GIÁO TRÌNH LUAT THI HANH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM 80-2012/CXB/77-90/CAND TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI GLÁO TRINH - LUAT THI HANH ÁN DAN SỰ VIET NAM (Tái bản lan thứ 2 có sửa ổi, bỗ sung) NHÀ XUẤT BẢN CÔNG AN NHÂN DÂN HÀ NỘI - 2012 Chủ biên TS. NGUYÊN CÔNG BÌNH Tập thể tác giả TS. NGUYÊN CÔNG BÌNH Ch°¡ng I & II TS. NGUYÊN TRIÊU D¯ NG Ch°¡ng IV TS.
NGUYÊN THỊ THU HÀ Ch°¡ng VII TS. BÙI THỊ HUYEN Ch°¡ng II TS. TRAN PH¯ NG THẢO Ch°¡ng VI TS. TRAN ANH TUẦN Ch°¡ng V LỜI NÓI ẦU Thi hành an dân sự là một trong những nội dung c¡ bản của t° pháp dân sự, có tác ộng trực tiếp tới hiệu quả của việc bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của các chủ thể thông qua hoạt ộng t° pháp.
Vi vậy, thi hành án dán sự luôn °ợc Nhà n°ớc và xã hội quan tâm. Thời gian qua, cùng với những thành tựu cua công cuộc cải cách t° pháp, tô chức và hoạt ộng thi hành án dân sự ở n°ớc ta cing ã có nhiễu tiến bộ và ngày càng có hiệu quả. Tuy vậy, ể nâng cao h¡n nữa hiệu quả của hoạt ộng thi hành an dân sự, ngày 14 thang 11 nm 2008 tại kì họp thứ 4 Quốc hội Khoá XII ã thông qua Luật thi hành án dân sự Việt Nam và Luật này có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 nm 2009. Việc Nhà n°ớc ban hành Luật thi hành án dân sự Việt Nam nm 2008 ã ánh dấu b°ớc phát triển mới của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam và kip thời áp ứng nhu cau iều chỉnh của pháp luật doi với các quan hệ phát sinh trong thi hành án dan sự.
Trong ch°¡ng trình ào tao cử nhân luật, Luật thi hành án dân sự Việt Nam là môn học giáo dục chuyên nghiệp. Dé áp ứng nhu cau học tập, nghiên cứu và tìm hiểu pháp luật thi hành án dân sự của các sinh viên, can bộ giảng dạy, nghiên cứu và hoạt ộng thực tiên pháp luật, 5 tập thể giảng viên Bộ môn luật to tụng dân sự của Tr°ờng ại học Luật Hà Nội ã biên soạn cuốn Giáo trình luật thi hành án dân sự Việt Nam. Nội dung cuon Giáo trình này bao gồm bảy ch°¡ng trình bày những van dé lí luận c¡ bản về luật thi hành án dân sự nh° khái niệm luật thi hành án dán sự, nguon cua luật thi hành an dân sự, quan hệ pháp luật thi hành an dán sự, xã hội hoá thi hành an dan sự v. Ngoài ra, con phán tích làm rõ các quy ịnh của pháp luật thi hành an dan sự Việt Nam hiện hành về thời hiệu, thẩm quyén và nguyên tắc thi hành án dân sự; nhiệm vụ, quyên han của các c¡ quan, tô chức và cá nhân trong thi hành án dân sự; ối t°ợng, thẩm quyên và thủ tục thi hành an dân sự v.
Hi vọng cuốn Giáo trình này sẽ áp ứng °ợc yêu câu của các ộc giả quan tâm ến luật thi hành an dân sự. Mặc dù tập thể tác giả ã có gắng trình bày các vấn dé về luật thi hành án dân sự trong cuốn Giáo trình một cách rõ ràng và có hệ thong nh°ng vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận °ợc y kiến góp ÿ của bạn ọc. Xin tran trọng cảm ¡n! TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BANG CHU VIET TAT BPKCTT Biện pháp khan cấp tạm thời BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự LTHADS Luật thi hành án dân sự LCT Luật cạnh tranh LTCTAND Luật tô chức toà án nhân dân LTCVKSND Luật tô chức viện kiểm sát nhân dân LTTTM Luật trọng tài th°¡ng mại PLTHADS Pháp lệnh thi hành án dân sự TANDTC Toà án nhân dân tối cao VKSNDTC Viện kiêm sát nhân dân tôi cao CH¯ NG I NHUNG VAN DE LÍ LUẬN C BAN VE LUAT THI HANH AN DAN SU VIET NAM I.
