Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin (P2) - Quá độ lên CNXH ở Việt Nam

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin phần 2 của PGS TS Nguyễn Văn Hảo và PGS TS Nguyễn Đình Kháng cung cấp kiến thức sâu sắc về lý thuyết kinh tế.

• Tác giả: Pgs Ts Nguyễn Văn Hảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế Chính Trị Mác Lênin Phần 2
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 8. CHƯƠNG VIII: QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ CƠ CẤU KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 8.1. I. THỜI KỲ QUÁ ĐỘ VÀ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 8.1.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
• 8.1.1.1. Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan, bất cứ quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã hội đều phải trải qua, kể cả các nước có nền kinh tế rất phát triển
• 8.1.1.2. Đặc điểm kinh tế cơ bản nhất của thời kỳ quá độ là sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần và tương ứng với nó có nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau nhưng vị trí, cơ cấu và tính chất của các giai cấp trong xã hội đã thay đổi một cách sâu sắc
• 8.1.1.3. Khả năng quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
• 8.1.2. Tính tất yếu và đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 8.1.3. Nhiệm vụ kinh tế cơ bản trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• 8.1.3.1. Phát triển lực lượng sản xuất, coi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội
• 8.1.3.2. Xây dựng từng bước quan hệ sản xuất mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa
• 8.1.3.3. Mở rộng và nâng cao hiệu quả của quan hệ kinh tế quốc tế

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện giáo trình kinh tế chính trị Mác Lênin

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin phần 2, do PGS. TS. Nguyễn Văn Hảo và PGS. TS. Nguyễn Đình Kháng đồng chủ biên, là một tài liệu học thuật nền tảng được biên soạn bởi Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và phát hành bởi Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Cuốn sách này không chỉ là một tài liệu ôn tập kinh tế chính trị quan trọng cho sinh viên, học viên cao học mà còn là công trình nghiên cứu sâu sắc về các quy luật kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam. Nội dung giáo trình tập trung phân tích các vấn đề then chốt như tái sản xuất xã hội, vai trò của các thành phần kinh tế, và con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam. Điểm nổi bật của tài liệu là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào thực tiễn Việt Nam, làm rõ những đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các luận điểm được trình bày một cách hệ thống, logic, kết hợp giữa lý luận kinh điển và phân tích thực tiễn đổi mới, giúp người đọc nắm bắt bản chất của các quy luật kinh tế khách quan. Đây được xem là một trong những giáo trình kinh tế chính trị mới nhất và có giá trị tham khảo cao, không chỉ phục vụ công tác giảng dạy mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô. Cuốn sách là một phần không thể thiếu trong tủ sách kinh tế học của bất kỳ ai quan tâm đến sự phát triển của kinh tế Việt Nam.

1.1. Tổng quan về sách và vai trò trong nghiên cứu chủ nghĩa Mác Lênin

Giáo trình này đóng vai trò then chốt trong việc hệ thống hóa kiến thức về phần thứ hai của học thuyết kinh tế chính trị Mác Lênin, tập trung vào thời kỳ quá độ. Nó cung cấp một cái nhìn toàn diện về sự chuyển biến từ xã hội cũ sang xã hội mới, phân tích sâu sắc các đặc điểm kinh tế cơ bản và những mâu thuẫn nội tại. Đối với các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lý luận chính trị, đây là một tài liệu không thể thiếu, giúp làm rõ quan điểm của các nhà kinh điển như C.Mác, F.Ăngghen và V.I.Lênin về sự tất yếu của thời kỳ quá độ. Nội dung sách không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn liên hệ mật thiết với bối cảnh Việt Nam, làm cho các khái niệm trừu tượng trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn. Cuốn sách là cầu nối giữa lý luận kinh điển và thực tiễn sinh động của công cuộc xây dựng đất nước.

1.2. Phân tích cấu trúc và nội dung cốt lõi của giáo trình kinh tế chính trị

Cấu trúc của giáo trình được thiết kế một cách khoa học, đi từ những vấn đề chung đến những vấn đề cụ thể của Việt Nam. Các chương mục được sắp xếp logic, bắt đầu bằng việc làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về thời kỳ quá độ, sau đó đi sâu vào các nội dung như sở hữu tư liệu sản xuất, cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, và nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mỗi chương đều có phần tóm tắt và câu hỏi ôn tập, giúp người học củng cố kiến thức. Nội dung cốt lõi xoay quanh việc khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản là một tất yếu lịch sử, đồng thời phân tích các bước đi, hình thức và giải pháp kinh tế phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Đây là tài liệu quan trọng để xây dựng đề cương kinh tế chính trị cho các khóa học.

