Giáo Trình Kỹ Thuật May I (Mã môn học: MH 13) – Trường Cao Đẳng Kinh Tế - Kỹ Thuật Vinatex TP.HCM
Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Kỹ thuật may I (Mã môn học/mô đun: MH 13) là tài liệu giảng dạy và học tập chuyên môn chính thức do Khoa Công nghệ May thuộc Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP.HCM (Tập đoàn Dệt May Việt Nam) tổ chức biên soạn và nghiệm thu vào năm 2019. Đội ngũ tác giả tham gia biên soạn gồm ThS. Trương Thị Dịu (chủ biên), cùng các giảng viên: ThS. Nguyễn Thị Mỹ Thơ, ThS. Nguyễn Thị Thanh Phúc, ThS. Trương Ngọc Lan, ThS. Đỗ Thị Mai Lan, ThS. Nguyễn Thị Lan Hương, KS. Lê Hoàng Phượng và KS. Trương Thị Thúy Lan.
Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học Kỹ thuật may I thuộc nhóm kiến thức cơ sở ngành bắt buộc, được bố trí giảng dạy vào học kỳ II của năm thứ nhất trình độ Trung cấp và Cao đẳng ngành Công nghệ may, ngay sau khi người học đã hoàn thành môn học Quản trị bảo trì thiết bị. Môn học mang tính chất chuyên môn nghiệp vụ và được tổ chức thực hành hoàn toàn trên máy may công nghiệp tại xưởng thực hành may.
Mục tiêu học tập của giáo trình xác định trên ba phương diện cụ thể:
- Kiến thức: Trang bị cho người học khả năng trình bày cấu trúc, quy trình công nghệ, phương pháp gia công và các tiêu chuẩn kỹ thuật của các đường may cơ bản, các cụm chi tiết và quy trình lắp ráp hoàn chỉnh các dạng sản phẩm may mặc gồm áo sơ mi, quần âu và áo jacket.
- Kỹ năng: Rèn luyện năng lực thực hành thành thạo các dạng đường may tay và may máy; lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm áo sơ mi nam – nữ, quần âu nam – nữ, áo jacket một lớp và hai lớp theo đúng định mức thời gian và tiêu chuẩn kỹ thuật; phân tích nguyên nhân sai hỏng và áp dụng biện pháp khắc phục; kiểm tra chất lượng sản phẩm; xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và sử dụng rập cải tiến để định hình chi tiết.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tác phong công nghiệp, rèn luyện tính tỉ mỉ, tuân thủ kỷ luật lao động và thực hiện vệ sinh công nghiệp trong xưởng may.
Cấu trúc giáo trình được phân chia thành hai phần lớn với tổng cộng sáu chương, đi từ kiến thức cơ bản đến lắp ráp hoàn thiện. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc tích hợp dữ liệu thực tế từ quá trình phối hợp chuyên môn với các doanh nghiệp sản xuất may mặc như Tổng Công Ty Cổ Phần May Nhà Bè và Công Ty Cổ Phần May Bình Minh, đồng thời sử dụng hệ thống hình ảnh mặt cắt cấu trúc đường may và các bước thao tác định hình bằng rập cải tiến.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương và chủ đề chính
Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ thao tác đường may cơ bản đến gia công cụm chi tiết và lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm:
[Phần A: Kỹ thuật may cơ bản]
[Phần B: Kỹ thuật may lắp ráp sản phẩm]
- Phần A - Chương I (Kỹ thuật may cơ bản): Trình bày các yếu tố tác động đến quá trình may (tư thế ngồi, tác phong công nghiệp, đặc tính canh sợi của vải, trang thiết bị); nhận diện và sử dụng dụng cụ nghề may (thước dây, kéo, kim, bàn là, dụng cụ sang dấu); hướng dẫn phương pháp thực hiện các đường may tay (may lược, vắt lai thường/hàng rào, thùa khuy thường/đầu tròn, đính nút không chân/có chân); các đường may máy cơ bản (can rẽ, can lật đè, can kê có gấp mép/không gấp mép, can giáp mép, can lộn sổ, can lộn kín, can cuốn ép, may mí 0,1 cm, may diễu 0,2 cm trở lên, và các dạng may viền gồm viền gấp mép không nối/có nối, viền bọc mép, viền lé kê mí, viền lật đè mí); cùng các thao tác bổ trợ gồm cắt gọt, cạo rẽ/lật/lé, bẻ mép và kỹ thuật lộn góc vuông, lộn góc nhọn bằng chỉ mồi, xử lý đường cong lồi/lõm.
