Giáo trình mô đun Mạng căn bản ngành Tin học văn phòng - CĐ Cộng đồng Đồng Tháp

Giáo trình về mạng căn bản ngành tin học văn phòng trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Tin Học Văn Phòng
• Đề tài: Giáo Trình Mạng Căn Bản
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1: TỔNG QUAN VỀ MẠNG MÁY TÍNH
• 1.1. Khái niệm mạng máy tính
• 1.2. Ưu và nhược điểm của mạng máy tính
• 1.2.1. Ưu điểm
• 1.2.2. Nhược điểm
• 1.3. Phân loại mạng máy tính
• 1.3.1. Theo khoảng cách địa lý
• 1.3.2. Dựa theo kỹ thuật chuyển mạch
• 1.3.2.1. Mạng chuyển mạch kênh
• 1.3.2.2. Mạng chuyển mạch thông báo
• 1.3.2.3. Mạng chuyển mạch gói
• 1.3.3. Phân loại theo kiến trúc mạng
• 1.3.4. Phân loại theo hệ điều hành
• 1.4. Kiến trúc mạng máy tính
• 1.4.1. Khái niệm Topology
• 1.4.2. Các kiến trúc mạng kết hợp
• 1.4.2.1. Kiến trúc mạng Bus
• 1.4.2.2. Kiến trúc mạng Star
• 1.4.2.3. Kiến trúc mạng Ring
• 1.4.2.4. Kiến trúc mạng Star-Bus
• 1.4.2.5. Kiến trúc mạng Star-Ring
• 1.4.2.6. Mạng kết nối hỗn hợp
• 1.5. Các mô hình mạng
• 1.5.1. Mô hình OSI
• 1.5.2. Mô hình TCP/IP
• 1.5.3. So sánh mô hình OSI và TCP/IP
• 2. Bài 2: MÔI TRƯỜNG TRUYỀN DẪN VÀ CÁC THIẾT BỊ MẠNG
• 2.1. Môi trường truyền dẫn
• 2.2. Tần số truyền thông
• 2.3. Các đặc tính của phương tiện truyền dẫn
• 2.4. Các kiểu truyền dẫn
• 2.5. Các thiết bị mạng
• 2.6. Cách test mạng và kiểm tra dây mạng bằng bộ test mạng đơn giản nhất
• 2.7. Các kỹ thuật bấm cáp mạng
• 3. Bài 3: THIẾT KẾ MẠNG LAN
• 3.1. Các yêu cầu thiết kế
• 3.2. Lấy yêu cầu
• 3.3. Phân tích yêu cầu
• 3.4. Qui trình thiết kế mạng
• 3.5. Khảo sát địa điểm thi công
• 3.6. Vẽ sơ đồ thi công
• 3.7. Lập bảng dự trù kinh phí
• 3.8. Lập kế hoạch thi công
• 3.9. Hồ sơ thiết kế mạng
• 3.9.1. Lập hồ sơ tổng quát hệ thống mạng
• 3.9.2. Lập hồ sơ chi tiết hệ thống mạng
• 3.10. Câu hỏi và bài tập
• 4. Bài 4: THI CÔNG CÔNG TRÌNH MẠNG
• 4.1. Đọc bản vẽ
• 4.2. Các kỹ thuật thi công công trình mạng
• 4.3. Một số nguyên tắc thi công mạng
• 4.4. Thi công hệ thống cáp
• 4.5. Lắp đặt thiết bị mạng
• 4.6. Thiết lập hệ thống quản trị
• 4.7. Giám sát thi công mạng
• 4.8. Giám sát thi công cáp
• 4.9. Giám sát lắp đặt thiết bị
• 4.10. Lập hồ sơ thi công mạng
• 4.11. Câu hỏi và bài tập
• 5. Bài 5: CÀI ĐẶT HỆ THỐNG MẠNG
• 5.1. Cài đặt hệ điều hành mạng
• 5.2. Cài đặt hệ điều hành mạng cho Server
• 5.3. Cài đặt hệ điều hành mạng cho Client
• 5.4. Cài đặt giao thức mạng
• 5.5. Mô hình Internet TCP/IP
• 5.6. Bộ giao thức TCP/IP
• 5.7. Một số giao thức khác
• 5.8. Cài đặt các dịch vụ mạng
• 5.8.1. Dịch vụ DHCP
• 5.8.2. Cấu hình IP động cho máy Client
• 5.8.3. Cách kiểm tra địa chỉ IP được cấp phát cho máy tính
• 5.8.4. Dịch vụ DNS
• 5.8.5. Dịch vụ AD (Active Directory)
• 5.8.6. Cấu hình bảo mật
• 5.9. Câu hỏi và bài tập
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Mạng Căn Bản Ngành Tin Học Văn Phòng

Giáo trình Mạng Căn Bản cho ngành Tin Học Văn Phòng Trung Cấp cung cấp kiến thức cơ bản về mạng máy tính, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm và ứng dụng thực tiễn. Nội dung giáo trình được thiết kế để đáp ứng nhu cầu học tập và làm việc trong môi trường công nghệ thông tin hiện đại.

