Giáo Trình Lý Luận Hành Chính Nhà Nước: Nội Dung và Tầm Quan Trọng

Giáo trình Lý luận hành chính nhà nước cung cấp kiến thức cơ bản về lý thuyết và thực tiễn trong quản lý nhà nước, phục vụ học tập và nghiên cứu.

• Đề tài: Giáo Trình Lý Luận Hành Chính Nhà Nước

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương I: KHÁI QUÁT VỀ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. I. KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1.1. 1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1.1. Quản lý nhà nước
• 1.1.1.2. Hành chính
• 1.1.1.3. Hành chính nhà nước
• 1.1.2. Bản chất của hành chính nhà nước
• 1.1.3. Vai trò của hành chính nhà nước
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.2.1. 1. Tính lệ thuộc vào chính trị
• 1.2.2. Tính pháp quyền
• 1.2.3. Tính liên tục, ổn định tương đối và thích ứng
• 1.2.4. Tính chuyên nghiệp
• 1.2.5. Tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ
• 1.2.6. Tính không vụ lợi
• 1.2.7. Tính nhân đạo
• 1.3. NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.3.1. 1. Khái niệm và yêu cầu đối với nguyên tắc hành chính nhà nước
• 1.3.1.1. 1.1. Khái niệm nguyên tắc hành chính nhà nước
• 1.3.1.2. Yêu cầu đối với nguyên tắc hành chính nhà nước
• 1.3.2. Nội dung các nguyên tắc hành chính nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa
• 1.3.2.1. 2. Nguyên tắc Đảng lãnh đạo đối với hành chính nhà nước
• 1.3.2.2. Nguyên tắc nhân dân làm chủ trong quản lý hành chính nhà nước
• 1.3.2.3. Nguyên tắc tập trung dân chủ
• 1.3.2.4. Nguyên tắc kết hợp giữa quản lý ngành với quản lý lãnh thổ

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện Giáo trình Lý luận Hành chính Nhà nước

Giáo trình Lý luận Hành chính Nhà nước là tài liệu nền tảng, cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về một lĩnh vực phức tạp và quan trọng. Nội dung giáo trình không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn chỉ ra những vấn đề thực tiễn, giúp người học và người nghiên cứu có cái nhìn tổng quan. Quản lý hành chính nhà nước được định nghĩa là hoạt động thực thi quyền hành pháp của Nhà nước. Đây là hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thống hành chính nhà nước nhằm phục vụ nhân dân, duy trì ổn định và phát triển xã hội. Hoạt động này là một bộ phận của quản lý nhà nước, nhưng có phạm vi hẹp hơn. Quản lý nhà nước bao gồm cả ba chức năng: lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong khi hành chính nhà nước chủ yếu tập trung vào chức năng hành pháp. Chủ thể của nó là các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong hệ thống hành chính. Hiểu rõ các khái niệm này là bước đầu tiên để tiếp cận khoa học hành chính một cách bài bản. Giáo trình này đóng vai trò quan trọng, không chỉ là tài liệu ôn thi công chức mà còn là nền tảng cho các nhà quản lý tương lai, giúp định hình tư duy về tổ chức bộ máy nhà nước và vận hành nền hành chính công một cách hiệu quả. Việc nghiên cứu giáo trình giúp nắm vững bản chất, vai trò và các đặc điểm cốt lõi của hành chính nhà nước, từ đó vận dụng vào thực tiễn công tác, góp phần vào công cuộc cải cách hành chính toàn diện.

1.1. Phân biệt Quản lý Nhà nước và Khoa học hành chính cốt lõi

Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật về hành chính và chính sách để điều chỉnh mọi mặt đời sống xã hội. Chủ thể của nó bao gồm cả cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Ngược lại, hành chính nhà nước chỉ là hoạt động thực thi quyền hành pháp, do hệ thống cơ quan hành chính đảm nhiệm. Như vậy, hành chính nhà nước là một bộ phận, một lĩnh vực chuyên sâu trong quản lý nhà nước. Trong khi đó, khoa học hành chính là ngành khoa học nghiên cứu về các quy luật, nguyên tắc, phương pháp tổ chức và hoạt động của nền hành chính công. Nó cung cấp cơ sở lý luận cho việc cải tiến và nâng cao hiệu quả hoạt động hành chính. Việc phân biệt rõ các khái niệm này giúp tránh nhầm lẫn trong nghiên cứu và thực hành, đặc biệt khi xây dựng chính sách công và cải tổ tổ chức bộ máy nhà nước.

1.2. Khám phá bản chất cốt lõi và vai trò của nền hành chính công

Bản chất của hành chính nhà nước rất đa dạng, vừa mang tính chính trị, vừa mang tính pháp lý, đồng thời là một hoạt động quản lý và một nghề chuyên nghiệp. Về mặt chính trị, nó phục tùng và thực hiện các mục tiêu do chính trị đề ra. Về mặt pháp lý, mọi hoạt động đều phải tuân thủ khuôn khổ pháp luật. Vai trò của hành chính nhà nước thể hiện ở bốn khía cạnh chính: hiện thực hóa mục tiêu chính trị; điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội; duy trì sự ổn định và thúc đẩy xã hội phát triển; và đảm bảo cung cấp dịch vụ công cho người dân. Suy cho cùng, mục tiêu cao nhất là "phục vụ lợi ích của nhân dân với tư cách là chủ thể của xã hội, là chủ thể của quyền lực nhà nước". Vai trò này ngày càng quan trọng trong bối cảnh dân chủ hóa, đòi hỏi một nền hành chính phục vụ, kiến tạo và hiệu quả.

1.3. Các đặc điểm cơ bản của hệ thống hành chính nhà nước Việt Nam

Hành chính nhà nước Việt Nam mang những đặc điểm đặc thù. Thứ nhất là tính lệ thuộc vào chính trị, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thứ hai là tính pháp quyền, đòi hỏi mọi hoạt động phải dựa trên cơ sở pháp luật. Thứ ba là tính liên tục, ổn định và thích ứng, đảm bảo phục vụ nhu cầu xã hội không gián đoạn. Các đặc điểm khác bao gồm tính chuyên nghiệp, tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ, tính không vụ lợi và tính nhân đạo. Những đặc điểm này định hình nên phong cách và phương thức hoạt động của toàn bộ hệ thống, từ việc ban hành thủ tục hành chính đến cách thức thực thi công vụ công chức.

