Giao trinh KỸ NẴNG LANH DAO, QUAN LY GIAO TRINH KY NANG LANH DAO, QUAN LY HỌC VIỆN BẢO CHÍ VA TUYEN TRUYEN KHOA CHÍNH TRỊ HỌC TS Dương Thị Thục Anh - TS Vũ Anh Tuấn (Đồng chủ biên) GIÁO TRÌNH KY NANG LANH DAO, QUAN LÍ NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2018 TAP THE TAC GIA 1. TS Dương Thị Thục Anh 2. TS Vũ Anh Tuấn 3.TS Ngô Ngân Hà 4. Th§ Trần Thị Yến _ 5.
ThS Tran Quang Công - LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu, ứng dụng về khoa học và kỹ năng lãnh đạo, quản lý của các tác giả, các nhà khoa học trong và ngoài nước được xuất bản với các quan niệm và cách tiếp cận khác nhau. Điều đó cho thấy, lãnh đạo, quản lý là một hoạt động có ảnh hưởng đặc biệt trên mọi lĩnh vực, luôn được sự quan tâm, coi trọng của các nhà lãnh đạo, quản lý và các tô chức chính trị, xã hội. Trước ảnh hưởng của kinh tế thị trường và hội nhập, vấn đề dân trí, dân chủ và khoa học công nghệ ngày càng phát triển, đòi hỏi những nghiên cứu, ứng dụng về lãnh đạo, quản lý có những tiếp cận mới tương ứng. Khắc phục sự “sáo ngữ”, lý thuyết giáo điều, những phẩm chất, năng lực của chủ thể lãnh đạo, quản lý cần phải được hiện thực hoá bằng kết quả hành động.đang là xu thế và những yêu cầu thực tế của một xã hội dân trí, đân chủ và nhân văn.
Điều đó, đặt nghiên cứu khoa học lãnh đạo, quản lý theo hướng tích cực hơn, trong đó tiếp cận kỹ năng lãnh đạo, quản lý trở thành những vấn đề cốt yếu, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Trong chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta những thập niên gần đây, môn học kỹ năng lãnh đạo, quản lý được đánh giá là một trong những môn học bỗ ích, hấp dẫn, được nhiều người học quan tâm. Nằm trong hệ thống đào tạo quốc gia nói chung, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nói riêng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền là một 5 trung tâm nghiên cứu khoa hoc va đào tạo các môn học chuyên ngành lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ và sinh viên, trong đó có môn kỹ năng lãnh đạo, quản lý. Để đáp ứng yêu cầu mới, việc cập nhật, bổ sung kiến thức về kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho người học luôn được nhà trường quan tâm.
Thực hiện chỉ đạo của Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Chính trị học tổ chức biên soạn Giáo trình Kj nang lanh dao, quan ly. Gido trình được biên soạn trên cơ sở bám sát mục tiêu và đối tượng đào tạo chủ yếu cho hệ cử nhân các chuyên ngành lý luận chính trị và chính trị phát triển, gồm các nội dung: - Kỹ năng ảnh hưởng quyền lực và phong cách lãnh đạo, quản lý. | ~~ K¥ nang lãnh đạo, quản lý trong điều hành tô chức. - Kỹ năng giải quyết xung đột trong lãnh đạo, quản lý.
_ -Kỹ năng lãnh đạo, quản lý sự thay đổi. - Kỹ năng ra quyết định trong lãnh đạo, quản lý. Giáo trình là kết quả lao động tích cực của nhóm tác giả. Song, chúng tôi nhận thấy, kiến thức về kỹ năng lãnh đạo, quản lý là vấn đề còn khá mới đối với nghiên cứu, ứng dụng trong môi trường lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay, vì vậy khó tránh khỏi những hạn chế, khiếm khuyết.