II. Phân tích thách thức thời kỳ quá độ trong kinh tế chính trị

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, như được phân tích trong giáo trình, là một quá trình cải biến cách mạng sâu sắc và toàn diện, đối mặt với nhiều thách thức đặc thù. V.I.Lênin đã chỉ ra rằng, đây là thời kỳ "diễn ra cuộc đấu tranh 'ai thắng ai' giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản". Thách thức lớn nhất xuất phát từ đặc điểm của Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, lực lượng sản xuất còn ở trình độ thấp. Điều này tạo ra mâu thuẫn gay gắt giữa yêu cầu xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại và thực trạng kinh tế yếu kém. Bên cạnh đó, sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần, tuy là tất yếu khách quan, cũng tiềm ẩn những phức tạp trong quản lý và định hướng. Giáo trình nhấn mạnh, mâu thuẫn cơ bản là giữa một bên là chủ nghĩa xã hội đã giành thắng lợi chính trị nhưng còn non yếu về kinh tế, và một bên là chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng vẫn còn cơ sở để phục hồi. Thêm vào đó, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam còn phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt và những tác động tiêu cực từ thị trường toàn cầu. Việc giải quyết các thách thức này đòi hỏi phải có đường lối đúng đắn, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng.

2.1. Tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác khẳng định sự biến đổi của xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên. Dựa trên quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ được thay thế bằng một xã hội tiến bộ hơn. Giáo trình khẳng định, thời kỳ quá độ là tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia đi lên chủ nghĩa xã hội, bất kể điểm xuất phát. Đối với Việt Nam, quá độ lên chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử mà còn là sự tiếp nối hợp logic của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, nhằm thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh".

2.2. Đặc điểm của việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tại Việt Nam

Đặc điểm bao trùm nhất của thời kỳ quá độ ở Việt Nam là bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa. Giáo trình làm rõ, điều này có nghĩa là "bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được". Đây là con đường "rút ngắn" nhưng không phải là đốt cháy giai đoạn. Nó đòi hỏi phải vận dụng sáng tạo các quy luật kinh tế, thực hiện các hình thức kinh tế quá độ, và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự thành công của con đường này phụ thuộc vào việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Bí quyết vận dụng kinh tế nhiều thành phần theo Mác Lênin

Một trong những giải pháp kinh tế quan trọng nhất trong thời kỳ quá độ, được giáo trình phân tích sâu sắc, là việc thừa nhận và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần. Dựa trên tư tưởng của V.I.Lênin về "Chính sách kinh tế mới" (NEP), giáo trình khẳng định sự tồn tại khách quan và lâu dài của nhiều hình thức sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân) và tương ứng là nhiều thành phần kinh tế. Đây không phải là bước đi tạm thời mà là một chiến lược cơ bản để giải phóng và phát triển lực lượng sản xuất. Nền kinh tế nhiều thành phần cho phép huy động tối đa mọi nguồn lực trong xã hội, từ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý đến sức lao động. Các thành phần kinh tế như kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với nhau trong một môi trường pháp lý thống nhất. Giáo trình nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, cùng với kinh tế tập thể dần trở thành nền tảng vững chắc, có nhiệm vụ dẫn dắt và định hướng toàn bộ nền kinh tế phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa. Sự vận dụng này thể hiện sự nhận thức sâu sắc quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, là chìa khóa để thực hiện thành công các mục tiêu lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế một cách hài hòa.

3.1. Vai trò của các hình thức sở hữu trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam

Trong thời kỳ quá độ, Việt Nam tồn tại ba loại hình sở hữu cơ bản: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân. Sự đa dạng này là khách quan, do trình độ lực lượng sản xuất còn thấp và không đồng đều. Mỗi hình thức sở hữu tương ứng với một thành phần kinh tế nhất định, có vai trò riêng trong việc thúc đẩy sản xuất. Sở hữu công hữu (toàn dân và tập thể) về những tư liệu sản xuất chủ yếu được xác định là nền tảng, nhưng chỉ có thể hình thành từng bước và chiếm ưu thế khi chủ nghĩa xã hội được xây dựng xong về cơ bản. Việc tôn trọng các hình thức sở hữu khác nhau tạo ra động lực cho sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

3.2. Phân tích đặc điểm và mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế

Các thành phần kinh tế (nhà nước, tập thể, cá thể, tư bản tư nhân, tư bản nhà nước, vốn đầu tư nước ngoài) không tồn tại biệt lập mà có mối quan hệ đan xen, vừa thống nhất vừa mâu thuẫn. Tính thống nhất thể hiện ở chỗ chúng đều là bộ phận của nền kinh tế quốc dân, hoạt động trong cùng một khuôn khổ pháp luật. Mâu thuẫn biểu hiện ở xu hướng vận động và lợi ích kinh tế khác nhau. Giáo trình chỉ rõ, định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải giải quyết các mâu thuẫn này thông qua vai trò điều tiết của nhà nước, đảm bảo kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, lôi cuốn các thành phần khác cùng phát triển, kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội.

