7.2. Các port thông dụng
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN DẪN VÀ CÁC THIẾT BỊ MẠNG
• 2.1. MẠNG CÓ DÂY, KHÔNG DÂY VÀ CÁC CHUẨN. Mạng không dây
• 2.2. CÁC DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ MẠNG
• 2.2.1. Các dụng cụ test mạng
• 2.2.2. Các thiết bị mạng. Các loại cáp mạng và cách bấm cáp mạng
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN TRÚC MẠNG
• 3.1. ĐỊNH NGHĨA KIẾN TRÚC MẠNG
• 3.2. CÁC KIỂU KIẾN TRÚC MẠNG CHÍNH
• 3.3. CÁC KIỂU KIẾN TRÚC MẠNG KẾT HỢP
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH OSI
• 4.1. CHỨC NĂNG CỦA CÁC TẦNG TRONG MÔ HÌNH OSI
• 4.2. QUÁ TRÌNH TRUYỀN VÀ NHẬN DỮ LIỆU
• 4.2.1. Quá trình đóng gói dữ liệu (tại máy gửi)
• 4.2.2. Quá trình truyền dữ liệu từ máy gửi đến máy nhận. Chi tiết quá trình xử lý tại máy nhận
• 5. CHƯƠNG 5: MÔ HÌNH TCP/IP
• 5.1. CHỨC NĂNG CỦA CÁC TẦNG TRONG MÔ HÌNH TCP/IP
• 5.2. Tổng quan về giao thức. Bộ giao thức
• 5.3. Địa chỉ các lớp mạng và cách chia mạng con Kiểm tra
• 6. CHƯƠNG 6: MỘT SỐ KIỂU KẾT NỐI MẠNG THÔNG DỤNG VÀ CÁC CHUẨN
• 6.1. KHẢO SÁT CÁC ĐỊNH CHUẨN ARCNET
• 6.2. TÌM HIỂU ĐỊNH CHUẨN ETHERNET
• 6.3. TÌM HIỂU ĐỊNH CHUẨN TOKEN RING
• 7. CHƯƠNG 7: CÁC PHƯƠNG PHÁP KHẮC PHỤC SỰ CỐ
• 7.1. PHƯƠNG PHÁP KHẮC PHỤC SỰ CỐ
• 7.2. CÁC SỰ CỐ MẠNG THƯỜNG GẶP
• 7.3. CÁCH KHẮC PHỤC SỰ CỐ
• 8. CHƯƠNG 8: HỆ ĐIỀU HÀNH MẠNG
• 8.1. CÀI ĐẶT HỆ CÁC HỆ ĐIỀU HÀNH MÁY TÍNH THÔNG DỤNG
• 8.2. CẤU HÌNH ĐỊA CHỈ IP TĨNH, IP ĐỘNG
• 8.3. KIỂM TRA IP BẰNG DÙNG LỆNH
• 8.4. QUẢN LÝ TÀI KHOẢN NGƯỜI DÙNG
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình mạng máy tính nghề quản trị mạng máy tính

Giáo trình mạng máy tính nghề quản trị mạng máy tính trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Nghề An Giang được thiết kế nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực này. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về các khái niệm cơ bản mà còn trang bị cho họ những kỹ năng thực hành cần thiết để quản lý và bảo trì hệ thống mạng. Nội dung giáo trình bao gồm nhiều chương, từ lịch sử mạng máy tính đến các mô hình và phương pháp quản trị mạng hiện đại.

1.1. Mục tiêu của giáo trình mạng máy tính

Giáo trình nhằm mục tiêu cung cấp cho sinh viên kiến thức vững chắc về mạng máy tính, từ lịch sử hình thành đến các khái niệm cơ bản. Sinh viên sẽ được trang bị kỹ năng thực hành để có thể cài đặt và quản lý hệ thống mạng hiệu quả.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình mạng máy tính

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên ngành Công nghệ Thông tin tại Trường Cao đẳng Nghề An Giang, những người muốn nâng cao kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực quản trị mạng máy tính.

II. Những thách thức trong quản trị mạng máy tính hiện nay

Quản trị mạng máy tính đối mặt với nhiều thách thức, từ việc bảo mật thông tin đến việc duy trì hiệu suất mạng. Các vấn đề như tấn công mạng, sự cố phần cứng và phần mềm, cũng như việc quản lý tài nguyên mạng là những yếu tố cần được chú ý. Đặc biệt, với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, các quản trị viên mạng cần phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng của mình.