Rất mong nhận được sự ủng hộ bằng những ý kiến đóng góp của bạn đọc, các đồng nghiệp và học viên để giáo trình hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau. _ Xin trân trọng giới thiệu và cảm ơn. Đại điện nhóm tác giả TS Vũ Anh Tuấn ChuongI NHAP MON KY NANG LANH DAO, QUAN LY I. CO SO KHOA HỌC HÌNH THANH KY NANG LANH DAO, QUAN LY 1.
Những khái niệm cơ bản 1. Khai niém “quan lýLIF. Trong Tir dién Tiéng Viét: “(1) Quan lý là sự trông coi va giữ gìn theo một yêu cầu nhất định; (2) Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”. Trong các nghiên cứu khoa học quản lý, đã có không ít quan điểm và cách tiếp cận khác nhau về quản lý.
Điểm khá tương đồng trong quan niệm về bản chất của quản lý với những nội hàm sau: Quản lý đề cập đến những vấn đề có tính cụ thé, tính kế hoạch, tinh kiểm soát và tính bắt buộc phải đạt được trong một điều kiện nhất định với một thời hạn nhất định. Quản lý là quá trình điều khiển các hoạt động dựa trên các nguyên tắc nhất định và có sự kiểm soát chặt chẽ đối với các công việc cần phải hoàn thành trong một thời gian nhất định. Bản chất của quá trình quản lý được phản ánh qua chức năng và phương thức quản lý. Chức nắng cơ bản của quản lý được biểu hiện ở 4 nội dung cơ bản: (1) Lập kế hoạch và ngân sách; (2) Phân công, phân nhiém (giao quyền hạn 1 Trung tâm Từ điển học: 7 điển Tiếng Việt, Nxb.
và quy trách nhiệm); (3) Tổ chức điều hành các hoạt động cụ thể; (4) Kiểm tra, kiểm sát. Quá trình quản lý vận hành chủ yếu theo phương thức hành chính, có tính cưỡng chế dựa trên các nguyên tắc có tính pháp lý cùng với các chế tài nhất định. — Qua đó, quản lý có thể hiểu khái quát: Đó là quá trình điều hành các hoạt động nhằm đạt được các kết quả cụ thể một cách ốn định ngay cả trong các điều kiện không hoàn toàn được kiểm soát và không chắc chắn. Khái niệm “lãnh đạo” Cũng theo từ điển trên, “lãnh đạo” là: “đề ra chủ trương, đường lỗi và tổ chức thực hiện theo chủ trương, đường lối đề ra đó”!.
Còn trong Tờ điển Tiếng Việt do Nhà xuất bản Thống kê xuất bản năm 2005 thì “lãnh đạo” được quan niệm là “sự đìu dat và dẫn đường”. Trong các nghiên cứu khoa học về lãnh đạo tuy có nhiều cách tiếp cận khác nhau, song cũng khá thống nhất với quan niệm cho rằng: Lãnh đạo là lựa chọn và xác định mục tiêu, chỉ ra con đường đi đến mục tiêu. Đồng thời là sự truyền cảm hứng, sự chia sẻ đến mọi người trong quá trình đi đến mục tiêu đó. Nếu ở quản lý yêu cầu tính bắt buộc và sự nhất quan trong cac quan hé công việc thì ở lãnh đạo yêu cầu tính động và linh hoạt trong các mối quan hệ nhằm huy động tối ưu moi nỗ lực của con người.
Lãnh đạo là đề ra đường lối, dan dat moi ngwoi bang khai mở tiềm năng và chia sẻ trong quá trình đi đến mục tiêu đã lựa chọn. Bản chất của lãnh đạo cũng được phản ánhở chức năng và phương thức lãnh, đạo. Chức năng lãnh đạo chính là xác định ! Trung tâm Từ điển học: 7ừ điển TiéYếng Việt, Nxb. ? Tie dién Tiếng Việt, Nxb.
