Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin cho hệ chuyên lý luận chính trị (2021)

Giáo trình nghiên cứu chính trị mác lê nin dành cho bậc đại học hệ chuyên lý luận chính trị phần 1, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kinh tế.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế Chính Trị Mác Lê Nin Dành Cho Bậc Đại Học Hệ Chuyên Lý Luận Chính Trị Phần 1
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Chương 1: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CHỨC NĂNG CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
• 1.1. KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN TRONG DÒNG CHẢY TƯ TƯỞNG KINH TẾ CỦA NHÂN LOẠI
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG, MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác - Lênin

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin dành cho bậc đại học hệ chuyên lý luận chính trị là một tài liệu nền tảng, có vai trò quan trọng trong việc xây dựng thế giới quan khoa học và phương pháp luận cho sinh viên. Được biên soạn bởi đội ngũ các nhà khoa học hàng đầu dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương và Bộ Giáo dục và Đào tạo, cuốn giáo trình này là sự kế thừa và phát triển các tư tưởng kinh tế của nhân loại. Nó không chỉ dừng lại ở việc phân tích các quy luật kinh tế của chủ nghĩa tư bản mà còn cung cấp cơ sở lý luận cho việc xây dựng nền kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nội dung giáo trình được trình bày một cách hệ thống, bắt đầu từ những vấn đề chung như đối tượng, phương pháp nghiên cứu, cho đến các học thuyết kinh tế cốt lõi. Tài liệu này do NXB Chính trị quốc gia Sự thật phát hành, đảm bảo tính chính thống và khoa học, là nguồn tham khảo đáng tin cậy cho giảng viên và sinh viên. Việc nắm vững kiến thức từ tài liệu kinh tế chính trị mác lênin này giúp người học hiểu rõ bản chất các quan hệ sản xuất, quy luật vận động của nền kinh tế thị trường, từ đó hình thành tư duy phản biện và năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn. Đây là môn học không chỉ cung cấp tri thức mà còn rèn luyện bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin vào con đường phát triển của đất nước, dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin về kinh tế.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của môn học

Kinh tế chính trị Mác - Lênin không ra đời một cách ngẫu nhiên. Nó là kết quả của một quá trình kế thừa có chọn lọc và phát triển sáng tạo các tư tưởng kinh tế trước đó, đặc biệt là kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh với các đại biểu như Adam Smith và David Ricardo. C. Mác và Ph. Ăngghen đã kế thừa những hạt nhân hợp lý, đồng thời khắc phục những hạn chế lịch sử để xây dựng nên một học thuyết kinh tế hoàn toàn mới, khoa học và cách mạng. Quá trình phát triển này được đánh dấu bằng sự ra đời của bộ "Tư bản", công trình vĩ đại phân tích sâu sắc phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Sau này, V.I. Lênin đã vận dụng và phát triển học thuyết của Mác trong điều kiện chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Như vậy, chủ nghĩa Mác-Lênin về kinh tế là một hệ thống khoa học mở, liên tục được bổ sung và phát triển qua thực tiễn.

1.2. Vai trò của NXB Chính trị quốc gia Sự thật trong xuất bản

Nhà xuất bản NXB Chính trị quốc gia Sự thật là cơ quan xuất bản lý luận chính trị hàng đầu của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Việc xuất bản bộ giáo trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó có cuốn Kinh tế chính trị Mác - Lênin, khẳng định tầm quan trọng chiến lược của môn học trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nhà xuất bản đảm bảo quá trình biên soạn, thẩm định và xuất bản được thực hiện một cách nghiêm túc, công phu, cẩn trọng. Điều này đảm bảo nội dung giáo trình vừa có tính khoa học, hệ thống, vừa phù hợp với thực tiễn Việt Nam, góp phần làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống xã hội. Mỗi ấn phẩm đều là tài liệu chính thống, có giá trị pháp lý và khoa học cao nhất.

1.3. Mục tiêu cốt lõi đối với hệ chuyên lý luận chính trị cao cấp

Đối với sinh viên hệ chuyên chính trị học và lý luận chính trị cao cấp, mục tiêu của môn học không chỉ dừng ở mức độ nhận biết. Giáo trình yêu cầu sinh viên phải đạt đến trình độ phân tích, đánh giá và vận dụng các nguyên lý kinh tế vào thực tiễn. Sinh viên cần nắm vững các phạm trù, quy luật kinh tế, đặc biệt là học thuyết giá trị thặng dư, để lý giải các hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp. Mục tiêu cuối cùng là trang bị một phương pháp luận khoa học để nhận diện bản chất các quan hệ lợi ích, từ đó tham gia vào quá trình hoạch định chính sách hoặc hoạt động thực tiễn một cách hiệu quả, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

II. Cách tiếp cận đối tượng và phương pháp nghiên cứu KTCT

Để học tập và nghiên cứu hiệu quả môn Kinh tế chính trị Mác-Lênin, việc xác định đúng đối tượng và phương pháp nghiên cứu là yêu cầu tiên quyết. Khác với các trường phái kinh tế khác thường tập trung vào hành vi của các chủ thể kinh tế hoặc các yếu tố bề mặt của thị trường, đối tượng nghiên cứu của KTCT Mác-Lênin là các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi. Các quan hệ này được đặt trong mối liên hệ biện chứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng. Ph. Ăngghen đã nhấn mạnh: “Kinh tế chính trị… là khoa học về những quy luật chi phối sự sản xuất và trao đổi những tư liệu sinh hoạt vật chất trong xã hội loài người”. Điều này có nghĩa là môn học không nghiên cứu kỹ thuật sản xuất, mà nghiên cứu mặt xã hội của quá trình đó. Để tiếp cận đối tượng phức tạp này, phương pháp nghiên cứu kinh tế chính trị chủ yếu là trừu tượng hóa khoa học. Phương pháp này cho phép gạt bỏ những yếu tố ngẫu nhiên, tạm thời để đi sâu vào bản chất, tìm ra các quy luật phổ biến. Bên cạnh đó, các phương pháp như logic kết hợp lịch sử, phân tích và tổng hợp, thống kê cũng được vận dụng để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

2.1. Xác định đối tượng nghiên cứu của KTCT Mác Lênin

Đối tượng nghiên cứu của KTCT Mác-Lênin là quan hệ xã hội giữa người với người trong quá trình sản xuất và trao đổi. Quan hệ này bao gồm: quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, và quan hệ trong phân phối sản phẩm. Các mối quan hệ này không tồn tại biệt lập mà liên hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống vận động theo những quy luật khách quan. C. Mác khẳng định, mục đích cuối cùng của bộ Tư bản là “tìm ra quy luật vận động kinh tế của xã hội hiện đại”. Do đó, môn học tập trung vào việc phát hiện các quy luật kinh tế, đặc biệt là các quy luật đặc thù của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và quy luật chung của sự phát triển xã hội.