2.1. Vấn đề bảo mật trong quản trị mạng

Bảo mật mạng là một trong những thách thức lớn nhất mà các quản trị viên phải đối mặt. Việc bảo vệ dữ liệu và hệ thống khỏi các cuộc tấn công mạng là rất quan trọng để đảm bảo an toàn thông tin.

2.2. Quản lý tài nguyên mạng hiệu quả

Quản lý tài nguyên mạng bao gồm việc phân bổ băng thông, tối ưu hóa hiệu suất và đảm bảo rằng tất cả các thiết bị trong mạng hoạt động một cách hiệu quả. Điều này đòi hỏi các quản trị viên phải có kiến thức sâu rộng về các công nghệ mạng.

III. Phương pháp giảng dạy trong giáo trình mạng máy tính

Giáo trình mạng máy tính tại Trường Cao đẳng Nghề An Giang áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy hiện đại, bao gồm lý thuyết kết hợp thực hành. Sinh viên sẽ được tham gia vào các dự án thực tế, giúp họ áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Các bài giảng được thiết kế sinh động, dễ hiểu, giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức.

3.1. Phương pháp học tập tích cực

Phương pháp học tập tích cực khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Sinh viên sẽ được khuyến khích đặt câu hỏi và thảo luận trong lớp.

3.2. Thực hành trên thiết bị thực tế

Sinh viên sẽ có cơ hội thực hành trên các thiết bị mạng thực tế, từ đó giúp họ nắm vững các kỹ năng cần thiết để quản lý và bảo trì hệ thống mạng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình mạng máy tính

Giáo trình mạng máy tính không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên áp dụng vào thực tiễn. Các kỹ năng được học sẽ giúp sinh viên có thể làm việc trong các môi trường công nghệ thông tin, từ các công ty nhỏ đến các tập đoàn lớn. Việc nắm vững các khái niệm và kỹ năng trong quản trị mạng sẽ mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên.

4.1. Cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên

Sinh viên tốt nghiệp từ chương trình này có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quản trị hệ thống mạng đến phát triển phần mềm. Nhu cầu về nhân lực trong lĩnh vực này đang ngày càng tăng cao.

4.2. Các dự án thực tế trong giáo trình

Giáo trình bao gồm các dự án thực tế giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Những dự án này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.

V. Kết luận về giáo trình mạng máy tính tại An Giang

Giáo trình mạng máy tính nghề quản trị mạng máy tính trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Nghề An Giang là một tài liệu quý giá cho sinh viên. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị cho sinh viên những kỹ năng thực hành cần thiết để thành công trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, giáo trình này sẽ tiếp tục được cập nhật để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

5.1. Tương lai của giáo trình mạng máy tính

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong công nghệ và nhu cầu của thị trường. Điều này đảm bảo rằng sinh viên luôn được trang bị kiến thức mới nhất.

5.2. Đánh giá từ sinh viên và giảng viên

Phản hồi từ sinh viên và giảng viên sẽ được xem xét để cải thiện chất lượng giáo trình. Sự đóng góp ý kiến từ cộng đồng học thuật là rất quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mạng máy tính (Mã môn học: MH 12) do tác giả Huỳnh Thị Mỹ Ngọc (Chủ biên) cùng các cán bộ phản biện Phương Phương Thúy và Ngô Thị Tím biên soạn, được ban hành chính thức năm 2018 theo quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề An Giang. Môn học giữ vị trí là học phần cơ sở bắt buộc thuộc khối kiến thức chuyên môn nghề của chương trình đào tạo nghề Quản trị mạng máy tính trình độ cao đẳng.

Về mục tiêu học tập, giáo trình được thiết kế nhằm trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức toàn diện: trình bày lịch sử hình thành mạng, các khái niệm cơ bản về đường truyền và băng thông; phân tích cấu trúc, chức năng của hai mô hình tham chiếu chuẩn là OSI và TCP/IP; nhận diện các hình trạng mạng (topologies), phân loại thiết bị phần cứng, nắm vững quy trình kỹ thuật bấm cáp mạng và phương pháp xác định lỗi cơ bản. Về chuẩn đầu ra kỹ năng, sinh viên có khả năng nhận dạng chính xác linh kiện mạng, cài đặt hệ điều hành mạng thông dụng, thực hiện kỹ thuật phân chia mạng con (subnetting) và khắc phục sự cố phát sinh trên hệ thống. Đồng thời, giáo trình rèn luyện năng lực tự chủ và trách nhiệm thông qua ý thức tuân thủ an toàn lao động, thao tác kỹ thuật chuẩn xác và bảo quản, tiết kiệm vật tư thực hành.