IV. Cách công nghiệp hóa hiện đại hóa nền kinh tế ở Việt Nam

Giáo trình xác định công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ. Đây là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội từ lao động thủ công sang lao động sử dụng công nghệ tiên tiến, nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội. Mục tiêu của quá trình này là xây dựng Việt Nam thành một nước công nghiệp có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, và đời sống vật chất, tinh thần cao. Giáo trình nhấn mạnh quan điểm công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa, tận dụng cơ hội từ cách mạng khoa học - công nghệ để đi tắt, đón đầu ở những lĩnh vực then chốt. Quá trình này không chỉ là phát triển công nghiệp mà còn là chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp. Đồng thời, cần phải phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi giáo dục và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu. Đây là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo sự phát triển nhanh và bền vững, là nội dung cốt lõi khi tìm hiểu kinh tế chính trị Mác Lênin trong bối cảnh Việt Nam.

4.1. Nhiệm vụ xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội

Do xuất phát điểm thấp, Việt Nam phải xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội từ đầu. Nhiệm vụ này đòi hỏi phải phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng một nền công nghiệp lớn, hiện đại. Theo V.I.Lênin, cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền sản xuất đại cơ khí ở trình độ hiện đại. Ngày nay, nó còn bao hàm cả những thành tựu của công nghệ thông tin và công nghệ sinh học. Chỉ khi lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ mới tạo ra năng suất lao động xã hội cao, làm tiền đề vật chất cho việc củng cố quan hệ sản xuất mới và nâng cao đời sống nhân dân.

4.2. Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý và phân công lại lao động xã hội

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với việc xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý và thực hiện phân công lại lao động xã hội. Cơ cấu kinh tế hợp lý là cơ cấu cho phép khai thác tối đa tiềm năng của đất nước, phù hợp với xu thế tiến bộ khoa học công nghệ và yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế. Tại Việt Nam, định hướng là xây dựng cơ cấu kinh tế công - nông nghiệp - dịch vụ. Quá trình này tất yếu dẫn đến sự phân công lại lao động xã hội, với xu hướng giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là lao động trí tuệ.

4.3. Vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển tái sản xuất xã hội

Khoa học công nghệ được xác định là động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và là yếu tố quyết định đến hiệu quả của quá trình tái sản xuất xã hội. Trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0, việc ứng dụng các thành tựu khoa học tiên tiến vào sản xuất là con đường ngắn nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh. Giáo trình nhấn mạnh việc phải kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học để tạo ra bước nhảy vọt, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước khác.

V. Phương pháp hội nhập kinh tế quốc tế hiệu quả tại Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế tất yếu và là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam. Giáo trình đã dành sự quan tâm thích đáng đến vấn đề này, coi đây là phương thức kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Hội nhập kinh tế giúp Việt Nam khắc phục những hạn chế về vốn, công nghệ lạc hậu và kinh nghiệm quản lý yếu kém. Thông qua việc mở rộng quan hệ đối ngoại, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam có thể tiếp cận được các nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế nhanh chóng. Giáo trình cũng chỉ ra những thách thức đi kèm, đòi hỏi phải xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa mở rộng hợp tác quốc tế với việc giữ vững độc lập, tự chủ, bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia và bản sắc văn hóa dân tộc. Việc xây dựng một nền kinh tế mở, hướng mạnh về xuất khẩu đồng thời thay thế nhập khẩu hiệu quả là định hướng chiến lược. Đây là một nội dung quan trọng trong các slide bài giảng kinh tế chính trị hiện đại, phản ánh tính thời sự của học thuyết.

5.1. Mở rộng quan hệ đối ngoại để thu hút vốn và công nghệ tiên tiến

Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại là con đường tất yếu để huy động các nguồn lực từ bên ngoài. Giáo trình phân tích, việc này giúp Việt Nam thu hút các nguồn vốn quan trọng, nhập khẩu công nghệ hiện đại và học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đây là những yếu tố then chốt để đẩy nhanh tốc độ phát triển, thu hẹp khoảng cách lạc hậu so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chính sách đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ kinh tế quốc tế đã và đang mang lại những kết quả tích cực, góp phần vào thành tựu tăng trưởng kinh tế của đất nước trong những năm qua.

5.2. Giải quyết quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập kinh tế quốc tế

Giáo trình nhấn mạnh, hội nhập kinh tế quốc tế phải được thực hiện trên nguyên tắc giữ vững độc lập, tự chủ và bảo đảm lợi ích quốc gia. Đây là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và sự quản lý hiệu quả của Nhà nước. Độc lập, tự chủ là cơ sở để hội nhập hiệu quả, trong khi hội nhập sâu rộng lại tạo ra nguồn lực để củng cố và tăng cường sự độc lập, tự chủ của nền kinh tế. Việc xây dựng một nền kinh tế nội lực mạnh, có sức chống chịu cao trước các cú sốc bên ngoài là điều kiện tiên quyết để hội nhập thành công và bền vững.

