Giáo Trình Lịch Sử lớp 10 - Phát Triển Năng Lực Học Sinh, biên soạn bởi Đồ Thanh Bình và Nguyễn Văn Ninh

Giáo trình Lịch Sử 10 mới theo chương trình GDPT 2018 không chỉ là một sự thay đổi về nội dung mà còn là một cuộc cách mạng về phương pháp tiếp cận. 105 trang.

• Đề tài: Giáo Trình Lịch Sử 10: Khám Phá và Phát Triển Năng Lực Tư Duy Lịch Sử

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Bài 1: HIỆN THỰC LỊCH SỬ VÀ LỊCH SỬ ĐƯỢC CON NGƯỜI NHẬN THỨC
• 1.1. Lịch sử, hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của Sử học
• 1.3. Chức năng và nhiệm vụ của Sử học
• 2. Bài 2: TRI THỨC LỊCH SỬ VÀ CUỘC SỐNG
• 2.1. Sự cần thiết phải học tập, khám phá lịch sử suốt đời
• 2.2. Thu thập, xử lí thông tin và sử liệu để làm giàu tri thức lịch sử
• 2.3. Kết nối kiến thức, bài học lịch sử vào cuộc sống
• 3. Bài 3: SỬ HỌC VỚI CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA, DI SẢN THIÊN NHIÊN VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH
• 3.1. Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên

Tóm tắt

I. Toàn cảnh Giáo trình Lịch Sử 10 Đổi mới tư duy lịch sử

Giáo trình Lịch Sử 10 mới theo chương trình GDPT 2018 không chỉ là một sự thay đổi về nội dung mà còn là một cuộc cách mạng về phương pháp tiếp cận. Mục tiêu cốt lõi của bộ sách này là chuyển dịch trọng tâm từ việc ghi nhớ sự kiện đơn thuần sang phát triển năng lực tư duy lịch sử cho học sinh. Thay vì áp đặt một góc nhìn duy nhất, sách khuyến khích học sinh trở thành những nhà sử học tập sự, biết cách đặt câu hỏi, phân tích nguồn sử liệu và hình thành nhận thức của riêng mình về quá khứ. Cấu trúc bài học được thiết kế theo hướng mở, với các hoạt động khám phá và vận dụng, nhằm tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức. Sách nhấn mạnh rằng Lịch sử không phải là những gì đã chết trong quá khứ, mà là một khoa học có phương pháp nghiên cứu, có đối tượng và chức năng rõ ràng, giúp con người hiểu về hiện tại và định hướng tương lai. Đây là bước tiến quan trọng trong nỗ lực đổi mới giáo dục, hướng tới việc đào tạo những công dân có kỹ năng phản biện lịch sử và khả năng tự học suốt đời.

1.1. Triết lý biên soạn Từ kiến thức đến năng lực cốt lõi

Triết lý trung tâm của sách giáo khoa Lịch Sử 10 mới là lấy người học làm trung tâm, hướng đến việc hình thành và phát triển các năng lực chuyên môn. Sách khẳng định: "Phương pháp dạy học môn Lịch sử được thực hiện trên nền tảng những nguyên tắc cơ bản của Sử học và phương pháp giáo dục tích cực, hiện đại". Điều này có nghĩa là, thay vì chỉ truyền thụ kiến thức một chiều, giáo trình tạo cơ hội để học sinh thực hành các kỹ năng của một nhà sử học: tìm tòi, khám phá, đánh giá và diễn giải thông tin. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc học sinh biết "cái gì đã xảy ra", mà quan trọng hơn là hiểu "tại sao nó xảy ra" và "ý nghĩa của nó là gì". Quá trình này giúp hình thành các phẩm chất quan trọng như tư duy độc lập và tư duy phản biện, nền tảng cho việc học tập suốt đời.

1.2. Cấu trúc bài học mới Khuyến khích khám phá và tự học

Cấu trúc của sách giáo khoa lớp 10 mới được thiết kế một cách khoa học để dẫn dắt học sinh từng bước khám phá tri thức. Mỗi bài học không chỉ có phần "Kiến thức mới" mà còn được bổ sung các mục đặc biệt như "Em có biết?", "Góc khám phá" và "Góc mở rộng". Các mục này không chỉ cung cấp thông tin bổ sung mà còn kích thích trí tò mò, gợi mở những hướng tìm hiểu sâu hơn, qua đó phát triển năng lực tự học. Đặc biệt, hệ thống câu hỏi "Luyện tập" và "Vận dụng" được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, yêu cầu học sinh không chỉ tái hiện kiến thức mà còn phải biết kết nối, so sánh và áp dụng kiến thức lịch sử vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Đây chính là công cụ hiệu quả để biến tri thức sách vở thành hiểu biết sống động.

II. Thách thức dạy học Vượt lối mòn với sách Lịch Sử 10 mới

Một trong những thách thức lớn nhất của việc dạy và học Lịch sử truyền thống là khuynh hướng xem "hiện thực lịch sử" và "lịch sử được nhận thức" là một. Giáo trình Lịch Sử 10 mới đã trực diện giải quyết vấn đề này, nhấn mạnh rằng hiện thực lịch sử là duy nhất và khách quan, nhưng nhận thức về nó lại đa dạng và có thể mang tính chủ quan. Sách đã chỉ ra rằng nhận thức khác nhau có thể đến từ "mục đích nghiên cứu, nguồn sử liệu, quan điểm tiếp cận, phương pháp nghiên cứu". Việc này phá vỡ tư duy học vẹt, ghi nhớ một chiều, thay vào đó là khuyến khích học sinh tiếp cận lịch sử như một cuộc đối thoại đa chiều. Hơn nữa, sách cũng chỉ ra hạn chế của quan niệm cũ khi cho rằng "Sử học phương Đông thời cổ — trung đại chủ yếu ghi chép về hoạt động của vua, quan, triều đình", từ đó mở ra một góc nhìn toàn diện hơn, hướng về lịch sử của đại chúng nhân dân. Đây là một sự thay đổi nền tảng, giúp môn Lịch sử trở nên hấp dẫn và sâu sắc hơn.