KHÁI NIEM, DOI T¯ỢNG DIEU CHỈNH, PH¯ NG PHAP DIEU CHINH VA NGUON CUA LUAT THI HANH AN DAN SU VIET NAM 1. Khai niệm luật thi hành án dân sự Việt Nam Quá trình bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của các °¡ng sự bao gồm nhiều giai oạn khác nhau. Việc giải quyết vụ việc dân sự tại toà án tuy rất quan trọng nh°ng thực ra mới chỉ là giai oạn dau của quá trình bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của °¡ng sự. Trong giai oạn này, toà án mới chỉ làm rõ các tình tiết của vụ việc dân sự và áp dụng các quy phạm pháp luật quyết ịnh quyền và ngh)a vụ của các °¡ng sự.
Quyền và ngh)a vụ của các °¡ng sự trong vụ việc dân sự ã °ợc toà án quyết ịnh muốn trở thành hiện thực thì phải thông qua việc thi hành án. Trong ó, ng°ời có quyền thi hành án yêu cầu ng°ời có ngh)a vụ thi hành án phải thực hiện ngh)a vụ thi hành án của họ ối với mình và ng°ời có ngh)a vụ thi hành án phải thực hiện ngh)a vụ của mình vì lợi ích của ng°ời có quyền thi hành án. Do vậy, theo ngh)a chung thì thi hành án dân sự là thực hiện bản án, quyết ịnh dân sự của toà án. Thi hành án dân sự xuất phát và gắn liền với hoạt ộng xét xử của toà án.
Tuy vậy, theo ngh)a một thuật ngữ pháp lí thì còn có các 9 ý kiến khác nhau về thi hành án dân sw.” ý kiến thứ nhất cho rằng thi hành án dân sự là một dạng của hoạt ộng hành chính, bởi thi hành án dân sự là hoạt ộng mang tính iều hành và chấp hành mà iều hành và chấp hành là ặc tr°ng của hoạt ộng hành chính. Mặt khác, thi hành án dân sự ở n°ớc ta lại không do toà án - c¡ quan t° pháp tổ chức. ý kiến thứ hai cho rằng thi hành án dân sự là một dạng của hoạt ộng hành chính-t° pháp vì thi hành án dân sự là hoạt ộng mang tính iều hành và chấp hành quyết ịnh của toà án - c¡ quan t° pháp. H¡n nữa, trong quá trình thi hành án dân sự còn phải tiến hành các hoạt ộng mang tính hành chính nh° chứng thực bản sao giấy tờ, việc uỷ quyền thi hành án dân sự, tr°ớc bạ chuyên quyền sở hữu nhà cho ng°ời °ợc thi hành án v.
ý kiến thứ ba lại cho rằng thi hành án dân sự là một dạng của hoạt ộng t° pháp vì thi hành án dân sự gắn liền với hoạt ộng xét xử, mang tính tài sản, ộc lập và do c¡ quan t° pháp có thâm quyền tổ chức thực hiện. Qua nghiên cứu, chúng tôi thấy ý kiến này là có c¡ sở khoa học h¡n cả. Thị hành án dân sự gan liền với hoạt ộng xét xử vì xét xử và thi hành án dân sự là hai mặt của quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của °¡ng sự. Xét xử là tiền ề của thi hành án dân sự, không có xét xử thì không có thi hành án dân sự.
