Giáo Trình Kỹ Thuật Sửa Chữa Cơ Khí Nghề Sửa Chữa Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí

Giáo trình nghiên cứu kỹ thuật sửa chữa cơ khí nghề sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kỹ thuật.

• Tác giả: Võ Tấn Hoà
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Kỹ Thuật Sửa Chữa Cơ Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MÁY, THIẾT BỊ
• 2. CHƯƠNG 2: DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ TRONG SỬA CHỮA
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA CHI TIẾT MÁY VÀ MÁY
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC PHƯƠNG PHÁP SỬA CHỮA VÀ PHỤC HỒI
• 5. CHƯƠNG 5: KỸ THUẬT SỬA CHỮA, LẮP ĐẶT MỘT SỐ CHI TIẾT MÁY, BỘ PHẬN MÁY THÔNG DỤNG
• 6. CHƯƠNG 6: KỸ THUẬT BÔI TRƠN VÀ LÀM KÍN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kỹ Thuật Sửa Chữa Cơ Khí

Giáo trình "Kỹ thuật sửa chữa cơ khí" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản cho sinh viên trong lĩnh vực sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí. Nội dung giáo trình bao gồm các chương trình học từ tổng quan về máy móc đến các phương pháp sửa chữa và phục hồi. Mục tiêu chính là giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc sửa chữa hiệu quả.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình

Giáo trình này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị kỹ năng thực hành cho sinh viên. Điều này giúp sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng làm việc trong ngành công nghiệp dầu khí.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình được chia thành 6 chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh khác nhau của kỹ thuật sửa chữa cơ khí. Các chương bao gồm tổng quan về máy, dụng cụ sửa chữa, phương pháp kiểm tra, và kỹ thuật bôi trơn.

II. Những Thách Thức Trong Nghề Sửa Chữa Cơ Khí Dầu Khí

Ngành sửa chữa cơ khí trong chế biến dầu khí đối mặt với nhiều thách thức, từ việc đảm bảo chất lượng sửa chữa đến việc sử dụng công nghệ hiện đại. Những thách thức này đòi hỏi người thợ phải có kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành tốt.

2.1. Vấn đề về chất lượng sửa chữa

Chất lượng sửa chữa là yếu tố quyết định đến hiệu suất làm việc của thiết bị. Việc không đảm bảo chất lượng có thể dẫn đến hư hỏng nghiêm trọng và tăng chi phí bảo trì.

2.2. Sự phát triển công nghệ trong ngành

Công nghệ sửa chữa ngày càng phát triển, yêu cầu người thợ phải thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng mới. Việc không theo kịp công nghệ có thể khiến người thợ trở nên lạc hậu.

III. Phương Pháp Sửa Chữa Cơ Khí Hiệu Quả

Để đạt được hiệu quả trong công việc sửa chữa, cần áp dụng các phương pháp sửa chữa hiện đại và phù hợp với từng loại thiết bị. Các phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao chất lượng sửa chữa.

3.1. Các phương pháp kiểm tra chi tiết máy

Việc kiểm tra chi tiết máy là bước quan trọng trong quy trình sửa chữa. Các phương pháp kiểm tra không phá hủy giúp phát hiện sớm các hư hỏng mà không làm ảnh hưởng đến thiết bị.

3.2. Kỹ thuật phục hồi và sửa chữa

Kỹ thuật phục hồi bao gồm việc sử dụng các công nghệ hiện đại để khôi phục lại chức năng của thiết bị. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn kéo dài tuổi thọ của thiết bị.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật Sửa Chữa Cơ Khí

Kỹ thuật sửa chữa cơ khí có ứng dụng rộng rãi trong ngành chế biến dầu khí. Việc áp dụng đúng kỹ thuật không chỉ giúp nâng cao hiệu suất làm việc mà còn đảm bảo an toàn cho người lao động.

4.1. Ứng dụng trong bảo trì thiết bị

Bảo trì thiết bị là một phần quan trọng trong quy trình sản xuất. Việc áp dụng kỹ thuật sửa chữa đúng cách giúp giảm thiểu thời gian ngừng hoạt động của thiết bị.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp sửa chữa hiện đại đã giúp giảm thiểu chi phí bảo trì và nâng cao hiệu suất làm việc của thiết bị trong ngành dầu khí.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Nghề Sửa Chữa Cơ Khí

Nghề sửa chữa cơ khí trong chế biến dầu khí đang có nhiều cơ hội phát triển. Với sự tiến bộ của công nghệ, nhu cầu về kỹ thuật sửa chữa chất lượng cao sẽ ngày càng tăng.