2.2. Phân tích phương pháp nghiên cứu kinh tế chính trị cốt lõi

Phương pháp nghiên cứu kinh tế chính trị trung tâm là trừu tượng hóa khoa học. Do không thể dùng kính hiển vi hay chất phản ứng hóa học để phân tích xã hội, các nhà kinh điển đã sử dụng sức mạnh của tư duy trừu tượng. Bằng cách gạt bỏ các yếu tố không bản chất, phương pháp này giúp xây dựng các phạm trù, khái niệm khoa học phản ánh bản chất của hiện thực kinh tế, ví dụ như phạm trù "hàng hóa", "giá trị", "tư bản". Phương pháp này luôn được kết hợp với phương pháp logic và lịch sử, đảm bảo rằng sự phát triển của các khái niệm trong lý luận phải phù hợp với quá trình phát triển của hiện thực lịch sử. Ví dụ, việc nghiên cứu các hình thái của giá trị chính là tái hiện lại lịch sử ra đời của tiền tệ một cách logic.

2.3. Các chức năng chính nhận thức thực tiễn và tư tưởng

Kinh tế chính trị Mác-Lênin thực hiện ba chức năng cơ bản. Chức năng nhận thức giúp cung cấp hệ thống tri thức, quy luật về đời sống kinh tế xã hội, giúp con người hiểu đúng bản chất các hiện tượng kinh tế. Chức năng thực tiễn trang bị cơ sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách kinh tế của Đảng và Nhà nước, đồng thời định hướng hành vi cho các chủ thể kinh tế. Chức năng tư tưởng góp phần xây dựng thế giới quan khoa học, củng cố lập trường của giai cấp công nhân, củng cố niềm tin vào mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

III. Phương pháp luận giải sản xuất hàng hóa và quy luật giá trị

Chương đầu tiên của phần lý luận cốt lõi trong Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin tập trung vào sản xuất hàng hóa và các quy luật của nó. Đây là nền tảng để hiểu toàn bộ cấu trúc của nền kinh tế thị trường. Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm làm ra không phải để tự tiêu dùng mà để trao đổi, mua bán. Theo C. Mác, sản xuất hàng hóa chỉ ra đời khi có đủ hai điều kiện: phân công lao động xã hội và sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất. Hàng hóa, sản phẩm của lao động trong nền sản xuất này, mang hai thuộc tính: giá trị sử dụng và giá trị. Sự mâu thuẫn giữa hai thuộc tính này chứa đựng những mầm mống khủng hoảng của kinh tế hàng hóa. Phát kiến vĩ đại của C. Mác là đã phát hiện ra tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa: lao động cụ thể và lao động trừu tượng. Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng, trong khi lao động trừu tượng tạo ra giá trị - cơ sở của mọi quan hệ trao đổi. Toàn bộ hoạt động trao đổi trong nền kinh tế hàng hóa chịu sự chi phối của quy luật giá trị, yêu cầu sản xuất và trao đổi phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết.

3.1. Hai điều kiện tiên quyết cho sự ra đời của sản xuất hàng hóa

Sản xuất hàng hóa không phải là vĩnh viễn, nó chỉ xuất hiện khi hội tụ hai điều kiện. Thứ nhất là phân công lao động xã hội, tức là sự chuyên môn hóa sản xuất, mỗi người, mỗi đơn vị chỉ sản xuất một hoặc một vài loại sản phẩm. Điều này làm cho họ phụ thuộc vào nhau, cần trao đổi sản phẩm cho nhau. Thứ hai là sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế, thường dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất. Điều này làm cho người sản xuất là chủ thể độc lập, có quyền sở hữu sản phẩm của mình, và việc trao đổi phải tuân theo nguyên tắc ngang giá. Thiếu một trong hai điều kiện này, sản xuất hàng hóa không thể tồn tại.

3.2. Phân tích sâu hai thuộc tính của hàng hóa và mâu thuẫn

Mọi hàng hóa đều có hai thuộc tính. Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm, thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người. Giá trị là lao động xã hội của người sản xuất kết tinh trong hàng hóa. Hai thuộc tính này vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau. Mâu thuẫn thể hiện ở chỗ, với tư cách là giá trị sử dụng, các hàng hóa khác nhau về chất. Nhưng với tư cách là giá trị, chúng lại đồng nhất về chất (đều là sự kết tinh của lao động). Người sản xuất tạo ra hàng hóa quan tâm đến giá trị, nhưng để thực hiện được giá trị, họ phải làm cho hàng hóa của mình có giá trị sử dụng được xã hội thừa nhận.

3.3. Tính hai mặt của lao động và vai trò quyết định của nó

Phát kiến về tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa là “chìa khóa” để giải thích mọi vấn đề phức tạp của kinh tế chính trị. Lao động cụ thể là lao động có ích dưới một hình thức cụ thể (thợ may, thợ mộc), tạo ra giá trị sử dụng cụ thể. Lao động trừu tượng là sự hao phí sức lao động (cơ bắp, thần kinh, trí óc) nói chung, không kể đến hình thức cụ thể, tạo ra giá trị của hàng hóa. Mâu thuẫn giữa lao động cụ thể và lao động trừu tượng phản ánh mâu thuẫn giữa lao động tư nhân và lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa.