2.1. Phân biệt hiện thực lịch sử và lịch sử được nhận thức

Giáo trình sử dụng một ví dụ kinh điển để làm rõ sự khác biệt này: sự kiện Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản. Đây là một hiện thực lịch sử không thể thay đổi, nhưng lại có ít nhất hai luồng nhận thức, đánh giá trái chiều. Một luồng ý kiến cho rằng hành động này đã chấm dứt sớm Chiến tranh thế giới thứ hai, trong khi luồng ý kiến khác lên án đây là tội ác chiến tranh. Bằng cách trình bày các góc nhìn khác nhau về cùng một sự kiện, sách dạy cho học sinh rằng lịch sử được con người ghi chép và diễn giải luôn chứa đựng cả yếu tố khách quan và chủ quan. Điều này giúp học sinh hình thành thói quen phân tích nguồn sử liệu một cách cẩn trọng, không vội vàng chấp nhận một sự thật duy nhất, qua đó rèn luyện kỹ năng phản biện lịch sử.

2.2. Quan niệm cũ Lịch sử chỉ là sự kiện của vua quan

Sách đã thẳng thắn chỉ ra một giới hạn của sử học truyền thống bằng cách trích dẫn nhận định của Trần Trọng Kim: "...trong sử chỉ cần chép những chuyện quan hệ đến nhà vua, hơn là những chuyện quan hệ đến sự tiến hoá của nhân dân trong nước". Cách tiếp cận này khiến lịch sử trở nên xa rời, chỉ xoay quanh các triều đại và chiến công, bỏ qua đời sống, văn hóa và vai trò của quần chúng. Giáo trình Lịch Sử 10 mới, ngược lại, mở rộng đối tượng nghiên cứu của Sử học ra "toàn bộ những hoạt động của con người... trong quá khứ, diễn ra trên mọi lĩnh vực". Cách tiếp cận toàn diện này giúp lịch sử trở nên gần gũi, phong phú và phản ánh đúng bản chất của nó là lịch sử của toàn xã hội.

III. Phương pháp dạy học tích cực trong Giáo trình Lịch Sử 10

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển năng lực tư duy lịch sử, giáo trình Lịch Sử 10 áp dụng triệt để các phương pháp dạy học tích cực. Cấu trúc kiến thức và kỹ năng trong sách tạo điều kiện tối đa cho việc học tập chủ động, khám phá và tương tác. Thay vì chỉ đọc và chép, học sinh được hướng dẫn tham gia vào các hoạt động như thảo luận nhóm, thực hiện dự án, đóng vai, và đặc biệt là kỹ năng làm việc với các nguồn sử liệu đa dạng. Hệ thống câu hỏi trong sách không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn là công cụ gợi mở tư duy, yêu cầu học sinh phải so sánh, phân tích, đánh giá và đưa ra quan điểm cá nhân. Hơn nữa, sách còn tạo cơ hội để kết nối kiến thức liên môn, giúp học sinh thấy được mối liên hệ giữa Lịch sử với Địa lí, Ngữ văn, Giáo dục kinh tế và pháp luật, từ đó có cái nhìn tổng thể và sâu sắc hơn về các vấn đề xã hội.

3.1. Phát triển kỹ năng phân tích qua hệ thống câu hỏi mở

Hệ thống câu hỏi xuyên suốt các bài học là một công cụ then chốt của phương pháp dạy học tích cực. Các câu hỏi không còn dừng ở mức độ "Ai? Cái gì? Khi nào? Ở đâu?" mà tập trung vào "Tại sao? Như thế nào? Ý nghĩa là gì?". Ví dụ, sau khi trình bày về khái niệm lịch sử, sách đặt câu hỏi yêu cầu học sinh "Phân biệt hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức" và "Giải thích". Những câu hỏi như vậy đòi hỏi sự tư duy, phân tích và khả năng diễn đạt logic thay vì chỉ nhớ thuộc lòng. Các bài tập cuối bài cũng yêu cầu "giải thích phát biểu", "sưu tầm tư liệu",... tất cả đều nhằm mục đích rèn luyện cho học sinh cách tư duy như một nhà nghiên cứu.

3.2. Sơ đồ tư duy lịch sử và các công cụ trực quan hóa

Giáo trình tận dụng hiệu quả các công cụ trực quan để hỗ trợ học tập. Hệ thống lược đồ, bảng biểu và hình ảnh không chỉ để minh họa mà còn là một nguồn sử liệu quan trọng. Ví dụ, "Sơ đồ chức năng và nhiệm vụ của Sử học" hay "Sơ đồ quy trình thu thập, xử lí thông tin và sử liệu" giúp hệ thống hóa kiến thức một cách logic và dễ nhớ. Việc sử dụng sơ đồ tư duy lịch sử và các công cụ này khuyến khích học sinh tổng hợp thông tin, xác định các mối liên hệ và trình bày kiến thức một cách khoa học. Đây là một kỹ năng quan trọng, giúp các em học tốt không chỉ môn Lịch sử mà còn nhiều môn học khác.

IV. Hướng dẫn khai thác sử liệu Rèn luyện tư duy lịch sử

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của giáo trình Lịch Sử 10 là việc trang bị cho học sinh năng lực làm việc với sử liệu. Sách nhấn mạnh rằng: "Không có sử liệu, nhà sử học không thể khôi phục được hiện thực lịch sử". Vì vậy, việc học cách thu thập, xử lý và phân tích nguồn sử liệu được xem là một kỹ năng nền tảng. Giáo trình giới thiệu một quy trình khoa học, chặt chẽ gồm 4 bước: (1) Sưu tầm, đọc và ghi chép thông tin; (2) Chọn lọc, phân loại sử liệu; (3) Xác minh, đánh giá nguồn sử liệu; (4) Lập thư mục. Bằng cách thực hành quy trình này, học sinh học được cách tiếp cận thông tin một cách có phê phán, biết đánh giá độ tin cậy của nguồn tin và sử dụng bằng chứng để củng cố lập luận của mình. Đây chính là cốt lõi của năng lực tư duy lịch sử.