5.1. Triển vọng nghề nghiệp trong tương lai

Nhu cầu về kỹ thuật viên sửa chữa cơ khí sẽ tiếp tục tăng, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp 4.0. Điều này mở ra nhiều cơ hội việc làm cho sinh viên tốt nghiệp.

5.2. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và xu hướng phát triển của ngành. Việc này sẽ giúp sinh viên có kiến thức và kỹ năng phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Kỹ thuật sửa chữa cơ khí" (Mã môn học: MECM64016) là tài liệu giảng dạy và học tập chính thức được ban hành theo Quyết định số 212/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 03 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Giáo trình do tập thể tác giả gồm Võ Tấn Hoà (Chủ biên), Lê Duy Nam và Bùi Việt An biên soạn, lưu hành nội bộ với dung lượng 76 trang, phục vụ chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng nghề cho nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo tổng thể gồm 100 tín chỉ (2.310 giờ), môn học "Kỹ thuật sửa chữa cơ khí" có thời lượng 4 tín chỉ (tương đương 60 giờ học, gồm 56 giờ lý thuyết và 4 giờ kiểm tra). Môn học giữ vị trí bản lề trong nhóm các môn học, mô-đun chuyên môn ngành; được bố trí giảng dạy sau các môn học cơ sở như Vẽ kỹ thuật (MECM52003, MECM62012), Vật liệu cơ khí (MECM53002), Dung sai (MECM53001), Cơ kỹ thuật (MECM64011), Gia công nguội cơ bản (MECM53104), Nguyên lý - Chi tiết máy (MECM62015) và trước các mô-đun thực hành chuyên sâu về thiết bị công nghiệp dầu khí.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc chuẩn hóa kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên theo ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức (A1–A4): Trình bày tổ chức và kỹ thuật sửa chữa tại phân xưởng; nhận diện các dạng hư hỏng cơ học, nhiệt, mài mòn; nắm vững quy trình tháo lắp chi tiết máy và các biện pháp an toàn kỹ thuật.
• Kỹ năng (B1–B4): Thao tác thành thạo dụng cụ tháo lắp cầm tay; sử dụng các dụng cụ đo lường chuyên dụng để kiểm tra sai lệch hình học; lập quy trình công nghệ tháo lắp và phục hồi chi tiết máy, cụm cơ cấu thông dụng.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1–C2): Nhận thức vai trò của công tác bảo trì - sửa chữa cơ khí, tuân thủ kỷ luật lao động và quy định an toàn tại phân xưởng.

Cấu trúc giáo trình gồm 6 chương lý thuyết kết hợp hệ thống câu hỏi, bài tập tình huống và 4 bài kiểm tra đánh giá định kỳ, tiếp cận từ tổng quan trạng thái kỹ thuật của thiết bị đến các giải pháp công nghệ phục hồi chi tiết cơ khí.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế gồm 6 chương theo tiến trình logic từ tổng quan lý thuyết, trang bị dụng cụ, phương pháp chẩn đoán đo kiểm đến các kỹ thuật gia công phục hồi và lắp ráp cơ cấu truyền động:

Chương 1: Tổng quan về máy, thiết bị (9 giờ)
Chương 3: Các phương pháp kiểm tra chi tiết máy và máy (9 giờ)