IV. Bí quyết nắm vững học thuyết giá trị thặng dư của Mác

Trọng tâm của tài liệu kinh tế chính trị Mác Lênin chính là học thuyết giá trị thặng dư. Đây được xem là “hòn đá tảng” trong toàn bộ học thuyết kinh tế của C. Mác. Học thuyết này vạch trần bản chất bóc lột của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, nơi mà giá trị thặng dư là nguồn gốc của sự giàu có cho giai cấp tư sản. Để nắm vững học thuyết này, cần bắt đầu từ công thức chung của tư bản T-H-T'. Công thức này cho thấy tiền không chỉ vận động để quay về điểm xuất phát mà còn mang về một lượng giá trị lớn hơn (T' = T + ΔT). Lượng giá trị dôi ra này (ΔT) chính là giá trị thặng dư. C. Mác đã chứng minh rằng giá trị thặng dư không sinh ra từ lưu thông mà được tạo ra trong quá trình sản xuất. Nguồn gốc của nó là do nhà tư bản đã mua được một loại hàng hóa đặc biệt – hàng hóa sức lao động, mà giá trị sử dụng của nó có khả năng tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó. Việc phân chia tư bản thành tư bản bất biến và tư bản khả biến là một phát kiến quan trọng, giúp làm rõ vai trò của từng bộ phận tư bản trong việc tạo ra giá trị thặng dư.

4.1. Công thức chung của tư bản T H T và nguồn gốc giá trị

Công thức chung của tư bản là T-H-T' (Tiền - Hàng - Tiền'), phản ánh sự vận động của tư bản nhằm mục đích gia tăng giá trị. Mâu thuẫn của công thức này là: giá trị dường như được tạo ra trong lưu thông nhưng lưu thông lại không tạo ra giá trị mới. C. Mác đã giải quyết mâu thuẫn này bằng cách chỉ ra rằng, nhà tư bản tìm thấy trên thị trường một loại hàng hóa đặc biệt là sức lao động. Người công nhân bán sức lao động, nhận về tiền lương (giá trị sức lao động). Nhưng trong quá trình lao động, người công nhân tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn tiền lương, phần dôi ra đó chính là giá trị thặng dư, bị nhà tư bản chiếm đoạt.

4.2. Phân biệt tư bản bất biến c và tư bản khả biến v

Để làm rõ nguồn gốc giá trị thặng dư, C. Mác đã chia tư bản sản xuất thành hai bộ phận. Tư bản bất biến (ký hiệu là c) là bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thức tư liệu sản xuất (máy móc, nguyên liệu). Giá trị của nó được lao động cụ thể của công nhân bảo tồn và chuyển vào sản phẩm mới, không thay đổi về lượng. Tư bản khả biến (ký hiệu là v) là bộ phận tư bản dùng để mua sức lao động. Trong quá trình sản xuất, bộ phận này không tái hiện ra mà có sự tăng lên về lượng, tức là tạo ra giá trị thặng dư (m). Đây là phát kiến riêng của Mác, vạch rõ chỉ có lao động sống của công nhân mới tạo ra giá trị thặng dư.

4.3. Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư cơ bản

Nhà tư bản sử dụng hai phương pháp chính để tăng giá trị thặng dư. Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối được thực hiện bằng cách kéo dài ngày lao động trong khi thời gian lao động cần thiết không đổi. Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tương đối được thực hiện bằng cách rút ngắn thời gian lao động cần thiết (thời gian công nhân tạo ra giá trị bằng tiền lương) nhờ tăng năng suất lao động xã hội, qua đó kéo dài tương đối thời gian lao động thặng dư trong điều kiện độ dài ngày lao động không đổi. Cả hai phương pháp đều nhằm một mục đích là tăng mức độ bóc lột sức lao động.

V. Top 3 ứng dụng lý luận vào phân tích kinh tế tư bản

Các học thuyết trong Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin không chỉ là lý luận trừu tượng mà còn là công cụ sắc bén để phân tích các quy luật vận động thực tế của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Ba trong số những ứng dụng quan trọng nhất là phân tích quá trình tích lũy tư bản, lý giải bản chất của lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận, và làm rõ nguồn gốc của địa tô tư bản chủ nghĩa. Quá trình tích lũy tư bản cho thấy sự giàu có của giai cấp tư sản không ngừng tăng lên thông qua việc biến giá trị thặng dư thành tư bản mới, đồng thời tạo ra đội quân thất nghiệp dự trữ và làm sâu sắc thêm mâu thuẫn xã hội. Lợi nhuận, hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư trên bề mặt, che giấu đi bản chất bóc lột, làm cho người ta lầm tưởng rằng nó do toàn bộ tư bản ứng trước sinh ra. Cuối cùng, lý luận về địa tô vạch trần quan hệ bóc lột trong nông nghiệp, nơi địa chủ chiếm đoạt phần giá trị thặng dư do lao động nông nghiệp tạo ra. Đây là những nội dung quan trọng giúp sinh viên hệ chuyên lý luận chính trị nhận diện rõ bản chất của các quan hệ kinh tế hiện đại.

5.1. Quy luật chung của quá trình tích lũy tư bản và hệ quả

Tích lũy tư bản là việc tư bản hóa giá trị thặng dư. Động cơ của tích lũy là quy luật giá trị thặng dư và cạnh tranh. Quá trình này làm tăng cấu tạo hữu cơ của tư bản (tỷ lệ c/v), dẫn đến hai hệ quả tất yếu: một là, sự tích tụ và tập trung tư bản ngày càng lớn; hai là, tạo ra một đội quân thất nghiệp thường trực, là điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản và là phương tiện để tăng cường bóc lột công nhân làm thuê. Quy luật này vạch rõ sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc trong xã hội tư bản.

5.2. Lý giải lợi nhuận tỷ suất lợi nhuận và tái sản xuất xã hội

Giá trị thặng dư (m) khi được quan niệm là con đẻ của toàn bộ tư bản ứng trước (K = c + v) thì mang hình thái là lợi nhuận (p). Lợi nhuận che giấu quan hệ bóc lột vì nó làm cho người ta lầm tưởng rằng cả máy móc, nguyên liệu (c) và lao động (v) đều sinh ra giá trị mới. Tỷ suất lợi nhuận (p' = p/K * 100%) là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của tư bản đầu tư. Toàn bộ quá trình vận động của tư bản, từ sản xuất đến lưu thông và tích lũy, nằm trong một chu trình lớn hơn là tái sản xuất xã hội, đảm bảo sự tồn tại và phát triển liên tục của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.