- Phần A - Chương II (Kỹ thuật may cụm chi tiết của quần áo thông dụng): Trình bày tiêu chuẩn kỹ thuật gia công chi tiết; kỹ thuật may chiết ben, chiết ly, xếp ly cùng chiều và xếp ly chữ A; kỹ thuật may túi ốp không nắp và túi ốp có nắp; kỹ thuật may các dạng cổ áo (cổ lá sen, cổ danton, cổ sơ mi chân rời kẹp lá 3, cổ sơ mi chân liền); kỹ thuật may các đường mở mép viền (nẹp áo liền, nẹp áo rời, xẻ thép tay gia đình, xẻ thép tay công nghiệp, bát tay vuông/vạt góc/tròn); kỹ thuật may các chi tiết quần âu (túi mổ cơi 1 viền, túi mổ 2 viền, túi xéo, túi dọc, tra khóa kéo, may và tra lưng quần âu).
- Phần A - Chương III (Kỹ thuật may các chi tiết áo Jacket): Hướng dẫn quy trình, phương pháp may và yêu cầu kỹ thuật của túi ốp dạng hộp, túi cơi, túi hai viền, túi khóa kéo (túi lộn mí), may bo tay, bo lai và kỹ thuật tra dây kéo áo jacket.
- Phần B - Chương I (Phương pháp lắp ráp áo sơ mi): Phân tích hình dáng - cấu trúc, quy trình công nghệ và phương pháp lắp ráp hoàn chỉnh sản phẩm áo sơ mi nam và áo sơ mi nữ theo tiêu chuẩn kỹ thuật công nghiệp.
- Phần B - Chương II (Phương pháp lắp ráp quần âu): Hệ thống hóa quy trình công nghệ may lắp ráp quần âu nam (gồm 13 bước chi tiết: cắt gọt/ủi keo/vắt sổ/lấy dấu, may passant lưng, may chiết ben thân sau, may và tra khóa kéo, ráp dọc quần ủi rẽ và hoàn chỉnh lót túi xéo, tra lưng vào thân, may dàng quần, may đáy thân sau, tra passant, vắt lai/vắt đuôi cạp, thùa khuy/đính nút, vệ sinh công nghiệp và ủi thành phẩm) và quy trình lắp ráp quần âu nữ.
- Phần B - Chương III (Phương pháp lắp ráp áo Jacket): Hướng dẫn toàn diện quy trình may lắp ráp áo jacket một lớp (ép keo, may đề cúp ngực, may cầu vai thân sau, may vai con, tra cổ và mí hoàn chỉnh, tra tay, may sườn áo/sườn tay, may lai tay, may bo lai, tra khóa kéo, mí diễu bo, ủi thành phẩm) và quy trình lắp ráp áo jacket hai lớp (gia công lớp chính, lớp lót và ghép đồng bộ).
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Giáo trình thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết và nguyên tắc kỹ thuật ngành may:
- Đặc tính cơ lý của nguyên liệu: Phân tích sự tác động của các hướng canh sợi vải đến thao tác may: đường dọc vải không bai giãn nhưng co nhiều sau giặt; đường ngang vải có độ bai giãn nhẹ và co ít; đường thiên vải (chéo góc 45° so với chiều dài) có độ bai giãn lớn nhất; đường dược vải (chéo góc nhỏ hơn 20°) có độ co giãn trung bình; đường ngang canh/thẳng sợi (sợi dọc và ngang vuông góc) có độ co giãn thấp nhất.