• Chương 1: Tổng quan về máy, thiết bị (9 giờ): Cung cấp khái niệm về máy, cụm chi tiết, chi tiết máy đơn giản (then, chốt, đai ốc, bu lông) và phức tạp (trục thẳng, trục khuỷu, bánh răng). Định nghĩa các thông số trạng thái kỹ thuật: dự trữ kỹ thuật, thời hạn làm việc, thời gian đã vận hành, tuổi thọ, độ tin cậy, tính ổn định và tính sửa chữa thích ứng. Phân tích 4 giai đoạn làm việc của máy (chạy thử không tải, chạy thử có tải, giai đoạn công tác bình thường, giai đoạn hư hỏng); phân biệt bề mặt hình học (danh nghĩa) và bề mặt kỹ thuật (thực tế); phân loại 3 nhóm hư hỏng do vận hành gồm mòn ma sát, hư hỏng cơ học và hư hỏng hóa nhiệt.
• Chương 2: Dụng cụ và thiết bị trong sửa chữa (5 giờ): Mô tả cấu tạo và nguyên tắc an toàn khi sử dụng dụng cụ cầm tay (cờ lê miệng, tròng, cờ lê đóng; kìm kẹp tôi cứng, kìm cắt vỏ bọc cách điện, kìm bấm chết bằng thép không gỉ; búa sắt, mỏ lết, lục giác, tuốc-nơ-vít thép chrom-vanadium, máy mài cầm tay, máy khoan cầm tay). Trình bày thông số kỹ thuật, quy trình kiểm tra xích/móc và thao tác an toàn với thiết bị nâng hạ tải trọng nặng gồm pa lăng xích kéo tay, pa lăng điện, kích (con đội) thủy lực và kỹ thuật di chuyển tải bằng cầu trục.
• Chương 3: Các phương pháp kiểm tra chi tiết máy và máy (9 giờ): Trình bày hai nhóm phương pháp kiểm tra:
  • Kiểm tra không phá hủy (NDT): Quan sát mắt thường/kính hiển vi; đo kích thước hao hụt; kiểm tra sai lệch hình dáng và vị trí hình học (độ thẳng bằng thước kiểm, khe hở ánh sáng, thước nhét, ni vô, ống ngắm chuẩn trực; độ đồng trục; độ vuông góc; độ kín bằng khí nén/chất lỏng); chiếu tia xuyên thấu Rơngen phát hiện bọt khí, ngậm xỉ; phương pháp hạt từ xác định khuyết tật sâu dưới 10 mm; phương pháp siêu âm; phương pháp thẩm thấu phát quang huỳnh quang (hỗn hợp 0,25L dầu biến thế, 0,5L dầu lửa, 0,25L xăng rồi soi tia cực tím); kiểm tra áp lực bình chứa.
  • Kiểm tra phá hủy: Thử nghiệm cơ tính (độ bền kéo, nén, độ dai va đập, độ dẻo, độ cứng) và phân tích tổ chức kim tương tế vi.
  • Dụng cụ đo lường: Thước cặp cơ khí/điện tử, panme đo trong/đo ngoài (dải đo 0–1.000 mm, sai số ±1 µm đến ±16 µm), ni vô thăng bằng bọt nước, ê ke góc (90°, 60°, 30°), đồng hồ so kiểm tra độ đảo hướng kính và độ phẳng.
• Chương 4: Các phương pháp sửa chữa và phục hồi (12 giờ): Xác định mục đích phục hồi hình dáng, kích thước lắp ghép và tính năng kỹ thuật của chi tiết cũ với giá thành chiếm khoảng 15 ÷ 46% giá thành chi tiết chế tạo mới. Hệ thống hóa các phương pháp công nghệ phục hồi:
  • Thay đổi kích thước ban đầu: Phương pháp kích thước sửa chữa (phân cấp gia công theo Cod 1, Cod 2... đối với hệ lỗ thu nhỏ và hệ trục giảm/tăng kích thước như mài cổ trục khuỷu, doa xi lanh); phương pháp phụ thêm chi tiết (ép ống lót, bạc lót vát mép 30°–45°, ép sơ mi gang xám vào lòng xi lanh); phương pháp thay đổi một phần chi tiết (cắt bỏ phần hỏng và hàn ghép đoạn mới).
  • Phương pháp công nghệ chuyên biệt: Đúc hợp kim lót Babít/chì; gia công áp lực (rèn, dập, cán, kéo biến cứng); hàn đắp hồ quang/hàn khí/hàn áp lực; phun đắp kim loại bằng ngọn lửa khí hoặc hồ quang điện; mạ điện phân (Cu, Ni, Cr, Zn, Cd, Fe, Pb, Sn) và mạ hóa học/nhúng kim loại; nhiệt luyện (ủ, tôi, ram, hóa già) và hóa nhiệt luyện (thấm C, N₂, Si, Bo, Al, Cr); gia công cắt gọt (cạo sửa, lắp chọn); gia công đặc biệt (tia lửa điện EDM, laser, siêu âm, gia công điện hóa).
• Chương 5: Kỹ thuật sửa chữa, lắp đặt một số chi tiết máy, bộ phận máy thông dụng (17 giờ): Quy trình kỹ thuật tháo, kiểm tra và lắp ráp:
  • Ổ lăn: Kỹ thuật tháo bằng vam chuyên dụng, búa - đục đồng hoặc vít đẩy qua lỗ ren định vị sau hốc ổ; kiểm tra vết tróc rỗ tế vi trên rãnh lăn; đo độ đảo và độ lệch tâm bằng đồng hồ so (tiêu chuẩn độ lệch tâm cho phép là 1,0 mil/inch đường kính, tương đương 4,0 mil/inch với đường kính 4 inches); quy trình ép ổ lăn vào trục/hốc ổ bằng ống lót chuyên dụng.
  • Ổ trượt: Kiểm tra ngỗng trục, gối đỡ và ống lót; nguyên lý bôi trơn thủy động; kỹ thuật định vị ép bạc lót nguyên hoặc bạc lót hai nửa vào thân máy.
  • Khớp nối và bộ truyền động: Nguyên lý bù sai lệch trục, chống quá tải và kỹ thuật căn chỉnh các bộ truyền động cơ khí.
• Chương 6: Kỹ thuật bôi trơn và làm kín (4 giờ): Nguyên lý bôi trơn giảm ma sát và kỹ thuật làm kín mối ghép, ngăn ngừa rò rỉ môi chất trong cụm thiết bị công nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố các nền tảng khoa học - kỹ thuật ứng dụng:

• Lý thuyết ma sát - mài mòn và chất lượng bề mặt: Khái niệm phân lớp chất lượng bề mặt gia công kim loại (lớp mỏng dưới bề mặt có chiều sâu $a \le 1\text{ mm}$ chịu ảnh hưởng của ứng suất dư, độ biến cứng và biến đổi pha tổ chức).
• Cơ sở dung sai và lắp ghép sửa chữa: Mối quan hệ chuỗi kích thước lắp ghép giữa các chi tiết lắp cố định (tháo được/không tháo được) và mối lắp di động; nguyên tắc điều chỉnh khe hở, độ dôi lắp ghép theo cấp kích thước sửa chữa.
• Khoa học vật liệu và công nghệ nhiệt luyện: Sự chuyển pha tế vi khi xử lý nhiệt luyện (ủ, thường hóa, tôi, ram) và hóa nhiệt luyện khuếch tán nguyên tố kim loại/phi kim (thấm cacbon, nitơ, crom, silic) nhằm phục hồi độ cứng bề mặt chi tiết máy.

Kỹ năng phát triển

Thông qua các nội dung kỹ thuật, người học hình thành các nhóm năng lực thực hành:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác chuẩn xác các dụng cụ tháo lắp cơ khí; vận hành thiết bị nâng chuyển tải trọng nặng (pa lăng, con đội thủy lực); sử dụng thành thạo các thiết bị đo kiểm sai số kích thước (panme, thước cặp, đồng hồ so) và thiết bị chẩn đoán khuyết tật không phá hủy.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích dạng mòn, xác định nguyên nhân hư hỏng cơ học hoặc ăn mòn hóa nhiệt trên bề mặt chi tiết; tính toán và lựa chọn cấp kích thước sửa chữa (Cod) hoặc độ dày ống lót phụ trợ phù hợp với độ bền chi tiết.
• Năng lực thực tế (Practical competencies): Xây dựng quy trình công nghệ phục hồi chi tiết máy đạt hiệu quả kinh tế - kỹ thuật; lập phương án gia công phục hồi tại phân xưởng bảo trì thiết bị chế biến dầu khí.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng quy trình tổ chức dạy học kết hợp giữa truyền thụ lý thuyết chuyên môn và phân tích bài tập tình huống thực tế:

Hoạt động dạy học

Phương pháp sư phạm và hoạt động học tập

• Đối với giảng viên: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực (diễn giảng ngắn gọn, nêu vấn đề kỹ thuật, vấn đáp trực tiếp); hướng dẫn sinh viên tra cứu tiêu chuẩn kỹ thuật Việt Nam và quốc tế; giao câu hỏi thảo luận và bài tập xử lý tình huống hư hỏng cơ khí theo từng chương.
• Đối với người học: Thực hiện phương pháp tự học kết hợp làm việc nhóm (mỗi nhóm từ 4–6 sinh viên). Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ nghiên cứu từng nội dung trong bài học; các thành viên tổng hợp số liệu, thảo luận giải pháp kỹ thuật, ghi chép và hoàn thiện báo cáo nhóm trước khi tham gia giờ học chính khóa.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

Quy trình đánh giá môn học tuân thủ Quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, cụ thể hóa tại Trường Cao đẳng Dầu khí:

Hình thức đánh giá	Chuẩn đầu ra đánh giá	Phương pháp & Công cụ	Thời điểm thực hiện	Trọng số điểm
Kiểm tra thường xuyên	A1, A2, A3, B1, B2, B3, C1, C2	Hỏi miệng, viết, thuyết trình, câu hỏi ngắn	Sau mỗi 15 giờ học	40%
Kiểm tra định kỳ	A4, B4, C3	Trắc nghiệm, tự luận, báo cáo kỹ thuật (4 bài)	Phân bố tại Chương 2, 4, 5, 6	(Tính trong điểm quá trình)
Thi kết thúc môn học	A1–A5, B1–B5, C1–C3	Tự luận, trắc nghiệm hoặc vấn đáp kỹ thuật	Sau khi kết thúc 60 giờ	60%