II. Thách thức cải cách 7 nguyên tắc cốt lõi trong hành chính

Việc xây dựng một nền hành chính công vững mạnh đòi hỏi phải tuân thủ các nguyên tắc tổ chức và hoạt động chặt chẽ. Đây là những tư tưởng chỉ đạo, tiêu chuẩn hành vi mà mọi chủ thể hành chính phải tuân thủ. Giáo trình Lý luận Hành chính Nhà nước đã hệ thống hóa các nguyên tắc này, phản ánh quy luật khách quan và phù hợp với mục tiêu phát triển của đất nước. Việc không tuân thủ các nguyên tắc này chính là thách thức lớn nhất đối với công cuộc cải cách hành chính. Nguyên tắc Đảng lãnh đạo đối với hành chính nhà nước là nguyên tắc bao trùm, khẳng định vai trò định hướng của Đảng trong toàn bộ hệ thống chính trị Việt Nam. Tiếp đó, nguyên tắc nhân dân làm chủ đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân, đòi hỏi sự tham gia và giám sát của người dân đối với hoạt động công quyền. Nguyên tắc tập trung dân chủ kết hợp hài hòa giữa sự lãnh đạo thống nhất từ trung ương và sự chủ động, sáng tạo của địa phương, cấp dưới. Việc vận dụng sai nguyên tắc này có thể dẫn đến tình trạng quan liêu, xa rời thực tế hoặc cục bộ, vô chính phủ. Đây là những nền tảng lý luận quan trọng giúp giải quyết các thách thức trong quản lý, từ việc phân cấp quyền lực đến xây dựng chính sách công.

2.1. Nguyên tắc Đảng lãnh đạo trong hệ thống chính trị Việt Nam

Tại Việt Nam, Đảng Cộng sản là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Sự lãnh đạo này thể hiện qua việc Đảng đề ra đường lối, chủ trương; đào tạo và giới thiệu cán bộ vào các chức vụ trong bộ máy nhà nước; và kiểm tra việc thực hiện đường lối. Mọi hoạt động của quản lý hành chính nhà nước phải chịu sự lãnh đạo và tuân thủ định hướng của Đảng. Nguyên tắc này đảm bảo tính thống nhất về chính trị, giúp hệ thống chính trị Việt Nam vận hành ổn định, hướng tới mục tiêu chung là xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa "của dân, do dân, vì dân".

2.2. Kết hợp quản lý ngành với lãnh thổ và tập trung dân chủ

Nguyên tắc tập trung dân chủ yêu cầu sự kết hợp giữa hai yếu tố: tập trung và dân chủ. Tập trung thể hiện ở sự thống nhất về chủ trương, chính sách, quy hoạch và chế độ một thủ trưởng. Dân chủ thể hiện ở việc cấp dưới được tham gia góp ý, chủ động thực hiện nhiệm vụ. Bên cạnh đó, nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và quản lý theo lãnh thổ giúp giải quyết mối quan hệ giữa các bộ, ngành trung ương và chính quyền địa phương. Quản lý ngành đảm bảo tính chuyên môn, kỹ thuật, trong khi quản lý lãnh thổ đảm bảo sự phát triển toàn diện, hài hòa trên một địa bàn cụ thể. Sự kết hợp nhuần nhuyễn các nguyên tắc này giúp tổ chức bộ máy nhà nước hoạt động hiệu quả, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

2.3. Tầm quan trọng của pháp chế và tính công khai minh bạch

Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi mọi tổ chức và hoạt động hành chính phải dựa trên cơ sở pháp luật, không được tùy tiện. Điều này là nền tảng để kiểm soát quyền lực nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Đi liền với pháp chế là nguyên tắc công khai, minh bạch. Mọi thông tin về chính sách, pháp luật, thủ tục hành chính phải được công bố rõ ràng, trừ những thông tin thuộc bí mật nhà nước. Theo tài liệu, "tính minh bạch là điều kiện tiên quyết để hành chính nhà nước có trách nhiệm thực sự trước nhân dân". Sự minh bạch giúp ngăn chặn tham nhũng, lãng phí và xây dựng một nền hành chính phục vụ, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp giám sát hoạt động của cơ quan công quyền.

III. Phương pháp tiếp cận các lý thuyết nền tảng hành chính nhà nước

Nghiên cứu Lý luận Hành chính Nhà nước không thể bỏ qua việc tìm hiểu các lý thuyết kinh điển đã định hình nên khoa học hành chính hiện đại. Các lý thuyết này cung cấp những lăng kính khác nhau để phân tích và lý giải hoạt động của bộ máy công quyền. Giáo trình đã phân loại các lý thuyết thành bốn nhóm chính: nhóm nghiên cứu dưới góc độ thực thi quyền lực, nhóm nghiên cứu mối quan hệ với chính trị, nhóm nghiên cứu nguyên tắc tổ chức, và nhóm nghiên cứu chức năng. Mỗi nhóm lý thuyết đưa ra một phương pháp tiếp cận riêng. Ví dụ, lý thuyết về mối quan hệ giữa hành chính và chính trị là một trong những cuộc tranh luận kéo dài và sôi nổi nhất. Woodrow Wilson, với tác phẩm "Nghiên cứu về hành chính công" (1887), được coi là người đặt nền móng cho quan điểm "phân đôi hành chính - chính trị". Ông cho rằng hành chính là lĩnh vực kỹ thuật, cần được tách biệt khỏi sự can thiệp của chính trị để đạt hiệu quả. Ngược lại, các học giả như Paul Appleby lại khẳng định rằng "chính phủ là khác biệt vì chính phủ là chính trị", cho thấy sự gắn kết không thể tách rời giữa hai lĩnh vực này. Việc nắm vững các trường phái lý thuyết này là chìa khóa để hiểu sâu sắc hơn về nền hành chính công.