- Nguyên lý thao tác may và bổ trợ: Kỹ thuật đặt chỉ mồi tại đỉnh góc nhọn để lộn góc thoát và không biến dạng canh sợi; kỹ thuật bấm nhã mép vải trên đường cong lõm (khoảng cách bấm 1 - 1,5 cm, cách đường chỉ 0,2 cm); nguyên tắc cạo lé 0,1 cm về phía lót hoặc mặt trái để che giấu đường may; nguyên tắc may mí phủ mép vải 0,1 cm và may diễu không nối chỉ.
- Tiêu chuẩn chất lượng công nghiệp: Khung đánh giá sản phẩm may dựa trên 5 tiêu chuẩn: quy cách đường may, thông số kích thước dung sai, độ êm phẳng đúng canh sợi, độ bền cơ học và vệ sinh công nghiệp.
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng kỹ thuật: Vận hành thiết bị may công nghiệp 1 kim và máy vắt sổ; thao tác chuẩn xác các đường may thẳng, may cong, may mí, may diễu, viền bọc mép; ủi định hình chi tiết bằng bàn là nhiệt kết hợp rập mẫu bìa cứng/nhựa/tôn.
- Kỹ năng phân tích: Đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, xác định vị trí dấu bấm và 3 điểm kỹ thuật khi tra cổ áo; phân tích nguyên nhân các lỗi thường gặp (sụp mí, bai dãn miệng túi, vặn nẹp, bể góc lá cổ, le mí, nhăn nhíu đường may) để đề xuất giải pháp xử lý.
- Kỹ năng thực hành chuyên môn: Hoàn thiện độc lập các công đoạn gia công cụm chi tiết phức tạp (túi mổ cơi, nẹp ve danton, cổ chân rời kẹp lá 3, thép tay công nghiệp) và lắp ráp thành phẩm hoàn chỉnh ba dòng sản phẩm tiêu chuẩn (áo sơ mi, quần âu, áo jacket) đạt yêu cầu kỹ thuật và định mức thời gian.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận sư phạm tích hợp lý thuyết và thực hành, trong đó thời lượng thực hành tại xưởng chiếm vị trí trung tâm. Quá trình giảng dạy được thiết kế theo trình tự: Giảng viên thuyết minh cấu trúc chi tiết, giải thích yêu cầu kỹ thuật, làm mẫu trực quan các bước thao tác; người học quan sát, tiếp nhận quy trình và thực hành trực tiếp trên máy may công nghiệp.
[1. Phân tích cấu trúc & Yêu cầu kỹ thuật]
[2. Thao tác mẫu của Giảng viên]
[3. Thực hành gia công chi tiết theo rập mẫu]
[4. Lắp ráp hoàn thiện sản phẩm]
[5. Đánh giá kiểm tra theo Barem thông số]
Phương pháp học tập và rèn luyện được cụ thể hóa qua các dạng bài tập:
- Bài tập đường may cơ bản: Luyện tập may đường thẳng, may song song cách đều (can cuốn ép, can lật đè), may đường cong lồi/lõm, may viền bọc mép lọt khe và may mí 0,1 cm.
- Bài tập gia công cụm chi tiết: May định hình và tra các loại túi (túi ốp nắp, túi mổ cơi một viền, túi hai viền, túi khóa kéo); may và tra các loại cổ áo (cổ lá sen viền, cổ danton, cổ sơ mi chân liền, cổ sơ mi chân rời kẹp lá 3); may xẻ thép tay và tra bát tay.
- Case study lắp ráp sản phẩm: Thực hành quy trình may lắp ráp hoàn thiện từ bán thành phẩm đến thành phẩm đối với áo sơ mi nam, áo sơ mi nữ, quần âu nam, quần âu nữ, áo jacket một lớp và áo jacket hai lớp.