4.1. Quy trình thu thập và xử lí thông tin sử liệu khoa học

Sách cung cấp một quy trình 4 bước rõ ràng để học sinh học tập và khám phá lịch sử. Quy trình này bắt đầu từ việc sưu tầm thông tin liên quan đến vấn đề cần tìm hiểu, sau đó phân loại sử liệu để thuận lợi cho việc xác minh. Bước quan trọng nhất là xác minh và đánh giá nguồn gốc, thời điểm ra đời và nội dung của sử liệu. Cuối cùng là lập một thư mục các nguồn đã sử dụng. Việc chuẩn hóa quy trình này giúp học sinh tiếp cận việc nghiên cứu một cách bài bản, tránh được việc sử dụng thông tin sai lệch, không được kiểm chứng, qua đó hình thành tác phong làm việc khoa học và có trách nhiệm.

4.2. Phân loại và đánh giá các dạng nguồn sử liệu khác nhau

Tài liệu tham khảo môn Sử 10 này giới thiệu 4 loại hình sử liệu cơ bản: sử liệu truyền khẩu, sử liệu hiện vật, sử liệu hình ảnh và sử liệu thành văn (chữ viết). Mỗi loại hình đều có ưu và nhược điểm riêng, đòi hỏi người nghiên cứu phải có phương pháp tiếp cận phù hợp. Ví dụ, sử liệu truyền khẩu có thể chứa đựng những giá trị văn hóa độc đáo nhưng cũng dễ bị tam sao thất bản. Sử liệu hiện vật như trống đồng hay các di tích khảo cổ là bằng chứng xác thực nhưng cần được diễn giải một cách khoa học. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại hình giúp học sinh có cái nhìn đa chiều và toàn diện hơn khi phân tích nguồn sử liệu.

V. Bí quyết đánh giá năng lực học sinh theo chương trình mới

Việc đánh giá năng lực học sinh theo tinh thần của giáo trình Lịch Sử 10 mới không chỉ dựa vào khả năng ghi nhớ kiến thức. Thay vào đó, nó tập trung vào việc đánh giá quá trình học tập và các kỹ năng mà học sinh đã phát triển. Các hoạt động đánh giá được thiết kế đa dạng, từ các câu hỏi tự luận yêu cầu phân tích, so sánh đến các bài tập vận dụng, yêu cầu học sinh kết nối kiến thức lịch sử để giải thích các vấn đề đương đại. Ví dụ, sách yêu cầu học sinh "Vận dụng kiến thức lịch sử để giải thích nguyên nhân băng tan ở Bắc Cực". Điều này cho thấy, mục tiêu cuối cùng của việc học Sử là phục vụ cuộc sống. Chức năng của Sử học không chỉ là "chức năng khoa học" (khôi phục hiện thực) mà còn là "chức năng xã hội" (giáo dục, nêu gương và phục vụ cuộc sống).

5.1. Chức năng xã hội Giáo dục nêu gương qua các câu chuyện

Giáo trình sử dụng những câu chuyện lịch sử điển hình để thực hiện chức năng giáo dục. Câu chuyện "Thôi Trữ giết vua" là một minh chứng hùng hồn về trách nhiệm của người chép sử. Dù phải đối mặt với cái chết, các vị Thái sử vẫn kiên quyết viết đúng sự thật: "Viết đúng sự thật là chức trách của quan chép sử. Vì cầu sống mà làm chuyện sai trái, vậy thà chết còn hơn!". Câu chuyện này không chỉ là một sự kiện lịch sử mà còn là một bài học sâu sắc về sự trung thực, lòng dũng cảm và đạo đức nghề nghiệp. Thông qua những ví dụ như vậy, sách giáo dục học sinh về các giá trị nhân văn cao đẹp.

5.2. Bài tập vận dụng Liên kết tri thức lịch sử vào cuộc sống

Một điểm đột phá trong giáo án Lịch Sử 10 chương trình mới là việc chú trọng liên kết tri thức vào thực tiễn. Sách trích dẫn lời Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Sử ta dạy cho ta bài học này: lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do". Đây là một bài học kinh nghiệm được đúc kết từ lịch sử và vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Các bài tập vận dụng yêu cầu học sinh sử dụng kiến thức về các cuộc cách mạng công nghiệp để giải thích tình trạng nóng lên toàn cầu, hay dùng bài học về đoàn kết dân tộc để phân tích các vấn đề thời sự. Cách tiếp cận này giúp môn Lịch sử trở nên thiết thực và có ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lịch sử 10 (bộ sách Cánh Diều) là tài liệu giáo khoa chuẩn hóa được biên soạn theo Chương trình Giáo dục phổ thông môn Lịch sử, được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt sử dụng trong các cơ sở giáo dục phổ thông theo Quyết định số 775/QĐ-BGDĐT ngày 15/03/2023. Cuốn sách do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm ấn hành (Quyết định xuất bản số 429/QĐ-NXBĐHSP ngày 30/3/2023; Mã số ISBN: 978-604-373-370-9; khổ in tiêu chuẩn 19 x 26,5 cm). Công trình được thực hiện bởi tập thể tác giả gồm: PGS.TS. Đỗ Thanh Bình (Tổng Chủ biên), PGS.TS. Nguyễn Văn Ninh (Chủ biên), cùng các tác giả Nguyễn Thị Thế Bình, Nguyễn Thu Hiền, Tống Thị Quỳnh Hương và Nguyễn Mạnh Hưởng.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, tài liệu giữ vai trò nền tảng ở cấp Trung học phổ thông, đáp ứng yêu cầu của môn Lịch sử bắt buộc đối với toàn thể học sinh, đồng thời cung cấp các chủ đề chuyên sâu định hướng nghề nghiệp thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào việc hình thành thế giới quan khoa học, giúp người học phân biệt giữa hiện thực lịch sử khách quan và nhận thức lịch sử mang tính chủ quan; rèn luyện phương pháp thu thập, thẩm định sử liệu và phát triển tư duy phản biện.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành 7 chủ đề lớn bao gồm 15 bài học, đi kèm hệ thống công cụ hỗ trợ tra cứu chuyên biệt. Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên nguyên tắc kết hợp giữa lịch sử học cơ bản và phương pháp giáo dục hiện đại, tích hợp liên môn chặt chẽ với các môn Địa lí, Ngữ văn, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Giáo dục quốc phòng và an ninh. Điểm đặc sắc của cuốn sách là phương thức tiếp cận lịch sử theo hệ thống chủ đề và tiến trình văn minh nhân loại, kết hợp kênh chữ, kênh hình, hệ thống sơ đồ, bảng biểu và trích dẫn các nguồn sử liệu nguyên bản.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung của giáo trình được phân bố qua 7 chủ đề mang tính hệ thống cao:

