TẬP ĐOÀN DỆT MAY VIỆT NAM TRƢỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Giáo trình KỸ THUẬT LẬP TRÌNH C Nghề: Công nghệ thông tin Trình độ: Cao Đẳng (Ban hành theo Quyết định số: ngày tháng năm của trường Cao đẳng Công nghệ Tp.HỒ CHÍ MINH, THÁNG 08 NĂM 2021 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI NÓI ĐẦU Ngôn ngữ lập trình là một loại công cụ giúp con ngƣời thể hiện các vấn đề của thực tế lên máy tính một cách hữu hiệu. Với sự phát triển của tin học, các ngôn ngữ lập trình cũng dần cải tiến để đáp ứng các thách thức mới của thực tế.
Khoảng cuối những năm 1960 đầu 1970 xuất hiện nhu cầu cần có các ngôn ngữ bậc cao để hỗ trợ cho những nhà tin học trong việc xây dựng các phần mềm hệ thống, hệ điều hành. Ngôn ngữ C ra đời từ đó, nó đã đƣợc phát triển tại phòng thí nghiệm Bell. Đến năm 1978, giáo trình " Ngôn ngữ lập trình C " do chính các tác giả của ngôn ngữ là Dennish Ritchie và B. Kernighan viết, đã đƣợc xuất bản và phổ biến rộng rãi.
C là ngôn ngữ lập trình vạn năng. Ngoài việc C đƣợc dùng để viết hệ điều hành UNIX, ngƣời ta nhanh chóng nhận ra sức mạnh của C trong việc xử lý cho các vấn đề hiện đại của tin học. C không gắn với bất kỳ một hệ điều hành hay máy nào, và mặc dầu nó đã đƣợc gọi là " ngôn ngữ lập trình hệ thống" vì nó đƣợc dùng cho việc viết hệ điều hành, nó cũng tiện lợi cho cả việc viết các chƣơng trình xử lý số, xử lý văn bản và cơ sở dữ liệu. Toàn bộ giáo trình gồm sáu chƣơng chứa đựng tƣơng đối đầy đủ các vấn đề cơ bản nhất của ngôn ngữ lập trình C, các loại ví dụ và bài tập chọn lọc cùng một số vấn đề liên quan, giúp ngƣời học có khả năng sử dụng thành thạo ngôn ngữ này trong việc giải quyết một số lớp bài toán thông dụng trong thực tế.
Giáo trình đƣợc biên soạn cho đối tƣợng chính là học sinh THCN, kỹ thuật viên tin học, tuy nhiên nó cũng có thể là tài liệu tham khảo bổ ích cho bậc đại học và những ngƣời quan tâm. mặc dù đã cố gắng nhiều trong quá trình biên soạn giáo trình này, nhƣng chắc chắn không tránh khỏi có những thiếu sót. Rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của độc giả và các đồng nghiệp để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Và bây giờ chúng ta đi tìm hiểu thế giới của ngôn ngữ C từ những khái niệm ban đầu cơ bản nhất.
MỤC LỤC i MỤC LỤC CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC. Vị trí, tính chất môn học:. Mục tiêu môn học:. Nội dung môn học:.
1 Chƣơng 1: GIỚI THIỆU NGÔN NGỮ C. Phƣơng pháp tổng quát để giải một bài toán trên máy tính. Xác định bài toán. Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật.
Chƣơng trình. KHỞI ĐỘNG VÀ THOÁT CHƢƠNG TRÌNH. Ngôn ngữ lập trình. Ngôn ngữ lập trình C.
Công cụ lập trình. Công cụ lập trình Dev-C++, C-Free Pro 5. Làm quen môi trƣờng Dev-C++. 15 Chƣơng 2: CÁC THÀNH PHẦN TRONG NGÔN NGỮ C.
KIỂU DỮ LIỆU. Kiểu số nguyên. Kiểu số thực. CHÚ THÍCH.
NHẬP / XUẤT DỮ LIỆU. Nhập dữ liệu từ bàn phím – Hàm scanf(). Xuất dữ liệu ra màn hình - Hàm printf(). Cấu trúc một chƣơng trình.