3.1. Lý thuyết phân đôi Hành chính Chính trị của Woodrow Wilson

Học thuyết của Thomas Woodrow Wilson cho rằng "thực hiện Hiến pháp khó hơn là xây dựng hiến pháp", nhấn mạnh tầm quan trọng của khâu thực thi. Ông chủ trương tách bạch hành chính ra khỏi chính trị để đảm bảo tính chuyên nghiệp và hiệu quả. Theo ông, hành chính công nên được tổ chức theo mô hình riêng, hoạt động độc lập, và đội ngũ công vụ công chức phải trung lập về chính trị, được tuyển dụng dựa trên năng lực. Giá trị cốt lõi của nền hành chính là hiệu quả kinh tế. Quan điểm này đã mở đường cho sự phát triển của khoa học hành chính như một ngành khoa học độc lập, tập trung vào các khía cạnh kỹ thuật của quản lý thay vì chỉ là một bộ phận của khoa học chính trị.

3.2. Các nguyên tắc quản lý kinh điển của Fayol Taylor và Weber

Trường phái quản lý hành chính cổ điển đóng góp những nguyên tắc tổ chức vẫn còn giá trị đến ngày nay. Henry Fayol đề xuất 14 nguyên tắc quản lý, bao gồm phân công lao động, quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, và thống nhất chỉ huy. Frederick W. Taylor, "cha đẻ của thuyết quản lý theo khoa học", tập trung vào việc tối ưu hóa hiệu quả công việc thông qua chuyên môn hóa và tiêu chuẩn hóa. Trong khi đó, Max Weber xây dựng mô hình bộ máy thư lại (quan liêu) lý tưởng với các đặc trưng như hệ thống thứ bậc rõ ràng, quy tắc thành văn, tính khách quan và trung lập. Các nguyên tắc này là nền tảng cho việc thiết kế tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả và có trật tự.

3.3. Lý thuyết về chức năng hành chính Từ POSDCoRB đến PAFHRIER

Các nhà khoa học cũng tiếp cận hành chính qua việc phân tích các chức năng của nó. Luther Gulick và Lyndall Urwick đã phát triển mô hình POSDCoRB nổi tiếng, mô tả 7 chức năng nội bộ của hành chính: Lập kế hoạch (Planning), Tổ chức (Organizing), Nhân sự (Staffing), Chỉ huy (Directing), Phối hợp (Coordinating), Báo cáo (Reporting), và Ngân sách (Budgeting). Mô hình này tập trung vào các hoạt động bên trong tổ chức. Về sau, Garson và Overman đề xuất mô hình PAFHRIER, bổ sung các chức năng hướng ngoại và hiện đại hơn, bao gồm: Phân tích chính sách công (Policy Analysis), Quản lý tài chính (Financial Management), Quản lý nguồn nhân lực (Human Resources), Quản lý thông tin (Information), và Quan hệ bên ngoài (External Relations). Sự phát triển này cho thấy sự thay đổi trong nhận thức về vai trò của hành chính, không chỉ là quản lý nội bộ mà còn phải tương tác hiệu quả với môi trường bên ngoài.

IV. Cách áp dụng 3 mô hình hành chính nhà nước tiêu biểu nhất

Lý thuyết và thực tiễn quản lý hành chính nhà nước đã hình thành nên nhiều mô hình khác nhau qua các thời kỳ. Việc tìm hiểu các mô hình này giúp các quốc gia, trong đó có Việt Nam, lựa chọn và điều chỉnh phương thức quản lý cho phù hợp với bối cảnh mới. Giáo trình Lý luận Hành chính Nhà nước giới thiệu ba mô hình tiêu biểu: Mô hình Hành chính công truyền thống, Mô hình Quản lý công mới (NPM), và Mô hình Quản trị nhà nước tốt (Good Governance). Mỗi mô hình có những đặc trưng, ưu và nhược điểm riêng. Mô hình truyền thống, dựa trên lý thuyết của Weber, nhấn mạnh vào hệ thống thứ bậc, quy trình chặt chẽ và tính ổn định. Tuy nhiên, mô hình này bộc lộ sự cứng nhắc, quan liêu và kém hiệu quả. Để khắc phục, Mô hình Quản lý công mới ra đời vào những năm 1970, chủ trương áp dụng các cơ chế thị trường vào khu vực công, xem người dân là "khách hàng" và tập trung vào kết quả đầu ra. Gần đây hơn, Mô hình Quản trị nhà nước tốt lại nhấn mạnh sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc áp dụng linh hoạt các yếu tố của những mô hình này là trọng tâm của công cuộc cải cách hành chính hiện nay.

4.1. Mô hình hành chính công truyền thống và bộ máy thư lại

Mô hình hành chính công truyền thống được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của Max Weber, T. Wilson và F.W. Taylor. Đặc trưng cơ bản của nó là một bộ máy có hệ thống thứ bậc chặt chẽ, hoạt động dựa trên luật lệ và quy trình thành văn. Viên chức nhà nước được yêu cầu chuyên nghiệp, phi chính trị, và thực hiện công việc một cách khách quan, công bằng. Mô hình này đảm bảo tính ổn định, chính xác và công bằng trong hoạt động hành chính. Tuy nhiên, nhược điểm lớn của nó là tính quan liêu, cồng kềnh, cứng nhắc, ít quan tâm đến hiệu quả và sự hài lòng của người dân, dẫn đến nhu cầu phải cải cách và tìm kiếm các mô hình quản lý năng động hơn.

4.2. Mô hình Quản lý công mới NPM và xu hướng tư nhân hóa

Ra đời trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế và áp lực đổi mới, Mô hình Quản lý công mới (New Public Management - NPM) mang tư duy của khu vực tư nhân vào nền hành chính công. Mục tiêu chính là nâng cao hiệu quả hoạt động. Các xu hướng đặc trưng của NPM bao gồm: đẩy mạnh phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, áp dụng cơ chế thị trường như cạnh tranh, đấu thầu. Đặc biệt, xu hướng tư nhân hóa một phần các dịch vụ công được đẩy mạnh, nhằm thu hút nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng dịch vụ. Mô hình này coi công dân là "khách hàng", đòi hỏi nền hành chính phải linh hoạt, sáng tạo và hướng tới kết quả.