5.3. Nguồn gốc và bản chất của địa tô tư bản chủ nghĩa

Địa tô tư bản chủ nghĩa là bộ phận giá trị thặng dư siêu ngạch do công nhân nông nghiệp tạo ra, mà nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp phải nộp cho địa chủ để được quyền sử dụng đất. Nguồn gốc của nó là do độc quyền sở hữu ruộng đất của giai cấp địa chủ. Có hai loại địa tô chính: địa tô chênh lệch (gắn với độ màu mỡ tự nhiên hoặc do thâm canh) và địa tô tuyệt đối (do mức cấu tạo hữu cơ trong nông nghiệp thấp hơn trong công nghiệp). Lý luận này cho thấy quan hệ bóc lột ba bên phức tạp trong nông nghiệp tư bản chủ nghĩa: công nhân - nhà tư bản - địa chủ.

VI. Mẹo ôn tập hiệu quả với slide và câu hỏi trắc nghiệm KTCT

Việc học tập Giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lênin đòi hỏi sự kết hợp giữa đọc hiểu tài liệu gốc và vận dụng các công cụ hỗ trợ để hệ thống hóa kiến thức. Để đạt kết quả cao, sinh viên hệ chuyên lý luận chính trị cần có phương pháp ôn tập khoa học. Một trong những cách hiệu quả nhất là tận dụng slide bài giảng KTCT Mác-Lênin do giảng viên cung cấp. Các slide này thường cô đọng những nội dung quan trọng nhất, giúp người học có cái nhìn tổng quan và nắm bắt từ khóa chính. Bên cạnh đó, việc tự xây dựng một đề cương ôn tập kinh tế chính trị chi tiết theo từng chương, mục sẽ giúp kiến thức được sắp xếp logic, dễ ghi nhớ. Cuối cùng, luyện tập thường xuyên với các bộ câu hỏi trắc nghiệm KTCT là bước không thể thiếu. Việc này không chỉ giúp kiểm tra lại kiến thức đã học, mà còn rèn luyện kỹ năng làm bài, nhận diện các bẫy thường gặp trong đề thi. Kết hợp ba phương pháp này: học với slide, hệ thống bằng đề cương và thực hành với câu hỏi trắc nghiệm sẽ tạo ra một lộ trình ôn tập toàn diện và hiệu quả.

6.1. Phương pháp sử dụng slide bài giảng KTCT Mác Lênin

Slide bài giảng KTCT Mác-Lênin là công cụ tóm tắt hiệu quả. Không nên chỉ đọc slide một cách thụ động. Thay vào đó, hãy sử dụng nó như một dàn bài chi tiết. Với mỗi đề mục trên slide, cần chủ động tìm đọc lại nội dung tương ứng trong giáo trình để hiểu sâu bản chất vấn đề. Ghi chú trực tiếp vào slide những ví dụ thực tiễn, những điểm cần lưu ý hoặc những câu hỏi nảy sinh trong quá trình học. Biến slide từ một tài liệu tham khảo thành một công cụ học tập tương tác cá nhân sẽ giúp tăng cường khả năng ghi nhớ và hiểu bài.

6.2. Hướng dẫn xây dựng đề cương ôn tập kinh tế chính trị

Một đề cương ôn tập kinh tế chính trị tốt cần được xây dựng theo cấu trúc logic của giáo trình. Bắt đầu bằng việc liệt kê các chương, mục lớn (H2, H3). Dưới mỗi mục, tóm tắt định nghĩa của các phạm trù kinh tế cốt lõi (ví dụ: Hàng hóa, Tư bản, Giá trị thặng dư). Tiếp theo, trình bày nội dung chính của các quy luật, học thuyết bằng các gạch đầu dòng ngắn gọn. Đặc biệt, cần vẽ các sơ đồ tư duy để minh họa mối quan hệ giữa các khái niệm, ví dụ như sơ đồ chuyển hóa từ giá trị thặng dư thành lợi nhuận, lợi tức, địa tô. Đề cương nên được viết tay để tăng cường khả năng ghi nhớ.

6.3. Kinh nghiệm luyện tập với bộ câu hỏi trắc nghiệm KTCT

Luyện tập với câu hỏi trắc nghiệm KTCT giúp củng cố kiến thức và làm quen với cấu trúc đề thi. Nên chọn các bộ đề từ nguồn uy tín, có đáp án và giải thích chi tiết. Khi làm bài, cần đọc kỹ câu hỏi, phân tích các phương án trả lời để tìm ra đáp án đúng nhất, tránh nhầm lẫn giữa các khái niệm gần giống nhau. Sau mỗi lần làm bài, cần xem lại các câu sai, tìm hiểu nguyên nhân (do không thuộc bài, hiểu sai vấn đề, hay đọc không kỹ đề) và ghi chú lại để rút kinh nghiệm. Việc luyện tập đều đặn sẽ giúp hình thành phản xạ nhanh và tư duy logic khi đối mặt với bài thi thật.

Nội dung chính

GIỚI THIỆU HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN (DÀNH CHO BẬC ĐẠI HỌC HỆ CHUYÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin (Dành cho bậc đại học hệ chuyên lý luận chính trị) là xuất bản phẩm do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản vào tháng 6 năm 2021 (ISBN: 978-604-57-6587-6, phân loại thư viện: 335.4120711 - dc23 CTK0313p-CIP). Công trình được hoàn thành dưới sự chủ trì của Ban Chỉ đạo biên soạn theo các Quyết định số 165-QĐ/BTGTW, số 1802-QĐ/BTGTW và số 1861-QĐ/BTGTW của Ban Tuyên giáo Trung ương, do đồng chí Phạm Văn Linh làm Trưởng Ban Chỉ đạo, cùng Hội đồng biên soạn do PGS. Ngô Tuấn Nghĩa làm Chủ tịch Hội đồng kiêm Chủ biên.