1.1. Khái niệm mạng máy tính và vai trò của nó

Mạng máy tính là hệ thống kết nối giữa các thiết bị, cho phép trao đổi dữ liệu và tài nguyên. Vai trò của mạng máy tính trong văn phòng là rất quan trọng, giúp tối ưu hóa quy trình làm việc và tăng cường hiệu quả giao tiếp.

1.2. Lợi ích của việc học mạng căn bản

Học mạng căn bản giúp sinh viên hiểu rõ về cấu trúc và hoạt động của mạng, từ đó có thể áp dụng vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng cá nhân mà còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

II. Vấn đề và Thách thức trong Mạng Căn Bản

Mặc dù mạng máy tính mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Việc quản lý và bảo mật mạng là một trong những vấn đề lớn nhất mà người quản trị mạng phải đối mặt.

2.1. Các vấn đề về an ninh mạng

An ninh mạng là một thách thức lớn, với nguy cơ từ virus, malware và các cuộc tấn công mạng. Việc hiểu rõ các biện pháp bảo mật là cần thiết để bảo vệ dữ liệu và hệ thống.

2.2. Khó khăn trong việc quản lý mạng

Quản lý mạng đòi hỏi kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành. Người quản trị cần phải nắm vững các công nghệ và công cụ để duy trì hoạt động của mạng một cách hiệu quả.

III. Phương pháp và Giải pháp trong Thiết kế Mạng

Thiết kế mạng là một phần quan trọng trong giáo trình, giúp sinh viên nắm vững các phương pháp và giải pháp để xây dựng một hệ thống mạng hiệu quả.

3.1. Các bước thiết kế mạng LAN

Thiết kế mạng LAN bao gồm việc xác định yêu cầu, khảo sát địa điểm và lập kế hoạch thi công. Mỗi bước cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của mạng.

3.2. Lựa chọn thiết bị mạng phù hợp

Việc lựa chọn thiết bị mạng như router, switch và modem là rất quan trọng. Các thiết bị này cần phải phù hợp với nhu cầu sử dụng và khả năng mở rộng trong tương lai.

IV. Ứng dụng Thực tiễn của Mạng Căn Bản

Nội dung giáo trình không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn tập trung vào ứng dụng thực tiễn. Sinh viên sẽ được thực hành trên các thiết bị và phần mềm thực tế.

4.1. Thực hành cài đặt mạng

Sinh viên sẽ được hướng dẫn cài đặt hệ thống mạng từ cơ bản đến nâng cao. Việc thực hành này giúp củng cố kiến thức và kỹ năng cần thiết cho công việc sau này.

4.2. Quản lý và bảo trì mạng

Quản lý và bảo trì mạng là một kỹ năng quan trọng. Sinh viên sẽ học cách theo dõi hiệu suất mạng và xử lý sự cố để đảm bảo mạng hoạt động ổn định.

V. Kết luận và Tương lai của Mạng Căn Bản

Giáo trình Mạng Căn Bản cho ngành Tin Học Văn Phòng Trung Cấp không chỉ cung cấp kiến thức mà còn định hướng cho sinh viên về tương lai trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

5.1. Xu hướng phát triển của mạng máy tính

Mạng máy tính đang phát triển nhanh chóng với sự xuất hiện của công nghệ mới như IoT và 5G. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho sinh viên trong việc nghiên cứu và phát triển.

5.2. Tầm quan trọng của việc cập nhật kiến thức

Cập nhật kiến thức về mạng là rất cần thiết trong bối cảnh công nghệ thay đổi liên tục. Sinh viên cần chủ động học hỏi và nâng cao kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Mạng căn bản (Mã mô đun: MĐ18) là tài liệu học tập chuyên môn được ban hành bởi Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp (năm 2017) theo Quyết định của Hiệu trưởng, phục vụ cho chương trình đào tạo ngành/nghề Tin học văn phòng ở trình độ Trung cấp. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các mô đun chung và các mô đun cơ sở chuyên ngành.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên cả ba phương diện: kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp. Về kiến thức, người học có khả năng phân biệt các loại mạng LAN, WAN; trình bày cấu trúc, chức năng của mô hình tham chiếu hệ thống mở OSI (7 tầng) và mô hình kiến trúc TCP/IP; giải thích nguyên lý hoạt động của hệ thống mạng máy tính, cấu trúc địa chỉ IP, các giao thức (ARP, ICMP, TCP, UDP, IP) cùng các dịch vụ mạng nền tảng (DHCP, DNS, FTP, Web, Mail, RAS). Về kỹ năng, giáo trình hướng đến việc giúp người học nhận biết và sử dụng thành thạo các thiết bị phần cứng (cáp truyền dẫn, NIC, Repeater, Hub, Bridge, Switch, Router), thực hiện kỹ thuật bấm cáp mạng, thiết kế sơ đồ mạng LAN văn phòng, thi công lắp đặt và cấu hình hệ điều hành mạng trên máy chủ (Server) lẫn máy trạm (Client). Về thái độ, mô đun rèn luyện nhận thức về an toàn điện, an toàn thiết bị và hình thành tác phong công nghiệp.