• Quy đổi điểm số: Điểm đánh giá thành phần và điểm thi kết thúc môn học chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân), tính điểm tổng hợp môn học theo trọng số rồi quy đổi sang điểm chữ và thang điểm 4 theo quy định đào tạo tín chỉ.
• Điều kiện chuyên cần: Người học phải tham dự tối thiểu 70% tổng số tiết lý thuyết. Trường hợp vắng mặt quá 30% thời lượng quy định, sinh viên không đủ điều kiện dự thi và phải đăng ký học lại môn học.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa theo chương trình đào tạo nghề dầu khí (Ban hành năm 2022): Giáo trình được biên soạn mới theo Quyết định số 212/QĐ-CĐDK, tích hợp vào chương trình khung 77 tín chỉ chuyên môn nghề của nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ với các công đoạn bảo dưỡng máy công nghiệp thực tế.
• Tích hợp các phương pháp chẩn đoán không phá hủy (NDT) hiện đại: Giáo trình cập nhật chi tiết các phương pháp kiểm tra kỹ thuật đang được ứng dụng rộng rãi tại các cơ sở công nghiệp:
  • Phương pháp kiểm tra hạt từ tính (Magnetic Particle Testing) phát hiện khuyết tật bề mặt và dưới bề mặt đến độ sâu 10 mm.
  • Phương pháp siêu âm dò khuyết tật kim loại hiển thị màn hình sóng.
  • Phương pháp chiếu tia xuyên thấu bức xạ Rơngen kiểm tra cấu trúc bên trong mối hàn và vật đúc dày.
  • Phương pháp thẩm thấu phát quang huỳnh quang dưới ánh sáng tia cực tím.
• Hệ thống hóa các công nghệ phục hồi bề mặt tiên tiến: Bên cạnh các phương pháp cơ học truyền thống (hàn đắp, gia công áp lực, gia công cắt gọt), tài liệu bổ sung các giải pháp công nghệ cao như phun kim loại hồ quang/khí, mạ điện phân đa lớp bảo vệ, gia công tia lửa điện (EDM), gia công chùm tia laser, gia công siêu âm và gia công điện hóa.
• Gắn liền bài toán kỹ thuật với hiệu quả kinh tế: Tài liệu cung cấp dữ liệu kinh tế - kỹ thuật thực tiễn: chi phí thực hiện phục hồi chi tiết máy thông thường chỉ chiếm từ 15% đến 46% so với chi phí mua sắm hoặc chế tạo chi tiết mới hoàn toàn, giúp người học định hình tư duy tối ưu hóa chi phí sản xuất trong bảo trì công nghiệp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Tài liệu học tập bắt buộc dành cho sinh viên hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, cũng như sinh viên các ngành kỹ thuật cơ khí, cơ khí chế tạo máy, bảo trì thiết bị công nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Sinh viên cần hoàn thành các môn học khoa học cơ bản và cơ sở khối ngành kỹ thuật cơ khí gồm:
  1. Vẽ kỹ thuật 1 & 2 (Mã: MECM52003, MECM62012)
  2. Vật liệu cơ khí (Mã: MECM53002)
  3. Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật (Mã: MECM53001)
  4. Cơ kỹ thuật (Mã: MECM64011)
  5. Gia công nguội cơ bản (Mã: MECM53104)
  6. Nguyên lý - Chi tiết máy (Mã: MECM62015)
• Vị trí cầu nối mô-đun: Giáo trình cung cấp kiến thức nền móng bắt buộc trước khi sinh viên học tập các mô-đun chuyên sâu: Sửa chữa - Bảo dưỡng van công nghiệp 1 & 2 (MECM55106, MECM63119), Sửa chữa - Bảo dưỡng bơm 1 & 2 (MECM53107, MECM63120), Sửa chữa - Bảo dưỡng máy nén khí (MECM53108), Sửa chữa - Bảo dưỡng động cơ đốt trong (MECM54109), Lò hơi và tua bin hơi (MECM65014).
• Giảng viên và kỹ thuật viên cơ khí: Dùng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, xây dựng giáo án, đề thi và làm tài liệu tra cứu kỹ thuật phục vụ lập quy trình công nghệ tháo lắp, kiểm tra, sửa chữa tại các phân xưởng cơ khí, nhà máy lọc hóa dầu và các trạm bảo dưỡng công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên hệ đào tạo cao đẳng và trung cấp nghề ngành Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, kỹ thuật viên sửa chữa cơ khí tại các nhà máy công nghiệp, cũng như giảng viên giảng dạy các môn học chuyên ngành bảo trì cơ khí.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở ngành cơ khí bao gồm: Vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc và phân tích bản vẽ chế tạo, bản vẽ lắp), Vật liệu cơ khí và công nghệ kim loại, Cơ kỹ thuật (cơ học lý thuyết, sức bền vật liệu), Dung sai và đo lường kỹ thuật, Gia công nguội và Nguyên lý - Chi tiết máy.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu sửa chữa cơ khí thông thường là gì?