• Chủ đề 1: Lịch sử và Sử học (Bài 1 – Bài 2): Xác lập khái niệm lịch sử theo ba bình diện (những gì đã diễn ra trong quá khứ; nhận thức của con người; khoa học lịch sử). Phân tích bản chất của hiện thực lịch sử (khách quan, duy nhất) và lịch sử được con người nhận thức (vừa khách quan vừa chủ quan, biến đổi theo thời gian, phụ thuộc mục đích, nguồn sử liệu và phương pháp nghiên cứu). Trình bày chức năng (khoa học, xã hội), nhiệm vụ (cung cấp tri thức, giáo dục nêu gương) của Sử học và quy trình 4 bước thu thập, xử lý sử liệu (Lập thư mục $\rightarrow$ Sưu tầm, đọc, ghi chép $\rightarrow$ Chọn lọc, phân loại $\rightarrow$ Xác minh, đánh giá).
• Chủ đề 2: Vai trò của Sử học (Bài 3): Phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa Sử học với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, di sản thiên nhiên và phát triển ngành du lịch. Dẫn xuất các căn cứ pháp lý lịch sử như Sắc lệnh số 65/SL ngày 23/11/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quyết định số 36/2005/QĐ-TTg về Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam, và Luật Du lịch Việt Nam năm 2010.
• Chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời cổ – trung đại (Bài 4 – Bài 5): Khái quát khái niệm văn minh (trạng thái tiến bộ thoát khỏi thời kỳ nguyên thủy) trong mối tương quan với văn hóa. Hệ thống hóa thành tựu của các nền văn minh phương Đông (Ai Cập cổ đại với chữ tượng hình trên giấy papyrus, toán học với số $\pi \approx 3,16$, kim tự tháp Kê-ốp; Ấn Độ với chữ Phạn, sử thi Mahabharata, Ramayana, phát minh số 0, Hin-đu giáo, Phật giáo; Trung Hoa với chữ Hán, thơ Đường, tiểu thuyết chương hồi, Nho giáo, Đạo giáo, Sử ký của Tư Mã Thiên, 4 phát minh kỹ thuật lớn gồm giấy, in, thuốc súng, la bàn) và các nền văn minh phương Tây (Hy Lạp – La Mã cổ đại với chữ La-tinh, triết học duy vật/duy tâm, luật pháp, Thế vận hội Olympic; phong trào Văn hóa Phục hưng thế kỷ XV – XVII với các tác phẩm của Đan-tê, Xéc-van-téc, Sếch-xpia, Lê-ô-na đơ Vanh-xi, thuyết Nhật tâm của Cô-péc-ních, Bru-nô, Ga-li-lê).
• Chủ đề 4: Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới (Bài 6 – Bài 7): Phân tích tiến trình và tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (nửa sau thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX với máy hơi nước của James Watt năm 1769/1782/1784, luyện kim, đầu máy xe lửa của Xti-phen-xon 1825, tàu thủy Cờ-lê-mông 1807) và Cách mạng công nghiệp lần thứ hai (cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX với điện năng của Edison, động cơ xoay chiều của Đô-rô-vôn-xki, luyện thép bằng lò Bét-xme và Mác-tanh, động cơ đốt trong của Ni-cô-la Ốt-tô 1876, ô tô của Carl Benz 1886, máy bay của anh em nhà Wright 1903), cùng những chuyển biến về mặt xã hội như sự hình thành hai giai cấp cơ bản: tư sản và vô sản công nghiệp.
• Chủ đề 5: Văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại (Bài 8 – Bài 9): Khảo sát hành trình lịch sử và thành tựu văn hóa, kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng đặc trưng của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
• Chủ đề 6: Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam trước năm 1858 (Bài 10 – Bài 13): Trình bày quá trình hình thành, phát triển và những giá trị đặc sắc của văn minh Văn Lang – Âu Lạc, văn minh Chăm-pa, văn minh Phù Nam, và văn minh Đại Việt trên các lĩnh vực thể chế chính trị, kinh tế nông nghiệp (chính sách ngụ binh ư nông, đồn điền sứ, hà đê sứ, cày ruộng tịch điền), luật pháp, tư tưởng và giáo dục thi cử (chế độ tam khôi).
• Chủ đề 7: Cộng đồng các dân tộc Việt Nam (Bài 14 – Bài 15): Phân tích bức tranh toàn cảnh về thành phần tộc người, đời sống vật chất (ăn, mặc, ở - nhà trệt, nhà sàn, nhà rông, phương tiện đi lại), đời sống tinh thần (tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, Thành hoàng, vạn vật hữu linh, các tôn giáo du nhập như Phật giáo, Công giáo theo ghi chép năm 1533 trong Khâm định Việt sử thông giám cương mục), nghệ thuật dân gian (hát Xoan, Cồng chiêng Tây Nguyên). Luận giải sự hình thành và vai trò của khối đại đoàn kết dân tộc từ thời Văn Lang – Âu Lạc, qua Hội nghị Diên Hồng (1285), Mặt trận Việt Minh (1941) đến Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng các nguyên tắc chỉ đạo trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước tại Văn kiện Đại hội XIII (2021).