VI. Tổng kết giáo trình và định hướng nghiên cứu kinh tế chính trị

Giáo trình kinh tế chính trị Mác Lênin phần 2 do PGS. TS. Nguyễn Văn Hảo và PGS. TS. Nguyễn Đình Kháng đồng chủ biên là một công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Nó không chỉ là một tài liệu ôn tập kinh tế chính trị hữu ích mà còn là một kim chỉ nam cho việc nghiên cứu và vận dụng các quy luật kinh tế vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Toàn bộ nội dung sách đã hệ thống hóa một cách toàn diện các vấn đề kinh tế của thời kỳ quá độ, từ tính tất yếu khách quan, những đặc điểm đặc thù của Việt Nam, đến các giải pháp lớn như phát triển kinh tế nhiều thành phần, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế. Giáo trình đã chứng minh rằng con đường mà Việt Nam đã chọn là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với quy luật lịch sử và nguyện vọng của nhân dân. Các luận điểm trong sách cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để tiếp tục hoàn thiện đường lối, chính sách kinh tế, hướng tới mục tiêu xây dựng thành công một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa phồn vinh, hạnh phúc. Đây là một tài liệu nền tảng cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu sâu về sách kinh tế học và lý luận chính trị hiện đại.

6.1. Giá trị cốt lõi của đề cương kinh tế chính trị cho sinh viên và học viên

Đối với sinh viên và học viên, giá trị lớn nhất của giáo trình là cung cấp một khung lý luận hệ thống, một đề cương kinh tế chính trị chuẩn mực. Tài liệu giúp người học không chỉ nắm vững kiến thức kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin mà còn hiểu được sự vận dụng sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực tiễn. Nó trang bị phương pháp luận khoa học để phân tích các vấn đề kinh tế-xã hội phức tạp, hình thành tư duy biện chứng và niềm tin vào con đường phát triển của đất nước. Những kiến thức này là hành trang quý báu cho công tác và nghiên cứu sau này.

6.2. Triển vọng phát triển kinh tế Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Trên cơ sở những phân tích của giáo trình, có thể thấy triển vọng phát triển của kinh tế Việt Nam là rất tích cực. Việc kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, phát huy sức mạnh của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sẽ tiếp tục tạo ra những động lực tăng trưởng mạnh mẽ. Dù còn nhiều thách thức, nhưng với đường lối đúng đắn và sự đồng lòng của toàn dân, Việt Nam có đủ cơ sở để thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Giáo trình Kinh tế Chính trị Mác – Lênin (Phần thứ hai: Những vấn đề kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam)

Tổng quan về giáo trình

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình thuộc học phần Kinh tế chính trị Mác – Lênin, trực tiếp triển khai nội dung "Phần thứ hai: Những vấn đề kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam". Trong chương trình đào tạo trình độ đại học và sau đại học, tài liệu giữ vị trí nòng cốt thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương và lý luận chính trị bắt buộc, cung cấp cơ sở lý luận nền tảng cho việc tiếp cận các môn khoa học xã hội, kinh tế học chuyên ngành và quản lý nhà nước.
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes): Giáo trình trang bị hệ thống lý luận về tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ, bản chất của con đường "bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa", cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, cùng các nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế nông thôn. Hoàn thành nội dung này, người học có khả năng giải thích, phân tích các quy luật kinh tế khách quan và cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Nội dung giáo trình được tổ chức thành các chương chuyên đề nối tiếp logic (từ Chương VIII đến Chương X). Tài liệu tiếp cận vấn đề theo phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp giữa lý luận kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin với các quan điểm, đường lối phát triển kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Giáo trình tập trung phân tích trực diện bối cảnh thực tiễn của Việt Nam: một quốc gia quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ điểm xuất phát là nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, lực lượng sản xuất thấp, trải qua nhiều thập niên chiến tranh, từ đó xác định các bước đi quá độ gián tiếp và lộ trình "rút ngắn" mang tính khoa học.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

• Chương VIII: Quá độ lên chủ nghĩa xã hội và cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

  • Key concepts: Tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ; Quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa; Con đường quá độ gián tiếp thông qua "Chính sách kinh tế mới" (NEP); Khái niệm và bản chất của sở hữu tư liệu sản xuất (sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân); Khái niệm thành phần kinh tế; Cơ cấu 6 thành phần kinh tế xác định tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể/tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; Mối quan hệ thống nhất và mâu thuẫn giữa các thành phần kinh tế.
  • Progression logic: Bắt đầu từ việc xác lập cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về thời kỳ quá độ $\rightarrow$ Luận giải tính tất yếu và đặc điểm của thời kỳ quá độ tại Việt Nam (bắt đầu từ năm 1954 ở miền Bắc, năm 1975 trên cả nước) $\rightarrow$ Xác định 3 nhiệm vụ kinh tế cơ bản $\rightarrow$ Phân tích chi tiết chế độ sở hữu và cấu trúc 6 thành phần kinh tế cùng định hướng xã hội chủ nghĩa.