Bài tập làm theo yêu cầu. Bài tập tự làm. 35 Chƣơng 3: CẤU TRÖC RẼ NHÁNH CÓ ĐIỀU KIỆN. LỆNH VÀ KHỐI LỆNH.
36 MỤC LỤC ii II. Giải thích:. Giải thích:. Bài tập làm theo yêu cầu.
Bài tập tự làm. 48 Chƣơng 4: CẤU TRÖC LẶP. Giải thích:. Giải thích:.
VÒNG LẶP LỒNG NHAU. Cú pháp để lồng vòng lặp for. Cú pháp để lồng vòng lặp while. Cú pháp để lồng vòng lặp do.
Cú pháp để lồng vòng lặp kết hợp. SO SÁNH SỰ KHÁC NHAU CỦA CÁC VÒNG LẶP. Vòng lặp for, while:. Vòng lặp do…while:.
Bài tập làm theo yêu cầu. Bài tập tự làm. 67 Chƣơng 5: HÀM. CÁC VÍ DỤ VỀ HÀM.
Ví dụ về hàm. Khai báo và định nghĩa Hàm. Lời gọi Hàm. THAM SỐ DẠNG THAM BIẾN VÀ THAM TRỊ.
76 MỤC LỤC iii 1. Truyền theo tham trị. Truyền theo tham biến. Truyền theo dẫn trỏ.
SỬ DỤNG BIẾN TOÀN CỤC. Biến cục bộ là gì?. Biến toàn cục là gì?. SỬ DỤNG TIẾN XỬ LÝ #DEFINE.
Các chỉ thị tiền xử lý. Định nghĩa kiểu dữ liệu. Khai báo các biến ngoài (các biến toàn cục). Chƣơng trình chính.
Cài đặt các hàm. Hàm xây dựng sẵn. Bài tập làm theo yêu cầu. Bài tập tự làm.
92 Chƣơng 6: MẢNG VÀ CHUỖI. Mảng một chiều. Mảng nhiều chiều. Nhập xuất chuỗi.
Một số hàm xử lý chuỗi. Bài tập làm theo yêu cầu. Bài tập tự làm. 113 CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Kỹ thuật lập trình Mã môn học: MH 11 Thời gian thực hiện môn học: 45 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 27 giờ; Kiểm tra: 3 giờ) I.
Vị trí, tính chất môn học: - Vị trí: môn học đƣợc bố trí vào học kỳ 1. - Tính chất: là môn học cơ sở ngành. Mục tiêu môn học: - Về kiến thức: Trình bày đƣợc các quy tắc, cú pháp của ngôn ngữ, các hoạt động vào/ra, lựa chọn biểu thức lồng nhau (đệ quy), tuần tự và tuyến tính. Trình bày đƣợc các điều khiển áp dụng cho việc nhập dữ liệu đảm bảo chính xác, có chu trình xử lý dữ liệu.
Mô tả đƣợc chức năng và cách viết chƣơng trình logic (pseudo code) của từng mô đun xử lý của hệ thống. Trình bày đƣợc các cấu trúc rẽ nhánh, cấu trúc lặp, hàm, mảng và chuỗi. - Về kỹ năng: Xác định đƣợc môi trƣờng hoạt động của hệ thống (các điều khiển, công cụ, các thành phần, tập hợp dữ liệu, nhập dữ liệu, in kết quả .) Giải đƣợc các bài toán sử dụng cấu trúc rẽ nhánh, cấu trúc lặp. Sử dụng đƣợc biến cục bộ, toàn cục trong hàm.
Giải đƣợc các bài toán sử dụng mảng và chuỗi. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tƣ duy logic để phân tích, tổng hợp. Thao tác cẩn thận, tỉ mỉ. Nội dung môn học: Chƣơng 1: GIỚI THIỆU NGÔN NGỮ C 1 Chƣơng 1: GIỚI THIỆU NGÔN NGỮ C I.