Progression logic (logic tiến trình) của tài liệu vận hành tuần tự từ cấp độ phương pháp luận (Lý thuyết Sử học) $\rightarrow$ Không gian văn minh toàn cầu (Phương Đông, Phương Tây, Cách mạng công nghiệp) $\rightarrow$ Không gian văn minh khu vực (Đông Nam Á) $\rightarrow$ Không gian văn minh và lịch sử dân tộc (Việt Nam).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Khung lý thuyết cơ bản (Fundamental theories): Lý luận nhận thức lịch sử; quan điểm duy vật lịch sử về sự phát triển của các phương thức sản xuất và hình thái kinh tế – xã hội; lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
• Nguyên tắc cốt lõi (Core principles): Tính khách quan, tính trung thực trong nghiên cứu lịch sử; nguyên tắc tiếp cận lịch sử toàn diện; quy luật kế thừa và biến đổi văn hóa; sự bình đẳng, đoàn kết và tương trợ giữa các dân tộc.
• Mô hình phân loại chuẩn mực (Essential frameworks): Phân loại 4 nguồn sử liệu (sử liệu truyền miệng, sử liệu hiện vật, sử liệu hình ảnh, sử liệu thành văn); khung phân biệt phạm trù văn hóa và văn minh; mô hình tác động hai chiều giữa bảo tồn di sản văn hóa và kinh tế du lịch.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng nghiệp vụ/chuyên môn (Technical skills): Thu thập, tra cứu, lập thư mục tư liệu lịch sử; phân loại, xác minh nguồn gốc và niên đại của sử liệu; kỹ năng đọc và phân tích bản đồ, lược đồ, bảng số liệu thống kê.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân biệt hiện thực khách quan và nhận thức chủ quan trong các biến cố lịch sử (ví dụ: phân tích sự kiện Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki năm 1945); đối chiếu, so sánh các thành tựu văn minh qua các thời kỳ; phân tích nguyên nhân và hệ quả kinh tế – xã hội của các cuộc cách mạng kỹ thuật.
• Năng lực thực tiễn (Practical competencies): Vận dụng kiến thức lịch sử để giải thích các hiện tượng thời sự hiện đại (ví dụ: liên hệ giữa việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch từ thời kỳ công nghiệp hóa với hiện tượng biến đổi khí hậu và băng tan ở Bắc Cực); tham gia đề xuất các giải pháp bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên tại địa phương.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm định hướng phát triển năng lực, cấu trúc hóa mỗi bài học thành chuỗi hoạt động học tập khép kín:

[Yêu cầu cần đạt] 
       ↓
   [Mở đầu] (Tạo tình huống có vấn đề, kết nối nhiệm vụ)
       ↓
 [Kiến thức mới] (Khai thác kênh chữ, tư liệu gốc, kênh hình)
       ↓
   [Luyện tập] (Củng cố, hệ thống hóa qua câu hỏi/sơ đồ)
       ↓
   [Vận dụng] (Xử lý tình huống thực tiễn, liên hệ đời sống)

Tài liệu kết hợp chặt chẽ việc cung cấp kiến thức với các trích đoạn tư liệu gốc từ các tác phẩm học thuật và sử liệu kinh điển như: Xuân Thu tam truyện của Khổng Tử (câu chuyện Thái sử Bá ghi chép trung thực sự việc "Thôi Trữ giết vua"), Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim (nhận định về tính chất chép sử phong kiến), Sử ký của Tư Mã Thiên, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (1848) của Karl Marx và Friedrich Engels, các bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh (Nên học sử ta, Thư gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam 1946), và tác phẩm Chống Đuy-rinh của Friedrich Engels.

Năng lực tự học của học sinh được hỗ trợ bởi các khối thông tin chuyên biệt:

• Em có biết?: Cung cấp các thông tin mở rộng mang tính bối cảnh, sự kiện bổ trợ (ví dụ: kỹ thuật ướp xác Ai Cập cổ đại, xuất xứ tên gọi phòng họp Diên Hồng tại Nhà Quốc hội).
• Góc khám phá & Góc mở rộng: Bổ sung tri thức chuyên sâu, kích thích năng lực nghiên cứu độc lập.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được lượng hóa trực tiếp thông qua mục "Yêu cầu cần đạt" ở đầu mỗi bài (sử dụng các động từ hành vi: trình bày, phân biệt, giải thích, nêu được, biết cách sưu tầm, có ý thức). Hệ thống bài tập đa dạng hóa các hình thức: lập bảng so sánh (ví dụ: so sánh văn minh Ai Cập, Trung Hoa, Ấn Độ), vẽ sơ đồ tư duy (sơ đồ quy trình xử lý sử liệu, sơ đồ tác động của du lịch đến di sản), và bài tập thực hành đóng vai (hướng dẫn viên du lịch giới thiệu di sản, thiết kế poster truyền thông bảo vệ di tích).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuyển đổi phương pháp tiếp cận: Thay thế lối truyền thụ lịch sử biên niên đơn thuần bằng phương pháp tiếp cận theo chuyên đề, gắn nghiên cứu lịch sử với các quy luật văn minh và phương pháp luận Sử học hiện đại.
• Tích hợp thực tiễn và tính thời sự: Đưa vào giáo trình các dẫn chứng thực tiễn cập nhật như: sự kiện UNESCO ghi danh Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long (2010), Hát Xoan Phú Thọ (2017), Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên (2005); các khuyến nghị về quản lý du lịch bền vững tại thành phố Venice (Ý) năm 2021; số liệu ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 – 2020 dành cho phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (khoảng 998.000 tỉ đồng).
• Tính liên ngành rõ nét: Kết nối Sử học với Du lịch học (khái niệm công nghiệp không khói, du lịch di sản theo Luật Du lịch), Khoa học môi trường (nguyên nhân biến đổi khí hậu từ Cách mạng công nghiệp thế kỷ XVIII), và Xã hội học (cấu trúc cộng đồng tộc người, chế độ mẫu hệ của người Ê Đê, Ba Na, Chăm).
• Hệ thống công cụ tra cứu chuẩn hóa: Trang bị cuối sách gồm hai bảng tra cứu học thuật tiện ích:
  1. Bảng Giải thích thuật ngữ (trang 95 – 96): Định nghĩa chuẩn xác các khái niệm học thuật (Bài học lịch sử, Công giáo, Dây chuyền sản xuất hàng loạt, Du lịch, Điện khí hóa, Ngụ binh ư nông, Quân chủ chuyên chế, Số hóa, Thuyết Nhật tâm, Toàn cầu hóa, Tự động hóa, UNESCO).
  2. Bảng Tra cứu địa danh/tên riêng nước ngoài (trang 97 – 102): Đối chiếu chi tiết dạng phiên âm tiếng Việt và nguyên ngữ quốc tế tương ứng (ví dụ: Ác-si-mét / Archimedes, Cô-péc-ních / Copernicus, Bét-xme / Bessemer, A-rít-xtốt / Aristoteles, Ta-giơ Ma-han / Taj Mahal).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh lớp 10 chương trình Trung học phổ thông: Tài liệu học tập bắt buộc cho toàn bộ học sinh lớp 10, cung cấp nền tảng tri thức lịch sử đại cương; đồng thời là tài liệu học tập cốt lõi cho nhóm học sinh định hướng chuyên ban Khoa học Xã hội và Nhân văn.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững khối kiến thức Lịch sử và Địa lí thuộc chương trình Trung học cơ sở, có kỹ năng đọc hiểu văn bản nghị luận, phân tích lược đồ và nhận diện sự kiện cơ bản.
• Giáo viên Lịch sử cấp Trung học phổ thông: Căn cứ chuyên môn để thiết kế kế hoạch bài dạy (giáo án), xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp, tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế tại di tích và biên soạn ma trận đề kiểm tra đánh giá năng lực học sinh.
• Sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử, Lịch sử học, Văn hóa học: Tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng chương trình giảng dạy, phương pháp sư phạm tiếp cận sử liệu và cấu trúc hóa bài giảng theo chuẩn năng lực.
• Người tự học và nghiên cứu: Tài liệu tra cứu hệ thống hóa các khái niệm Sử học đại cương, tiến trình các nền văn minh nhân loại và diện mạo lịch sử văn hóa các dân tộc Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng nào?
Tài liệu phục vụ giảng dạy và học tập môn Lịch sử lớp 10 tại các trường Trung học phổ thông trên toàn quốc theo Chương trình GDPT 2018, đồng thời là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho giáo viên phổ thông và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Lịch sử.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận?
Người học cần có tri thức nền tảng về tiến trình lịch sử Việt Nam và thế giới ở cấp Trung học cơ sở, cùng kỹ năng khai thác văn bản tư liệu, đọc bản đồ lịch sử và kỹ năng tư duy phản biện cơ bản.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các chương trình trước đây?
Thay vì trình bày theo trật tự biên niên dày đặc sự kiện, giáo trình tổ chức nội dung theo 7 chủ đề lớn tập trung vào phương pháp luận Sử học, lịch sử văn minh nhân loại, lịch sử văn minh Đại Việt và bản sắc cộng đồng các dân tộc; chú trọng trích xuất trực tiếp nguồn sử liệu gốc để người học tự rút ra nhận thức lịch sử.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học cần bám sát các mục tiêu tại phần "Yêu cầu cần đạt", tự trả lời các câu hỏi khai thác tư liệu/hình ảnh trong phần "Kiến thức mới", tích cực mở rộng kiến thức qua các mục "Em có biết?", "Góc khám phá", và tự kiểm tra năng lực qua các bài tập sơ đồ tư duy, bảng biểu ở phần "Luyện tập" và "Vận dụng".

5. Sách có cung cấp các công cụ hỗ trợ tra cứu thuật ngữ và tên riêng không?
Có. Giáo trình tích hợp sẵn Bảng Giải thích thuật ngữ (trang 95 – 96) giải thích các khái niệm khoa học, kinh tế, chính trị phức tạp và Bảng Tra cứu địa danh/tên riêng nước ngoài (trang 97 – 102) đối chiếu dạng phiên âm tiếng Việt với tên quốc tế gốc.

---

Kết luận

Giáo trình Lịch sử 10 (bộ sách Cánh Diều) của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm là tài liệu học tập chuẩn mực về mặt khoa học lịch sử và sư phạm học, cung cấp hệ thống tri thức xác thực về phương pháp luận Sử học, các nền văn minh nhân loại và bản sắc khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất: Bắt đầu từ việc nắm vững bản chất Sử học và quy trình xử lý sử liệu (Chủ đề 1 – 2), mở rộng nghiên cứu thành tựu văn minh thế giới và các cuộc cách mạng kỹ thuật (Chủ đề 3 – 4), sau đó đi sâu vào văn minh khu vực Đông Nam Á, văn minh Đại Việt và đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam (Chủ đề 5 – 7).