Về vị trí đào tạo, tài liệu là một trong năm giáo trình lý luận chính trị bắt buộc ở bậc đại học, thực hiện theo Kết luận số 94-KL/TW ngày 28/3/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân, đồng bộ với bốn môn học: Triết học Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học về sự hình thành, phát triển của kinh tế chính trị; bản chất các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi; các quy luật kinh tế chi phối nền sản xuất hàng hóa, kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình thiết kế dung lượng chuyên sâu dành riêng cho hệ chuyên lý luận chính trị, tiếp cận logic lịch sử kết hợp logic lý thuyết, phân tích hệ thống quan hệ kinh tế trong mối liên hệ biện chứng với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng. Điểm đặc thù của văn bản là tính kế thừa các thành tựu của các trường phái kinh tế trong lịch sử nhân loại, đặt kinh tế chính trị Mác - Lênin vào dòng chảy tư tưởng kinh tế chung của thế giới.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình triển khai hệ thống kiến thức qua các chương chuyên đề có tính liên kết chặt chẽ:

• Chương 1: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và chức năng của kinh tế chính trị Mác - Lênin: Khái quát lịch sử tư tưởng kinh tế từ thời cổ đại đến hiện đại; nguồn gốc thuật ngữ từ tác phẩm Chuyên luận về kinh tế chính trị (1615) của Antoine de Montchrétien; hệ thống hóa qua Adam Smith (1776); các giai đoạn phát triển qua Chủ nghĩa trọng thương (William Stafford, Thomas Mun, Gasparo Scaruffi, Antonio Serra), Chủ nghĩa trọng nông (Pierre Boisguillebert, François Quesnay, Jacques Turgot), Kinh tế chính trị cổ điển Anh (William Petty, Adam Smith, David Ricardo); quá trình C. Mác và Ph. Ăngghen sáng lập, V.I. Lênin bổ sung và phát triển. Chương này xác định đối tượng nghiên cứu theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng, hệ thống phương pháp nghiên cứu và bốn chức năng khoa học.
• Chương 2: Kinh tế thị trường và các quy luật kinh tế cơ bản của kinh tế thị trường: Làm rõ cơ sở hình thành kinh tế thị trường từ sản xuất hàng hóa; hai điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa (phân công lao động xã hội và sự tách biệt về mặt kinh tế của các chủ thể sản xuất); hai thuộc tính của hàng hóa (giá trị sử dụng và giá trị); phát hiện của C. Mác về tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa (lao động cụ thể và lao động trừu tượng); lượng giá trị hàng hóa và các nhân tố ảnh hưởng; lịch sử phát triển bốn hình thái giá trị dẫn đến sự ra đời của tiền tệ cùng các chức năng của tiền tệ.
• Các nội dung kế tiếp trong hệ thống học thuyết: Trình bày học thuyết giá trị thặng dư (nguồn gốc, bản chất, các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư, tích lũy tư bản, tuần hoàn và chu chuyển tư bản, các hình thái biểu hiện của giá trị thặng dư như lợi nhuận, lợi tức, địa tô); lý luận về chủ nghĩa tư bản độc quyền và độc quyền nhà nước; kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và các quan hệ lợi ích kinh tế trong thời kỳ quá độ.

Progression logic của giáo trình đi tuần tự từ phương pháp luận và lịch sử hình thành môn học, tiến tới phân tích tế bào kinh tế cơ bản (hàng hóa, tiền tệ), phát triển lên các quy luật kinh tế vĩ mô của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và sự vận dụng trong nền kinh tế thị trường hiện đại.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories (Các lý thuyết nền tảng): Lý luận giá trị lao động của C. Mác kế thừa có phê phán từ David Ricardo; học thuyết giá trị thặng dư trong bộ Tư bản; lý luận về độc quyền của V.I. Lênin; lý thuyết về kinh tế chính trị mácxít hiện đại và kinh tế chính trị quốc tế.
• Core principles (Các nguyên lý cốt lõi): Nguyên lý về tính khách quan của quy luật kinh tế (phân biệt giữa quy luật kinh tế tồn tại khách quan và chính sách kinh tế mang tính chủ quan); nguyên lý tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa; nguyên lý về sự thống nhất biện chứng giữa quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng.
• Essential frameworks (Các khung phân tích bản chất): Khung phân tích bốn hình thái giá trị (hình thái giản đơn/ngẫu nhiên, hình thái đầy đủ/mở rộng, hình thái chung của giá trị, hình thái tiền); công thức cấu thành lượng giá trị đơn vị hàng hóa ($W = \text{lao động quá khứ} + \text{lao động mới kết tinh}$); phân loại lao động thành lao động giản đơn và lao động phức tạp trong đo lường giá trị.

Kỹ năng phát triển

• Technical & Analytical skills: Kỹ năng vận dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học để gạt bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, bề ngoài, tách lọc bản chất kinh tế ổn định; kỹ năng phân tích mối quan hệ giữa năng suất lao động, cường độ lao động với tổng lượng giá trị và giá trị trên một đơn vị sản phẩm; kỹ năng đối chiếu các trường phái tư tưởng kinh tế trong lịch sử.
• Practical competencies: Năng lực phân tích và giải quyết các mối quan hệ lợi ích kinh tế trong phân bổ nguồn lực xã hội; khả năng đánh giá sự phù hợp của chính sách kinh tế đối với quy luật kinh tế khách quan; năng lực định vị hành vi kinh tế của cá nhân và doanh nghiệp phù hợp với sự vận động của thị trường.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn nhằm phục vụ định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập lý luận chính trị theo Kết luận số 94-KL/TW: chuyển từ truyền thụ một chiều sang phương pháp phát huy tính chủ động, gắn lý luận với bối cảnh thực tiễn kinh tế - xã hội.