• Chương IX: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

  • Key concepts: Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam; Cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội; Tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại với 5 nội dung chủ yếu (tự động hóa, năng lượng mới, vật liệu mới như composit/gốm zircon/carborundum, công nghệ sinh học, điện tử và tin học); Định nghĩa nền kinh tế tri thức theo OECD (1995); Tiêu chuẩn ngành kinh tế tri thức (70% giá trị tạo ra do tri thức); Cơ cấu kinh tế công – nông nghiệp – dịch vụ; Phân công lại lao động xã hội; Hệ thống 5 tiền đề đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (vốn, nhân lực, tiềm lực khoa học – công nghệ, kinh tế đối ngoại, sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước).
  • Progression logic: Xác lập tính tất yếu và cơ sở lý luận về cơ sở vật chất – kỹ thuật $\rightarrow$ Phân tích bối cảnh cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại và xu hướng kinh tế tri thức $\rightarrow$ Đề ra mục tiêu, quan điểm, nội dung cơ bản $\rightarrow$ Phân tích các tiền đề vật chất, thể chế thực hiện.

• Chương X: Kinh tế nông thôn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

  • Key concepts: Khái niệm phức hợp về kinh tế nông thôn; Cơ cấu ngành nghề (nông – lâm – ngư nghiệp, công nghiệp chế biến, tiểu thủ công nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ, hạ tầng kỹ thuật); Cơ cấu thành phần kinh tế nông thôn (kinh tế nhà nước với nông – lâm trường quốc doanh, kinh tế tập thể với hợp tác xã kiểu mới, kinh tế hộ gia đình cá thể/tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, tư bản nhà nước); Trình độ công nghệ và cơ cấu xã hội – giai cấp ở nông thôn; 5 vai trò trọng yếu của kinh tế nông thôn trong thời kỳ quá độ.
  • Progression logic: Đi từ phân tích bản chất, cấu trúc ngành nghề và thành phần của kinh tế nông thôn $\rightarrow$ Khẳng định vai trò chiến lược đối với an ninh lương thực, việc làm tại chỗ và chuyển dịch cơ cấu $\rightarrow$ Đặt tiền đề cho nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Học thuyết hình thái kinh tế – xã hội của C. Mác; Lý luận của V.I. Lênin về thời kỳ quá độ và Chính sách kinh tế mới (NEP 1921); Lý luận về cơ sở vật chất – kỹ thuật của phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa.
• Core principles: Quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; Nguyên tắc phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế; Nguyên lý kết hợp nội lực trong nước với nguồn lực quốc tế trong nền kinh tế mở.
• Essential frameworks: Khung phân tích 6 thành phần kinh tế theo Văn kiện Đại hội IX; Khung tiêu chuẩn phân loại nền kinh tế tri thức theo tổ chức OECD (1995); Mô hình cơ cấu kinh tế "công – nông nghiệp – dịch vụ" gắn với hợp tác quốc tế.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ năng phân loại và nhận diện các loại hình sở hữu, hình thức tổ chức kinh tế (hợp tác xã, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài); Kỹ năng tính toán, xử lý các chỉ số cơ cấu kinh tế và dịch chuyển lao động.
• Analytical skills: Kỹ năng phân tích các mâu thuẫn kinh tế trong thời kỳ quá độ; Đánh giá tác động của khoa học – công nghệ và FDI đối với tăng trưởng GDP; Nhận diện quy luật vận động của các thành phần kinh tế dưới sự quản lý vĩ mô của Nhà nước.
• Practical competencies: Năng lực vận dụng các quan điểm, chính sách kinh tế của Đảng và Nhà nước vào giải quyết các bài toán chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, xây dựng phương án kinh tế hộ, kinh tế hợp tác xã tại địa phương.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Pedagogical approach: Giáo trình vận dụng phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa diễn giải lý luận kinh điển với phân tích thực chứng các chủ trương, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam. Nội dung đi từ trừu tượng đến cụ thể, từ bản chất kinh tế chính trị đến các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô.
• Bài tập và case studies:
  • Case study 1: Phân tích bài học kinh nghiệm từ "Chính sách kinh tế mới" (NEP 1921) của V.I. Lênin tại nước Nga Xô-viết và sự vận dụng vào đường lối Đổi mới kinh tế tại Việt Nam.
  • Case study 2: Phân tích thực trạng và vai trò của thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (chiếm gần 25% vốn đầu tư và hơn 16% GDP).
  • Case study 3: Đánh giá tỷ trọng đóng góp của các ngành kinh tế tri thức trong GDP của các nước OECD (Mỹ đạt 55,3%, Nhật Bản đạt 53%, Canada đạt 51%) để rút ra bài học cho lộ trình công nghiệp hóa "rút ngắn" ở Việt Nam.