Cấu trúc giáo trình gồm 8 chương với phương pháp tiếp cận đi từ tầng vật lý, thiết bị phần cứng, mô hình giao thức logic đến ứng dụng quản trị và xử lý sự cố. Điểm đặc thù của tài liệu là sự kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết mạng viễn thông chuẩn hóa quốc tế với các quy trình kỹ thuật thao tác xưởng thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic gồm 8 chương học phần:

• Chương 1: Giới thiệu chung về mạng: Trình bày bối cảnh lịch sử phát triển từ hệ thống máy tính đục lỗ, mô hình xử lý từ xa IBM 3270 (năm 1971), mạng Arcnet của Datapoint Corporation (năm 1977) đến chuẩn Ethernet Xerox PARC (năm 1973). Xác định khái niệm mạng máy tính độc lập (autonomous), đường truyền hữu tuyến/vô tuyến, băng thông (Data Transfer Rate - DTR), địa chỉ MAC 6-byte, các mô hình Client/Server, Peer-to-Peer, phân loại mạng (LAN, MAN, WAN, GAN, PAN, CAN bus), các dịch vụ DNS, DHCP, FTP, Web, Mail cùng bảng định danh cổng kết nối (Port ID) tiêu chuẩn.
• Chương 2: Phương tiện truyền dẫn và các thiết bị mạng: Khảo sát chi tiết môi trường truyền dẫn có dây (cáp xoắn đôi STP/UTP từ Cat 1 đến Cat 6, cáp đồng trục mỏng 50Ω, cáp đồng trục béo 75Ω, cáp quang đơn mode/đa mode) và không dây (sóng radio, hồng ngoại). Phân tích cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các thiết bị phần cứng: Card mạng (NIC/Transceiver), Repeater ở tầng vật lý, Hub (thụ động, chủ động, thông minh), Bridge, Switch, Modem và Router. Hướng dẫn chi tiết quy trình 6 bước bấm đầu nối RJ-45 theo chuẩn T568A và T568B.
• Chương 3: Kiến trúc mạng: Định nghĩa kiến trúc vật lý và logic, khảo sát các kiểu tô pô mạng cơ bản gồm hình sao (Star), hình tuyến (Bus), hình vòng (Ring) và các mô hình kết hợp, phân tích ưu nhược điểm kỹ thuật của từng dạng cấu trúc.
• Chương 4: Mô hình OSI: Phân tích chức năng 7 tầng của mô hình Open Systems Interconnection, làm rõ cơ chế đóng gói dữ liệu (encapsulation) tại máy gửi, đường truyền trung gian và quy trình xử lý, giải mã dữ liệu tại máy nhận.
• Chương 5: Mô hình TCP/IP: Phân tích cấu trúc các tầng của bộ giao thức TCP/IP, hệ thống phân lớp địa chỉ IPv4 (Class A, B, C, D, E) và phương pháp tính toán chia mạng con (subnet mask).
• Chương 6: Một số kiểu kết nối mạng thông dụng và các chuẩn: Khảo sát các tiêu chuẩn định danh mạng công nghiệp gồm ARCnet, Ethernet (chuẩn IEEE 802.3, 10Base2, 10BaseT) và Token Ring.
• Chương 7: Các phương pháp khắc phục sự cố: Tổng hợp phân loại sự cố vật lý, sự cố cấu hình logic và quy trình chẩn đoán, cô lập lỗi trên đường truyền và thiết bị.
• Chương 8: Hệ điều hành mạng: Quy trình cài đặt hệ điều hành máy chủ (Windows Server, Linux/Unix), cấu hình tham số mạng (IP tĩnh, IP động DHCP, Default Gateway), kiểm tra kết nối qua giao diện dòng lệnh (Command Prompt) và quản lý tài khoản người dùng (User Accounts).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết nền tảng dựa trên các nguyên lý khoa học máy tính:

• Lý thuyết truyền thông dữ liệu: Khái niệm hệ thống máy tính độc lập, môi trường truyền tín hiệu xung nhị phân (ON/OFF) qua sóng điện từ; bảng đo lường dung lượng bộ nhớ và lưu lượng thông tin từ Bit, Byte, Kilobyte, Megabyte đến các đơn vị lớn như Terabyte, Petabyte, Exabyte, Zettabyte, Yottabyte và Brontobyte.
• Kỹ thuật chuyển mạch dữ liệu: Ba nguyên lý chuyển mạch cốt lõi gồm chuyển mạch kênh (circuit switching), chuyển mạch thông báo (message switching) và chuyển mạch gói (packet switching) với thông số đơn vị truyền cực đại (MTU).
• Nguyên lý định danh và an toàn mạng: Cấu trúc địa chỉ vật lý MAC 48-bit (gồm các dạng Unicast, Multicast, Broadcast); cơ chế phân giải tên miền DNS; giao thức gán cấu hình động DHCP; cơ chế kiểm soát gói tin của Tường lửa (Firewall) và chức năng cổng mặc định (Default Gateway).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Bấm cáp xoắn đôi mạng LAN theo chuẩn T568A/T568B cho cáp thẳng (nối các thiết bị khác loại) và cáp chéo (nối các thiết bị cùng loại); vận hành thiết bị kiểm tra thông mạch mạng (Cable Tester); nhận diện và cấu hình các cổng giao diện mạng (BNC, RJ-45, AUI); cài đặt hệ điều hành mạng và phân quyền tài khoản người dùng.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Tính toán phân chia dải địa chỉ mạng con (Subnetting) dựa trên lớp mạng IPv4; phân tích lưu lượng băng thông hosting dựa trên dung lượng trang và số lượt truy cập; đánh giá ưu nhược điểm của các dạng kiến trúc mạng Star, Bus, Ring để lựa chọn giải pháp thiết kế mạng cục bộ.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Sử dụng các lệnh kiểm tra cấu hình mạng qua Command Prompt (ipconfig /all, ping); định tuyến và thiết lập cổng dịch vụ; cô lập, chẩn đoán và khắc phục sự cố hỏng hóc vật lý và lỗi xung đột logic trên hệ thống mạng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm tích hợp (blended learning/competency-based training), kết hợp chặt chẽ giữa giờ giảng lý thuyết nguyên lý và giờ thực hành thao tác trực tiếp tại phòng máy, xưởng thực hành mạng.

Về hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống (case studies), giáo trình lồng ghép các bài toán thực tiễn như: phân tích bài toán tính toán lưu lượng băng thông máy chủ web doanh nghiệp (ví dụ trang web 200 KB với hosting 10 GB/tháng); phân tích kịch bản ứng dụng mạng Extranet trong việc bảo mật thông tin bán hàng, báo cáo lâm sàng của doanh nghiệp sản xuất dược phẩm; mô phỏng truyền dữ liệu theo thời gian thực trên mạng CAN bus của tàu thủy và công nghiệp ô tô.

Hạng mục thực hành	Chi tiết kỹ thuật quy định trong giáo trình	Thiết bị / Lệnh sử dụng
Bấm cáp mạng UTP/STP	Thao tác 6 bước tuân thủ bảng màu chuẩn T568A, T568B, khoảng cách tuốt vỏ 1,5 cm, cắt dây 1,2 cm	Kìm bấm mạng, Dao tuốt cáp, Đầu cắm RJ-45, Máy test cáp
Kiểm tra thông số mạng	Xác định địa chỉ vật lý (MAC Address), Default Gateway, địa chỉ IP tĩnh / DHCP	Giao diện dòng lệnh Windows (cmd), lệnh ipconfig /all
Cấu hình dịch vụ & Port	Thiết lập mở và định tuyến các cổng dịch vụ hệ thống	Cổng 80/81 (Web), 21 (FTP), 22 (SSH), 23 (Telnet), 25/2525 (SMTP), 110 (POP3), 443 (SSL), 3389 (RDP)

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được thực hiện qua hai cấu phần: đánh giá lý thuyết thông qua hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương (kiểm tra khả năng định nghĩa mạng, phân biệt mô hình OSI/TCP-IP, phân loại thiết bị và cơ chế chuyển mạch) và đánh giá kỹ năng thực hành (chấm điểm độ chính xác, tốc độ bấm cáp mạng, cấu hình hệ điều hành và kỹ thuật xử lý bài kiểm tra phân chia mạng con ở Chương 5). Đối với tự học, giáo trình cung cấp bảng tra cứu thuật ngữ chuyên môn và hướng dẫn tự thực hành cấu hình thông số mạng trên máy tính cá nhân.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu được biên soạn nhằm chuẩn hóa hệ thống học liệu tham khảo cho Khoa Công nghệ Thông tin theo chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng nghề An Giang, phản ánh các chuẩn công nghệ mạng tại thời điểm phát hành năm 2018:

• Cập nhật chuẩn phần cứng và truyền dẫn: Giáo trình hệ thống hóa các thế hệ cáp từ Cat 1 đến Cat 6 (băng thông 300 Mbps), giới thiệu sự dịch chuyển từ chuẩn 10Base2, 10BaseT lên Fast Ethernet (100Base), Gigabit Ethernet (1000Base) và định hướng chuẩn 10GbE (sử dụng cáp quang) theo tiêu chuẩn của Liên minh 10 Gigabit Ethernet (10GEA).
• Tích hợp ứng dụng mạng công nghiệp: Bên cạnh mạng máy tính văn phòng truyền thống, giáo trình đưa vào nội dung mạng điều khiển khu vực CAN (Controller Area Network) theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 1989 và giao thức CANOpen, phân tích ưu thế truyền thông thời gian thực thay thế bộ nhớ Dual-Ported RAM trên hệ thống giám sát tự động buồng máy và cảm biến tàu thủy.
• Dữ liệu thực tế hạ tầng viễn thông Việt Nam: Cung cấp số liệu thống kê chi tiết về các nhà cung cấp dịch vụ mạng, bao gồm danh sách 18 đơn vị ISP (tiêu biểu như VNPT, FPT, Viettel) và 7 nhà cung cấp đường trục IAP (VNPT, FPT, Viettel, ETC, SPT, HANOITELECOM, VTC), đồng thời phân định ranh giới chức năng giữa ISP, IAP, ICP, OSP và ISP dùng riêng trong cơ quan nghiên cứu, trường đại học.
• Cột mốc lịch sử phần cứng: Trích dẫn chi tiết tiến trình công nghệ từ các dòng máy tính trung tâm, thiết bị đầu cuối IBM 1620 (1960), IBM 1130 (1965), các dòng máy trạm Lisp của MIT (1970), Xerox Alto (1973) đến các hệ điều hành mạng sơ khai như Arcnet (1977).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình Mạng máy tính hướng tới các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Sinh viên đào tạo chính quy: Tài liệu học tập bắt buộc dành cho sinh viên năm thứ nhất hoặc năm thứ hai theo học hệ Cao đẳng nghề ngành Quản trị mạng máy tính và Công nghệ thông tin.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức tin học đại cương, hiểu biết về phần cứng máy tính cơ bản, hệ đếm nhị phân (Binary) và các thao tác cơ bản trên hệ điều hành Windows/Linux.
• Giảng viên chuyên ngành: Dùng làm căn cứ sư phạm để thiết kế đề cương chi tiết môn học MH 12, xây dựng bài giảng lý thuyết trên lớp, tổ chức các bài thực hành xưởng mạng và thiết lập ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá kỹ năng nghề.
• Cán bộ kỹ thuật và tự học: Tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên bảo trì máy tính, quản trị viên hệ thống mạng tại các cơ quan, doanh nghiệp, hoặc người học tự ôn luyện kiến thức nền tảng về mô hình kết nối mạng mở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên trình độ cao đẳng nghề ngành Quản trị mạng máy tính, sinh viên ngành Công nghệ thông tin cần học phần cơ sở mạng, cũng như các kỹ thuật viên sơ cấp cần củng cố kiến thức lắp đặt và quản trị hạ tầng mạng.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học môn này?

Sinh viên cần hoàn thành học phần Tin học căn bản, nắm vững cấu trúc phần cứng máy tính, nguyên lý biểu diễn dữ liệu nhị phân (0 và 1), các đơn vị lưu trữ dữ liệu (Bit, Byte) và kỹ năng sử dụng máy tính cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình mạng khác là gì?

Giáo trình cân đối giữa lý thuyết truyền thông chuẩn quốc tế (OSI, TCP/IP, Ethernet IEEE 802.3) với quy trình hướng dẫn thao tác cơ học thực tế (quy trình 6 bước bấm cáp mạng xoắn đôi, nhận dạng cổng card mạng BNC/AUI/RJ-45, danh mục cổng port dịch vụ cụ thể) và mở rộng sang mạng điều khiển nhúng công nghiệp (CAN bus).

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết từng chương với việc trả lời đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập; đồng thời thực hành trực tiếp các câu lệnh kiểm tra thông số mạng (ipconfig /all) trên máy tính và rèn luyện kỹ năng phân chia mạng con ở Chương 5.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình tích hợp phần Các thuật ngữ chuyên môn tại trang 100 nhằm giải thích các từ viết tắt chuyên ngành và danh mục Tài liệu tham khảo tại trang 101 để người học tra cứu mở rộng.