• Pedagogical approach: Kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Người dạy sử dụng phương pháp nêu vấn đề thông qua các hiện tượng kinh tế thực tế, hướng dẫn người học đi từ các biểu hiện bề mặt của thị trường (giá cả, hàng hóa, tiền tệ) vào bản chất bên trong (lao động trừu tượng, giá trị, quan hệ xã hội của sản xuất).
• Bài tập, câu hỏi ôn tập và vấn đề thảo luận: Cuối mỗi chương đều tích hợp hệ thống công cụ sư phạm chuẩn hóa:
  • Tóm tắt chương: Cô đọng các luận điểm khoa học cốt lõi.
  • Các thuật ngữ cần ghi nhớ: Xác định các khái niệm nền tảng (ví dụ ở Chương 1 là: Kinh tế chính trị, chủ nghĩa trọng thương, chủ nghĩa trọng nông, kinh tế chính trị tư sản cổ điển, kinh tế chính trị Mác - Lênin, quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi, trừu tượng hóa khoa học, quy luật kinh tế).
  • Vấn đề thảo luận: Đặt ra các câu hỏi mở yêu cầu lập luận dựa trên bằng chứng lịch sử (như phân tích mối liên hệ giữa kinh tế chính trị Mác - Lênin với các lý thuyết kinh tế tiền đề).
  • Câu hỏi ôn tập: Hệ thống câu hỏi tự luận kiểm tra khả năng phân tích lý luận và vận dụng thực tiễn (như phân tích đối tượng, chức năng của kinh tế chính trị Mác - Lênin, ý nghĩa đối với quản trị quốc gia và hoạt động lao động).
• Assessment methods: Đánh giá kết quả học tập thông qua khả năng ghi nhớ chính xác các phạm trù khoa học, mức độ hiểu logic nội tại của các học thuyết, kỹ năng giải bài tập kinh tế chính trị (tính toán hao phí lao động, năng suất lao động, giá trị hàng hóa) và năng lực viết tiểu luận phân tích chính sách kinh tế.
• Self-study guidelines: Người học cần đọc văn bản theo trình tự logic, sử dụng phương pháp ghi chú thuật ngữ, đối chiếu các định nghĩa kinh tế chính trị mácxít với các quan niệm của kinh tế học hiện đại được trích dẫn trong các khung tham khảo của giáo trình.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

So với các tài liệu biên soạn ở các giai đoạn trước, giáo trình năm 2021 có những điểm điều chỉnh và cập nhật học thuật cụ thể:

• Điều chỉnh nhận thức về đối tượng nghiên cứu: Giáo trình chỉ rõ sự khác biệt so với quan niệm trước đây tại các nước xã hội chủ nghĩa vốn thu hẹp đối tượng nghiên cứu chỉ ở mặt quan hệ sản xuất (quan hệ sở hữu, tổ chức quản lý, phân phối). Giáo trình xác định đối tượng nghiên cứu là chỉnh thể thống nhất của các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi, bao gồm cả sản xuất, lưu thông, phân phối và tiêu dùng, đặt trong mối liên hệ với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng, phù hợp với điều kiện vận hành kinh tế thị trường.
• Tích hợp các xu hướng kinh tế hiện đại: Giáo trình bổ sung nhận diện về sự phát triển của kinh tế chính trị thế giới hiện nay, bao gồm sự hình thành của nhánh Kinh tế chính trị quốc tế nghiên cứu quan hệ lợi ích giữa các quốc gia dưới tác động của toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
• Mở rộng tham chiếu học thuật đối sánh: Trong nội dung từng chương, giáo trình đưa vào các khung tham khảo đối chiếu định nghĩa của kinh tế học đương đại, tiêu biểu như trích dẫn tác phẩm Kinh tế học của David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbusch để làm rõ các khái niệm: phân loại hàng hóa (hàng hóa cá nhân, hàng hóa công cộng, hàng hóa khuyến dụng) và bản chất của tiền tệ.

Tiêu chí so sánh	Quan niệm trong giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa	Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin (2021)
Đối tượng nghiên cứu	Thu hẹp trong quan hệ sản xuất (sở hữu, tổ chức quản lý, phân phối thu nhập).	Chỉnh thể quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi (sản xuất, lưu thông, phân phối, tiêu dùng, quản trị phát triển).
Bối cảnh phân tích	Nền sản xuất khép kín, kế hoạch hóa tập trung.	Nền kinh tế thị trường mở, toàn cầu hóa, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Phương pháp tiếp cận	Đơn ngành, nhấn mạnh tính ý thức hệ thuần túy.	Đa ngành, tiếp cận lịch sử - logic, nghiên cứu dựa trên bằng chứng, đối sánh với kinh tế học hiện đại.
Phân loại đối tượng	Giáo trình chung cho mọi đối tượng.	Phân định cụ thể giữa hệ chuyên và hệ không chuyên lý luận chính trị.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế với chuẩn mực học thuật phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học:

• Sinh viên chuyên ngành Lý luận chính trị: Dành cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai theo học các ngành chuyên về Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước tại các trường đại học, học viện trên toàn quốc.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc tích lũy đồng thời học phần Triết học Mác - Lênin, nắm vững các nguyên lý của phép biện chứng duy vật và các quy luật của chủ nghĩa duy vật lịch sử để tiếp thu phương pháp trừu tượng hóa khoa học trong phân tích kinh tế.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung chương trình chính thức để xây dựng đề cương chi tiết, giáo án, ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá; làm tài liệu tham khảo cơ sở cho học viên cao học, nghiên cứu sinh khối ngành khoa học xã hội và nhân văn.
• Người nghiên cứu và tự học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các cán bộ quản lý, người làm công tác hoạch định chính sách cần tra cứu hệ thống thuật ngữ, phạm trù kinh tế chính trị phục vụ công tác thực tiễn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên bậc đại học thuộc hệ chuyên lý luận chính trị. Ngoài ra, sách dùng làm tài liệu nghiên cứu chuẩn mực cho giảng viên, học viên sau đại học khối ngành khoa học xã hội và cán bộ nghiên cứu lý luận, chính sách kinh tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Triết học Mác - Lênin (đặc biệt là phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử) cùng tri thức lịch sử thế giới cơ bản từ thời kỳ trung đại đến cận - hiện đại để tiếp thu các bước chuyển tiếp của các hình thái kinh tế và các trường phái lý luận.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Khác với giáo trình dành cho hệ không chuyên (vốn chỉ khái quát các vấn đề cơ bản), bản dành cho hệ chuyên đi sâu vào lịch sử tư tưởng kinh tế thế giới (Trọng thương, Trọng nông, Cổ điển Anh), phân tích chi tiết cấu trúc logic nội hàm của các phạm trù và mở rộng đối sánh học thuật với các tác phẩm kinh tế học quốc tế đương đại.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần bám sát danh mục "Các thuật ngữ cần ghi nhớ" ở cuối mỗi chương, tự giải quyết các câu hỏi trong mục "Vấn đề thảo luận" và "Câu hỏi ôn tập", đồng thời kết hợp đọc các tác phẩm kinh điển được trích dẫn nguồn trực tiếp trong chú thích giáo trình.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu bổ trợ trực tiếp gồm các tác phẩm kinh điển trong C. Mác và Ph. Ăngghen Toàn tập (đặc biệt là bộ Tư bản), V.I. Lênin Toàn tập, các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng các tài liệu kinh tế học đối sánh như Kinh tế học của David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbusch.