Về mặt cấu trúc, giáo trình được phân bổ với tổng thời lượng 90 giờ, bao gồm 30 giờ lý thuyết, 55 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 5 giờ kiểm tra định kỳ. Nội dung được triển khai theo cách tiếp cận sư phạm kỹ thuật: đi từ lý thuyết đại cương, chuẩn mạng, mô hình phân tầng, môi trường truyền dẫn vật lý, phương pháp tính toán địa chỉ IP đến các quy trình thực hành thiết kế, thi công và cài đặt dịch vụ mạng cục bộ.

Điểm đặc thù của giáo trình là tính thực tiễn cao với thời lượng thực hành chiếm 61,1% tổng thời lượng mô đun (55/90 giờ), tập trung đào tạo kỹ năng nghề nghiệp gắn với môi trường văn phòng và doanh nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 5 bài học chuyên môn và hệ thống phân phối nội dung theo tiến trình logic:

1. Bài 1: Tổng quan về mạng máy tính: Cung cấp khái niệm, ưu và nhược điểm của mạng máy tính; phân loại mạng theo khoảng cách địa lý (LAN, MAN, WAN, GAN), theo kỹ thuật chuyển mạch (chuyển mạch kênh, chuyển mạch thông báo, chuyển mạch gói), theo kiến trúc mạng (topo Bus, Star, Ring, Star-Bus, Star-Ring, hỗn hợp) và theo hệ điều hành mạng. Bài học trình bày chi tiết mô hình tham chiếu OSI (7 tầng: Physical, Data Link, Network, Transport, Session, Presentation, Application) và mô hình TCP/IP (4 tầng: Physical, Internet, Transport, Application) gắn với lịch sử nghiên cứu DARPA của Robert E. Kahn và Vinton Cerf. Phần địa chỉ IP giới thiệu cấu trúc IPv4 32-bit, định dạng Network ID và Host ID, phân loại 5 lớp địa chỉ (A, B, C, D, E), quy tắc đánh địa chỉ, Subnet Mask và phương pháp chia mạng con (Subnetting).
2. Bài 2: Môi trường truyền dẫn và các thiết bị mạng: Trình bày đặc tính truyền thông hữu tuyến và vô tuyến; các thông số kỹ thuật gồm băng thông (bps, Kbps, Mbps, Gbps, Tbps), thông lượng (throughput), băng tầng cơ sở (baseband), băng tầng mở rộng (broadband), độ suy hao tín hiệu (attenuation), nhiễu điện từ (EMI) và nhiễu xuyên kênh (crosstalk). Phân tích 3 kiểu truyền dẫn: đơn công (Simplex), bán song công (Half-Duplex), song công (Full-Duplex). Phân loại cáp truyền dẫn chi tiết: cáp đồng trục (Thinnet RG-58 trở kháng 50 ohm cự ly 185 m dùng đầu BNC chữ T; Thicknet 13 mm cự ly 500 m dùng đầu chuyển đổi Transceiver qua cổng AUI; RG-59 75 ohm; RG-62 93 ohm); cáp xoắn đôi (STP dùng đầu DIN/DB-9, UTP Cat 1–5 tốc độ từ 4 Mbps đến 100 Mbps dùng đầu RJ-45, ScTP-FTP); cáp quang (sợi đơn mode 8.3/125 µm và sợi đa mode 50/125 µm, 62.5/125 µm, 100/140 µm với các đầu nối FT, ST, FC, băng thông đến 2 Gbps); cùng thiết bị kìm bấm mạng và bộ test cáp.
3. Bài 3: Thiết kế mạng LAN: Quy trình tiếp nhận yêu cầu, phân tích yêu cầu kỹ thuật; khảo sát thực địa; vẽ sơ đồ thi công; lập bảng dự trù kinh phí vật tư; lập kế hoạch tiến độ và hoàn thiện hồ sơ thiết kế mạng tổng quát, chi tiết.
4. Bài 4: Thi công công trình mạng: Kỹ năng đọc bản vẽ thi công; nguyên tắc và kỹ thuật rải cáp, bấm đầu mạng, lắp đặt thiết bị mạng (Switch, Hub, Patch Panel, Router); quy trình giám sát lắp đặt cáp và thiết bị; hoàn thiện hồ sơ hoàn công.
5. Bài 5: Cài đặt hệ thống mạng: Hướng dẫn cài đặt hệ điều hành mạng cho Server và Client; cấu hình bộ giao thức TCP/IP; cài đặt các dịch vụ mạng gồm DHCP (cấu hình IP động), DNS (phân giải tên miền), Active Directory (AD - quản trị tài khoản và tài nguyên tập trung), cùng các thiết lập bảo mật hệ thống.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết chuyển mạch và truyền thông dữ liệu: Phân tích sự khác biệt giữa phương thức giữ kênh cố định của chuyển mạch kênh, cơ chế lưu trữ - chuyển tiếp của chuyển mạch thông báo, và kỹ thuật chia nhỏ gói tin độc lập trong chuyển mạch gói; nguyên lý tích hợp trong mạng số đa dịch vụ ISDN.
• Nguyên lý phân tầng mạng: Nguyên tắc trừu tượng hóa và đóng gói dữ liệu (Encapsulation) từ tầng vật lý đến tầng ứng dụng theo chuẩn ISO/OSI; cơ chế đánh địa chỉ vật lý MAC tại tầng Liên kết dữ liệu và địa chỉ logic IP tại tầng Mạng.
• Cơ sở phân đoạn mạng (Subnetting): Nguyên lý mượn bit host để tạo bit subnet theo công thức số mạng con $2^n$ và số host hợp lệ trên mỗi mạng con $2^m - 2$; xác định bước nhảy địa chỉ theo công thức $2^{8-n}$; ứng dụng phép toán logic AND giữa địa chỉ IP và Subnet Mask để trích xuất Network ID và xác định địa chỉ Broadcast.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Gia công, bấm cáp mạng xoắn đôi UTP/STP với hạt mạng RJ-45; kết nối cáp đồng trục với đầu BNC và đầu chữ T; sử dụng máy kiểm tra cáp để xác định lỗi thông mạch hoặc chéo dây; cấu hình tham số mạng IPv4, Subnet Mask, Default Gateway và DNS Server trên hệ điều hành; sử dụng các lệnh kiểm tra cấu hình mạng như ipconfig.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khảo sát địa điểm thi công; tính toán dải địa chỉ IP cho các phòng ban; phân tích miền xung đột (collision domain) và lưu lượng băng thông; chẩn đoán sự cố mạng vật lý và logic.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Đọc và triển khai bản vẽ thiết kế mạng; lập bảng dự toán chi phí phần cứng và vật tư mạng; triển khai lắp đặt hệ thống máy chủ mạng nội bộ chạy Windows Server tích hợp Active Directory, DHCP Scope và DNS Server.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo mô hình đào tạo mô-đun tích hợp lý thuyết và thực hành, bám sát các tiêu chuẩn kỹ năng nghề. Tỷ trọng phân bổ thời gian gồm:

Nội dung đào tạo	Thời lượng (Giờ)	Tỷ lệ (%)
Lý thuyết chuyên môn	30	33,3%
Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập	55	61,1%
Kiểm tra đánh giá định kỳ	5	5,6%
Tổng cộng	90	100%

Hoạt động giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng nguyên lý và hướng dẫn thao tác mẫu trên thiết bị mạng. Phần thực hành được chia nhỏ thành các bài tập kỹ năng tại phòng xưởng: từ kỹ thuật cơ khí mạng (tuốt vỏ cáp, bấm đầu RJ-45, bấm đầu BNC) đến thực hành trên máy vi tính (cấu hình card mạng NIC, cấu hình dải mạng trên Windows XP / Windows Server).

Giáo trình tích hợp các bài toán kỹ thuật cụ thể làm tình huống học tập, ví dụ như:

• Bài toán chia mạng 192.168.1.0/24 thành 4 mạng con với độ dài tiền tố /26 (mượn 2 bit host, bước nhảy 64, mỗi subnet phục vụ tối đa 62 host).
• Tình huống xử lý hiện tượng dội tín hiệu (signal bounce) trên đường cáp Bus bằng cách lắp điện trở cuối (Terminator 50 ohm).
• Tình huống xử lý lỗi máy trạm không thể truy cập liên mạng do thiếu hoặc sai cấu hình địa chỉ Default Gateway trên giao diện card mạng.

Phương pháp đánh giá bao gồm:

1. Đánh giá thường xuyên qua các bài thực hành bấm dây cáp, độ chính xác của sơ đồ thiết kế mạng và khả năng cấu hình dịch vụ mạng.
2. Đánh giá định kỳ bằng 5 bài kiểm tra (1 giờ/bài) phân bổ tại các mốc nội dung (Chuẩn mạng, Thiết bị mạng, Công nghệ mạng, Giao thức TCP/IP, Cài đặt và khai thác mạng).
3. Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối bài với các dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan (về chuẩn OSI, nhận dạng lớp IP, kiến thức thư điện tử) và câu hỏi tính toán địa chỉ mạng.