---

Kết luận

Giáo trình Mạng máy tính của Trường Cao đẳng nghề An Giang là tài liệu học thuật cơ sở, cung cấp hệ thống tri thức chuẩn xác về cấu trúc, thiết bị, giao thức và phương pháp vận hành mạng máy tính. Lộ trình học tập trong giáo trình được tổ chức tuần tự: bắt đầu từ khái niệm lịch sử và phương tiện truyền dẫn vật lý (Chương 1-3), tiến đến các mô hình mạng trừu tượng OSI, TCP/IP cùng kỹ thuật định địa chỉ (Chương 4-6), và hoàn thiện ở kỹ năng chẩn đoán sự cố, cấu hình hệ điều hành mạng (Chương 7-8). Tài liệu đóng vai trò làm tài liệu học tập chính khóa, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật đào tạo nghề quản trị mạng máy tính trình độ cao đẳng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG GIÁO TRÌNH Mạng máy tính NGHỀ : QUẢN TRỊ MẠNG MÁY TÍNH TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG (Ban hành theo Quyết định số: /QĐ-CĐN ngày tháng năm 20 của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề An Giang) Tên tác giả : Huỳnh Thị Mỹ Ngọc Năm ban hành: 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Yêu cầu có các tài liệu tham khảo cho sinh viên của khoa Công nghệ Thông tin - Trƣờng Cao đẳng Nghề ngày càng trở nên cấp thiết. Việc biên soạn tài liệu này nằm trong kế hoạch xây dựng hệ thống giáo trình các môn học của Khoa.

Giáo trình nhằm cung cấp cho sinh viên một tài liệu tham khảo chính về môn học Mạng máy tính, trong đó giới thiệu những khái niệm căn bản nhất về hệ thống mạng máy tính, đồng thời trang bị những kiến thức và một số kỹ năng chủ yếu cho việc bảo trì và quản trị một hệ thống mạng. Đây có thể coi là những kiến thức ban đầu và nền tảng cho các kỹ thuật viên, quản trị viên về hệ thống mạng. Trong quá trình biên soạn giáo trình, tôi đã cố gắng đúc kết kinh nghiệm bản thân và học hỏi đồng nghiệp đồng thời tham khảo nhiều tài liệu nhƣng giáo trình không tránh khỏi sự thiết sót và hạn chế. Tôi rất mong đƣợc sự góp ý chân thành của đồng nghiệp và các em học sinh, sinh viên và tất cả những ngƣời quan tâm để việc dạy học mỗi ngày tốt hơn Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của lãnh đạo Khoa về biểu mẫu, bố cục trình bày và những giải đáp thắc mắc.

Bên cạnh đó tôi xin cảm ơn sự góp ý nhiệt tình của đồng nghiệp. An Giang, ngày tháng năm 2018 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên Huỳnh Thị Mỹ Ngọc 2. Phản biện Phương Phương Thúy 3.

Phản biện Ngô Thị Tím 1 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG Chƣơng 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ MẠNG. LỊCH SỬ MẠNG MÁY TÍNH. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MẠNG. Định nghĩa mạng máy tính.

Băng thông, Đơn vị đo lƣu lƣợng. Phƣơng tiện điều khiển truy cập (Media Access Control - MAC). Internet, Intranet, Extranet, Ethernet. MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG MẠNG.

CÁC MÔ HÌNH MẠNG MÁY TÍNH. Peer-to-Peer. PHÂN LOẠI MẠNG MÁY TÍNH. Phân loại mạng theo khoảng cách địa lý.

Phân loại mạng theo kỹ thuật chuyển mạch. Phân loại mạng theo kiến trúc mạng sử dụng. Phân loại mạng theo hệ điều hành mạng sử dụng. GIỚI THIỆU MỘT SỐ MÔ HÌNH MẠNG MÁY TÍNH HIỆN NAY.

CÁC ỨNG DỤNG, DỊCH VỤ MẠNG VÀ CÁC CỔNG(PORT) THÔNG DỤNG. NAT, DNS, FTP, DHCP, WEB, MAIL, CHAT. ISP, IAP, ISP dùng riêng, ICP, OSP. Các port thông dụng.

34 Chƣơng 2: PHƢƠNG TIỆN TRUYỀN DẪN VÀ CÁC THIẾT BỊ MẠNG. MẠNG CÓ DÂY, KHÔNG DÂY VÀ CÁC CHUẨN.Mạng không dây. CÁC DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ MẠNG. Các dụng cụ test mạng.

Các thiết bị mạng. Các loại cáp mạng và cách bấm cáp mạng. 42 Chƣơng 3: KIẾN TRÚC MẠNG. ĐỊNH NGHĨA KIẾN TRÚC MẠNG.