---

Kết luận

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin (Dành cho bậc đại học hệ chuyên lý luận chính trị) (2021) là tài liệu đào tạo chính thống, thể hiện sự hoàn thiện về nội dung và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Công trình đã chuẩn hóa hệ thống tri thức từ lịch sử tư tưởng kinh tế nhân loại, bản chất của sản xuất hàng hóa, lý luận giá trị thặng dư đến kinh tế thị trường hiện đại.

Lộ trình học tập kiến nghị bắt đầu từ việc nắm vững phương pháp luận trừu tượng hóa khoa học tại Chương 1, phân tích các phạm trù nền tảng về hàng hóa, giá trị, tiền tệ tại Chương 2, trước khi nghiên cứu sâu các quy luật chi phối phương thức sản xuất và ứng dụng thực tiễn trong quản trị phát triển kinh tế - xã hội. Bạn đọc có thể tham khảo thêm hệ thống tác phẩm kinh điển và văn kiện tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là các quan điểm lý luận của William Petty, tiếp đến là A. Smith va két thúc ở hệ thống lý luận có nhiều giá trị khoa học của David Ricardo. Kinh tế chính trị cổ điển Anh nghiên cứu các quan hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất, trình bày một cách 14 hệ thống các phạm trù kinh tế chính trị như phân công lao động, hàng hóa, giá trị, tiền tệ, giá cả, giá cả thị trường, tiền lương, lợi nhuận, lợi tức, địa tô, tư bản. để rút ra các quy luật kinh tế.

Lý luận kinh tế chính trị cổ điển Anh đã rút ra kết luận giá trị là do hao phí lao động tạo ra, giá trị khác với của cải. Đó là những đóng góp khoa học rất lớn của các đại biểu kinh tế chính trị cổ điển Anh vào lĩnh vực lý luận kinh tế chính trị của nhân loại, thể hiện sự phát triển vượt bậc so với hệ thống lý luận của chủ nghĩa trọng nông. Như vậy, kinh tế chính trị là môn khoa học kinh tế nghiên cứu các quan hệ kinh tế để tìm ra các quy luật chỉ phối sự vận động của các hiện tượng và quá trình hoạt động kinh tế của con người tương ứng với những trình độ phát triển nhất định của nền sẵn xuất xã hội. Kể từ sau những công trình nghiên cứu của A.

Smith, lý luận kinh tế chính trị chia thành hai dòng chính: - Dòng lý thuyết khai thác các luận điểm của A. Smith khái quát dựa trên các quan sát mang tính tâm lý, hành: vi để xây dựng thành các lý thuyết kinh tế mới; không tiếp tục đi sâu vào phân tích, luận giải các quan hệ xã hội trong nền sản xuất. Từ đó, tạo cơ sở cho việc xây dựng các lý thuyết kinh tế về hành vi của người tiêu dùng, người sản xuất hoặc các đại lượng lớn của nền kinh tế. Dòng lý thuyết này không ngừng được bổ sung và phát triển bởi rất nhiều nhà kinh tế và nhiều trường phái lý thuyết ở các quốc gia châu Âu, Bắc Mỹ cho đến ngày nay.

15 - Dòng lý thuyết thể hiện từ D. Ricardo, kế thừa những giá trị trong lý luận khoa học của A. Smith, tiếp tục bổ sung, hoàn chỉnh nội dung luận giải về các phạm trù kinh tế chính trị, đi sâu phân tích các quan hệ xã hội trong nền sản xuất, tạo ra những giá trị lý luận khoa học chuẩn xác. Mác (1818 - 1883) đã kế thừa trực tiếp những thành quả lý luận khoa học đó của D.

Ricardo để phát triển thành lý luận kinh tế chính trị mang tên ông về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Dựa trên sự kế thừa một cách có phê phán lý luận kinh tế chính trị cổ điển, trực tiếp là của D. Mác đã xây dựng hệ thống lý luận kinh tế chính trị mang tính cách mạng, khoa học, toàn diện về nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, tìm ra những quy luật kinh tế chi phối sự hình thành, phát triển và luận chứng vai trò lịch sử của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Ăngghen (1820 - 1895) cũng là người có công lao vĩ đại trong việc công bố lý luận kinh tế chính trị, một trong ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác.

Lý luận kinh tế chính trị của C. Angghen được thể hiện tập trung và cô đọng nhất trong bộ Tư bản. Trong bộ Tư bản, C. Mác trình bày một cách khoa học và chỉnh thể các phạm trù cơ bản của nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa như: hàng hóa, tiền tệ, tư bản, giá trị thặng dư, tích lũy, tuần hoàn, chu chuyển, lợi nhuận, lợi tức, địa tô, cạnh tranh., rút ra các quy luật kinh tế cơ bản cũng như các quan hệ xã hội giữa 16 các giai cấp trong nền kinh tế thị trường dưới bối cảnh nền sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Mác đã tạo ra bước nhảy vọt về lý luận khoa học so với D. Rieardo khi phát hiện ra tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa, tạo tiền đề cho việc luận giải một cách khoa học về lý luận giá trị thặng dư. Hệ thống lý luận kinh tế chính trị của C. Mác nêu trên được trình bày dưới hình thức các học thuyết lớn như học thuyết giá trị, học thuyết giá trị thặng dư, học thuyết tích lũy, học thuyết về lợi nhuận, học thuyết về địa tô.