Để nghiên cứu sâu hơn, người học có thể đối chiếu các trích dẫn trong sách với các tác phẩm sử học chuyên khảo như Sử ký (Tư Mã Thiên), Việt Nam sử lược (Trần Trọng Kim), Việt Nam văn hoá sử cương (Đào Duy Anh), Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Quốc sử quán triều Nguyễn) và các văn kiện chính thức của Đảng, Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Xác định nhiệm vụ học tập của bài học, tạo hứng thú cho hoc sinh. Kiến thức mới Nội dung bài học (kênh chữ, kênh hình) thông qua hệ thống câu hỏi giúp học sinh khám phá, hình thành kiến thức mới. Cung cấp thêm thông tin cho bài học từ các nguồn tư liệu lịch sử. Xác định kiến thức cơ bản của bài học, đáp ứng yêu cầu cần đạt.

ent Em co biét? Cung cấp thêm thông tin nội dung cơ bản của bài học, hướng đến phát triển năng lực tự học của học sinh. Góc khám phá Bổ sung tri thức lịch sử liên quan đến nội dung cơ bản của bài học. Góc mở rộng Mở rộng và nâng cao kiến thức của bài học. Luyện tập Câu hỏi, bài tập giúp học sinh củng cố, hệ thống hoá, khắc sâu kiến thức của bài học.

Vận dụng Bài tập giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng vào học tập và cuộc sống. Bảng Giải thích thuật ngữ: Giải thích các thuật ngữ mới và khó xuất hiện trong sách. Bảng Tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài: Giúp học sinh tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài. Gm hãy giữ màn cuấn dách dạch đựn; khong vid, vé vao sach mhél Các em học sinh thân mên! Ở cấp Trung học phổ thông, Lịch sử là môn học bắt buộc đối với tắt cả học sinh, được trình bày thông qua các chủ đề.

Bên cạnh đó còn có phan chuyên đề dành cho những học sinh có định hướng nghề nghiệp thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Phương pháp dạy học môn Lịch sử được thực hiện trên nền tảng những nguyên tắc cơ bản của Sử học và phương pháp giáo dục tích cực, hiện đại, hướng dẫn và khuyến khích các em tìm hiểu, khám phá tri thức, giúp các em phát triển tư duy lịch sử và tư duy phản biện. Câu trúc kiến thức, kĩ năng môn Lịch sử cũng tạo cơ hội để các em kết nối với kiến thức, kĩ năng các môn học khác như Địa lí, Ngữ văn, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Giáo đục quốc phòng và an ninh,. Sách giáo khoa Lịch sử 10 bộ sách Cánh Diễu sẽ hướng các em tìm hiểu sâu hơn về các chủ đề: Lịch sử và Sử học; Vai trò của Sử học; Một số nền văn minh thế 2101 thời cổ — trung đại; Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới; Văn minh Đông Nam Á thời cỗ — trung đại; Một số nên văn minh trên đất nước Việt Nam (trước năm 1858); Cong đồng các dân tộc Việt Nam.

Trong sách có các mục Em có biết?, Góc khám phá hay Góc mở rộng nhằm hỗ trợ các em tìm hiểu rộng hơn, sâu hơn, cũng như gợi mở khám phá những điều mới lạ. Hệ thống lược đồ, bảng biểu và hình ảnh là nguồn thông tin hỗ trợ tích cực cho các em khi học lịch sử. Cuối sách còn có Bảng Giải thích thuật ngữ, Bảng Tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài nhằm giúp các em hiểu được nghĩa của các thuật ngữ mới và khó xuất hiện trong sách đồng thời thuận tiện hơn trong công việc tra cứu dia danh/ tên riêng nước ngoài. Các tác giả hi vọng cuốn sách sẽ là người bạn thân thiết của các em trong quá trình học tập.

Chúc các em có những bài học lịch sử hào hứng, hiệu quả! CÁC TÁC GIÁ Bài 1 HIỆN THỰC LỊCH SỬ VÀ LỊCH SỬ ĐƯỢC CON NGƯỜI NHẬN THỨC Học xong bài này, em sẽ: v Trình bày được khải niệm lịch sử và phân biệt được hiện thực lịch sử, lịch sử | | | được con người nhận thức. Giải thích được khải niệm Sử học. v Trình bày được đối tượng nghiên cứu của Sử học và nêu được chức năng, nhiệm vụ của Sử học. , | Đầu tháng 8-1945, quân đội Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống thành phỗ nay Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki của Nhật Bản.

Đây là một hiện thực lịch sử, nhưng đến hiện thực lịch sử này vẫn còn những nhận thức, đánh giá trái chiều: Luồng ý kiến thứ nhất: Quân đội Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản làm cho Chiến tranh thế giới thứ hai chấm dứt sớm hơn nhiều tháng, hạn chế thiệt hại sinh mạng cho các bên tham chiến. Luồng ý kiến thứ hai: Quân đội Mỹ không cần thiết phải ném bom nguyên tử. Đó là tội ác chiến tranh, là hành vi tàn bạo chống lại loài người. Cột khói khổng lồ tạo bởi quả bom nguyên tử do quân đội Mỹ : ném xuống Hi-rô-si-ma, Nhật Bản (ngày 6-8-1945) Vậy lịch sử là gì? Hiện thực lịch sứ và lịch sử được con người nhận thức là gì và có liên quan đến những yếu tố cơ bản nào? 1.

Lịch sử, hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức a) Lịch sử | Khai niệm lịch SỬ mang nhiều nghĩa và có thể diễn đạt băng nhiều cách khác nhau, nhưng về cơ bản gồm có ba nghĩa chính: 1) Lịch sử là tat cả những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người; 2) Lịch sử là những nhận thức, hiểu biết của con người về 4 quá khứ, được phản ánh qua những câu chuyện kế hoặc tác phẩm chi chép vẻ quá khứ; 3) Lịch sử là một khoa học (còn gọi là Sử học) nghiên cứu về quá khứ của con người. Khoa học lịch sử nghiên cứu các sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong xã hội loài người; phát hiện ra quy luật phát sinh, phát triên và suy vong của nó. b) Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức Khái niệm lịch sử gắn liền với hai yếu tố cơ bản: hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức. Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.