Phương pháp đánh giá kết quả học tập căn cứ vào sản phẩm thực hành thực tế của người học, đối chiếu trực tiếp với các tiêu chuẩn kỹ thuật được quy định trong giáo trình:
- Độ chính xác của kích thước và thông số so với mẫu rập.
- Mật độ mũi chỉ và độ thẳng đều của các đường may mí (0,1 cm), may diễu (0,5 cm), may can (1 cm).
- Độ êm phẳng, không nhăn nhíu, không vặn canh sợi, không sụp mí, không le mí ở các góc lộn.
- Mức độ vệ sinh công nghiệp (sạch chỉ thừa, vết phấn, ủi chết nếp thành phẩm).
Hướng dẫn tự học đối với người học: Nghiên cứu trước nội dung tài liệu và bản vẽ cấu trúc trước khi đến lớp; chuẩn bị đầy đủ dụng cụ cá nhân (kéo cắt chỉ, thước dây, kim gút, dùi nhọn); thực hiện đầy đủ các câu hỏi ôn tập lý thuyết cuối mỗi chương; tự rèn luyện thao tác gấp mép, ủi định hình và may mẫu thử trên vải vụn trước khi may trực tiếp trên bán thành phẩm.
Điểm nổi bật và cập nhật
Giáo trình phản ánh các cải tiến và cập nhật thực tiễn của công nghệ may:
- Ứng dụng rập cải tiến: Giáo trình đưa vào quy trình sử dụng các bộ rập cải tiến định hình sẵn để thực hiện các công đoạn phức tạp như may nắp túi ốp, may bát tay, may cổ sơ mi, định hình túi mổ cơi và túi 2 viền trên quần âu cũng như áo jacket. Việc chuẩn hóa bằng rập giúp giảm phụ thuộc vào kỹ năng ước lượng thủ công và tăng độ đồng đều của chi tiết.
- Chuyển dịch từ thao tác thủ công sang quy trình công nghiệp: Điển hình qua việc phân tích và hướng dẫn song song hai phương pháp: kỹ thuật xẻ thép tay gia đình (sử dụng hai chi tiết thép tay lớn và thép tay nhỏ riêng biệt, bấm góc chữ V) và kỹ thuật xẻ thép tay công nghiệp (sử dụng một chi tiết thép tay liền, bấm thẳng và may chặn góc 45°), giúp người học nắm bắt phương pháp sản xuất tinh gọn trong nhà máy.
- Tích hợp tiêu chuẩn thực tế từ doanh nghiệp: Nội dung giáo trình tiếp nhận đóng góp chuyên môn và quy chuẩn kỹ thuật từ Tổng Công Ty Cổ Phần May Nhà Bè và Công Ty Cổ Phần May Bình Minh. Các yêu cầu về dung sai đường may, quy trình ép keo, tra khóa kéo giấu và thứ tự lắp ráp phản ánh đúng thực tế đang vận hành trên các chuyền may công nghiệp hiện nay.
- Trực quan hóa tài liệu: Mỗi bài học đều được kết cấu đồng bộ gồm 5 mục rõ ràng: Hình dáng, Cấu trúc (kèm bảng kê số lượng chi tiết bán thành phẩm $x1, x2$), Quy trình may phân bước, Phương pháp may chi tiết và Tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật.