Với học thuyết giá trị thặng dư nói riêng và bộ Tư bản nói chung, C. Mác đã xây dựng cơ sở khoa học, cách mạng cho sự hình thành chủ nghĩa Mác như một chỉnh thể làm nền tảng tư tưởng cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Học thuyết giá trị thặng dư của C. Mác đồng thời cũng là cơ sở khoa học luận chứng về vai trò lịch sử của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Ăngghen qua đời, V.IL Lênin (1870 - 1924) tiếp tục kế thừa, bổ sung, phát triển lý luận kinh tế chính trị theo phương pháp luận của C. Mác và có nhiều đóng góp khoa học rất lớn; trong đó, nổi bật là kết quả nghiên cứu chỉ ra những đặc điểm kinh tế của độc quyền, độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản giai đoạn cuối thế ký XIX đầu thế kỷ XX, những vấn đề kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Với ý nghĩa đó, lý thuyết kinh tế chính trị này được định danh với tên gọi kinh tế chính trị Mác - Lénin. Lênin qua đời, các nhà nghiên cứu kinh tế của các Đảng Cộng sản trên thế giới tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển kinh tế chính trị Mác - Lênin cho đến ngày nay.

Cùng với lý luận của các đảng cộng sản, hiện nay, trên thế giới có rất nhiều nhà kinh tế nghiên cứu kinh tế chính trị theo cách tiếp cận của kinh tế chính trị của C. Mác với nhiều công trình được công bố trên khắp thế giới. Các công trình nghiên cứu đó được xếp vào nhánh kinh tế chính trị mácxít (maxist - những người theo chủ - nghĩa Mác). Bên cạnh đó, cũng trong giai đoạn từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX, còn có một số lý thuyết kinh tế chính trị của các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng (thế kỷ XV - XIX) và kinh tế chính trị tiểu tư sản (cuối thế kỷ XIX).

Các lý thuyết này hướng vào phê phán những khuyết tật của chủ nghĩa tư bản, song nhìn chung các quan điểm dựa trên cơ sở tình cảm cá nhân, chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa nhân đạo, không chỉ ra được các quy luật kinh tế cơ bản của nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và do đó không luận chứng được vai trò lịch sử của chủ nghĩa tư bản trong quá trình phát triển của nhân loại. Như vậy, kinh tế chính trị Mác - Lênin là một trong những dòng lý thuyết kinh tế chính trị nằm trong dòng chảy tư tưởng kinh tế phát triển liên tục trên thế giới, được hình thành, xây dựng bởi C. Lênin, dựa trên cơ sở kế thừa và phát triển những 18 giá trị khoa học kinh tế chính trị của nhân loại trước đó, trực tiếp là những giá trị khoa học của kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh. Kinh tế chính trị Mác - Lênin có quá trình phát triển không ngừng kể từ giữa thế kỷ XIX đến nay.

Kinh tế chính trị Mác - Lênin là một môn khoa học trong hệ thống các môn khoa học kinh tế của nhân loại. Sự phát triển của khoa học kinh tế chính trị trên thế giới ngày nay Kinh tế chính trị Ỷ Kinh tế chính trị Kinh tế chính trị Kinh tế chính trị macxit phi macxit quốc tế Hơn nữa, kinh tế chính trị của nhân loại nói chung và kinh tế chính trị Mác - Lênin nói riêng là hệ thống khoa học mở; nghĩa là, cùng với sự phát triển của thực tế sản xuất xã hội của loài người mà kinh tế chính trị ngày càng phát triển đa đạng. Ngày nay, với sự phát triển của xu hướng toàn cầu hóa, dưới tác động biện chứng của trình độ lực lượng sản xuất thế giới trong điều kiện Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giới nghiên cứu kinh tế chính trị 19 thế giới đang chứng kiến sự hình thành và phát triển của khoa học kinh tế chính trị quốc tế. Kinh tế chính trị quốc tế là khoa học nghiên cứu về các quan hệ lợi ích giữa các quốc gia trong sự liên hệ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất thế giới và xu hướng phát triển của các nguyên tắc quản trị quốc tế trong bối cảnh thế giới ngày nay.

TI- ĐỐI TƯỢNG, MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN 1. Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác - Lênin Với tư cách là một môn khoa học, kinh tế chính trị Mác - Lênin có đối tượng nghiên cứu riêng. Trở lại lịch sử kinh tế chính trị, trước C. Mác, ở mỗi thời kỳ phát triển, có các hướng xác định tìm đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị tương ứng.

Chủ nghĩa trọng thương phát hiện đối tượng nghiện cứu trong lĩnh vực lưu thông; chủ nghĩa trọng nông chuyển đối tượng nghiên cứu trong các quan hệ kinh tế ở lĩnh vực nông nghiệp; kinh tế chính trị cổ điển xác định đối tượng nghiên cứu trong nền sản xuất. Mặc dù chưa thật toàn diện, song những tìm kiếm trên có giá trị lịch sử, phản ánh trình độ phát triển từ thô sơ đến từng bước mang tính khoa học của lý luận kinh tế chính trị trước C. Quan niém cua A. Smith về đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Kinh tế chính trị là một ngành khoa học gắn với chính khách hay nhà lập pháp hướng tới hai mục tiêu: Thứ nhất, tạo ra nguồn thu nhập déi dào và sinh kế phong phú cho người dân, hay chính xác hơn là tạo điều kiện để người dân tự tạo ra thu nhập và sinh kế cho bản thân.

Thứ hai, tạo ra khả năng có được nguồn ngân sách đầy đủ cho nhà nước hay toàn bộ nhân dân để thực hiện nhiệm vụ công. Kinh tế chính trị hướng tới làm cho cả người dân cũng như quốc gia trở nên giàu có. Smith: An Inquiry in to the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776. Kế thừa những thành tựu khoa học kinh tế chính trị của nhân loại, bằng cách tiếp cận duy vật về lịch sử, C.

Ăngghen xác định: Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị là các quan hệ của sản xuất và trao đổi trong phương thức sản xuất mà các quan hệ đó hình thành và phát triển.