Lịch sử được con người nhận thức là toàn bộ những tri thức, hiểu biết, những suy nghĩ và hình dung của con người về quá khứ (nhận thức về sự kiện, hiện tượng đã diễn ra). | Hiện thực lịch sử có trước, lịch sử được con người nhận thức có sau. Hiện thực lịch sử là duy nhất và không thê thay đổi, nhưng lịch sử được con người nhận thức lại rat da dang va co thé thay đôi theo thời gian. Hiện thực lịch sử luôn khách quan, còn lịch sử được con người nhận thức vừa khách quan vừa chủ quan.

Lịch sử được con người nhận thức có sự khác nhau là do mục đích nghiên cứu, nguồn sử liệu, quan điểm tiếp cận, phương pháp nghiên cứu,. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội (ngày 2-9-1945) a- Titình bày khái niệm lịch sứ. Phân biệt hiện thực lịch sử và lịch sứ được con người nhận thức. — Hình 2 là hiện thực lịch sử hay lịch sử được con người nhận thức? Hay giải thích.

— Giải thích khải niệm Sử học. Đôi tượng nghiên cứu của Sử học Đối tượng nghiên cứu của Sử học rất đa dạng và mang tính toàn diện, gồm toàn bộ những hoạt động của con người (cá nhân, tô chức, cộng đông, quôc gia hoặc khu vực,.) trong quá khứ, diễn ra trên mọi lĩnh vực như chính trị, ngoại giao, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục, khoa học,. q ĐÀO DUY ANH ) HISTORY LICH SU^ | | ) NAM \ ANCIENT HISTORY. ASIAN HISTORY, UNITED STATES.

HISTORY, EUROPEAN HISTORY, RUSSIAN HISTORY. KỈ KIX HISTORY Ti NGUON age BẾN THe INDIAN HISTORY, AFRICAN AND CHINESE L Ppa sutrstnvaweaniurge _ Hình 3. Trang bìa sách về lịch sử thế giới Hình 4. Trang bìa sách về lịch sử Việt Nam về lÃ/Z) Nhận thức về đối tượng nghiên cứu của Sử học xuất hiện từ khi con người biết ghi chép học thường có sự khác lịch sử.

Nhưng trong xã hội có giai cấp, quan niệm về đối tượng của Sử triéu - biệt: Sử học phương Đông thời cổ — trung đại chủ yếu ghi chép về hoạt động của vua, quan, chúng, lịch sử của đình,., Sử học mác-xít cho rằng lịch sử xã hội loài người là lịch sử của quần những phương thức sản xuất kế tiếp nhau. “Nhà làm sử lại là người làm quan, vua sai coi việc chép sử, cho nên dẫu thể nào sự chép sử cũng không được tự do, thường có ÿ thiên vị về nhà vua, thành ra trong sử chỉ cần chép những chuyện quan hệ đến nhà vua, hơn là những chuyện quan hệ đến sự tiễn hoả của nhân dân trong nước ”. — 8) (Tran Trọng Kim, Viét Nam sw lugc, NXB Van học, Hà Nội, 2022, tr.7 Trình bày đổi tượng nghiên cứu của Sử học. Cho ví đụ cụ thé.

Chức năng và nhiệm vụ của Sử học khách Chức năng của Sử học là khôi phục hiện thực lịch sử một cách chính xác, quan (chức năng khoa học) và phục vụ cuộc sống của con người (chức năng xã hội). Nhiệm vụ của Sử học là cung cấp tri thức khoa học về lịch sử và giáo dục, nêu gương. Sơ đồ chức năng và nhiệm vụ của Sử học a > Câu chuyện “Thôi Trữ giết vua” Thời Chiến Quốc, Tê Trang Công bị Thôi Trữ là quan đại phu nước T\ Ề giết chết. Thôi Trữ lệnh cho Thái sử Bá (quan chép sử) viết: “Tê Trang Công chết do bị sốt rét”, để che giấu sự thật.

Thái sử Bá không chịu, kiên quyết viết rằng: “Thôi Trữ giét vua Quang (tức Tê Trang Công) ”. Thôi Trữ nổi giận, giết chết Thái sử Bá. Thai sử Bá có ba người em trai là Trọng, Thục, Quý. Trọng và Thúc được goi đến và cũng chép vào sách sử câu chữ đụng như người anh đã viết.

Thôi Trữ lại giết Trọng vò Thúc. Còn lại Quý cũng câm lấy thẻ sách viết đúng như câu của ba người anh. 1; hoi Trữ câm sách xem, hỏi Quý: “Ba người anh của nhà ngươi đều vì câu này mà bị giết chết, lẽ nào ngươi không biết quý tiếc mạng sống của mình sao? ”. Quý ung dụng đáp rằng: “Viết đúng sự thật là chức trách của quan chép sử.

vì cầu sống mà làm chuyện sai trái, vậy thân thà chết còn hơn!”. Thôi Trữ nghe xong đành trả lại thẻ sách cho Quý và không giết ông nữa. Quý cẩm thẻ sách ra ngoài, khi sắp đến Sử quán thì gặp Nam sử Thị. Quý hỏi ông tại sao phải đến đây, Nam sử Thị đáp: “Tôi nghe nói rằng anh em nhà ông vì kiên quyết viết đúng sự thật mà đêu bị giết chết cả, lo rằng không có người viết lại việc này đúng sự thật nữa, vì vậy tôi vội cầm thẻ sách đến đây”.

Quý liễn đưa thẻ sách đang cam trong tay cho Nam sử Thị xem, lúc này Nam sử Thị mới yên tâm ra về.