CÁC KIỂU KIẾN TRÚC MẠNG CHÍNH. CÁC KIỂU KIẾN TRÚC MẠNG KẾT HỢP. 50 Chƣơng 4: MÔ HÌNH OSI. CHỨC NĂNG CỦA CÁC TẦNG TRONG MÔ HÌNH OSI.

QUÁ TRÌNH TRUYỀN VÀ NHẬN DỮ LIỆU. Quá trình đóng gói dữ liệu (tại máy gửi). Quá trình truyền dữ liệu từ máy gửi đến máy nhận. Chi tiết quá trình xử lý tại máy nhận.

62 Chƣơng 5: MÔ HÌNH TCP/IP. CHỨC NĂNG CỦA CÁC TẦNG TRONG MÔ HÌNH TCP/IP. Tổng quan về giao thức. Bộ giao thức.

Địa chỉ các lớp mạng và cách chia mạng con Kiểm tra. 70 Chƣơng 6: MỘT SỐ KIỂU KẾT NỐI MẠNG THÔNG DỤNG VÀ CÁC CHUẨN .KHẢO SÁT CÁC ĐỊNH CHUẨN ARCNET .TÌM HIỂU ĐỊNH CHUẨN ETHERNET .TÌM HIỂU ĐỊNH CHUẨN TOKEN RING. 81 Chƣơng 7: CÁC PHƢƠNG PHÁP KHẮC PHỤC SỰ CỐ. PHƢƠNG PHÁP KHẮC PHỤC SỰ CỐ.

CÁC SỰ CỐ MẠNG THƢỜNG GẶP. CÁCH KHẮC PHỤC SỰ CỐ. 82 Chƣơng 8: HỆ ĐIỀU HÀNH MẠNG. CÀI ĐẶT HỆ CÁC HỆ ĐIỀU HÀNH MÁY TÍNH THÔNG DỤNG.

CẤU HÌNH ĐỊA CHỈ IP TĨNH, IP ĐỘNG. KIỂM TRA IP BẰNG DÙNG LỆNH. QUẢN LÝ TÀI KHOẢN NGƢỜI DÙNG. 98 Các thuật ngữ chuyên môn.

100 Tài liệu tham khảo. 101 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: MẠNG MÁY TÍNH Mã môn học: MH 12 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: -Vị trí: cơ sở -Tính chất: Cơ sở bắt buộc. -Ý nghĩa và vai trò của môn học: Đây là môn học trong chuyên môn nghề, cung cấp cho sinh viên các kỹ năng cơ bản nhất về mạng máy tính, xây dựng các mạng cơ bản để phục vụ trong thực tiễn. Mục tiêu của môn học: -Về Kiến thức: + Hiểu biết lịch sử mạng máy tính + Trình bày đƣợc một số khái niệm cơ bản của mạng máy tính.

+ Nêu đƣợc chức năng, cách hoạt động của mô hình OSI, TCP/IP. + Trình bày đƣợc các hình trạng mạng. + Nắm vững các kiến thức về thiết bị mạng, các bƣớc bấm cáp mạng + Phân biệt đƣợc các địa chỉ mạng. + Xác định đƣợc các sự cố cơ bản trên hệ thống mạng.

-Về kỹ năng: + Nhận dạng chính xác các thành phần trên mạng. + Cài đặt đƣợc một số hệ điều hành mạng + Chia đƣợc mạng con. + Khắc phục sự cố cơ bản trên hệ thống mạng. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Cẩn thận, thao tác nhanh chuẩn xác.

+ Tiết kiệm vật tƣ, thiết bị, dụng cụ thực hành. + Tuân thủ, đảm bảo an toàn cho ngƣời và thiết bị. + Có tinh thần trách nhiệm cao trong học tập và làm việc. 5 Nội dung của môn học gồm các chƣơng sau: Chƣơng 1: Giới thiệu mạng máy tính Chƣơng 2: Phƣơng tiện truyền dẫn và các thiết bị mạng Chƣơng 3: Kiến trúc mạng Chƣơng 4: Mô hình OSI Chƣơng 5: Mô hình TCP/IP Chƣơng 6: Một số kiểu kết nối mạng thông dụng và các chuẩn Chƣơng 7: Các phƣơng pháp khắc phục sự cố Chƣơng 8: Hệ điều hành mạng 6 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ MẠNG Giới thiệu: Trong chƣơng này trình bày những nội dung căn bản về quá trình lịch sử hình thành mạng máy tính, mô hình mạng và các khái niệm căn bản của mạng máy tính.