4.3. Mô hình Quản trị nhà nước tốt và vai trò của xã hội dân sự

Mô hình Quản trị nhà nước tốt (Good Governance) xuất hiện vào cuối những năm 1980, nhấn mạnh sự tương tác và hợp tác giữa Nhà nước, thị trường và xã hội dân sự. Đặc trưng tiêu biểu của mô hình này là huy động sự tham gia của các chủ thể xã hội vào quá trình ra quyết định và giám sát. Quản trị tốt đòi hỏi phải có pháp quyền, tính công bằng, minh bạch, trách nhiệm giải trình, và sự đồng thuận xã hội. Khác với NPM chỉ tập trung vào hiệu quả kinh tế, mô hình này còn hướng tới các giá trị dân chủ, công bằng xã hội và phát triển bền vững. Đây là mô hình lý tưởng mà nhiều quốc gia đang hướng tới trong quá trình hoàn thiện hệ thống chính trị và hành chính của mình.

V. Phân tích 4 yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước VN

Để vận hành hiệu quả, nền hành chính nhà nước cần sự kết hợp đồng bộ của nhiều yếu tố cấu thành. Theo giáo trình Lý luận Hành chính Nhà nước, một nền hành chính hoàn chỉnh bao gồm bốn bộ phận chính: hệ thống thể chế hành chính, hệ thống tổ chức bộ máy, đội ngũ nhân sự, và các nguồn lực vật chất, tài chính công. Bốn yếu tố này có mối quan hệ hữu cơ, không thể tách rời. Một hệ thống thể chế dù hoàn chỉnh cũng không thể tự vận hành nếu thiếu một bộ máy thực thi hiệu quả. Một bộ máy gọn nhẹ, khoa học sẽ trở nên vô giá trị nếu đội ngũ nhân sự yếu kém về năng lực và phẩm chất. Ngược lại, những công chức tài năng cũng không thể phát huy hết khả năng trong một cơ cấu quan liêu, chồng chéo. Và tất cả hoạt động đều không thể diễn ra nếu thiếu nguồn lực tài chính và vật chất cần thiết. Do đó, công cuộc cải cách hành chính ở Việt Nam phải được tiến hành đồng bộ trên cả bốn lĩnh vực này: cải cách thể chế, cải cách tổ chức bộ máy nhà nước, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức và cải cách tài chính công. Đây là cách tiếp cận toàn diện để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý hành chính nhà nước.

5.1. Hệ thống thể chế hành chính và vai trò trong chính sách công

Thể chế hành chính nhà nước là toàn bộ các quy định, quy tắc do nhà nước ban hành, tạo thành hành lang pháp lý cho mọi hoạt động quản lý. Nó bao gồm các quy định về mối quan hệ giữa nhà nước và xã hội, các quy định quản lý nội bộ nền hành chính, và hệ thống thủ tục hành chính. Thể chế hành chính có vai trò cực kỳ quan trọng: nó là căn cứ để xác lập phạm vi can thiệp của nhà nước, thiết lập bộ máy, xây dựng đội ngũ nhân sự, và điều chỉnh việc sử dụng các nguồn lực xã hội. Một hệ thống thể chế minh bạch, đồng bộ và khả thi là điều kiện tiên quyết để xây dựng và thực thi chính sách công hiệu quả, đồng thời là nền tảng của một nhà nước pháp quyền.

5.2. Cấu trúc tổ chức bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương

Tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam được cấu trúc theo hệ thống thứ bậc chặt chẽ, từ trung ương đến địa phương. Ở cấp trung ương, bộ máy hành chính bao gồm Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và cơ quan thuộc Chính phủ. Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. Ở địa phương, chính quyền được tổ chức ở ba cấp: tỉnh, huyện, xã, với Ủy ban nhân dân là cơ quan chấp hành. Về thẩm quyền, các cơ quan được phân thành cơ quan thẩm quyền chung (Chính phủ, UBND các cấp) và cơ quan thẩm quyền riêng (các Bộ, sở, phòng ban chuyên môn). Việc thiết kế một bộ máy gọn nhẹ, hiệu lực, hiệu quả, tránh chồng chéo chức năng là mục tiêu hàng đầu của cải cách hành chính hiện nay.

5.3. Quản lý nhân sự Hệ thống công vụ công chức và chế độ việc làm

Đội ngũ nhân sự là yếu tố con người, quyết định sự thành bại của nền hành chính. Việc tổ chức và quản lý nhân sự hành chính trên thế giới có hai hệ thống cơ bản: hệ thống chức nghiệp (career system) và hệ thống việc làm (job system). Hệ thống chức nghiệp, phổ biến ở nhiều nước, chú trọng vào sự ổn định, làm việc suốt đời và thăng tiến theo thâm niên. Hệ thống việc làm, phổ biến ở Mỹ, tuyển dụng nhân sự vào các vị trí công việc cụ thể, đề cao tính cạnh tranh và linh hoạt. Việt Nam, thông qua Luật Cán bộ, Công chức, đang có xu hướng tích hợp cả hai mô hình này. Việc xây dựng một đội ngũ công vụ công chức chuyên nghiệp, có năng lực, phẩm chất và được quản lý theo vị trí việc làm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để hiện đại hóa nền hành chính công.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo Trình Lý Luận Hành Chính Nhà Nước là tài liệu giảng dạy cấp đại học do Khoa Hành chính học thuộc Học viện Hành chính tổ chức biên soạn, xuất bản tại Hà Nội năm 2010. Công trình do PGS. TS Nguyễn Hữu Hải làm chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của TS Đặng Khắc Ánh, ThS Hoàng Mai, ThS Chu Xuân Khánh, ThS Lê Văn Hòa và ThS Phạm Ngọc Hà. Trong chương trình đào tạo cử nhân ngành Hành chính học và Quản lý nhà nước, đây là môn học cơ sở khối ngành, giữ vai trò cung cấp khung lý thuyết nền tảng về tổ chức, vận hành và quản trị khu vực công.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học về bản chất, vai trò, đặc điểm và các nguyên tắc tổ chức của hành chính nhà nước. Giáo trình hướng tới việc giúp sinh viên hiểu rõ các trường phái lý thuyết hành chính trên thế giới, phân tích được cấu trúc nền hành chính (thể chế, bộ máy, công vụ, tài chính công) và các phương thức kiểm soát quyền lực hành pháp.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu kết hợp phương pháp luận khoa học hành chính hiện đại với việc phân tích thể chế chính trị - hành chính Việt Nam. Nội dung đi từ những vấn đề bản chất lý luận, tiến trình lịch sử tư tưởng hành chính, đến các mô hình quản trị công tiêu biểu và cấu trúc thực chứng của nền hành chính Việt Nam theo khuôn khổ Hiến pháp và Luật Cán bộ, công chức năm 2008.