• Practical exercises: Hệ thống bài tập nhận định, so sánh sự khác nhau giữa các hình thức sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân), phân biệt cơ chế vận hành giữa kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ dựa trên quan hệ thuê mướn lao động.
• Assessment methods: Đánh giá thông qua hệ thống câu hỏi tự luận, bài tập thảo luận nhóm và kiểm tra viết định kỳ dựa trên các câu hỏi ôn tập chuẩn hóa ở cuối mỗi chương.
• Self-study guidelines: Người học thực hiện việc đọc tài liệu theo quy trình: (1) Nắm vững các khái niệm và phạm trù kinh tế then chốt; (2) Đối chiếu với các trích dẫn văn kiện gốc (Cương lĩnh 1991, Văn kiện Đại hội IX); (3) Trả lời toàn bộ các câu hỏi ôn tập cuối chương để củng cố khả năng hệ thống hóa kiến thức.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật so với các giai đoạn trước: Giáo trình làm rõ nhận thức lý luận của Đại hội IX về khái niệm "bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa". Nội dung khẳng định rõ bỏ qua là "bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa", khắc phục triệt để quan điểm giáo điều, phủ định sạch trơn trước đây; đồng thời nhấn mạnh việc kế thừa các thành tựu khoa học, công nghệ và kinh nghiệm quản lý của nhân loại.
• Tích hợp các xu hướng kinh tế hiện đại:
  • Tích hợp khái niệm và chỉ số định lượng về nền "Kinh tế tri thức" dựa trên công bố năm 1995 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
  • Cập nhật 5 xu hướng then chốt của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại: tự động hóa (máy điều khiển số, robot), năng lượng mới/sạch, vật liệu mới (vật liệu tổ hợp composit, gốm zircon, carborundum), công nghệ sinh học và lĩnh vực điện tử – tin học (máy siêu tính, vi tính, trí tuệ nhân tạo, viễn tin học).
• Gắn kết thực tiễn và cấu trúc ngành: Xác lập cơ cấu 6 thành phần kinh tế rõ ràng trên cơ sở tổng kết hơn 15 năm Đổi mới; chỉ rõ định hướng phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp gắn liền với giải pháp "đô thị hóa tại chỗ" và phân công lại lao động tại chỗ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và bậc đào tạo: Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học từ năm thứ hai trở đi và học viên cao học thuộc tất cả các khối ngành đào tạo (kinh tế, quản trị kinh doanh, luật học, khoa học xã hội và nhân văn, khối ngành kỹ thuật – công nghệ).
• Prerequisites (Kiến thức tiên quyết): Người học cần hoàn thành khối kiến thức Triết học Mác – Lênin (đặc biệt là nội dung chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết hình thái kinh tế – xã hội) và Phần thứ nhất của Kinh tế chính trị Mác – Lênin (nghiên cứu về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Tài liệu là căn cứ quy chuẩn để giảng viên biên soạn đề cương chi tiết, thiết kế bài giảng, xây dựng hệ thống câu hỏi kiểm tra đánh giá; đồng thời là tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu lý luận kinh tế chính trị và chính sách công.
• Tự học và nghiên cứu mở rộng: Dành cho cán bộ quản lý nhà nước, nghiên cứu viên và bạn đọc quan tâm đến cơ sở lý luận của công cuộc Đổi mới, phát triển kinh tế nhiều thành phần tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu phục vụ bắt buộc cho sinh viên đại học, học viên cao học các trường đại học, học viện trên toàn quốc; giảng viên giảng dạy lý luận chính trị; cán bộ nghiên cứu và quản lý kinh tế – xã hội.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững các phạm trù triết học Mác – Lênin (lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng) và các quy luật kinh tế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã học ở Phần thứ nhất.

3. Điểm khác biệt căn bản của giáo trình là gì?

Giáo trình tập trung trực tiếp vào Phần thứ hai với các vấn đề thực tiễn của Việt Nam; cập nhật định hướng Đại hội IX về 6 thành phần kinh tế, chuẩn hóa định nghĩa kinh tế tri thức của OECD (1995) và luận giải khoa học về con đường "bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa".

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Cần nghiên cứu tuần tự theo hệ thống chương mục, gắn kết lý luận với các số liệu thực tế được nêu trong sách (tỷ trọng FDI, GDP các nước OECD), trả lời toàn diện các câu hỏi ôn tập ở trang 195, 215.

5. Giáo trình có dẫn nguồn từ các tài liệu tham khảo chính thống nào?

Nội dung giáo trình trích dẫn và đối chiếu trực tiếp từ các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin; Hồ Chí Minh: Toàn tập (Nxb. Chính trị quốc gia, 1996); Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Nxb. Sự thật, 1991); Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (Nxb. Chính trị quốc gia, 2001) và các báo cáo thống kê của OECD (1995).