Mục tiêu: + Trình bày đƣợc sự hình thành và phát triển của mạng máy tính + Trình bày đƣợc một số khái niệm cơ bản về mạng máy tính + Phân loại và xác định đƣợc các kiểu thiết kế mạng máy tính thông dụng + Phân biệt đƣợc ứng dụng và dịch vụ mạng + Vẽ đƣợc mô hình Peer to Peer, Client/Server Nội dung chính: I. LỊCH SỬ MẠNG MÁY TÍNH Vào giữa những năm 50 khi những thế hệ máy tính đầu tiên đƣợc đƣa vào hoạt động thực tế với những bóng đèn điện tử thì chúng có kích thƣớc rất cồng kềnh và tốn nhiều năng lƣợng. Hồi đó việc nhập dữ liệu vào các máy tính đƣợc thông qua các tấm bìa mà ngƣời viết bài trình đã đục lỗ sẵn. Mỗi tấm bìa tƣơng đƣơng với một dòng lệnh mà mỗi một cột của nó có chứa tất cả các ký tự cần thiết mà ngƣời viết bài trình phải đục lỗ vào ký tự mình lựa chọn.

Các tấm bìa đƣợc đƣa vào một "thiết bị" gọi là thiết bị đọc bìa mà qua đó các thông tin đƣợc đƣa vào máy tính (hay còn gọi là trung tâm xử lý) và sau khi tính toán kết quả sẽ đƣợc đƣa ra máy in. Nhƣ vậy các thiết bị đọc bìa và máy in đƣợc thể hiện nhƣ các thiết bị vào ra (I/O) đối với máy tính. Sau một thời gian các thế hệ máy mới đƣợc đƣa vào hoạt động trong đó một máy tính trung tâm có thể đƣợc nối với nhiều thiết bị vào ra (I/O) mà qua đó nó có thể thực hiện liên tục hết chƣơng trình này đến chƣơng trình khác. Cùng với sự phát triển của những ứng dụng trên máy tính các phƣơng pháp nâng cao khả năng giao tiếp với máy tính trung tâm cũng đã đƣợc đầu tƣ nghiên cứu rất nhiều.

Vào giữa những năm 60 một số nhà chế tạo máy tính đã nghiên cứu thành công những thiết bị truy cập từ xa tới máy tính của họ. Một trong những phƣơng pháp thâm nhập từ xa đƣợc thực hiện bằng việc cài đặt một thiết bị đầu cuối ở một vị trí cách xa trung tâm tính toán, thiết bị đầu cuối này đƣợc liên kết với trung tâm bằng việc sử dụng đƣờng dây điện thoại và với hai thiết bị xử lý tín hiệu (thƣờng gọi là Modem) gắn ở hai đầu và tín hiệu đƣợc truyền thay vì trực tiếp thì thông qua dây điện thoại.Mô hình truyền dữ liệu từ xa đầu tiên 7 Những dạng đầu tiên của thiết bị đầu cuối bao gồm máy đọc bìa, máy in, thiết bị xử lý tín hiệu, các thiết bị cảm nhận. Việc liên kết từ xa đó có thể thực hiện thông qua những vùng khác nhau và đó là những dạng đầu tiên của hệ thống mạng. Trong lúc đƣa ra giới thiệu những thiết bị đầu cuối từ xa, các nhà khoa học đã triển khai một loạt những thiết bị điều khiển, những thiết bị đầu cuối đặc biệt cho phép ngƣời sử dụng nâng cao đƣợc khả năng tƣơng tác với máy tính.

Một trong những sản phẩm quan trọng đó là hệ thống thiết bị đầu cuối 3270 của IBM. Hệ thống đó bao gồm các màn hình, các hệ thống điều khiển, các thiết bị truyền thông đƣợc liên kết với các trung tâm tính toán. Hệ thống 3270 đƣợc giới thiệu vào năm 1971 và đƣợc sử dụng dùng để mở rộng khả năng tính toán của trung tâm máy tính tới các vùng xa. Ðể làm giảm nhiệm vụ truyền thông của máy tính trung tâm và số lƣợng các liên kết giữa máy tính trung tâm với các thiết bị đầu cuối, IBM và các công ty máy tính khác đã sản xuất một số các thiết bị sau: + Thiết bị kiểm soát truyền thông: có nhiệm vụ nhận các bit tín hiệu từ các kênh truyền thông, gom chúng lại thành các byte dữ liệu và chuyển nhóm các byte đó tới máy tính trung tâm để xử lý, thiết bị này cũng thực hiện công việc ngƣợc lại để chuyển tín hiệu trả lời của máy tính trung tâm tới các trạm ở xa.