Giáo trình tập trung chuyên sâu vào quy trình công nghệ sửa chữa thiết bị cơ khí công nghiệp nặng và dầu khí; hệ thống hóa đầy đủ các phương pháp kiểm tra không phá hủy hiện đại (siêu âm, hạt từ, tia Rơngen, phát quang); đưa ra quy chuẩn đo độ lệch tâm ổ lăn ($1\text{ mil/inch}$) và phương pháp phục hồi theo kích thước sửa chữa (Cod 1, Cod 2) kết hợp giải pháp công nghệ cao (EDM, laser, mạ kim loại, hóa nhiệt luyện).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Sinh viên cần đọc trước nội dung từng chương; phân tích các bảng phân loại hư hỏng và sơ đồ tháo lắp; tham gia thảo luận nhóm 4–6 người để giải quyết các câu hỏi thảo luận tình huống cuối mỗi chương; đồng thời liên hệ đối chiếu với các mô hình chi tiết máy thực tế tại phòng thực hành hoặc xưởng cơ khí.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ và tài liệu tham khảo nào đi kèm?

Giáo trình đi kèm hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, bài tập tình huống sau mỗi chương và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành gồm:

• Công việc của người thợ sửa chữa cơ khí (Tô Xuân Giáp, NXB Giáo dục, 1998).
• Kỹ thuật đo lường kiểm tra trong chế tạo cơ khí (Nguyễn Tiến Thọ, Nguyễn Thị Xuân Bảy, Nguyễn Thị Cẩm Tú, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2001).
• Kim loại học và nhiệt luyện (Nghiêm Hùng, NXB Giáo dục, 1993).
• Sổ tay Công nghệ chế tạo máy và các tài liệu tiêu chuẩn kỹ thuật cơ khí trong nước và quốc tế.

---

Kết luận

Giáo trình "Kỹ thuật sửa chữa cơ khí" (MECM64016) của Trường Cao đẳng Dầu khí hệ thống hóa toàn diện các kiến thức kỹ thuật từ chẩn đoán trạng thái làm việc, đo kiểm khuyết tật chi tiết máy đến các phương pháp công nghệ phục hồi và tháo lắp cơ cấu truyền động cơ khí. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: người học tiếp thu lý thuyết cơ sở -> rèn luyện kỹ năng nhận diện hư hỏng và đo kiểm NDT -> làm chủ công nghệ phục hồi kích thước lắp ghép -> thực hành lắp đặt cơ cấu máy thông dụng (ổ lăn, ổ trượt, khớp nối). Nguồn học liệu này, kết hợp cùng các giáo trình chuyên ngành bơm, van, máy nén khí và tài liệu tra cứu kỹ thuật chuẩn hóa, đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực kỹ thuật cơ khí cho ngành công nghiệp chế biến dầu khí và cơ khí chế tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Câu hỏi 1. Hãy nêu các khái niệm về máy và chi tiết máy?. Trình bày và phân loại máy, chuyển động của máy Câu hỏi 3. Trình bày quá trình làm việc của máy Trang 18/76 CHƯƠNG 2: DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ TRONG SỬA CHỮA ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu dụng cụ, thiết bị được sử dụng vào công việc sửa chữa các chi tiết máy.

❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được cấu tạo các loại dụng cụ cầm tay, của palăng, con đội trong sửa chữa cơ khí. ➢ Về kỹ năng: - Sử dụng an toàn và hiệu quả các loại dụng cụ cầm tay, các thiết bị nâng, hạ trong sửa chữa cơ khí bày được quá trình làm việc của máy ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Ý nghĩa thực tiễn của việc sử dụng các dụng cụ trong nghành cơ khí, áp dụng vào thực tế sản xuất, chế tạo chi tiét máy - Có tinh thần làm việc độc lập, phối hợp nhóm hiệu quả trong công việc. Tuân thủ nội quy, quy định nơi làm việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm).

- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. Trang 19/76 - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng) ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: Không có ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ CẦM TAY CƠ KHÍ 2.

Sử dụng cờ lê a. Phần cán Phần miệng Hình 2.1 Cấu tạo cờ lê Hình 2.2 Cờ lê miệng và cờ lê tròng Hình 2.3 Cờ lê miệng đóng và cờ lê tròng đóng b. Chức năng chính của cờ lê là giữ và xoay các đai ốc, bu lông, chốt và các chi tiết có ren. Cách sử dụng.