Đối tượng sử dụng giáo trình
Giáo trình Kỹ thuật may I được xây dựng phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:
| Đối tượng sử dụng |
Cấp độ / Ngành đào tạo |
Mục đích và phương thức sử dụng |
| Học sinh, sinh viên chính quy |
Trung cấp, Cao đẳng ngành May / Công nghệ may (Học kỳ II, Năm 1) |
Tài liệu học tập bắt buộc; sử dụng để học lý thuyết quy trình và thực hành trực tiếp tại xưởng may. |
| Giảng viên chuyên ngành |
Khoa Công nghệ may, các trường đào tạo nghề dệt may |
Giáo trình giảng dạy chuẩn mực môn MH 13; căn cứ xây dựng bài giảng, phiếu hướng dẫn thực hành và thang điểm kiểm tra. |
| Kỹ thuật viên, công nhân may |
Doanh nghiệp may mặc, xưởng may mẫu, chuyền may công nghiệp |
Tài liệu tra cứu tiêu chuẩn kỹ thuật, thứ tự phân bước lắp ráp chi tiết sơ mi, quần âu, jacket. |
| Người tự học nghề may |
Đã có kiến thức vận hành máy may cơ bản |
Tài liệu tham khảo tự rèn luyện kỹ năng may chi tiết và lắp ráp trang phục theo chuẩn công nghiệp. |
Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành môn học Quản trị bảo trì thiết bị, nắm vững nguyên lý hoạt động, quy tắc an toàn và kỹ năng vận hành cơ bản các dòng máy may công nghiệp (máy may 1 kim, máy vắt sổ).
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?
Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng ngành May / Công nghệ may trong học kỳ II năm thứ nhất. Đồng thời, tài liệu phù hợp cho giảng viên dạy nghề và kỹ thuật viên may công nghiệp cần chuẩn hóa thao tác lắp ráp.
2. Cần chuẩn bị kiến thức và kỹ năng nền tảng nào trước khi học môn này?
Người học bắt buộc phải hoàn thành học phần Quản trị bảo trì thiết bị, có kỹ năng vận hành máy may công nghiệp cơ bản, hiểu biết về an toàn lao động trong xưởng may và biết cách sử dụng các dụng cụ đo, cắt, ủi.
3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu hướng dẫn may dân dụng?
Khác với tài liệu may đo thủ công, giáo trình tập trung hoàn toàn vào kỹ thuật may công nghiệp: chuẩn hóa thông số đường may (mí 0,1 cm, diễu 0,5 cm, can 1 cm), phân chia quy trình lắp ráp theo từng bước logic của chuyền may, tích hợp rập cải tiến định hình chi tiết và áp dụng tiêu chuẩn sản xuất từ các doanh nghiệp may lớn như May Nhà Bè và May Bình Minh.
4. Phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng qua giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?
Người học cần đối chiếu bản vẽ hình dáng - cấu trúc để chuẩn bị đúng số lượng bán thành phẩm; đọc kỹ quy trình phân bước trước khi thao tác; tuân thủ đúng thứ tự lấy dấu, ép keo, ủi định hình; thực hành riêng lẻ từng cụm chi tiết trước khi tiến hành quy trình lắp ráp toàn bộ sản phẩm áo sơ mi, quần âu hoặc áo jacket.
5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu và công cụ bổ trợ nào?
Tài liệu cung cấp bảng kê cấu trúc số lượng chi tiết bán thành phẩm, sơ đồ mặt cắt các đường may tay/máy, quy trình hướng dẫn sử dụng rập định hình và hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết - thực hành ở cuối mỗi chương.
Kết luận
Giáo trình Kỹ thuật may I (MH 13) của Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP.HCM cung cấp hệ thống kiến thức và kỹ năng thực hành nền tảng về công nghệ may trang phục. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính chuẩn hóa của các đường may cơ bản, tính chi tiết trong quy trình gia công cụm chi tiết và tính ứng dụng công nghiệp của phương pháp lắp ráp ba dòng sản phẩm chính: áo sơ mi, quần âu và áo jacket.
Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: đi từ việc làm chủ thao tác đường may tay, đường may máy và kỹ thuật bổ trợ ở Phần A, tiến tới gia công chuẩn xác các cụm chi tiết (cổ, túi, nẹp, cơi), và hoàn thiện năng lực lắp ráp độc lập các sản phẩm hoàn chỉnh ở Phần B. Người học có thể kết hợp giáo trình này cùng các tài liệu về thiết kế rập, công nghệ cắt và thực hành trực tiếp trên hệ thống máy may công nghiệp để hoàn thiện năng lực nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghệ may.