Điểm đặc sắc của giáo trình là sự dung nạp đa chiều các quan điểm học thuật quốc tế (từ lý thuyết bộ máy thư lại cổ điển đến mô hình Quản lý công mới và Quản trị nhà nước tốt), đồng thời thẳng thắn chỉ ra những nội dung mà giới khoa học hành chính còn đang thảo luận, tạo tiền đề cho hoạt động nghiên cứu chuyên sâu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ vào Lời nói đầu và kết cấu biên soạn, giáo trình bao gồm 7 cụm chủ đề trọng tâm với tiến trình logic chặt chẽ:

• Chương I: Khái quát về hành chính nhà nước: Trình bày các khái niệm cơ bản về quản lý nhà nước (phân biệt 3 nhánh quyền lực: lập pháp, hành pháp, tư pháp; 5 đặc trưng phân biệt với quản lý xã hội của các tổ chức khác); từ nguyên của hành chính (gốc Latinh minor - phục vụ, ministrate - điều hành); định nghĩa hành chính nhà nước theo Owen E. Hughes (2003); 4 bản chất (chính trị, pháp lý, hoạt động quản lý, một nghề); 4 vai trò; 7 đặc điểm; và 7 nguyên tắc tổ chức - hoạt động của hành chính nhà nước Việt Nam (Đảng lãnh đạo; Nhân dân làm chủ; Tập trung dân chủ; Kết hợp quản lý ngành và lãnh thổ; Phân định quản lý nhà nước về kinh tế và quản lý kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước; Pháp chế xã hội chủ nghĩa; Công khai, minh bạch).
• Chương II: Các lý thuyết và mô hình hành chính nhà nước: Hệ thống hóa 4 nhóm lý thuyết tiếp cận (tiếp cận thực thi quyền lực nhà nước; tiếp cận quan hệ giữa chính trị và hành chính; tiếp cận nguyên tắc tổ chức; tiếp cận chức năng hành chính). Giới thiệu 3 mô hình tiêu biểu: Mô hình hành chính công truyền thống (Woodrow Wilson, Max Weber, F.W. Taylor); Mô hình Quản lý công mới - NPM (thập niên 1970 từ OECD, Margaret Thatcher, Ronald Reagan, Osborne & Gaebler); Mô hình Quản trị nhà nước tốt - Good Governance (cuối thập niên 1980 của World Bank, UNDP, EU).
• Chương III: Nền hành chính nhà nước: Phân tích 4 yếu tố cấu thành nền hành chính: Thể chế hành chính nhà nước (khái niệm nghĩa hẹp, 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng, 5 vai trò); Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước (phân loại theo lãnh thổ: trung ương - địa phương 3 cấp tỉnh, huyện, xã; phân loại theo thẩm quyền: thẩm quyền chung như Chính phủ, UBND và thẩm quyền riêng như Bộ, Sở); Nhân sự hành chính (so sánh hệ thống chức nghiệp - career system và hệ thống việc làm - job system; khái niệm cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức 2008); và Các nguồn lực vật chất.
• Chương IV: Chức năng, hình thức và phương pháp hành chính nhà nước: Làm rõ các chức năng nội bộ, chức năng tác động kinh tế - xã hội và các phương pháp hành chính, kinh tế, giáo dục tư tưởng.
• Chương V: Quyết định quản lý hành chính nhà nước: Bản chất, phân loại, quy trình xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện quyết định quản lý.
• Chương VI: Kiểm soát đối với nền hành chính nhà nước: Các cơ chế kiểm soát bên trong (thanh tra, kiểm tra) và kiểm soát bên ngoài (giám sát của Quốc hội, Tòa án, Mặt trận Tổ quốc, nhân dân).
• Chương VII: Nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hành chính nhà nước: Các tiêu chí đo lường hiệu lực, hiệu quả và các giải pháp cải cách hành chính nhà nước đồng bộ.