---

Kết luận

• Giá trị học thuật cốt lõi: Giáo trình cung cấp hệ thống tri thức kinh tế chính trị chuẩn xác, phản ánh khách quan quy luật vận động của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam, lý giải cơ sở khoa học của việc duy trì cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế nông thôn.
• Lộ trình học tập đề xuất:
  1. Bước 1: Nghiên cứu Chương VIII để nắm vững lý luận thời kỳ quá độ, bản chất sở hữu và 6 thành phần kinh tế.
  2. Bước 2: Nghiên cứu Chương IX để hiểu rõ nội dung, tiền đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xu hướng kinh tế tri thức.
  3. Bước 3: Nghiên cứu Chương X để phân tích vai trò và cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn trong tổng thể nền kinh tế quốc dân.
• Tài liệu tham khảo bổ trợ: Văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh năm 1991, các tác phẩm của V.I. Lênin về Chính sách kinh tế mới (NEP) và các báo cáo thường niên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHAN THU HAI NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ CHÍNH TRỊ CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM CHUONG VIII QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ CƠ CẤU KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM I- THỜI KỲ QUÁ ĐỘ VÀ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác cho thấy sự biến đổi của các xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên. Vận dụng lý luận đó vào phân tích xã hội tư bản, tìm ra các quy luật vận động của nó, C.Ăngghen đều cho rằng, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có tính 172 chất lịch sử và xã hội tư bản tất yếu bị thay thế bằng xã hội mới - xã hội cộng sản chủ nghĩa.Ăngghen cũng dự báo trên những nét lón về những đặc trưng cơ bản của xã hội mới, đó là: có lực lượng sản xuất xã hội phát triển cao; chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất được xác lập, chế độ người bóc lột người bị thủ tiêu; sản xuất nhằm thoã mãn nhu cầu của mọi thành viên trong xã hội, nền sản xuất được tiến hành theo một kế hoạch thống nhất trên phạm vì toàn xã hội, sự phân phối sản phẩm bình đẳng; sự đối lập giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí ốc và chân tay bị xoá bỏ. Để xây dựng xã hội mới có những đặc trưng như trên cần phải qua hai giai đoạn: giai đoạn thấp hay giai đoạn đầu và gial đoạn sau hay giai đoạn cao.Lénin gọi giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội và giai đoạn sau là chủ nghĩa cộng sản.Mác gọi giai đoạn đầu xã hội chủ nghĩa là thời kỳ quá độ chính trị lên giai đoạn cao của xã hội cộng san.

Vận dụng học thuyết C.Mác vào công cuộc xây đựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô trước đây, V.Lênin đã phát triển lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nội dung cơ bản của lý luận đó là: a) Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan, bất cứ quốc gia nào đi lên chủ nghĩa xã hội đều phải trải qua, kể cả các nước có nền kinh tế rất phát triển Tất nhiên, đối với các nước có nền kinh tế phát triển, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội có nhiều thuận lợi hơn, có thể diễn ra ngắn hơn so với các nước đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa có nền kinh tế lạc hậu. 173 Thời kỳ quá độ lên chu nghia xã hột là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để, toàn diện từ xã hội cũ thành xã hội mới: chủ nghĩa xã hội. Nó điến ra từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền bắt tay vào xây dựng xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công những cơ sở của chủ nghĩa xã hội cả về lực lượng san xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng.

Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được quy định bởi đặc điểm ra đời, phát triển của cách mạng vô sản và những đặc trưng kinh tế, xã hội của chủ nghĩa xã hội. b) Đặc điểm kinh tế cơ bủn nhất của thời kỳ quá độ là sự tôn tại nền. binh tế nhiều thành phần uò tương ứng uới nó có nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau nhưng vi trí, cơ cấu 0ò tính chất của các giai cấp trong xã hội đã thay đổi một cách sâu sắc Sự tồn tại của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là khách quan và lâu đài, có lợi cho sự phát triển lực lượng sản xuất, tăng trưởng kinh tế. Theo Lênin, mâu thuẫn cơ bản của thời thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội đã giành thắng lợi nhưng còn non yếu với chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng vẫn còn khả năng khôi phục.

Vì vậy, thời kỳ quá độ là thời kỳ điễn ra cuộc đấu tranh "ai thắng ai" giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản quyết liệt, quanh eo, khúc khuyu và phức tạp. c) Khủ năng quó độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Phân tích tính chất và đặc điểm của chủ nghĩa tử bản trong thời kỳ tự do cạnh tranh, C. Angghen da 174 nêu ra khả năng quá độ lên chủ nghĩa cộng sản ở các nước lạc hậu khi cách mạng vô sản ở các nước Tây Âu giành được thắng lợi. Khi phân tích đặc điểm của chủ nghĩa tư bản trong thời kỳ độc quyền, phát hiện ra quy luật phát triển không đều về kinh tế và chính trị của chủ nghĩa tư bản, V.Lênin rút ra kết luận quan trong vé kha nang thắng lợi của chủ nghĩa xã hội ở một số nước hoặc ở một nước riêng lẻ chứ không thể thắng lợi cùng một lúc ở tất cả các nước.