8 mục tiêu và đề ra các chủ trương, đường lối theo định hướng mục tiêu đã lựa chọn. Phương thức lãnh đạo được thực hiện chủ yếu: bằng con đường giáo dục, thuyết phục, động viên, nêu gương để tập hợp mọi người trong quá trình thực hiện mục tiêu. Qua đó, khái niệm lãnh đạo có thể được hiểu: Là quá trình chỉ dẫn và khai mở tiềm năng cho mọi người nhằm đem lại phúc lợi chung thông qua sự khích lệ và chia sẻ của chủ thể lãnh đạo. Quan hệ giữa lãnh đạo và quản lý Chỉ ra tính khác biệt giữa lãnh đạo và quảnlý là tương đối, có ý nghĩa nhận thức luận, làm cơ sở cho nghiên cứu khoa học và chi đạo thực tiễn công tác lãnh đạo, quản lý tổ chức.
Lãnh đạo và quản lý đều giữ vai trò quan trọng, giữa chúng có mối quan hệ - không thể tách rời nhau. Lãnh đạo, quản lý là quá trình huy động triệt để mọi nguồn lực trong việc phát triển và điều hành các: chiến lược nhằm thực hiện mục tiêu đặt ra, trong đó - lãnh đạo là: sự định hướng và chia sẻ tầm nhìn thông qua mối quan hệ động và linh hoạt còn quản lý là sự cụ thể hóa, hiện thực hóa tầm nhìn đó. Quan hệ giữa lãnh đạo và quản lý là mối quan hệ thống nhất,. hỗ trợ, chuyển hóa cho nhau trên cơ sở xác lập và thê hiện chức năng cùng phương thức hoạt động giữa chúng trong quá trình tạo thành một chỉnh thể, một hệ thống tỗ chức.
Quản lý thiếu vai trò của lãnh đạo dễ dẫn đến mắt phương hướng. Lãnh đạo không có sự quản lý dễ dẫn đến chung chung, thiếu tính thiết thực. Quan hệ của lãnh đạo và quản lý trong duy trì, phát triển tổ chức, thực chất là sự kết hợp biện chứng giữa quyền lực “cứng” với quyền lực “mềm”; giữa tính kế hoạch thực hiện các mục tiêu ngắn hạn với việc hình thành chiến lược, xây dựng tầm nhìn hướng đến 9 mục tiêu đài hạn và phát triển bền vững: giữa duy trì quan hệ công việc bằng phương pháp hành chính với cải thiện quan hệ con người bằng khích lệ nguồn cảm hứng và chia sẻ. Mối quan hệ hữu cơ giữa lãnh đạo và quản lý được phản ánh trên hai phương diện thiết yếu: - Về chức năng của lãnh đạo là xác định mục tiêu, kiến tạo tầm nhìn và dự báo, gắn kết tầm nhìn với gia tri; hoạch định đường lối, hình thành chủ trương, ra các quyết sách chính tri.
Chức năng của quản lý là lập kế hoạch, huy động nguồn luc, 16 chức điều hành và kiểm soát các hoạt động. - Về phương thức, lãnh đạo lấy giáo dục, thuyết phục, truyền cảm hứng, khai tâm, khai trí, động viên và nêu gương, còn quản lý chú trọng tổ chức hành chính, cưỡng chế, duy trì tổ chức thực hiện các hoạt động cụ thể trên cơ sở các nguyên tắc, quy định có tính chế tài và các điều luật hiện hành. Khái niệm “ký năng” và “kỹ năng lãnh dao, quan ly” - Trong Từ điển Tiếng Việt, “kỹ năng” là: “khả năng vận dụng những kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó áp dụng vào thực tế”!, Với quan niệm trên, kỹ năng là khái niệm để chỉ các thao tác có tính kỹ thuật, đạt đến sự thuần thục nhất định được con người thê hiện trong phương pháp tư duy và trong thực tế, giúp con người đạt kết quả tốt hơn trong nhận thức và trong hoạt động thực tiễn. Kỹ năng được phản ánh trên hai thao tác: Thao tác tư duy và thao tác hành vi.
(1) Thao tác tư đuy thực chất là phương pháp đạt đến một trình độ thuần thục nhất định trong tư 1 Trung tâm Từ điển học: 7 điển Tiếng Việt, Nxb.