Progression logic của nội dung đi từ việc xác lập hệ khái niệm bản chất, mở rộng sang lịch sử học thuyết và mô hình so sánh quốc tế, sau đó phân tích giải phẫu từng thành tố của nền hành chính và kết thúc bằng các công cụ tác nghiệp, kiểm soát, tối ưu hóa hiệu năng bộ máy.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý luận về phân đôi chính trị - hành chính: Phân tích quan điểm của Woodrow Wilson (1887), Frank J. Goodnow (1900), Leonard D. White (1926) về tính độc lập, trung lập của hành chính; đối chiếu với trường phái phủ nhận sự phân tách của Fritz Morstein Marx (1947), Paul Appleby (1945), Allen Schick.
• Các học thuyết tổ chức và chức năng kinh điển: 14 nguyên tắc quản lý của Henry Fayol (1915); Nguyên tắc quản lý khoa học của F.W. Taylor; Thuyết bộ máy thư lại lý tưởng của Max Weber (1922); Mô hình chức năng hành chính POSDCoRB của Luther Gulick & Lyndall Urwick (1937) và mô hình hiện đại PAFHRIER của Garson & Overman (1983).
• Nguyên tắc thể chế hành chính Việt Nam: Cơ chế vận hành quyền lực nhà nước thống nhất có sự phân công, phối hợp; nguyên tắc tập trung dân chủ kết hợp phân cấp quản lý ngành và lãnh thổ; quy chế pháp lý về tổ chức Chính phủ (theo Nghị định 30/2003/NĐ-CP) và chính quyền địa phương 3 cấp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích thể chế và cơ cấu bộ máy: Phân biệt ranh giới thẩm quyền giữa cơ quan hành chính thẩm quyền chung (Chính phủ, UBND) và thẩm quyền riêng (Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan chuyên môn); đánh giá sự phân cấp quản lý ngành và lãnh thổ.
• Kỹ năng thẩm định mô hình nhân sự công vụ: Nhận diện ưu điểm và hạn chế của hệ thống chức nghiệp so với hệ thống việc làm; áp dụng quy định phân loại cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 vào công tác quản trị nhân sự công.
• Kỹ năng nhận diện và chuyển đổi phương thức quản lý: Phân tích sự chuyển dịch từ nền hành chính cai trị truyền thống sang hành chính phục vụ, tư nhân hóa dịch vụ công và áp dụng các kỹ thuật quản lý theo kết quả đầu ra.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và đối thoại học thuật chuyên sâu. Giảng viên sử dụng tài liệu để hệ thống hóa các khung lý thuyết lớn, sau đó định hướng sinh viên thảo luận các chủ đề mang tính tranh luận học thuật (ví dụ: tính độc lập tương đối của hành chính đối với chính trị; sự thích ứng của mô hình thư lại Weber trong bối cảnh cải cách quản lý công mới).

Về bài tập và phương pháp tiếp cận thực tiễn, giáo trình cung cấp dữ liệu nền tảng để triển khai các bài tập tình huống (case studies) về:

• Cơ cấu tổ chức bộ đa ngành, đa lĩnh vực tại Việt Nam.
• Phân định chức năng quản lý nhà nước về kinh tế của cơ quan hành chính với quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước.
• Phân tích nguyên nhân dẫn đến tính quan liêu, cứng nhắc trong các cơ quan hành chính tổ chức theo thứ bậc hình tháp và đề xuất biện pháp tinh gọn thủ tục.

Về phương pháp đánh giá, tài liệu đáp ứng cấu trúc kiểm tra toàn diện: đánh giá quá trình thông qua các bài tập nhóm phân tích mô hình chức năng POSDCoRB, PAFHRIER; đánh giá kết thúc học phần thông qua bài thi tự luận yêu cầu đối chiếu lý thuyết hành chính với các quy định pháp luật thực định (Luật Cán bộ, công chức; văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong bộ máy nhà nước).

Đối với việc tự học, sinh viên được khuyến nghị đọc tuần tự theo từng chương, lập bảng ma trận so sánh các học thuyết và liên hệ trực tiếp với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hành chính đang có hiệu lực.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết hành chính quốc tế: Giáo trình bao quát tiến trình phát triển của khoa học hành chính từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XXI. Tài liệu không chỉ dừng lại ở các học thuyết cổ điển (Wilson, Taylor, Fayol, Weber) mà phân tích chi tiết bối cảnh ra đời, nội dung và 5 xu hướng cải cách của Mô hình Quản lý công mới (NPM) từ các nước OECD (Anh, Mỹ, New Zealand, Thụy Điển) và Mô hình Quản trị nhà nước tốt (Good Governance) của World Bank, UNDP.
• Cập nhật các bước phát triển của thể chế hành chính Việt Nam: Tài liệu tích hợp các quy định pháp lý then chốt tại thời điểm biên soạn, tiêu biểu là việc làm rõ khái niệm cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (thay thế Pháp lệnh Cán bộ, công chức 1998, sửa đổi 2000, 2003); cập nhật mô hình tổ chức các cơ quan thuộc Chính phủ theo Nghị định số 30/2003/NĐ-CP; phản ánh xu hướng sắp xếp các Bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực.
• Gắn kết lý luận với 4 trọng tâm cải cách hành chính: Nội dung giáo trình bám sát 4 nội dung cốt lõi của chương trình cải cách nền hành chính nhà nước Việt Nam: cải cách thể chế hành chính, cải cách tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và cải cách tài chính công.
• Tính khách quan khoa học: Nhóm tác giả trình bày rõ ràng các quan điểm đối lập nhau trong giới học thuật (như tranh luận giữa trường phái phân đôi chính trị - hành chính và trường phái không phân đôi), không áp đặt một góc nhìn đơn nhất.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phục vụ trực tiếp sinh viên từ năm thứ hai trở đi thuộc ngành Hành chính học, Quản lý nhà nước, Luật học, Chính trị học và Xây dựng Đảng - Chính quyền nhà nước tại Học viện Hành chính và các cơ sở đào tạo đại học khối ngành luật, khoa học xã hội.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Triết học Mác - Lênin, Quản lý học đại cương và Luật Hiến pháp.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế câu hỏi kiểm tra, định hướng các chuyên đề nghiên cứu về khoa học hành chính, cải cách thể chế và tổ chức công vụ.
• Cán bộ, công chức, viên chức: Tài liệu phục vụ việc bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước ngạch chuyên viên, chuyên viên chính, giúp chuẩn hóa nhận thức về quy trình hành chính, thẩm quyền ban hành văn bản và trách nhiệm công vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên đại học ngành Hành chính học, Quản lý nhà nước, Luật học, học viên các lớp bồi dưỡng quản lý nhà nước và những người làm công tác nghiên cứu, thực tiễn trong bộ máy công quyền.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ sở về Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Quản lý học đại cương và Luật Hiến pháp để có thể tiếp thu các khái niệm về nhánh quyền lực hành pháp, thể chế và thẩm quyền quản lý.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu hành chính khác?