Khi chủ nghĩa xã hội thắng lợi ở một nước, thì nhân loại bắt đầu bước vào một thời đại mới - thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Trong điều kiện đó, các nước lạc hậu có thể quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.Lênin, điều kiện để một nước có thể quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là: Thứ nhất, điều kiện bên trong, có Đẳng cộng sản lãnh đạo giành được chính quyền và sử dụng chính quyền nhà nước công, nông, trí thức liên minh làm điều kiện tiên quyết để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thứ hai, điều kiện bên ngoài, có sự giúp đỡ của giai cấp vô sản của các nước tiên tiến đã giành thắng lợi trong cách mạng vô sản. Các nước lạc hậu cố khả năng quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng không phải là quá độ trực tiếp, mà phải qua con đường gián tiếp với một loạt những bước quá độ thích hợp, thông qua "Chính sách kinh tế mới".

"Chính sách kinh tế mới" là con đưỡng quá độ gián tiếp lên chủ nghĩa xã hội, được áp đụng ở Liên Xô từ mùa xuân năm 1921 thay cho "Chính sách cộng sản 17ã thời chiến" được áp dụng trong những năm nội chiến và can thiệp vũ trang của chủ nghĩa đế quốc. Nội dung cd ban của "Chính sách kinh tế mới" bao gôm: - Dùng thuế lương thực thay cho trưng thu lương thực thừa trong Chính sách cộng sản thời chiến. - Thiết lập quan hệ hàng hóa tiền tệ, phát triển thị trường, thương nghiệp. thay cho Chính sách cộng sản thời chiến.

- Sử dụng nhiều thành phần kinh tế, các hình thức kinh tế quá độ, khuyến khích phát triển kính tế cá thể, kinh tế tư bắn tư nhân thay cho sự thủ tiêu kinh doanh tư nhân trong Chính sách cộng sản thời chiến, sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước, chuyển các xí nghiệp nhà nước sang chế độ hạch toán kính tế, chủ trương phát triển quan hệ kinh tế với các nước phương Tây để tranh thủ vốn, kỹ thuật. "Chính sách kinh tế" mới có ý nghĩa to lớn. Về thực tiến, nhờ có chính sách đó nước Nga Xôviết đã làm khôi phục nhanh chóng nền kinh tế sau chiến tranh, khắc phục được khủng hoảng kinh tế và chính trị. Về lý luận, nó phát triển nhận thức sâu sắc về chủ nghĩa xã hội, về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Ở nước ta từ khi bước vào thời kỳ đổi mới, những quan điểm kinh tế của Đảng ta đã thể hiện sự nhận thức và vận dụng "Chính sách kinh tế mới" của V. Lênin phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của thời kỳ quá độ ở nước ta. Tính tất yếu và đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Ở nước ta, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được bắt đầu từ năm 1954 ở miền Bắc và từ năm 1975 trên phạm 176 vi ca nước, sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dan đã hoàn thành thắng lợi, đất nước đã hoà bình thống nhất quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia xây dựng chủ nghĩa xã hội, dù điểm xuất phát ở trình độ phát triển cao hay thấp.

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử. Bởi vì: Một là, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật khách quan của lịch sử. Loài người đã phát triển qua các hình thái kinh tế - xã hội: công xã nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, Sự biến đổi của các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên và hình thái kinh tế - xã hội sau cao hơn, tiến bộ hơn hình thái kinh tế - xã hội trước nó. Sự biến đổi của các hình thái kinh tế - xã hội nói trên đều tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Cho dù ngày nay, chủ nghĩa tư bản đang nắm nhiều ưu thế về vốn, khoa học, công nghệ và thị trường, đang cổ gắng điều chỉnh trong chừng mực nhất định quan hệ sản xuất để thích nghỉ với tình hình mới, nhưng không vượt ra khỏi những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc biệt là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sân xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tu liệu sản xuất. Mâu thuẫn này không những không địu đi mà ngày càng phát triển gay gắt và sâu sắc. Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xã bội hóa lao động làm cho các tiền dé vật chất, kinh tế, xã hội ngày càng chín muổi cho sự phủ định chủ nghĩa tư bản và sự ra đời của xã 177 hội mới - chú nghĩa xã hội. Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của loài người.

Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội. Hai là, phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với xu thế của thời đại, mà còn phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc, dân chủ gắn liền với cách mạng xã hội chủ nghĩa.