Hướng dẫn tự học: Người học sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm có sẵn để tự kiểm tra kiến thức; sử dụng các công cụ có sẵn trên hệ điều hành như cửa sổ lệnh CMD (ipconfig) và các dịch vụ trực tuyến (như ipchicken.org) để thực hành xác định địa chỉ IP Private và Public của thiết bị.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa các chuẩn hóa quốc tế: Giáo trình trình bày các chuẩn mạng công nghiệp được ban hành bởi các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm mô hình tham chiếu OSI của ISO (năm 1984), bộ giao thức mạng DARPA TCP/IP (năm 1970–1978 của Robert E. Kahn và Vinton Cerf), các tiêu chuẩn của IEEE 802 (IEEE 802.3 Ethernet, IEEE 802.5 Token Ring, FDDI).
• Phân loại môi trường truyền dẫn chi tiết: Tài liệu cung cấp bảng thông số kỹ thuật đầy đủ cho các thế hệ cáp mạng: cáp đồng trục mỏng (RG-58, 50 ohm, cự ly tối đa 185 m), cáp đồng trục dày (Thicknet, cự ly 500 m kết nối qua transceiver/AUI), các tiêu chuẩn cáp xoắn đôi từ Cat 1 đến Cat 5 (tốc độ từ dưới 4 Mbps đến 100 Mbps), cáp xoắn chống nhiễu STP/FTP và các chuẩn cáp quang đơn mode/đa mode với đường kính lõi 8.3 µm, 50 µm, 62.5 µm và 100 µm.
• Quy trình triển khai mạng hoàn chỉnh: Không chỉ dừng lại ở cấu hình phần mềm, giáo trình xây dựng quy trình triển khai công trình mạng LAN thực tế: từ khâu đọc bản vẽ, khảo sát mặt bằng, lập dự toán chi phí, thi công kéo cáp, lắp đặt thiết bị đến lập hồ sơ hoàn công và thiết lập hệ thống bảo mật.
• Tích hợp các dịch vụ mạng doanh nghiệp: Nội dung bài học bao quát việc cấu hình các dịch vụ mạng cốt lõi trên nền tảng hệ điều hành Windows Server: hệ thống cấp phát IP tự động DHCP, hệ thống phân giải tên miền DNS và hệ thống quản trị định danh người dùng tập trung Active Directory (AD).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho người học ngành/nghề Tin học văn phòng trình độ Trung cấp theo khung chương trình của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Ngoài ra, giáo trình còn có thể sử dụng làm tài liệu học tập, tham khảo cho sinh viên trình độ Cao đẳng và Đại học thuộc các khối ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, Mạng máy tính và Truyền thông khi học học phần Mạng máy tính căn bản.
• Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các mô đun kiến thức chung và các mô đun cơ sở chuyên ngành như Tin học đại cương, Kiến trúc máy tính, Phần cứng và Cài đặt hệ điều hành trước khi tiếp thu mô đun này.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình để xây dựng đề cương bài giảng chi tiết, kế hoạch giảng dạy 90 giờ (30 giờ lý thuyết và 55 giờ thực hành xưởng/lab), đồng thời khai thác ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tính toán chia mạng con để thiết kế đề kiểm tra định kỳ và đề thi kết thúc mô đun.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Nhân viên quản trị hệ thống văn phòng, kỹ thuật viên tin học tại các cơ quan, doanh nghiệp có thể sử dụng tài liệu để tra cứu quy chuẩn kỹ thuật bấm dây cáp, nguyên tắc cấu hình địa chỉ IP và phương pháp triển khai các dịch vụ mạng cục bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với trình độ đào tạo nào?

Giáo trình được thiết kế theo chuẩn chương trình đào tạo nghề trình độ Trung cấp cho ngành Tin học văn phòng, đồng thời đáp ứng tốt yêu cầu làm tài liệu nền tảng cho sinh viên Cao đẳng và Đại học khối ngành kỹ thuật phần mềm, công nghệ thông tin.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng gì trước khi học mô đun này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học văn phòng, cấu tạo phần cứng máy tính cá nhân và kỹ năng thao tác cơ bản trên các hệ điều hành Windows trước khi tham gia học mô đun Mạng căn bản.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu lý thuyết thuần túy?

Giáo trình dành hơn 61% thời lượng (55/90 giờ) cho các nội dung thực hành xưởng và bài tập tình huống: từ rèn luyện kỹ năng bấm cáp mạng, đọc bản vẽ thi công, lập dự toán chi phí mạng LAN đến trực tiếp cài đặt các dịch vụ máy chủ DHCP, DNS, Active Directory trên Windows Server.

4. Phương pháp tự học giáo trình này để đạt hiệu quả cao là gì?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với việc giải các bài tập chia subnetting bằng bảng tính bước nhảy; thực hành trực tiếp thao tác bấm dây cáp RJ-45; sử dụng công cụ dòng lệnh CMD (ipconfig) để kiểm tra địa chỉ mạng và làm đầy đủ các bài tập trắc nghiệm ôn tập ở cuối mỗi bài học.