Chọn cờ lê đúng kích cở của đai ốc.4 Chọn cờ lê đúng kích cở Không sử dụng cờ lê bị rạn nứt.5 Không sử dụng cờ lê bị hỏng Sử dụng lực kéo không dùng lực dẩy Đặt cờlê song song với mặt đai ốc Không dùng búa để dóng Hình 2.6 Cách sử dụng cờ lê Hình 2.7 Sử dụng cờ lê đúng Không chèn vào miệng cờ lê Hình 2.8 Sử dụng cờ lê sai Trang 21/76 2. Sử dụng kìm kẹp a.9 Cấu tạo kìm kẹp b. Kìm là dụng cụ kẹp cơ bản và được dùng để kẹp các chi tiết nhỏ mà những cách khác khó thay nó làm được. Kìm được làm bằng thép đúc với đôi ngàm được tôi cứng.

Cách sử dụng .10 Cách sử dụng kìm kẹp 2. Sử dụng kìm cắt a. Cấu tạo Cán kìm Miệng kìm Hình 2.11 Cấu tạo kìm cắt b. Công dụng Kìm cắt được thiết kế phù hợp cho công việc là cắt dây điện.

Với cấu tạo nhỏ gọn và được làm từ thép cứng giúp cho việc cắt các sợi dây điện trở nên dễ dàng. Với tay cầm được trang bị nhựa cách điện nhắm đàm bảo việc cách điện, và chống trơn trượt khi sử dụng Trang 22/76 c. Cách sử dụng Hình 2.12 Cách sử dụng kìm cắt 2. Sử dụng kìm bấm chết a.

Cán kìm Vít điều chỉnh Miệng kìm Khóa mở Hình 2.13 Cấu tạo kìm bấm chết b. Công dụng Kìm bấm chết là một loại kìm được rất nhiều thợ sửa chữa lựa chọn. Với hiệu quả mà nó mang lại là không ít, với công dụng dùng để giữ chặt vật thể để tháo, hay để các vật dụng khác dễ dàng thao tác hơn. Được cấu tạo từ thép cứng không gỉ giúp cho chiếc kìm có thể làm việc được ở trong môi trường ẩm ướt mà không gặp phải vấn đề gì.

Cách sử dụng .14 Cách sử dụng kìm bấm 2. Sử dụng búa sắt a. Trang 23/76 Đầu để mở Đầu búa Cán búa Đầu để đóng Hình 2.15 Cấu tạo búa sắt b. Dùng để tác dụng lực vào các vật dụng khác.

Cách sử dụng .16 Cách sử dụng búa sắt 2. Sử dụng mỏ lết a.17 Cấu tạo mỏ lết b. Chức năng chính của mỏ lết là giữ và xoay các đai ốc, bu lông, chốt và các chi tiết có ren. Cách sử dụng .18 Cách sử dụng mỏ lết 2.

Sử dụng lục giác a.19 Cấu tạo lục giác b. ✓ Chức năng chính của lục giác là giữ và xoay các đai ốc, bu lông, chốt và các chi tiết có ren với đầu mở chìm. Cách sử dụng .20 Cách sử dụng lục giác 2. Sử dụng tuốc-nơ-vít a.

Gồm hai phần: Phần thân trên cùng có đầu dẹp hoặc cạnh để tháo lắp ốc vít, được làm từ thép chrom vanadium. Phần cán được bọc ngoài bởi lớp cao su dẻo có tính cách điện, thiết kế dễ dàng cầm nắm Trang 25/76 Hình 2.21 Cấu tạo tuốc-nơ-vít b. Công dụng Tuốc nơ vít hoạt động tháo lắp các vít khi ta dùng tay tạo ra momen xoay ngược chiều hoặc cùng chiều với ren vít c. Cách sử dụng Hình 2.22 Cách sử dụng tuốc-nơ-vít Chọn loại tuốc nơ vít phù hợp với kiểu dáng của ốc vít, tra mởi vào ốc vít rồi tháo hoặc lắp vít vào 2.

Sử dụng máy mài cầm tay a. Tay nắm chính Nút hãm đá Dây dẫn điện Nút đảo chiều Đá mài quay đá Nút bật/tắt Vành bảo vệ đá Tay nắm phụ Hình 2.23 Cấu tạo máy mài cầm tay b. Công dụng Dùng để mài các ba via, làm nhẵn mối hàn, các cạnh sắc ở các vị trí nhỏ hẹp, ngóc ngách. Ngoài ra máy còn được dùng với công dụng như một chiếc máy cắt sắt cầm tay hay một chiếc máy đánh bóng khi kết hợp cùng phụ kiện đánh bóng c.