Giáo trình phân tích chi tiết sự phát triển của các trường phái lý thuyết hành chính trên thế giới (từ Wilson, Weber, Fayol đến NPM và Good Governance), đặt trong mối liên hệ trực tiếp với hệ thống nguyên tắc, thể chế và bộ máy hành chính nhà nước Việt Nam theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên nghiên cứu theo cấu trúc: nắm vững khái niệm, bản chất ở Chương I; so sánh các lý thuyết, mô hình ở Chương II; phân tích 4 thành tố nền hành chính ở Chương III; và liên hệ thực tế với các quy định pháp luật hiện hành về tổ chức bộ máy, công vụ.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn trong giáo trình?

Giáo trình trích dẫn các tài liệu tham khảo chuyên khảo quốc tế như: Public Management and Administration (Owen E. Hughes), Politics and Administration (Frank J. Goodnow), Introduction to the Study of Public Administration (Leonard D. White), The Future of Governing (B. Peters), cùng các báo cáo của OECD, World Bank và UNDP.

---

Kết luận

Giáo Trình Lý Luận Hành Chính Nhà Nước (Học viện Hành chính, 2010) là công trình học thuật cung cấp hệ thống tri thức lý luận hoàn chỉnh về quản lý hành chính nhà nước. Tài liệu kết nối mạch lạc các học thuyết quản trị công kinh điển và hiện đại trên thế giới với thực tiễn tổ chức thể chế, bộ máy và đội ngũ công vụ tại Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất là tiếp cận tuần tự từ hệ thống khái niệm bản chất, đào sâu các trường phái lý thuyết, đến việc phân tích cấu trúc bộ máy và các kỹ năng tác nghiệp quản lý. Để đạt hiệu quả cao, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng hệ thống văn bản pháp luật hiện hành (Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Cán bộ, công chức) và các báo cáo định kỳ về công tác cải cách hành chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I KHÁI QUÁT VỀ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC I. KHÁI NIỆM, BẢN CHÁT VÀ VAI TRÒ CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Một số khái niệm cơ bẳn 1. Quản lỷ nhà nưởc Quản lý nhà nước xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước, đó là quản lý toàn xã hội.

Nội hàm của quản lý nhà nước thay đổi phụ thuộc vào chế độ chính trị, lịch sừ và đặc điểm văn hoá, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi một quốc gia qua các giai đoạn lịch sử. Xét về mặt chức năng, quản lý nhà nước bao gồm 3 chức năng: thứ nhất, chức năng lập pháp do các cơ quan lập pháp thực hiện; thứ hai, chức năng hành pháp (hay chấp hành và điều hành) do hệ thống hành chính nhà nước đảm nhiệm; và thứ ba, chức năng tư pháp do các cơ quan tư pháp thực hiện. Trong hệ thống xã hội, có nhiều chủ thể tham gia quản lý xã hội như: tồ chửc chính trị, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, các đoàn thể nhân dân, các hiệp hội. So với quản lý của các tổ chức khác, thì quản lý nhà nước có những điểm khác biệt như sau: Trước hết, chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan, cá nhân trong bộ máy nhà nước được trao quyền, gồm: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp; Thứ hai, đối tượng quản lý của Nhà nước là tất cả các cá nhân, tồ chức sinh sống và hoạt động trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, công dân làm việc bên ngoài lãnh thổ quốc gia.

Thứ ba, quản lý nhà nước là quản lý toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao; Thứ tư, quản lý nhà nước mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng công cụ pháp luật nhà nước, chính sách đê quản lý xã hội. 2 Khoa Hành chinh học Thứ năm, mục tiêu của quản lý nhà nước là phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của toàn xã hội. Từ những đặc điểm trên, có thể hiểu quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tỉnh quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật và chỉnh sách để điều chỉnh hành vi của cả nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trĩ sự ổn định và phát triển của xã hột 1. Hành chỉnh Từ điển Oxford định nghĩa hành chính là: “một hành động thi hành”, “quản lý các công việc” hoặc “hướng dẫn hoặc giám sát sự thực hiện, sử dụng hoặc điều khiển”.

Theo gốc Latinh, ban đầu hành chính bắt nguồn từ minor, nghĩa là: “phục vụ”, sau này là ministrate, nghĩa là: “điều hành”(l). Từ những định nghĩa ờ trên có thể thấy rằng về cơ bản hành chính có những đặc tính sau: thứ nhất, hành chính là phục vụ người khác thông qua việc chấp hành các quyết định do người đó ban hành và chịu sự kiểm soát cùa họ. Thứ hai, hành chính là điều hành - khai thác, huy động và sử dụng cảc nguồn lực. (cơ sở vật chất, tài nguyên, nhân lực, tài chính.) theo quy định (luật hoặc điều lệ) nhằm đạt được mục tiêu của hệ thống (tổ chức hoặc nhà nước).

Tóm lại, có thể hiểu: Hành chỉnh là hoạt động chấp hành và điều hành trong quản lỷ một hệ thống theo những quy định định trước nhằm đạt mục tiêu của hệ thống. Hành chỉnh nhà nưởc Trong quản lý nhà nước, thì hành chính công hay hành chính nhà nước là p 7 9 hoạt động phục vụ nhân dân và công chức (nhà hành chính) thực hiện các chính sách, pháp luật do người khác (nhà chính trị) ban hành. Hành chính nhà nước .----- _ “ liên quan đến các thủ tục, biến các2 chính sách, quy định pháp luật thành hành 1 (Owen E. Hughes, Public Management and Administration, Third Edition, Published by Palgrave Macmilan, 2003, p 6) 2 (Owen E.

Hughes, Public Management and Administration, Third Edition, Published by Palgrave Macmilan, 2003, p 8) 3 Khoa Hành chính học động và quản lý công sở. Quản lý nhà nước bao gồm hành chính nhà nước, đồng thời bao gồm việc xác định mục tiêu ban đầu, thiết lập các quy định để đạt mục tiêu với hiệu quả tối đa, cũng như chịu trách nhiệm chính về các kết quả. Do đó, hành chính nhà nước chỉ là một bộ phận của quản lý nhà nước hay nói cách khác hành chính nhà nước có phạm vi hẹp hơn so với quản lý nhà nước ở một số khía cạnh. - Thứ nhất, hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp của Nhà nước tức là hoạt động chấp hành và điều hành.