Phƣơng pháp tổng quát để giải một bài toán trên máy tính Để giải một bài toán trên máy tính cần thực hiện các bƣớc sau: - Xác định bài toán; - Xác định cấu trúc dữ liệu để mô tả bài toán; - Xây dựng thuật toán; - Soạn thảo văn bản chƣơng trình, kiểm tra và hoàn thiện chƣơng trình. Xác định bài toán 2. Khái quát về bài toán Trong quá trình tồn tại và phát triển, mọi cá nhân luôn phải giải quyết nhiều bài toán đặt ra trong cuộc sống. Có thể nói cuộc sống là một chuỗi các bài toán mà ta phải đối đầu để giải quyết.
Theo nhiều nhà nghiên cứu thì mọi bài toán đều có thể diễn đạt theo một sơ đồ chung nhƣ sau: AB (*) trong đó: - A là giả thiết, điều kiện ban đầu, thông tin đã cho, đã biết; - B là kết luận, là mục tiêu cần đạt hoặc cái phải tìm, phải làm ra khi kết thúc bài toán; là suy luận, giải pháp cần xác định hoặc chuỗi các thao tác cần thực hiện để có đƣợc kết quả B từ cái đã có A. Xác định bài toán Theo sơ đồ trên thì việc xác định bài toán có nghĩa là xác định A, B và nếu có thể thì xác định luôn cả các bƣớc thực hiện để ―đi‖ đƣợc từ A đến B. Bài toán trên máy tính Tƣơng tự nhƣ (*), và - A gọi là đầu vào (INPUT); - B gọi là đầu ra (OUTPUT); là CHƢƠNG TRÌNH MÁY TÍNH cho kết quả B với đầu vào A. Khó khăn Việc xác định một bài toán trên máy tính thƣờng gặp khó khăn sau: - Thông tin về A, B thƣờng không rõ ràng và không đầy đủ; - Thông báo về điều kiện đặt ra cho cách giải (=>) thƣờng không đƣợc nêu ra một cách minh bạch; Chƣơng 1: GIỚI THIỆU NGÔN NGỮ C 2 Ví dụ 1: Hãy viết chƣơng trình cho phép giải phƣơng trình bậc 2.
A = ???, B = ??? Ví dụ 2: Giả sử ngƣời A có một số tiền X đem gửi tiết kiện, lãi xuất tháng là L% hỏi rằng sau T tháng thì A có bao nhiêu tiền biết rằng cứ 3 tháng thì tiền lãi đƣợc cộng vào gốc. Ví dụ 3: Bài toán 8 hậu - Hãy tìm cách đặt 8 con hậu trên một bàn cờ vua sao cho không có quân hậu nào có thể ăn quân hậu khác. Ví dụ 4: Cho dãy số a1, a2, ., an hãy sắp xếp dãy trên theo thứ tự giảm dần. Ví dụ 5: Hãy xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ và kết quả học tập của sinh viên.
Nhận xét quan trọng Việc xác định bài toán là rất rất quan trọng, nó ảnh hƣởng tới cách thức và chất lƣợng của việc giải quyết bài toán; - Một bài toán cho dù đƣợc diễn đạt chi tiết, rõ ràng vẫn nên giả định là phần lớn thông tin về A, B là tiềm ẩn trong đầu ngƣời giải. Thông tin về A hoặc B thƣờng chỉ là biểu tƣợng gợi nhớ đến các thông tin tiềm ẩn. - Bƣớc đầu tiên để xác định một bài toán là phải phát biểu lại bài toán một cách chính xác theo ngôn ngữ của riêng mình vì đó chính là cách tiếp cận bài toán, hiểu bài toán. - Bƣớc tiếp là tìm hiểu thông tin Input A, Output B và các mối liên hệ giữa chúng; - Nên xét một vài trƣờng hợp cụ thể để thông qua đó hiểu đƣợc cả bài toán, thấy rõ đƣợc các thao tác phải làm.
Thực tế cho thấy có những bài toán trong tin học chỉ có thể mô tả đƣợc thông qua các ví dụ (nhƣ: ). Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật 3.