Cách sử dụng Trang 26/76 Hình 2.24 Cách sử dụng máy mài cầm tay 2. Sử dụng máy khoan cầm tay a. Đầu kẹp mũi khoan động cơ Công tắc khởi động Tay nắm phụ Tay nắm Hình 2.25 Cấu tạo máy khoan cầm tay b. Thiết bị dùng cho các công việc khoan lỗ, bắt vít,… c.

Cách sử dụng .26 Cách sử dụng máy khoan cầm tay - Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi vận hành máy - Luôn mang dụng cụ bảo hộ khi sử dụng máy Trang 27/76 - Sử dụng tay nắm phụ - Không sử dụng máy khoan ở những nơi có dây điện, chất dẫn điện, khí da dễ gây nguy hiểm. - Tắt máy khi dụng cụ bị kẹt - Đợi máy dừng hẳn trước khi đặt xuống - Cất giữ máy bằng hộp và để ở nơi khô ráo 2. THIẾT BỊ NÂNG HẠ VÀ DI CHUYỂN TẢI TRỌNG NẶNG 2. Palăng xích kéo tay ❖ Cấu tạo palăng xích Hình 2.27 Cấu tạo palăng xích ❖ Công dụng palăng xích Là thiết bị dùng để nâng hạ hàng hóa, được sử dụng rộng rãi trong các nhà xưởng sản xuất, nâng hạ trong các kho hàng, nhà máy, bến cảng.… ❖ Cách sử dụng - Đảm bảo rằng các tem chữ in trên Pa lăng luôn rõ ràng và dễ đọc, tem phải vẫn còn biểu hiện rõ các thông số kỹ thuật của sản phẩm để sử dụng hợp lý.

- Kiểm tra dây xích tải xem có mắt xích nào bị biến dạng không, bị mòn rỉ hoặc có vấn đề bất thường hay không. - Kiểm tra vị trí treo pa lăng xem có đảm bảo an toàn và chịu được sức nặng của vật hay không. - Kiểm tra bánh đĩa xích ròng rọc xem có hoạt động trơn tru và có vấn đề bất thường không bằng cách kéo thử không tải. - Kiểm tra độ ăn mòn của bánh đĩa xích.

- Kiểm tra xích kéo tương tự như xích tải. - Kiểm tra móc treo xem dấu hiệu của hiện tượng nứt, uốn, bẻ cong hay bị ăn mòn không.28 Cách sử dụng palăng xích kéo tay 2. Palăng điện ❖ Cấu tạo palăng điện Hình 2.29 Cấu tạo palăng điện ❖ Công dụng palăng điện Là thiết bị dùng để nâng hạ hàng hóa, được sử dụng rộng rãi trong các nhà xưởng sản xuất, nâng hạ trong các kho hàng, nhà máy, bến cảng.… ❖ Cách sử dụng - Kiểm tra vị trí treo pa lăng xem có đảm bảo an toàn và chịu được sức nặng của vật hay không. - Kiểm tra bánh đĩa xích ròng rọc xem có hoạt động trơn tru và có vấn đề bất thường không bằng cách kéo thử không tải.

- Kiểm tra độ ăn mòn của bánh đĩa xích. - Kiểm tra xích kéo tương tự như xích tải. - Kiểm tra móc treo xem dấu hiệu của hiện tượng nứt, uốn, bẻ cong hay bị ăn mòn không.30 Cách sử dụng palăng điện Trang 29/76 2. Nâng, hạ vật nặng bằng kích (con đội) thủy lực ❖ Cấu tạo Hình 2.31 Cấu tạo con đội thủy lực ❖ Công dụng Kích thủy lực là thiết bị thủy lực dùng để nâng các vật có tải trọng nặng, cồng kềnh, thường được sử dụng tại các xưởng sửa chữa ô tô, các cảng, kho hàng, khi lắp đặt thiết bị.

❖ Cách sử dụng Hình 2.32 Cách sử dụng con đội thủy lực • Lưu ý khi sử dụng kích: + Thiết bị kích thủy lực cần đặt tại những nơi bằng phẳng, không lún, sụt. + Không sử dụng kích thủy lực ở trạng thái quá tải. + Nếu sử dụng kích thuỷ lực phải chịu tải trọng thời gian dài, cần sử dụng các vật kê chắc chắn. + Tránh để kích hoạt động vượt ngưỡng an toàn bằng cách sử dụng các cục kê hợp lý.

+ Sau khi sử dụng cần vệ sinh kích con đội thủy lực tránh bụi bẩn, đất cát bám dính ở cổ xi lanh, gây xước trục, hỏng thân kích.