- Thứ hai, chủ thể của hành chính nhà nước là các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong hệ thống hành chính nhà nước. Như vậy, hành chính nhà nước ỉà hoạt động thực thỉ quyển hành pháp của Nhà nước, đỏ là hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thong hành chỉnh nhà nước trong quản ỉý xã hội theo khuôn khổ pháp luật nhà nước nhằm phục vụ nhân dân, duy trĩ sự ổn định và phát triển của xã hội. Bản chất của hành chính nhà nước Hành chính nhà nước là một lĩnh vực rất rộng, đa dạng và phức tạp. Bản thân nó liên quan rất nhiều lĩnh vực khác nhau và ứng dụng các lý thuyết cùa nhiều khoa học khác nhau.

Như vậy, hành chính nhà nước vừa mang bản chất chính trị, mang tính pháp lý, vừa là hoạt động quản lý và là một nghề. - Hành chính nhà nước mang tính chính trị. Hành chính nhà nước không tồn tại ngoài môi trường chính trị, nó phục ụ và phục tùng chính trị, vì vậy nó mang bản chất chính trị. Hành chính nhà iiitơc thực hiện những mục tiêu, những nhiệm vụ do chính trị thiết lập; nó tham ,ìíi vào quá trình lập pháp; nó không chỉ là chủ thể thực thi chính sách mà còn ■ .all hi'mh chính sách; nó phục vụ lợi ích nhân dán và lợi ích công.

4 Khoa Hành chính học - Hành chính nhà nước mang tính pháp lý. Hành chính nhà nước hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, theo những chỉ dẫn pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, chủ thể hành chính nhà nước có trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật, đưa pháp luật vào đời sống xã hội (luật trong hành động “ hay hiện thực hóa luật), nên hoạt động của nó mang tính pháp lý. Mặt khác, hành chính nhà nước thực hiện chức năng lập quy - tức là ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật để cụ thể và hướng dẫn thi hành luật.

- Hành chính nhà nước là hoạt động quản lý. Cho dù hành chính nhà nước không phải là toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước nhưng nỏ là một bộ phận của quản lý nhà nước, mang bản chất của quản lý nhà nước. Hành chính nhà nước là chức năng hành pháp của Nhà nước - chức năng thi hành pháp luật, chính sách; đồng thời nó phối hợp hoạt động hợp tác của các cá nhân, tồ chức trong xã hội nhằm đạt những mục tiêu chung nhất định. Ngoài ra, hành chính nhà nước vừa là một khoa học vừa là một nghệ thuật, và mang tính trật tự thứ bậc của quản lý nói chung.

- Hành chính nhà nước là một nghề. Nghề hành chính là nghề tổng hợp, đòi hỏi một đội ngũ cán bộ, công chức phải cố trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ nhất định - tức họ ià những nhà hành chính chuyên nghiệp. Hành chính là nghề lao động trí óc và là nghề hiện thực hóa các ý tưởng của các nhà chính trị. Hầu hết các nước trên thế giới đều coi hành chính là một nghề cao quý trong xã hội.

Vai trò của hành chính nhà nước Cũng như quản lý nhà nước, hành chính nhà nước có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của một quốc gia, của một Nhà nước. Vai ưò quan trọng đó được thể hiện trên các mặt sau: - Thứ nhất, hành chính nhà nước hiện thực hóa các mục tiêu, ý tưởng của các nhà chính trị - những người đại diện của nhân dân. Vai trò này xuất phát từ 5 Khoa Hành chính học chức nãng chấp hành của hành chính nhà nước. Chủ thể hành chính nhà nước có trách nhiệm chấp hành quyết định của các cơ quan chính trị nhằm đạt được các mục tiêu chính trị của quốc gia, phục vụ lợi ích của đất nước, của nhân dân.

- Thứ hai, hành chính nhà nước điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đạt mục tiêu tới mức tối đa và với hiệu quà cao nhất. Vai trò này xuất phát từ chức nãng cụ thể của điều hành hành chính nhà nước là: định hưởng (thông qua quy hoạch, kế hoạch), điều chinh các quan hệ xã hội (thông qua ban hành văn bản lập quy); hướng dẫn và tổ chức thực hiện Hiến pháp, luật, chính sách.; kiểm tra, thanh tra và xử lý những vi phạm pháp luật. - Thứ ba, hành chính nhà nước duy trì và thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng. Đe thực hiện tốt hai vai trò trên, hành chính luôn có trách nhiệm duy trì và tạo lập những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các yếu tố cấu thành xã hội như: duy trì và phát triển các nguồn tài nguyên, kiến tạo các nguồn lực vật chất, sừ dụng cỏ hiệu quả các nguồn lực tài chính, phát triển nguồn lực con người, khắc phục những thất bại của thị trường hoặc hậu quả do những sai sót của hành chính nhà nước gây ra.

- Thứ tư, hành chính nhà nước đảm bảo cung cấp dịch vụ công cho xã hội. Cùng với sự phát triển của xã hội và quá trinh dân chủ hoá đời sống xã hội, thì vai trò này ngày càng quan trọng và mờ rộng. Vì suy cho cùng, hành chính nhà nước được thiết lập nhằm để phục vụ lợi ích của nhân dân với tư cách là chủ thể của xã hội, là chủ thể của quyền lực nhà nước. ĐẶC ĐIẺM CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1.

Tính lệ thuộc vào chính trị Nen hành chính nhà nướ^là một bộ phận câu thành hệ thông chỉnh trị, là công cụ đê thực hiện ý chí của giai câp thông trị trong xã hội có giai câp đôi kháng và thực hiện ý chí của nhân dân trong xã hội dân chủ dưới sự lãnh đạo của đàng cầm quyền. Vì vậy, hành chính nhà nước mang bản chất chính trị, là hoạt động thực thi nhiệm vụ chính trị, phải phục tùng và phục vụ chính trị.