5. Giáo trình có cung cấp tài liệu bổ trợ và ngân hàng bài tập không?

Giáo trình tích hợp sẵn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra kiến thức (về mô hình OSI, nhận dạng lớp IP, kỹ thuật email), các bài tập thực hành bấm cáp, phân tích dải mạng con và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành mạng ở trang 141.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Mạng căn bản (MĐ18) do Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp ban hành là tài liệu học tập có cấu trúc hoàn chỉnh, đáp ứng tiêu chuẩn đào tạo kỹ thuật nghề nghiệp trong lĩnh vực mạng máy tính. Tài liệu cân đối giữa lý thuyết hệ thống (mô hình OSI, TCP/IP, cấu trúc địa chỉ IPv4) và kỹ năng thực thi (bấm cáp, đọc bản vẽ, lập dự toán, cài đặt hệ điều hành mạng).

Lộ trình học tập khuyến nghị được triển khai tuần tự qua 5 bước:

1. Nắm vững khái niệm, topo mạng và nguyên lý phân tầng OSI, TCP/IP, địa chỉ IP (Bài 1).
2. Nhận biết và thao tác với các môi trường truyền dẫn, chuẩn cáp và thiết bị mạng (Bài 2).
3. Thực hiện quy trình khảo sát, vẽ sơ đồ và lập dự toán thiết kế mạng LAN (Bài 3).
4. Tiến hành thi công kéo cáp, bấm đầu nối và lắp đặt phần cứng mạng (Bài 4).
5. Cài đặt hệ điều hành máy chủ và cấu hình các dịch vụ mạng DHCP, DNS, AD (Bài 5).

Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình với việc thực hành tại phòng lab máy tính, xưởng mạng và tham khảo thêm các tài liệu mở rộng về bộ giao thức TCP/IP để củng cố năng lực chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu: Nhập môn mạng máy tính 1 2 2 0 0 1. Nhập môn mạng máy tính 6 Thời gian (giờ) Thực Số hành, thí Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Kiểm TT nghiệm, số thuyết tra thảo luận, bài tập 2. Định nghĩa mạng máy tính 3. Lợi ích kết nối mạng máy tính 4.

Lịch sử phát triển mạng Giới thiệu hệ thống mạng máy tính. Phân loại mạng 2. Các thành phần của mạng máy tính 3. Các mô hình ứng dụng mạng 2 4.

Một số hệ điều hành mạng 9 4 5 0 5. Các mô hình quản lý mạng 6. Công việc của ngƣời quản trị mạng 7. Băng thông, độ trễ, thông lƣợng 8.

Phƣơng thức truyền và độ an toàn Chuẩn mạng máy tính 1. Mô hình tham chiếu OSI 3 12 4 4 0 3. Mô hình tham chiếu OSI 4. Một số chuẩn mạng 5.

Ôn tập kiểm tra định kỳ Các thiết bị nối kết nối mạng 1. Thiết bị truyền dẫn 2. Thiết bị đầu nối 3. Một số thiết bị khác 4.

Thiết bị kết nối mạng 4 19 3 15 1 5. Thiết bị nối liên mạng 6. Miền xung đột và các mô hình nối kết mạng thƣờng gặp 7. Thiết bị nối liên mạng 8.

Ôn tập kiểm tra định kỳ Giới thiệu các công nghệ mạng. Mạng điểm tới điểm (Point to Point) 2. Mạng Token ring 4. Mạng thuê bao 5 9 4 4 1 5.

Mạng chuyển mạch 6. Ôn tập kiểm tra định kỳ 7 Thời gian (giờ) Thực Số hành, thí Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Kiểm TT nghiệm, số thuyết tra thảo luận, bài tập Giao thức TCP/IP 1. Giao thức IP (Internet protocol) 2. Giao thức TCP (Transmission control 6 protocol) 9 4 5 1 3.

Giao thức UDP (User datagram protocol) 4. Ôn tập kiểm tra định kỳ Giới thiệu các dịch vụ mạng 1. Dịch vụ ARP (Address Resolution Protocol) 2. Dịch vụ ICMP (Internet Control Message Protocol) 3.

Dịch vụ DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) 7 10 4 7 1 4. Dịch vụ DNS (Domain Name System) 5. Dịch vụ FTP (File Transfer Protocol) 6. Dịch vụ WEB 7.

Dịch vụ MAIL 8. Dịch vụ RAS (Remote Access Service) 9. Ôn tập kiểm tra định kỳ Cài đặt và khai thác mạng Internet 1. Cài đặt các thông số InternetDịch vụ 8 WEB 20 5 15 1 2.