Ng°ợc lại, thi hành án dân sự tiếp nối với xét xử làm cho bản án, quyết ịnh có hiệu lực trên thực tê nên có tác dụng củng cô ket quả xét xử. ® Xem: Công trình nghiên cứu khoa học cấp nhà n°ớc “Luận cứ khoa học và thực tiễn của việc ổi mới tổ chức và hoạt ộng thi hành án ở Việt Nam trong giai oạn mới ” do Viện nghiên cứu khoa học pháp lí thuộc Bộ t° pháp chủ trì thực hiện nm 2003, tr. 13; Công trình nghiên cứu khoa học cấp bộ “Nhitng quan iểm c¡ bản về BLTTDS Việt Nam” do Viện nhà n°ớc và pháp luật thuộc Trung tâm khoa học xã hội và nhân vn quốc gia chủ trì thực hiện nm 2001, tr. 63 và Tạp chí luật học số 2/2001, tr.
10 Thị hành án dân sự mang tính tài sản - ặc tr°ng của quan hệ dân sự. Trên thực tế, phần lớn các bản án, quyết ịnh dân sự °ợc °a ra thi hành ều quyết ịnh các vấn ề về tài sản nh° chia thừa kế, trách nhiệm bồi th°ờng thiệt hại ngoài hợp ồng v. Thông qua thi hành án dân sự, ng°ời phải thi hành án phải thực hiện các ngh)a vụ về tài sản của họ và ng°ời °ợc thi hành án dân sự sẽ nhận °ợc các quyền, lợi ích về tài sản. Thị hành án dân sự mang tính ộc lập - ặc tr°ng của hoạt ộng t° pháp.
Thi hành án là quá trình diễn ra phức tạp, trong ó c¡ quan thi hành án dân sự th°ờng phải chịu áp lực, tác ộng từ nhiều phía. ể bảo ảm hiệu quả của thi hành án dân sự thì c¡ quan thi hành án dân sự và chấp hành viên phải °ợc ộc lập và không cá nhân, c¡ quan, tô chức nào °ợc can thiệp trái pháp luật vào quá trình thi hành án dân sự. Vì vậy, khác với các vn bản quy phạm pháp luật quy ịnh về thi hành án dân sự °ợc ban hành tr°ớc, PLTHADS nm 2004 và LTHADS ã quy ịnh c¡ quan thi hành án dân sự tách khỏi các c¡ quan t° pháp ịa ph°¡ng, không phụ thuộc về tổ chức và quản lí của các c¡ quan này. Thị hành án dân sự do c¡ quan thi hành án dân sự - co quan t° pháp tổ chức thực hiện.
Việc thực hiện quyền t° pháp của Nhà n°ớc do nhiều c¡ quan t° pháp thực hiện và toà án chỉ là một trong các c¡ quan ó. C¡ quan thi hành án dân sự có chức nng, nhiệm vụ và quyền hạn thực hiện quyền t° pháp của Nhà n°ớc cho nên c¡ quan thi hành án dân sự là một trong các c¡ quan t° pháp. Ngoài ra, ể thực hiện các bản án, quyết ịnh °ợc °a ra thi hành thì trong quá trình thi hành án dân sự ôi khi các chủ thể tham gia thi hành án còn phải tiến hành các hoạt ộng nh° yêu 11 cầu c¡ quan có thâm quyền chứng thực bản sao giấy tờ, việc uỷ quyền thi hành án, tr°ớc bạ chuyển quyền sở hữu nhà cho ng°ời °ợc thi hành án v. Tuy vậy, những hoạt ộng này không phải là hoạt ộng c¡ bản, chỉ mang tính bé trợ cho việc thi hành bản án, quyết ịnh dân sự.
Thi hành án dân sự là nhm mục ích °a bản án, quyết ịnh dân sự ra thực hiện trên thực tế. Do vậy, ối t°ợng thi hành án dân sự tr°ớc hết phải là các bản án, quyết ịnh giải quyết các vụ việc dân sự, sau ó là các quyết ịnh về tài sản trong các bản án hình sự, hành chính của toà án. Hiện nay, nhìn chung pháp luật về thi hành án dân sự của các n°ớc trên thế giới ều quy ịnh ối t°ợng thi hành án dân sự theo h°ớng này.