Khai thác mạng Internet 3. Ôn tập kiểm tra định kỳ Cộng 90 30 55 5 8 Bài 1: TỔNG QUAN VỀ MẠNG MÁY TÍNH Mục tiêu của bài Trình bày đƣợc khái niệm về mạng máy tính, phân loại mạng và các kiến trúc mạng  Khái niệm mạng máy tính  Ƣu và nhƣợc điểm của mạng máy tính  Phân loại mạng  Kiến trúc mạng 1. Khái niệm mạng máy tính Mạng máy tính là một nhóm các máy tính, thiết bị ngoại vi đƣợc nối kết với nhau thông qua các phƣơng tiện truyền dẫn nhƣ cáp, sóng điện từ, tia hồng ngoại. giúp cho các thiết bị này có thể trao đổi dữ liệu với nhau một cách dễ dàng 2.

Ưu và nhược điểm của mạng máy tính: 2. Ưu điểm: - Tiết kiệm được tài nguyên phần cứng: nhƣ các bạn biết trong 1 số hệ thống mạng thì các máy trạm không cần ổ cứng luôn(mạng Boot room), mỗi lần chạy thì load hệ điều hành trên máy chủ lôi về mà thôi. Ngoài ra còn có hệ thống mạng mà các máy con không cần dùng case luôn, chỉ cần có màn hình chuột bàn phím là làm đƣợc luôn. - Giảm được chi phí bản quyền phần mềm: Khi kết nối mạng lại chúng ta có thể sử dụng tính năng chia sẽ ứng dụng trên máy chủ server xuống cho các máy trạm, khi đó các máy trạm không cần cài phần mềm đó mà chỉ cần kết nối đến server để chạy mà thôi.

Trong trƣờng hợp này tức nhiên các bạn cũng phải bỏ tiền ra mua bản quyền nhƣng sẽ ít hơn so với ban đầu. - Chia sẽ dữ liệu dễ dàng: Có thể nói đây là một trong các lý do chính để kết nối mạng, khi kết nối mạng thì mục đích chính có thể nói là dùng để chia sẽ dữ liệu cho các máy trong hệ thống mạng của mình. - Tập trung dữ liệu, bảo mật và backup dễ dàng: Nếu chúng ta không sử dụng mạng thì dữ liệu sẽ đƣợc lƣu trữ ở mỗi máy riêng biệt nhƣng khi ta kết nối mạng thì chỉ cần lƣu trữ trên server. Các máy trạm mỗi lần muốn truy xuất dữ liệu thì kết nối lên server lấy về.

Khi tập trung nhƣ thế này thì việc backup và bảo mật cũng hiệu quả hơn. - Chia sẽ internet: Nếu nói lý do này là lý do chính dùng để kết nối mạng thì không phải là quá đáng. Các bạn hãy thử nghĩ xem 1 phòng Internet có 30 máy tính chẳng lẽ phải đí thuê 30 đƣờng truyền Internet; một cơ quan có 50 máy tinh cũng chẳng lẽ phải đi thuê 50 đƣờng truyền internet sao? Khi kết nối mạng chỉ cần 1 đƣờng truyền mà thôi đã giải quyết đƣợc tất cả! 9 2. Nhược điểm: - Dễ bị tê liệt toàn bộ hệ thống mạng: Nếu hệ thống mạng bị tấn công thì rất dễ làm tê liệt toàn bộ hệ thống mạng, các hacker tấn công vào các máy chủ để làm tê liệt nó.

Khi các máy chủ bị tê liệt rồi thì lấy sức đâu nữa mà phục vụ cho các máy trạm. - Trình độ người quản lý: Khi kết nối hệ thống mạng cao đến đâu thì đòi hỏi trình độ ngƣời quản lý cũng phải tƣơng ứng đến đó, để có thể phục vụ cho việc thiết kế, cài đặt và quản trị nó. - Dễ bị lây lan virus: Khi các bạn kết nối hệ thống mạng thì cũng đang tạo đất sống rộng lớn cho những anh virus xinh đẹp đấy. Các bạn thử nghĩ xem nếu một nhân viên cắm 1 usb vào 1 máy tính ở phòng Kế toàn và ec ec nó đã lây lan quan phòng Nhân sự rồi 3.

Phân loại mạng máy tính Có nhiều cách để phân loại mạng máy tính tuỳ thuộc vào yếu tố chính đƣợc chọn làm chỉ tiêu để phân loại: khoảng cách địa lý, kỹ thuật chuyển mạch, kiến trúc của mạng. Theo khoảng cách địa lý Nếu lấy khoảng cách địa lý làm yếu tố chính để phân loại thì mạng máy tính đƣợc phân thành 4 loại: mạng cục bộ, mạng đô thị, mạng diện rộng, mạng toàn cầu. - Mạng cục bộ (Local Area Networks - LAN): cài đặt trong phạm vi tƣơng đối hẹp (ví dụ nhƣ trong một tòa nhà, một cơ quan, một trƣờng học,.), khoảng cách lớn nhất giữa các máy tính nối mạng là vài chục km trở lại. - Mạng đô thị (Metropolitan Area Networks - MAN): cài đặt trong phạm vi một đô thị, một trung tâm kinh tế xã hội, có bán kính nhỏ hơn 100 km.

- Mạng diện rộng (Wide Area Networks - WAN): phạm vi của mạng có thể vƣợt qua biên giới quốc gia và thậm chí cả lục địa. - Mạng toàn cầu (Global Area Networks - GAN): phạm vi rộng khắp toàn cầu. Mạng Internet là một ví dụ cho loại này. Chúng ta cũng cần lƣu ý rằng: khoảng cách địa lý đƣợc dùng làm ―mốc‖ chỉ mang tính tƣơng đối.

Cùng với sự phát triển của các công nghệ truyền dẫn và quản trị mạng thì những ranh giới đó ngày càng mờ nhạt đi. Dựa theo kỹ thuật chuyển mạch Nếu lấy ―kỹ thuật chuyển mạch‖ làm yếu tố chính để phân ploại thì ta có 3 loại: mạng chuyển mạch kênh, mạng chuyển mạch thông báo và mạng chuyển mạch gói. Mạng chuyển mạch kênh Khi có hai thực thể cần trao đổi thông tin với nhau thì giữa chúng sẽ thiết lập một ―kênh‖ cố định và đƣợc duy trì cho đến khi một trong hai bên ngắt liên lạc. Các dữ liệu chỉ đƣợc truyền theo con đƣờng cố định đó.

Mạng chuyển mạch kênh Nhƣợc điểm: + Tốn thời gian để thiết lập kênh cố định giữa hai thực thể + Hiệu suất sử dụng đƣờng truyền thấp vì sẽ có lúc kênh bị bỏ không do cả hai bên đều hết thông tin cần truyền trong khi các thực thể khác không đƣợc phép sử dụng kênh truyền này. Mạng chuyển mạch thông báo Thông báo (message) là một đơn vị thông tin của ngƣời sử dụng có khuôn dạng đƣợc qui định trƣớc. Mỗi thông báo đều có chứa vùng thông tin điều khiển trong đó chỉ định rõ đích đến của thông báo. Căn cứ vào thông tin này mà mỗi nút trung gian có thể chuyển thông báo tới nút kế tiếp theo đƣờng dẫn tới đích của nó.

Mỗi nút cần phải lƣu trữ tạm thời để ―đọc‖ thông tin điều khiển trên thông báo để sau đó chuyển tiếp thông báo đi. Tuỳ thuộc vào điều kiện của mạng, các thông báo khác nhau có thể truyền theo đƣờng truyền khác nhau. Mạng chuyển mạch thông báo Ưu điểm so với mạng chuyển mạch kênh: 11 - Hiệu suất sử dụng đƣờng truyền cao vì không bị chiếm dụng độc quyền mà đƣợc phân chia giữa nhiều thực thể. - Mỗi nút mạng có thể lƣu trữ thông báo cho tới khi kênh truyền rỗi mới gửi thông báo đi, vì vậy giảm đƣợc tình trạng tắc nghẽn mạch.

- Có thể điều khiển việc truyền tin bằng cách sắp xếp độ ƣu tiên cho các thông báo. - Có thể tăng hiệu suất sử dụng dải thông bằng cách gán địa chỉ quảng bá để gửi thông báo đồng thời tới nhiều đích. Nhược điểm: - Không hạn chế kích thƣớc của các thông báo, dẫn đến phí tổn lƣu trƣ tạm thời cao và ảnh hƣởng tới thời gian đáp (respone time) và chất lƣợng truyền tin. - Thích hợp cho các dịch vụ thƣ tín điện tử hơn là các áp dụng có tính thời gian thực vì tồn tại độ trễ do lƣu trữ và xử lý thông tin điều khiển tại mỗi nút.

Mạng chuyển mạch gói Mỗi thông báo đƣợc chia làm nhiều phần nhỏ hơn đƣợc gọi là các gói tin có khuôn dạng quy định trƣớc. Mỗi gói tin cũng chứa các thông tin điều khiển, trong đó có địa chỉ nguồn (ngƣời gửi) và đích (ngƣời nhận) của gói tin. Các gói tin của một thông báo có thể đi qua mạng tới đích bằng nhiều con đƣờng khác nhau. Ở bên nhận, thứ tự nhận đƣợc có thể không đúng thứ tự đƣợc gửi đi.

Mạng chuyển mạch gói So sánh mạng chuyển mạch thông báo và mạng chuyển mạch gói: ♦ Giống nhau: phƣơng pháp giống nhau ♦ Khác nhau: Các gói tin đƣợc giới hạn kích thƣớc tối đa sao cho các nút mạng có thể xử lý toàn bộ gói tin trong bộ nhớ mà không cần phải lƣu trữ tạm thời trên đĩa. Vì thế mạng chuyển mạch gói truyền các gói tin qua mạng nhanh chóng và hiệu quả hơn so với mạng chuyển mạch thông báo.